శ్రీబాదరాయణిరువాచ
భగవానపి తా రాత్రీః శారదోత్ఫుల్లమల్లికాః । వీక్ష్య రన్తుం మనశ్చక్రే యోగమాయాముపాశ్రితః ॥ ౧ ॥
భగవానపి తా రాత్రీః శారదోత్ఫుల్లమల్లికాః । వీక్ష్య రన్తుం మనశ్చక్రే యోగమాయాముపాశ్రితః ॥ ౧ ॥
తదోడురాజః కకుభః కరైర్ముఖంప్రాచ్యా విలిమ్పన్నరుణేన శన్తమైః । స చర్షణీనాముదగాచ్ఛుచో మృజన్ప్రియః ప్రియాయా ఇవ దీర్ఘదర్శనః ॥ ౨ ॥
దృష్ట్వా కుముద్వన్తమఖణ్డమణ్డలంరమాననాభం నవకుఙ్కుమారుణమ్ । వనం చ తత్కోమలగోభీ రఞ్జితంజగౌ కలం వామదృశాం మనోహరమ్ ॥ ౩ ॥
నిశమ్య గీతం తదనఙ్గవర్ధనంవ్రజస్త్రియః కృష్ణగృహీతమానసాః । ఆజగ్మురన్యోన్యమలక్షితోద్యమాఃస యత్ర కాన్తో జవలోలకుణ్డలాః ॥ ౪ ॥
దుహన్త్యోఽభియయుః కాశ్చిద్ దోహం హిత్వా సముత్సుకాః । పయోఽధిశ్రిత్య సంయావమనుద్వాస్యాపరా యయుః ॥ ౫ ॥
పరివేషయన్త్యస్తద్ధిత్వా పాయయన్త్యః శిశూన్ పయః । శుశ్రూషన్త్యః పతీన్ కాశ్చిదశ్నన్త్యోఽపాస్య భోజనమ్ ॥ ౬ ॥
లిమ్పన్త్యః ప్రమృజన్త్యోఽన్యా అఞ్జన్త్యః కాశ్చ లోచనే । వ్యత్యస్తవస్త్రాభరణాః కాశ్చిత్ కృష్ణాన్తికం యయుః ॥ ౭ ॥
తా వార్యమాణాః పతిభిః పితృభిర్భ్రాతృబన్ధుభిః । గోవిన్దాపహృతాత్మానో న న్యవర్తన్త మోహితాః ॥ ౮ ॥
అన్తర్గృహగతాః కాశ్చిద్ గోప్యోఽలబ్ధవినిర్గమాః । కృష్ణం తద్భావనాయుక్తా దధ్యుర్మీలితలోచనాః ॥ ౯ ॥
దుఃసహప్రేష్ఠవిరహతీవ్రతాపధుతాశుభాః । ధ్యానప్రాప్తాచ్యుతాశ్లేషనిర్వృత్యా క్షీణమఙ్గలాః ॥ ౧౦ ॥
తమేవ పరమాత్మానం జారబుద్ధ్యాపి సఙ్గతాః । జహుర్గుణమయం దేహం సద్యః ప్రక్షీణబన్ధనాః ॥ ౧౧ ॥
శ్రీపరీక్షిదువాచ
కృష్ణం విదుః పరం కాన్తం న తు బ్రహ్మతయా మునే । గుణప్రవాహోపరమస్తాసాం గుణధియాం కథమ్ ॥ ౧౨ ॥
కృష్ణం విదుః పరం కాన్తం న తు బ్రహ్మతయా మునే । గుణప్రవాహోపరమస్తాసాం గుణధియాం కథమ్ ॥ ౧౨ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఉక్తం పురస్తాదేతత్తే చైద్యః సిద్ధిం యథా గతః । ద్విషన్నపి హృషీకేశం కిముతాధోక్షజప్రియాః ॥ ౧౩ ॥
ఉక్తం పురస్తాదేతత్తే చైద్యః సిద్ధిం యథా గతః । ద్విషన్నపి హృషీకేశం కిముతాధోక్షజప్రియాః ॥ ౧౩ ॥
నృణాం నిఃశ్రేయసార్థాయ వ్యక్తిర్భగవతో నృప । అవ్యయస్యాప్రమేయస్య నిర్గుణస్య గుణాత్మనః ॥ ౧౪ ॥
కామం క్రోధం భయం స్నేహమైక్యం సౌహృదమేవ చ । నిత్యం హరౌ విదధతో యాన్తి తన్మయతాం హి తే ॥ ౧౫ ॥
న చైవం విస్మయః కార్యో భవతా భగవత్యజే । యోగేశ్వరేశ్వరే కృష్ణే యత ఏతద్ విముచ్యతే ॥ ౧౬ ॥
తా దృష్ట్వాన్తికమాయాతా భగవాన్ వ్రజయోషితః । అవదద్ వదతాం శ్రేష్ఠో వాచః పేశైర్విమోహయన్ ॥ ౧౭ ॥
శ్రీభగవానువాచ
స్వాగతం వో మహాభాగాః ప్రియం కిం కరవాణి వః । వ్రజస్యానామయం కచ్చిద్ బ్రూతాగమనకారణమ్ ॥ ౧౮ ॥
స్వాగతం వో మహాభాగాః ప్రియం కిం కరవాణి వః । వ్రజస్యానామయం కచ్చిద్ బ్రూతాగమనకారణమ్ ॥ ౧౮ ॥
రజన్యేషా ఘోరరూపా ఘోరసత్త్వనిషేవితా । ప్రతియాత వ్రజం నేహ స్థేయం స్త్రీభిః సుమధ్యమాః ॥ ౧౯ ॥
మాతరః పితరః పుత్రా భ్రాతరః పతయశ్చ వః । విచిన్వన్తి హ్యపశ్యన్తో మా కృఢ్వం బన్ధుసాధ్వసమ్ ॥ ౨౦ ॥
దృష్టం వనం కుసుమితం రాకేశకరరఞ్జితమ్ । యమునానిలలీలైజత్తరుపల్లవశోభితమ్ ॥ ౨౧ ॥
తద్ యాత మా చిరం గోష్ఠం శుశ్రూషధ్వం పతీన్ సతీః । క్రన్దన్తి వత్సా బాలాశ్చ తాన్ పాయయత దుహ్యత ॥ ౨౨ ॥
అథ వా మదభిస్నేహాద్ భవత్యో యన్త్రితాశయాః । ఆగతా హ్యుపపన్నం వః ప్రీయన్తే మయి జన్తవః ॥ ౨౩ ॥
భర్తుః శుశ్రూషణం స్త్రీణాం పరో ధర్మో హ్యమాయయా ।
తద్బన్ధూనాం చ కల్యాణః ప్రజానాం చానుపోషణమ్ ॥ ౨౪ ॥
తద్బన్ధూనాం చ కల్యాణః ప్రజానాం చానుపోషణమ్ ॥ ౨౪ ॥
దుఃశీలో దుర్భగో వృద్ధో జడో రోగ్యధనోఽపి వా ।
పతిః స్త్రీభిర్న హాతవ్యో లోకేప్సుభిరపాతకీ ॥ ౨౫ ॥
పతిః స్త్రీభిర్న హాతవ్యో లోకేప్సుభిరపాతకీ ॥ ౨౫ ॥
అస్వర్గ్యమయశస్యం చ ఫల్గు కృచ్ఛ్రం భయావహమ్ ।
జుగుప్సితం చ సర్వత్ర హ్యౌపపత్యం కులస్త్రియః ॥ ౨౬ ॥
జుగుప్సితం చ సర్వత్ర హ్యౌపపత్యం కులస్త్రియః ॥ ౨౬ ॥
శ్రవణాద్ దర్శనాద్ధ్యానాన్మయి భావోఽనుకీర్తనాత్ ।
న తథా సన్నికర్షేణ ప్రతియాత తతో గృహాన్ ॥ ౨౭ ॥
న తథా సన్నికర్షేణ ప్రతియాత తతో గృహాన్ ॥ ౨౭ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఇతి విప్రియమాకర్ణ్య గోప్యో గోవిన్దభాషితమ్ ।
విషణ్ణా భగ్నసఙ్కల్పాశ్చిన్తామాపుర్దురత్యయామ్ ॥ ౨౮ ॥
ఇతి విప్రియమాకర్ణ్య గోప్యో గోవిన్దభాషితమ్ ।
విషణ్ణా భగ్నసఙ్కల్పాశ్చిన్తామాపుర్దురత్యయామ్ ॥ ౨౮ ॥
కృత్వా ముఖాన్యవ శుచః శ్వసనేన శుష్యద్-
బిమ్బాధరాణి చరణేన భువః లిఖన్త్యః ।
అస్రైరుపాత్తమసిభిః కుచకుఙ్కుమాని
తస్థుర్మృజన్త్య ఉరుదుఃఖభరాః స్మ తూష్ణీమ్ ॥ ౨౯ ॥
బిమ్బాధరాణి చరణేన భువః లిఖన్త్యః ।
అస్రైరుపాత్తమసిభిః కుచకుఙ్కుమాని
తస్థుర్మృజన్త్య ఉరుదుఃఖభరాః స్మ తూష్ణీమ్ ॥ ౨౯ ॥
ప్రేష్ఠం ప్రియేతరమివ ప్రతిభాషమాణం
కృష్ణం తదర్థవినివర్తితసర్వకామాః ।
నేత్రే విమృజ్య రుదితోపహతే స్మ కిఞ్చిత్-
సంరమ్భగద్గదగిరోఽబ్రువతానురక్తాః ॥ ౩౦ ॥
కృష్ణం తదర్థవినివర్తితసర్వకామాః ।
నేత్రే విమృజ్య రుదితోపహతే స్మ కిఞ్చిత్-
సంరమ్భగద్గదగిరోఽబ్రువతానురక్తాః ॥ ౩౦ ॥
గోప్య ఊచుః
మైవం విభోఽర్హతి భవాన్ గదితుం నృశంసం
సన్త్యజ్య సర్వవిషయాంస్తవ పాదమూలమ్ ।
భక్తా భజస్వ దురవగ్రహ మా త్యజాస్మాన్
దేవో యథాదిపురుషో భజతే ముముక్షూన్ ॥ ౩౧ ॥
మైవం విభోఽర్హతి భవాన్ గదితుం నృశంసం
సన్త్యజ్య సర్వవిషయాంస్తవ పాదమూలమ్ ।
భక్తా భజస్వ దురవగ్రహ మా త్యజాస్మాన్
దేవో యథాదిపురుషో భజతే ముముక్షూన్ ॥ ౩౧ ॥
యత్పత్యపత్యసుహృదామనువృత్తిరఙ్గ
స్త్రీణాం స్వధర్మ ఇతి ధర్మవిదా త్వయోక్తమ్ ।
అస్త్వేవమేతదుపదేశపదే త్వయీశే
ప్రేష్ఠో భవాంస్తనుభృతాం కిల బన్ధురాత్మా ॥ ౩౨ ॥
స్త్రీణాం స్వధర్మ ఇతి ధర్మవిదా త్వయోక్తమ్ ।
అస్త్వేవమేతదుపదేశపదే త్వయీశే
ప్రేష్ఠో భవాంస్తనుభృతాం కిల బన్ధురాత్మా ॥ ౩౨ ॥
కుర్వన్తి హి త్వయి రతిం కుశలాః స్వ ఆత్మన్
నిత్యప్రియే పతిసుతాదిభిరార్తిదైః కిమ్ ।
తన్నః ప్రసీద పరమేశ్వర మా స్మ ఛిన్ద్యా
ఆశాం ధృతాం త్వయి చిరాదరవిన్దనేత్ర ॥ ౩౩ ॥
నిత్యప్రియే పతిసుతాదిభిరార్తిదైః కిమ్ ।
తన్నః ప్రసీద పరమేశ్వర మా స్మ ఛిన్ద్యా
ఆశాం ధృతాం త్వయి చిరాదరవిన్దనేత్ర ॥ ౩౩ ॥
చిత్తం సుఖేన భవతాపహృతం గృహేషు
యన్నిర్విశత్యుత కరావపి గృహ్యకృత్యే ।
పాదౌ పదం న చలతస్తవ పాదమూలాద్
యామః కథం వ్రజమథో కరవామ కిం వా ॥ ౩౪ ॥
యన్నిర్విశత్యుత కరావపి గృహ్యకృత్యే ।
పాదౌ పదం న చలతస్తవ పాదమూలాద్
యామః కథం వ్రజమథో కరవామ కిం వా ॥ ౩౪ ॥
సిఞ్చాఙ్గ నస్త్వదధరామృతపూరకేణ
హాసావలోకకలగీతజహృచ్ఛయాగ్నిమ్ ।
నో చేద్వయం విరహజాగ్న్యుపయుక్తదేహా
ధ్యానేన యామ పదయోః పదవీం సఖే తే ॥ ౩౫ ॥
హాసావలోకకలగీతజహృచ్ఛయాగ్నిమ్ ।
నో చేద్వయం విరహజాగ్న్యుపయుక్తదేహా
ధ్యానేన యామ పదయోః పదవీం సఖే తే ॥ ౩౫ ॥
యర్హ్యమ్బుజాక్ష తవ పాదతలం రమాయా
దత్తక్షణం క్వచిదరణ్యజనప్రియస్య ।
అస్ప్రాక్ష్మ తత్ప్రభృతి నాన్యసమక్షమఞ్జః
స్థాతుం స్త్వయాభిరమితా బత పారయామః ॥ ౩౬ ॥
దత్తక్షణం క్వచిదరణ్యజనప్రియస్య ।
అస్ప్రాక్ష్మ తత్ప్రభృతి నాన్యసమక్షమఞ్జః
స్థాతుం స్త్వయాభిరమితా బత పారయామః ॥ ౩౬ ॥
శ్రీర్యత్పదామ్బుజరజశ్చకమే తులస్యా
లబ్ధ్వాపి వక్షసి పదం కిల భృత్యజుష్టమ్ ।
యస్యాః స్వవీక్షణ ఉతాన్యసురప్రయాస-
స్తద్వద్ వయం చ తవ పాదరజః ప్రపన్నాః ॥ ౩౭ ॥
లబ్ధ్వాపి వక్షసి పదం కిల భృత్యజుష్టమ్ ।
యస్యాః స్వవీక్షణ ఉతాన్యసురప్రయాస-
స్తద్వద్ వయం చ తవ పాదరజః ప్రపన్నాః ॥ ౩౭ ॥
తన్నః ప్రసీద వృజినార్దన తేఽఙ్ఘ్రిమూలం
ప్రాప్తా విసృజ్య వసతీస్త్వదుపాసనాశాః ।
త్వత్సున్దరస్మితనిరీక్షణతీవ్రకామ-
తప్తాత్మనాం పురుషభూషణ దేహి దాస్యమ్ ॥ ౩౮ ॥
ప్రాప్తా విసృజ్య వసతీస్త్వదుపాసనాశాః ।
త్వత్సున్దరస్మితనిరీక్షణతీవ్రకామ-
తప్తాత్మనాం పురుషభూషణ దేహి దాస్యమ్ ॥ ౩౮ ॥
వీక్ష్యాలకావృతముఖం తవ కుణ్డలశ్రీ-
గణ్డస్థలాధరసుధం హసితావలోకమ్ ।
దత్తాభయం చ భుజదణ్డయుగం విలోక్య
వక్షః శ్రియైకరమణం చ భవామ దాస్యః ॥ ౩౯ ॥
గణ్డస్థలాధరసుధం హసితావలోకమ్ ।
దత్తాభయం చ భుజదణ్డయుగం విలోక్య
వక్షః శ్రియైకరమణం చ భవామ దాస్యః ॥ ౩౯ ॥
కా స్త్ర్యఙ్గ తే కలపదాయతవేణుగీత-
సమ్మోహితార్యచరితాన్న చలేత్త్రిలోక్యామ్ ।
త్రైలోక్యసౌభగమిదం చ నిరీక్ష్య రూపం
యద్ గోద్విజద్రుమమృగాః పులకాన్యబిభ్రన్ ॥ ౪౦ ॥
సమ్మోహితార్యచరితాన్న చలేత్త్రిలోక్యామ్ ।
త్రైలోక్యసౌభగమిదం చ నిరీక్ష్య రూపం
యద్ గోద్విజద్రుమమృగాః పులకాన్యబిభ్రన్ ॥ ౪౦ ॥
వ్యక్తం భవాన్ వ్రజభయార్తిహరోఽభిజాతో
దేవో యథాదిపురుషః సురలోకగోప్తా ।
తన్నో నిధేహి కరపఙ్కజమార్తబన్ధో
తప్తస్తనేషు చ శిరఃసు చ కిఙ్కరీణామ్ ॥ ౪౧ ॥
దేవో యథాదిపురుషః సురలోకగోప్తా ।
తన్నో నిధేహి కరపఙ్కజమార్తబన్ధో
తప్తస్తనేషు చ శిరఃసు చ కిఙ్కరీణామ్ ॥ ౪౧ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఇతి విక్లవితం తాసాం శ్రుత్వా యోగేశ్వరేశ్వరః ।
ప్రహస్య సదయం గోపీరాత్మారామోఽప్యరీరమత్ ॥ ౪౨ ॥
ఇతి విక్లవితం తాసాం శ్రుత్వా యోగేశ్వరేశ్వరః ।
ప్రహస్య సదయం గోపీరాత్మారామోఽప్యరీరమత్ ॥ ౪౨ ॥
తాభిః సమేతాభిరుదారచేష్టితః
ప్రియేక్షణోత్ఫుల్లముఖీభిరచ్యుతః ।
ఉదారహాసద్విజకున్దదీధతి-
ర్వ్యరోచతైణాఙ్క ఇవోడుభిర్వృతః ॥ ౪౩ ॥
ప్రియేక్షణోత్ఫుల్లముఖీభిరచ్యుతః ।
ఉదారహాసద్విజకున్దదీధతి-
ర్వ్యరోచతైణాఙ్క ఇవోడుభిర్వృతః ॥ ౪౩ ॥
ఉపగీయమాన ఉద్గాయన్ వనితాశతయూథపః ।
మాలాం బిభ్రద్వైజయన్తీం వ్యచరన్మణ్డయన్ వనమ్ ॥ ౪౪ ॥
మాలాం బిభ్రద్వైజయన్తీం వ్యచరన్మణ్డయన్ వనమ్ ॥ ౪౪ ॥
నద్యాః పులినమావిశ్య గోపీభిర్హిమవాలుకమ్ ।
జుష్టం తత్తరలానన్దికుముదామోదవాయునా ॥ ౪౫ ॥
జుష్టం తత్తరలానన్దికుముదామోదవాయునా ॥ ౪౫ ॥
బాహుప్రసారపరిరమ్భకరాలకోరు-
నీవీస్తనాలభననర్మనఖాగ్రపాతైః ।
క్ష్వేల్యావలోకహసితైర్వ్రజసున్దరీణా-
ముత్తమ్భయన్ రతిపతిం రమయాం చకార ॥ ౪౬ ॥
నీవీస్తనాలభననర్మనఖాగ్రపాతైః ।
క్ష్వేల్యావలోకహసితైర్వ్రజసున్దరీణా-
ముత్తమ్భయన్ రతిపతిం రమయాం చకార ॥ ౪౬ ॥
ఏవం భగవతః కృష్ణాల్లబ్ధమానా మహాత్మనః ।
ఆత్మానం మేనిరే స్త్రీణాం మానిన్యో హ్యధికం భువి ॥ ౪౭ ॥
ఆత్మానం మేనిరే స్త్రీణాం మానిన్యో హ్యధికం భువి ॥ ౪౭ ॥
తాసాం తత్ సౌభగమదం వీక్ష్య మానం చ కేశవః ।
ప్రశమాయ ప్రసాదాయ తత్రైవాన్తరధీయత ॥ ౪౮ ॥
ప్రశమాయ ప్రసాదాయ తత్రైవాన్తరధీయత ॥ ౪౮ ॥