શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧૦.૩

શ્રીશુક ઉવાચ
અથ સર્વગુણોપેતઃ કાલઃ પરમશોભનઃ ।
યર્હ્યેવાજનજન્મક્ષન શાન્તર્ક્ષગ્રહતારકમ્ ॥ ૧ ॥

દિશઃ પ્રસેદુર્ગગનં નિર્મલોડુગણોદયમ્ ।
મહી મઙ્ગલભૂયિષ્ઠપુરગ્રામવ્રજાકરા ॥ ૨ ॥

નદ્યઃ પ્રસન્નસલિલા હ્રદા જલરુહશ્રિયઃ ।
દ્વિજાલિકુલસન્નાદસ્તવકા વનરાજયઃ ॥ ૩ ॥

વવૌ વાયુઃ સુખસ્પર્શઃ પુણ્યગન્ધવહઃ શુચિઃ ।
અગ્નયશ્ચ દ્વિજાતીનાં શાન્તાસ્તત્ર સમિન્ધત ॥ ૪ ॥

મનાંસ્યાસન્ પ્રસન્નાનિ સાધૂનામસુરદ્રુહામ્ ।
જાયમાનેઽજને તસ્મિન્ નેદુર્દુન્દુભયઃ સમમ્ ॥ ૫ ॥

જગુઃ કિન્નરગન્ધર્વાસ્તુષ્ટુવુઃ સિદ્ધચારણાઃ ।
વિદ્યાધર્યશ્ચ નનૃતુરપ્સરોભિઃ સમં મુદા ॥ ૬ ॥

મુમુચુર્મુનયો દેવાઃ સુમનાંસિ મુદાન્વિતાઃ ।
મન્દં મન્દં જલધરા જગર્જુરનુસાગરમ્ ॥ ૭ ॥

નિશીથે તમઉદ્ભૂતે જાયમાને જનાર્દને ।
દેવક્યાં દેવરૂપિણ્યાં વિષ્ણુઃ સર્વગુહાશયઃ ।
આવિરાસીદ્ યથા પ્રાચ્યાં દિશીન્દુરિવ પુષ્કલઃ ॥ ૮ ॥

તમદ્ભુતં બાલકમમ્બુજેક્ષણં
ચતુર્ભુજં શઙ્ખગદાદ્યુદાયુધમ્ ।
શ્રીવત્સલક્ષ્મં ગલશોભિકૌસ્તુભં
પીતામ્બરં સાન્દ્રપયોદસૌભગમ્ ॥ ૯ ॥

મહાર્હવૈદૂર્યકિરીટકુણ્ડલ-
ત્વિષા પરિષ્વક્તસહસ્રકુન્તલમ્ ।
ઉદ્દામકાઞ્ચ્યઙ્ગદકઙ્કણાદિભિ-
ર્વિરોચમાનં વસુદેવ ઐક્ષત ॥ ૧૦ ॥

સ વિસ્મયોત્ફુલ્લવિલોચનો હરિં
સુતં વિલોક્યાનકદુન્દુભિસ્તદા ।
કૃષ્ણાવતારોત્સવસમ્ભ્રમોઽસ્પૃશન્
મુદા દ્વિજેભ્યોઽયુતમાપ્લુતો ગવામ્ ॥ ૧૧ ॥

અથૈનમસ્તૌદવધાર્ય પૂરુષં
પરં નતાઙ્ગઃ કૃતધીઃ કૃતાઞ્જલિઃ ।
સ્વરોચિષા ભારત સૂતિકાગૃહં
વિરોચયન્તં ગતભીઃ પ્રભાવવિત્ ॥ ૧૨ ॥

શ્રીવસુદેવ ઉવાચ
વિદિતોઽસિ ભવાન્ સાક્ષાત્પુરુષઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ ।
કેવલાનુભવાનન્દસ્વરૂપઃ સર્વબુદ્ધિદૃક્ ॥ ૧૩ ॥

સ એવ સ્વપ્રકૃત્યેદં સૃષ્ટ્વાગ્રે ત્રિગુણાત્મકમ્ ।
તદનુ ત્વં હ્યપ્રવિષ્ટઃ પ્રવિષ્ટ ઇવ ભાવ્યસે ॥ ૧૪ ॥

યથેમેઽવિકૃતા ભાવાસ્તથા તે વિકૃતૈઃ સહ ।
નાનાવીર્યાઃ પૃથગ્ભૂતા વિરાજં જનયન્તિ હિ ॥ ૧૫ ॥

સન્નિપત્ય સમુત્પાદ્ય દૃશ્યન્તેઽનુગતા ઇવ ।
પ્રાગેવ વિદ્યમાનત્વાન્ન તેષામિહ સમ્ભવઃ ॥ ૧૬ ॥

એવં ભવાન્ બુદ્ધ્યનુમેયલક્ષણૈ-
ર્ગ્રાહ્યૈર્ગુણૈઃ સન્નપિ તદ્ગુણાગ્રહઃ ।
અનાવૃતત્વાદ્ બહિરન્તરં ન તે
સર્વસ્ય સર્વાત્મન આત્મવસ્તુનઃ ॥ ૧૭ ॥

ય આત્મનો દૃશ્યગુણેષુ સન્નિતિ
વ્યવસ્યતે સ્વવ્યતિરેકતોઽબુધઃ ।
વિનાનુવાદં ન ચ તન્મનીષિતં
સમ્યગ્ યતસ્ત્યક્તમુપાદદત્ પુમાન્ ॥ ૧૮ ॥

ત્વત્તોઽસ્ય જન્મસ્થિતિસંયમાન્ વિભો
વદન્ત્યનીહાદગુણાદવિક્રિયાત્ ।
ત્વયીશ્વરે બ્રહ્મણિ નો વિરુધ્યતે
ત્વદાશ્રયત્વાદુપચર્યતે ગુણૈઃ ॥ ૧૯ ॥

સ ત્વં ત્રિલોકસ્થિતયે સ્વમાયયા
બિભર્ષિ શુક્લં ખલુ વર્ણમાત્મનઃ ।
સર્ગાય રક્તં રજસોપબૃંહિતં
કૃષ્ણં ચ વણન તમસા જનાત્યયે ॥ ૨૦ ॥

ત્વમસ્ય લોકસ્ય વિભો રિરક્ષિષુ-
ર્ગૃહેઽવતીર્ણોઽસિ મમાખિલેશ્વર ।
રાજન્યસંજ્ઞાસુરકોટિયૂથપૈ-
ર્નિર્વ્યૂહ્યમાના નિહનિષ્યસે ચમૂઃ ॥ ૨૧ ॥

અયં ત્વસભ્યસ્તવ જન્મ નૌ ગૃહે
શ્રુત્વાગ્રજાંસ્તે ન્યવધીત્ સુરેશ્વર ।
સ તેઽવતારં પુરુષૈઃ સમર્પિતં
શ્રુત્વાધુનૈવાભિસરત્યુદાયુધઃ ॥ ૨૨ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
અથૈનમાત્મજં વીક્ષ્ય મહાપુરુષલક્ષણમ્ ।
દેવકી તમુપાધાવત્ કંસાદ્ ભીતા સુવિસ્મિતા ॥ ૨૩ ॥

શ્રીદેવક્યુવાચ
રૂપં યત્ તત્ પ્રાહુરવ્યક્તમાદ્યં
બ્રહ્મ જ્યોતિર્નિર્ગુણં નિર્વિકારમ્ ।
સત્તામાત્રં નિર્વિશેષં નિરીહં
સ ત્વં સાક્ષાદ્ વિષ્ણુરધ્યાત્મદીપઃ ॥ ૨૪ ॥

નષ્ટે લોકે દ્વિપરાર્ધાવસાને
મહાભૂતેષ્વાદિભૂતં ગતેષુ ।
વ્યક્તેઽવ્યક્તં કાલવેગેન યાતે
ભવાનેકઃ શિષ્યતેઽશેષસંજ્ઞઃ ॥ ૨૫ ॥

યોઽયં કાલસ્તસ્ય તેઽવ્યક્તબન્ધો
ચેષ્ટામાહુશ્ચેષ્ટતે યેન વિશ્વમ્ ।
નિમેષાદિર્વત્સરાન્તો મહીયાં-
સ્તં ત્વેશાનં ક્ષેમધામ પ્રપદ્યે ॥ ૨૬ ॥

મર્ત્યો મૃત્યુવ્યાલભીતઃ પલાયન્
લોકાન્ સર્વાન્નિર્ભયં નાધ્યગચ્છત્ ।
ત્વત્પાદાબ્જં પ્રાપ્ય યદૃચ્છયાદ્ય
સુસ્થઃ શેતે મૃત્યુરસ્માદપૈતિ ॥ ૨૭ ॥

સ ત્વં ઘોરાદુગ્રસેનાત્મજાન્ન-
સ્ત્રાહિ ત્રસ્તાન્ ભૃત્યવિત્રાસહાસિ ।
રૂપં ચેદં પૌરુષં ધ્યાનધિષ્ણ્યં
મા પ્રત્યક્ષં માંસદૃશાં કૃષીષ્ઠાઃ ॥ ૨૮ ॥

જન્મ તે મય્યસૌ પાપો મા વિદ્યાન્મધુસૂદન ।
સમુદ્વિજે ભવદ્ધેતોઃ કંસાદહમધીરધીઃ ॥ ૨૯ ॥

ઉપસંહર વિશ્વાત્મન્નદો રૂપમલૌકિકમ્ ।
શઙ્ખચક્રગદાપદ્મશ્રિયા જુષ્ટં ચતુર્ભુજમ્ ॥ ૩૦ ॥

વિશ્વં યદેતત્ સ્વતનૌ નિશાન્તે
યથાવકાશં પુરુષઃ પરો ભવાન્ ।
બિભર્તિ સોઽયં મમ ગર્ભગોઽભૂ-
દહો નૃલોકસ્ય વિડમ્બનં હિ તત્ ॥ ૩૧ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
ત્વમેવ પૂર્વસર્ગેઽભૂઃ પૃશ્નિઃ સ્વાયમ્ભુવે સતિ ।
તદાયં સુતપા નામ પ્રજાપતિરકલ્મષઃ ॥ ૩૨ ॥

યુવાં વૈ બ્રહ્મણાદિષ્ટૌ પ્રજાસર્ગે યદા તતઃ
।
સન્નિયમ્યેન્દ્રિયગ્રામં તેપાથે પરમં તપઃ ॥ ૩૩ ॥

વર્ષવાતાતપહિમઘર્મકાલગુણાનનુ ।
સહમાનૌ શ્વાસરોધવિનિર્ધૂતમનોમલૌ ॥ ૩૪ ॥

શીર્ણપર્ણાનિલાહારાવુપશાન્તેન ચેતસા ।
મત્તઃ કામાનભીપ્સન્તૌ મદારાધનમીહતુઃ ॥ ૩૫ ॥

એવં વાં તપ્યતોસ્તીવ્રં તપઃ પરમદુષ્કરમ્ ।
દિવ્યવર્ષસહસ્રાણિ દ્વાદશેયુર્મદાત્મનોઃ ॥ ૩૬ ॥

તદા વાં પરિતુષ્ટોઽહમમુના વપુષાનઘે ।
તપસા શ્રદ્ધયા નિત્યં ભક્ત્યા ચ હૃદિ ભાવિતઃ ॥ ૩૭ ॥

પ્રાદુરાસં વરદરાડ્ યુવયોઃ કામદિત્સયા ।
વ્રિયતાં વર ઇત્યુક્તે માદૃશો વાં વૃતઃ સુતઃ ॥ ૩૮ ॥

અજુષ્ટગ્રામ્યવિષયાવનપત્યૌ ચ દમ્પતી ।
ન વવ્રાથેઽપવગન મે મોહિતૌ દેવમાયયા ॥ ૩૯ ॥

ગતે મયિ યુવાં લબ્ધ્વા વરં મત્સદૃશં સુતમ્ ।
ગ્રામ્યાન્ ભોગાનભુઞ્જાથાં યુવાં પ્રાપ્તમનોરથૌ ॥ ૪૦ ॥

અદૃષ્ટ્વાન્યતમં લોકે શીલૌદાર્યગુણૈઃ સમમ્ ।
અહં સુતો વામભવં પૃશ્નિગર્ભ ઇતિ શ્રુતઃ ॥ ૪૧ ॥

તયોવાન પુનરેવાહમદિત્યામાસ કશ્યપાત્ ।
ઉપેન્દ્ર ઇતિ વિખ્યાતો વામનત્વાચ્ચ વામનઃ ॥ ૪૨ ॥

તૃતીયેઽસ્મિન્ ભવેઽહં વૈ તેનૈવ વપુષાથ વામ્ ।
જાતો ભૂયસ્તયોરેવ સત્યં મે વ્યાહૃતં સતિ ॥ ૪૩ ॥

એતદ્ વાં દર્શિતં રૂપં પ્રાગ્જન્મસ્મરણાય મે ।
નાન્યથા મદ્ભવં જ્ઞાનં મર્ત્યલિઙ્ગેન જાયતે ॥ ૪૪ ॥

યુવાં માં પુત્રભાવેન બ્રહ્મભાવેન ચાસકૃત્ ।
ચિન્તયન્તૌ કૃતસ્નેહૌ યાસ્યેથે મદ્ગતિં પરામ્ ॥ ૪૫ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વાસીદ્ધરિસ્તૂષ્ણીં ભગવાનાત્મમાયયા ।
પિત્રોઃ સમ્પશ્યતોઃ સદ્યો બભૂવ પ્રાકૃતઃ શિશુઃ ॥ ૪૬ ॥

તતશ્ચ શૌરિર્ભગવત્પ્રચોદિતઃ
સુતં સમાદાય સ સૂતિકાગૃહાત્ ।
યદા બહિર્ગન્તુમિયેષ તર્હ્યજા
યા યોગમાયાજનિ નન્દજાયયા ॥ ૪૭ ॥

તયા હૃતપ્રત્યયસર્વવૃત્તિષુ
દ્વાઃસ્થેષુ પૌરેષ્વપિ શાયિતેષ્વથ ।
દ્વારશ્ચ સર્વાઃ પિહિતા દુરત્યયા
બૃહત્કપાટાયસકીલશૃઙ્ખલૈઃ ॥ ૪૮ ॥

તાઃ કૃષ્ણવાહે વસુદેવ આગતે
સ્વયં વ્યવર્યન્ત યથા તમો રવેઃ ।
વવર્ષ પર્જન્ય ઉપાંશુગર્જિતઃ
શેષોઽન્વગાદ્ વારિ નિવારયન્ ફણૈઃ ॥ ૪૯ ॥

મઘોનિ વર્ષત્યસકૃદ્ યમાનુજા
ગમ્ભીરતોયૌઘજવોર્મિફેનિલા ।
ભયાનકાવર્તશતાકુલા નદી
માગન દદૌ સિન્ધુરિવ શ્રિયઃ પતેઃ ॥ ૫૦ ॥

નન્દવ્રજં શૌરિરુપેત્ય તત્ર તાન્
ગોપાન્ પ્રસુપ્તાનુપલભ્ય નિદ્રયા ।
સુતં યશોદાશયને નિધાય ત-
ત્સુતામુપાદાય પુનર્ગૃહાનગાત્ ॥ ૫૧ ॥

દેવક્યાઃ શયને ન્યસ્ય વસુદેવોઽથ દારિકામ્ ।
પ્રતિમુચ્ય પદોર્લોહમાસ્તે પૂર્વવદાવૃતઃ ॥ ૫૨ ॥

યશોદા નન્દપત્ની ચ જાતં પરમબુધ્યત ।
ન તલ્લિઙ્ગં પરિશ્રાન્તા નિદ્રયાપગતસ્મૃતિઃ ॥ ૫૩ ॥