śrī-śuka uvāca
atha sarva-guṇopetaḥ
kālaḥ parama-śobhanaḥ
yarhy evājana-janmarkṣaṁ
śāntarkṣa-graha-tārakam
atha sarva-guṇopetaḥ
kālaḥ parama-śobhanaḥ
yarhy evājana-janmarkṣaṁ
śāntarkṣa-graha-tārakam
diśaḥ prasedur gaganaṁ
nirmaloḍu-gaṇodayam
mahī maṅgala-bhūyiṣṭha-
pura-grāma-vrajākarā
nirmaloḍu-gaṇodayam
mahī maṅgala-bhūyiṣṭha-
pura-grāma-vrajākarā
nadyaḥ prasanna-salilā
hradā jalaruha-śriyaḥ
dvijāli-kula-sannāda-
stavakā vana-rājayaḥ
hradā jalaruha-śriyaḥ
dvijāli-kula-sannāda-
stavakā vana-rājayaḥ
vavau vāyuḥ sukha-sparśaḥ
puṇya-gandhavahaḥ śuciḥ
agnayaś ca dvijātīnāṁ
śāntās tatra samindhata
puṇya-gandhavahaḥ śuciḥ
agnayaś ca dvijātīnāṁ
śāntās tatra samindhata
manāṁsy āsan prasannāni
sādhūnām asura-druhām
jāyamāne ’jane tasmin
nedur dundubhayaḥ samam
sādhūnām asura-druhām
jāyamāne ’jane tasmin
nedur dundubhayaḥ samam
jaguḥ kinnara-gandharvās
tuṣṭuvuḥ siddha-cāraṇāḥ
vidyādharyaś ca nanṛtur
apsarobhiḥ samaṁ mudā
tuṣṭuvuḥ siddha-cāraṇāḥ
vidyādharyaś ca nanṛtur
apsarobhiḥ samaṁ mudā
mumucur munayo devāḥ
sumanāṁsi mudānvitāḥ
mandaṁ mandaṁ jaladharā
jagarjur anusāgaram
sumanāṁsi mudānvitāḥ
mandaṁ mandaṁ jaladharā
jagarjur anusāgaram
niśīthe tama-udbhūte
jāyamāne janārdane
devakyāṁ deva-rūpiṇyāṁ
viṣṇuḥ sarva-guhā-śayaḥ
āvirāsīd yathā prācyāṁ
diśīndur iva puṣkalaḥ
jāyamāne janārdane
devakyāṁ deva-rūpiṇyāṁ
viṣṇuḥ sarva-guhā-śayaḥ
āvirāsīd yathā prācyāṁ
diśīndur iva puṣkalaḥ
tam adbhutaṁ bālakam ambujekṣaṇaṁ
catur-bhujaṁ śaṅkha-gadādy-udāyudham
śrīvatsa-lakṣmaṁ gala-śobhi-kaustubhaṁ
pītāmbaraṁ sāndra-payoda-saubhagam
catur-bhujaṁ śaṅkha-gadādy-udāyudham
śrīvatsa-lakṣmaṁ gala-śobhi-kaustubhaṁ
pītāmbaraṁ sāndra-payoda-saubhagam
mahārha-vaidūrya-kirīṭa-kuṇḍala-
tviṣā pariṣvakta-sahasra-kuntalam
uddāma-kāñcy-aṅgada-kaṅkaṇādibhir
virocamānaṁ vasudeva aikṣata
tviṣā pariṣvakta-sahasra-kuntalam
uddāma-kāñcy-aṅgada-kaṅkaṇādibhir
virocamānaṁ vasudeva aikṣata
sa vismayotphulla-vilocano hariṁ
sutaṁ vilokyānakadundubhis tadā
kṛṣṇāvatārotsava-sambhramo ’spṛśan
mudā dvijebhyo ’yutam āpluto gavām
sutaṁ vilokyānakadundubhis tadā
kṛṣṇāvatārotsava-sambhramo ’spṛśan
mudā dvijebhyo ’yutam āpluto gavām
athainam astaud avadhārya pūruṣaṁ
paraṁ natāṅgaḥ kṛta-dhīḥ kṛtāñjaliḥ
sva-rociṣā bhārata sūtikā-gṛhaṁ
virocayantaṁ gata-bhīḥ prabhāva-vit
paraṁ natāṅgaḥ kṛta-dhīḥ kṛtāñjaliḥ
sva-rociṣā bhārata sūtikā-gṛhaṁ
virocayantaṁ gata-bhīḥ prabhāva-vit
śrī-vasudeva uvāca
vidito ’si bhavān sākṣāt
puruṣaḥ prakṛteḥ paraḥ
kevalānubhavānanda-
svarūpaḥ sarva-buddhi-dṛk
vidito ’si bhavān sākṣāt
puruṣaḥ prakṛteḥ paraḥ
kevalānubhavānanda-
svarūpaḥ sarva-buddhi-dṛk
sa eva svaprakṛtyedaṁ
sṛṣṭvāgre tri-guṇātmakam
tad anu tvaṁ hy apraviṣṭaḥ
praviṣṭa iva bhāvyase
sṛṣṭvāgre tri-guṇātmakam
tad anu tvaṁ hy apraviṣṭaḥ
praviṣṭa iva bhāvyase
yatheme ’vikṛtā bhāvās
tathā te vikṛtaiḥ saha
nānā-vīryāḥ pṛthag-bhūtā
virājaṁ janayanti hi
tathā te vikṛtaiḥ saha
nānā-vīryāḥ pṛthag-bhūtā
virājaṁ janayanti hi
sannipatya samutpādya
dṛśyante ’nugatā iva
prāg eva vidyamānatvān
na teṣām iha sambhavaḥ
dṛśyante ’nugatā iva
prāg eva vidyamānatvān
na teṣām iha sambhavaḥ
evaṁ bhavān buddhy-anumeya-lakṣaṇair
grāhyair guṇaiḥ sann api tad-guṇāgrahaḥ
anāvṛtatvād bahir antaraṁ na te
sarvasya sarvātmana ātma-vastunaḥ
grāhyair guṇaiḥ sann api tad-guṇāgrahaḥ
anāvṛtatvād bahir antaraṁ na te
sarvasya sarvātmana ātma-vastunaḥ
ya ātmano dṛśya-guṇeṣu sann iti
vyavasyate sva-vyatirekato ’budhaḥ
vinānuvādaṁ na ca tan manīṣitaṁ
samyag yatas tyaktam upādadat pumān
vyavasyate sva-vyatirekato ’budhaḥ
vinānuvādaṁ na ca tan manīṣitaṁ
samyag yatas tyaktam upādadat pumān
tvatto ’sya janma-sthiti-saṁyamān vibho
vadanty anīhād aguṇād avikriyāt
tvayīśvare brahmaṇi no virudhyate
tvad-āśrayatvād upacaryate guṇaiḥ
vadanty anīhād aguṇād avikriyāt
tvayīśvare brahmaṇi no virudhyate
tvad-āśrayatvād upacaryate guṇaiḥ
sa tvaṁ tri-loka-sthitaye sva-māyayā
bibharṣi śuklaṁ khalu varṇam ātmanaḥ
sargāya raktaṁ rajasopabṛṁhitaṁ
kṛṣṇaṁ ca varṇaṁ tamasā janātyaye
bibharṣi śuklaṁ khalu varṇam ātmanaḥ
sargāya raktaṁ rajasopabṛṁhitaṁ
kṛṣṇaṁ ca varṇaṁ tamasā janātyaye
tvam asya lokasya vibho rirakṣiṣur
gṛhe ’vatīrṇo ’si mamākhileśvara
rājanya-saṁjñāsura-koṭi-yūthapair
nirvyūhyamānā nihaniṣyase camūḥ
gṛhe ’vatīrṇo ’si mamākhileśvara
rājanya-saṁjñāsura-koṭi-yūthapair
nirvyūhyamānā nihaniṣyase camūḥ
ayaṁ tv asabhyas tava janma nau gṛhe
śrutvāgrajāṁs te nyavadhīt sureśvara
sa te ’vatāraṁ puruṣaiḥ samarpitaṁ
śrutvādhunaivābhisaraty udāyudhaḥ
śrutvāgrajāṁs te nyavadhīt sureśvara
sa te ’vatāraṁ puruṣaiḥ samarpitaṁ
śrutvādhunaivābhisaraty udāyudhaḥ
śrī-śuka uvāca
athainam ātmajaṁ vīkṣya
mahā-puruṣa-lakṣaṇam
devakī tam upādhāvat
kaṁsād bhītā suvismitā
athainam ātmajaṁ vīkṣya
mahā-puruṣa-lakṣaṇam
devakī tam upādhāvat
kaṁsād bhītā suvismitā
śrī-devaky uvāca
rūpaṁ yat tat prāhur avyaktam ādyaṁ
brahma jyotir nirguṇaṁ nirvikāram
sattā-mātraṁ nirviśeṣaṁ nirīhaṁ
sa tvaṁ sākṣād viṣṇur adhyātma-dīpaḥ
rūpaṁ yat tat prāhur avyaktam ādyaṁ
brahma jyotir nirguṇaṁ nirvikāram
sattā-mātraṁ nirviśeṣaṁ nirīhaṁ
sa tvaṁ sākṣād viṣṇur adhyātma-dīpaḥ
naṣṭe loke dvi-parārdhāvasāne
mahā-bhūteṣv ādi-bhūtaṁ gateṣu
vyakte ’vyaktaṁ kāla-vegena yāte
bhavān ekaḥ śiṣyate ’śeṣa-saṁjñaḥ
mahā-bhūteṣv ādi-bhūtaṁ gateṣu
vyakte ’vyaktaṁ kāla-vegena yāte
bhavān ekaḥ śiṣyate ’śeṣa-saṁjñaḥ
yo ’yaṁ kālas tasya te ’vyakta-bandho
ceṣṭām āhuś ceṣṭate yena viśvam
nimeṣādir vatsarānto mahīyāṁs
taṁ tveśānaṁ kṣema-dhāma prapadye
ceṣṭām āhuś ceṣṭate yena viśvam
nimeṣādir vatsarānto mahīyāṁs
taṁ tveśānaṁ kṣema-dhāma prapadye
martyo mṛtyu-vyāla-bhītaḥ palāyan
lokān sarvān nirbhayaṁ nādhyagacchat
tvat pādābjaṁ prāpya yadṛcchayādya
susthaḥ śete mṛtyur asmād apaiti
lokān sarvān nirbhayaṁ nādhyagacchat
tvat pādābjaṁ prāpya yadṛcchayādya
susthaḥ śete mṛtyur asmād apaiti
sa tvaṁ ghorād ugrasenātmajān nas
trāhi trastān bhṛtya-vitrāsa-hāsi
rūpaṁ cedaṁ pauruṣaṁ dhyāna-dhiṣṇyaṁ
mā pratyakṣaṁ māṁsa-dṛśāṁ kṛṣīṣṭhāḥ
trāhi trastān bhṛtya-vitrāsa-hāsi
rūpaṁ cedaṁ pauruṣaṁ dhyāna-dhiṣṇyaṁ
mā pratyakṣaṁ māṁsa-dṛśāṁ kṛṣīṣṭhāḥ
janma te mayy asau pāpo
mā vidyān madhusūdana
samudvije bhavad-dhetoḥ
kaṁsād aham adhīra-dhīḥ
mā vidyān madhusūdana
samudvije bhavad-dhetoḥ
kaṁsād aham adhīra-dhīḥ
upasaṁhara viśvātmann
ado rūpam alaukikam
śaṅkha-cakra-gadā-padma-
śriyā juṣṭaṁ catur-bhujam
ado rūpam alaukikam
śaṅkha-cakra-gadā-padma-
śriyā juṣṭaṁ catur-bhujam
viśvaṁ yad etat sva-tanau niśānte
yathāvakāśaṁ puruṣaḥ paro bhavān
bibharti so ’yaṁ mama garbhago ’bhūd
aho nṛ-lokasya viḍambanaṁ hi tat
yathāvakāśaṁ puruṣaḥ paro bhavān
bibharti so ’yaṁ mama garbhago ’bhūd
aho nṛ-lokasya viḍambanaṁ hi tat
śrī-bhagavān uvāca
tvam eva pūrva-sarge ’bhūḥ
pṛśniḥ svāyambhuve sati
tadāyaṁ sutapā nāma
prajāpatir akalmaṣaḥ
tvam eva pūrva-sarge ’bhūḥ
pṛśniḥ svāyambhuve sati
tadāyaṁ sutapā nāma
prajāpatir akalmaṣaḥ
yuvāṁ vai brahmaṇādiṣṭau
prajā-sarge yadā tataḥ
sanniyamyendriya-grāmaṁ
tepāthe paramaṁ tapaḥ
prajā-sarge yadā tataḥ
sanniyamyendriya-grāmaṁ
tepāthe paramaṁ tapaḥ
varṣa-vātātapa-hima-
gharma-kāla-guṇān anu
sahamānau śvāsa-rodha-
vinirdhūta-mano-malau
gharma-kāla-guṇān anu
sahamānau śvāsa-rodha-
vinirdhūta-mano-malau
śīrṇa-parṇānilāhārāv
upaśāntena cetasā
mattaḥ kāmān abhīpsantau
mad-ārādhanam īhatuḥ
upaśāntena cetasā
mattaḥ kāmān abhīpsantau
mad-ārādhanam īhatuḥ
evaṁ vāṁ tapyatos tīvraṁ
tapaḥ parama-duṣkaram
divya-varṣa-sahasrāṇi
dvādaśeyur mad-ātmanoḥ
tapaḥ parama-duṣkaram
divya-varṣa-sahasrāṇi
dvādaśeyur mad-ātmanoḥ
tadā vāṁ parituṣṭo ’ham
amunā vapuṣānaghe
tapasā śraddhayā nityaṁ
bhaktyā ca hṛdi bhāvitaḥ
amunā vapuṣānaghe
tapasā śraddhayā nityaṁ
bhaktyā ca hṛdi bhāvitaḥ
prādurāsaṁ varada-rāḍ
yuvayoḥ kāma-ditsayā
vriyatāṁ vara ity ukte
mādṛśo vāṁ vṛtaḥ sutaḥ
yuvayoḥ kāma-ditsayā
vriyatāṁ vara ity ukte
mādṛśo vāṁ vṛtaḥ sutaḥ
ajuṣṭa-grāmya-viṣayāv
anapatyau ca dam-patī
na vavrāthe ’pavargaṁ me
mohitau deva-māyayā
anapatyau ca dam-patī
na vavrāthe ’pavargaṁ me
mohitau deva-māyayā
gate mayi yuvāṁ labdhvā
varaṁ mat-sadṛśaṁ sutam
grāmyān bhogān abhuñjāthāṁ
yuvāṁ prāpta-manorathau
varaṁ mat-sadṛśaṁ sutam
grāmyān bhogān abhuñjāthāṁ
yuvāṁ prāpta-manorathau
adṛṣṭvānyatamaṁ loke
śīlaudārya-guṇaiḥ samam
ahaṁ suto vām abhavaṁ
pṛśnigarbha iti śrutaḥ
śīlaudārya-guṇaiḥ samam
ahaṁ suto vām abhavaṁ
pṛśnigarbha iti śrutaḥ
tayor vāṁ punar evāham
adityām āsa kaśyapāt
upendra iti vikhyāto
vāmanatvāc ca vāmanaḥ
adityām āsa kaśyapāt
upendra iti vikhyāto
vāmanatvāc ca vāmanaḥ
tṛtīye ’smin bhave ’haṁ vai
tenaiva vapuṣātha vām
jāto bhūyas tayor eva
satyaṁ me vyāhṛtaṁ sati
tenaiva vapuṣātha vām
jāto bhūyas tayor eva
satyaṁ me vyāhṛtaṁ sati
etad vāṁ darśitaṁ rūpaṁ
prāg-janma-smaraṇāya me
nānyathā mad-bhavaṁ jñānaṁ
martya-liṅgena jāyate
prāg-janma-smaraṇāya me
nānyathā mad-bhavaṁ jñānaṁ
martya-liṅgena jāyate
yuvāṁ māṁ putra-bhāvena
brahma-bhāvena cāsakṛt
cintayantau kṛta-snehau
yāsyethe mad-gatiṁ parām
brahma-bhāvena cāsakṛt
cintayantau kṛta-snehau
yāsyethe mad-gatiṁ parām
śrī-śuka uvāca
ity uktvāsīd dharis tūṣṇīṁ
bhagavān ātma-māyayā
pitroḥ sampaśyatoḥ sadyo
babhūva prākṛtaḥ śiśuḥ
ity uktvāsīd dharis tūṣṇīṁ
bhagavān ātma-māyayā
pitroḥ sampaśyatoḥ sadyo
babhūva prākṛtaḥ śiśuḥ
tataś ca śaurir bhagavat-pracoditaḥ
sutaṁ samādāya sa sūtikā-gṛhāt
yadā bahir gantum iyeṣa tarhy ajā
yā yoga-māyājani nanda-jāyayā
sutaṁ samādāya sa sūtikā-gṛhāt
yadā bahir gantum iyeṣa tarhy ajā
yā yoga-māyājani nanda-jāyayā
tayā hṛta-pratyaya-sarva-vṛttiṣu
dvāḥ-stheṣu paureṣv api śāyiteṣv atha
dvāraś ca sarvāḥ pihitā duratyayā
bṛhat-kapāṭāyasa-kīla-śṛṅkhalaiḥ
dvāḥ-stheṣu paureṣv api śāyiteṣv atha
dvāraś ca sarvāḥ pihitā duratyayā
bṛhat-kapāṭāyasa-kīla-śṛṅkhalaiḥ
tāḥ kṛṣṇa-vāhe vasudeva āgate
svayaṁ vyavaryanta yathā tamo raveḥ
vavarṣa parjanya upāṁśu-garjitaḥ
śeṣo ’nvagād vāri nivārayan phaṇaiḥ
svayaṁ vyavaryanta yathā tamo raveḥ
vavarṣa parjanya upāṁśu-garjitaḥ
śeṣo ’nvagād vāri nivārayan phaṇaiḥ
maghoni varṣaty asakṛd yamānujā
gambhīra-toyaugha-javormi-phenilā
bhayānakāvarta-śatākulā nadī
mārgaṁ dadau sindhur iva śriyaḥ pateḥ
gambhīra-toyaugha-javormi-phenilā
bhayānakāvarta-śatākulā nadī
mārgaṁ dadau sindhur iva śriyaḥ pateḥ
nanda-vrajaṁ śaurir upetya tatra tān
gopān prasuptān upalabhya nidrayā
sutaṁ yaśodā-śayane nidhāya tat-
sutām upādāya punar gṛhān agāt
gopān prasuptān upalabhya nidrayā
sutaṁ yaśodā-śayane nidhāya tat-
sutām upādāya punar gṛhān agāt
devakyāḥ śayane nyasya
vasudevo ’tha dārikām
pratimucya pador loham
āste pūrvavad āvṛtaḥ
vasudevo ’tha dārikām
pratimucya pador loham
āste pūrvavad āvṛtaḥ
yaśodā nanda-patnī ca
jātaṁ param abudhyata
na tal-liṅgaṁ pariśrāntā
nidrayāpagata-smṛtiḥ
jātaṁ param abudhyata
na tal-liṅgaṁ pariśrāntā
nidrayāpagata-smṛtiḥ