ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൧൦.൩

ശ്രീശുക ഉവാച
അഥ സര്വഗുണോപേതഃ കാലഃ പരമശോഭനഃ ।
യര്ഹ്യേവാജനജന്മക്ഷന ശാന്തര്ക്ഷഗ്രഹതാരകമ് ॥ ൧ ॥

ദിശഃ പ്രസേദുര്ഗഗനം നിര്മലോഡുഗണോദയമ് ।
മഹീ മങ്ഗലഭൂയിഷ്ഠപുരഗ്രാമവ്രജാകരാ ॥ ൨ ॥

നദ്യഃ പ്രസന്നസലിലാ ഹ്രദാ ജലരുഹശ്രിയഃ ।
ദ്വിജാലികുലസന്നാദസ്തവകാ വനരാജയഃ ॥ ൩ ॥

വവൌ വായുഃ സുഖസ്പര്ശഃ പുണ്യഗന്ധവഹഃ ശുചിഃ ।
അഗ്നയശ്ച ദ്വിജാതീനാം ശാന്താസ്തത്ര സമിന്ധത ॥ ൪ ॥

മനാംസ്യാസന് പ്രസന്നാനി സാധൂനാമസുരദ്രുഹാമ് ।
ജായമാനേഽജനേ തസ്മിന് നേദുര്ദുന്ദുഭയഃ സമമ് ॥ ൫ ॥

ജഗുഃ കിന്നരഗന്ധര്വാസ്തുഷ്ടുവുഃ സിദ്ധചാരണാഃ ।
വിദ്യാധര്യശ്ച നനൃതുരപ്സരോഭിഃ സമം മുദാ ॥ ൬ ॥

മുമുചുര്മുനയോ ദേവാഃ സുമനാംസി മുദാന്വിതാഃ ।
മന്ദം മന്ദം ജലധരാ ജഗര്ജുരനുസാഗരമ് ॥ ൭ ॥

നിശീഥേ തമഉദ്ഭൂതേ ജായമാനേ ജനാര്ദനേ ।
ദേവക്യാം ദേവരൂപിണ്യാം വിഷ്ണുഃ സര്വഗുഹാശയഃ ।
ആവിരാസീദ് യഥാ പ്രാച്യാം ദിശീന്ദുരിവ പുഷ്കലഃ ॥ ൮ ॥

തമദ്ഭുതം ബാലകമമ്ബുജേക്ഷണം
ചതുര്ഭുജം ശങ്ഖഗദാദ്യുദായുധമ് ।
ശ്രീവത്സലക്ഷ്മം ഗലശോഭികൌസ്തുഭം
പീതാമ്ബരം സാന്ദ്രപയോദസൌഭഗമ് ॥ ൯ ॥

മഹാര്ഹവൈദൂര്യകിരീടകുണ്ഡല-
ത്വിഷാ പരിഷ്വക്തസഹസ്രകുന്തലമ് ।
ഉദ്ദാമകാഞ്ച്യങ്ഗദകങ്കണാദിഭി-
ര്വിരോചമാനം വസുദേവ ഐക്ഷത ॥ ൧൦ ॥

സ വിസ്മയോത്ഫുല്ലവിലോചനോ ഹരിം
സുതം വിലോക്യാനകദുന്ദുഭിസ്തദാ ।
കൃഷ്ണാവതാരോത്സവസമ്ഭ്രമോഽസ്പൃശന്
മുദാ ദ്വിജേഭ്യോഽയുതമാപ്ലുതോ ഗവാമ് ॥ ൧൧ ॥

അഥൈനമസ്തൌദവധാര്യ പൂരുഷം
പരം നതാങ്ഗഃ കൃതധീഃ കൃതാഞ്ജലിഃ ।
സ്വരോചിഷാ ഭാരത സൂതികാഗൃഹം
വിരോചയന്തം ഗതഭീഃ പ്രഭാവവിത് ॥ ൧൨ ॥

ശ്രീവസുദേവ ഉവാച
വിദിതോഽസി ഭവാന് സാക്ഷാത്പുരുഷഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ ।
കേവലാനുഭവാനന്ദസ്വരൂപഃ സര്വബുദ്ധിദൃക് ॥ ൧൩ ॥

സ ഏവ സ്വപ്രകൃത്യേദം സൃഷ്ട്വാഗ്രേ ത്രിഗുണാത്മകമ് ।
തദനു ത്വം ഹ്യപ്രവിഷ്ടഃ പ്രവിഷ്ട ഇവ ഭാവ്യസേ ॥ ൧൪ ॥

യഥേമേഽവികൃതാ ഭാവാസ്തഥാ തേ വികൃതൈഃ സഹ ।
നാനാവീര്യാഃ പൃഥഗ്ഭൂതാ വിരാജം ജനയന്തി ഹി ॥ ൧൫ ॥

സന്നിപത്യ സമുത്പാദ്യ ദൃശ്യന്തേഽനുഗതാ ഇവ ।
പ്രാഗേവ വിദ്യമാനത്വാന്ന തേഷാമിഹ സമ്ഭവഃ ॥ ൧൬ ॥

ഏവം ഭവാന് ബുദ്ധ്യനുമേയലക്ഷണൈ-
ര്ഗ്രാഹ്യൈര്ഗുണൈഃ സന്നപി തദ്ഗുണാഗ്രഹഃ ।
അനാവൃതത്വാദ് ബഹിരന്തരം ന തേ
സര്വസ്യ സര്വാത്മന ആത്മവസ്തുനഃ ॥ ൧൭ ॥

യ ആത്മനോ ദൃശ്യഗുണേഷു സന്നിതി
വ്യവസ്യതേ സ്വവ്യതിരേകതോഽബുധഃ ।
വിനാനുവാദം ന ച തന്മനീഷിതം
സമ്യഗ് യതസ്ത്യക്തമുപാദദത് പുമാന് ॥ ൧൮ ॥

ത്വത്തോഽസ്യ ജന്മസ്ഥിതിസംയമാന് വിഭോ
വദന്ത്യനീഹാദഗുണാദവിക്രിയാത് ।
ത്വയീശ്വരേ ബ്രഹ്മണി നോ വിരുധ്യതേ
ത്വദാശ്രയത്വാദുപചര്യതേ ഗുണൈഃ ॥ ൧൯ ॥

സ ത്വം ത്രിലോകസ്ഥിതയേ സ്വമായയാ
ബിഭര്ഷി ശുക്ലം ഖലു വര്ണമാത്മനഃ ।
സര്ഗായ രക്തം രജസോപബൃംഹിതം
കൃഷ്ണം ച വണന തമസാ ജനാത്യയേ ॥ ൨൦ ॥

ത്വമസ്യ ലോകസ്യ വിഭോ രിരക്ഷിഷു-
ര്ഗൃഹേഽവതീര്ണോഽസി മമാഖിലേശ്വര ।
രാജന്യസംജ്ഞാസുരകോടിയൂഥപൈ-
ര്നിര്വ്യൂഹ്യമാനാ നിഹനിഷ്യസേ ചമൂഃ ॥ ൨൧ ॥

അയം ത്വസഭ്യസ്തവ ജന്മ നൌ ഗൃഹേ
ശ്രുത്വാഗ്രജാംസ്തേ ന്യവധീത് സുരേശ്വര ।
സ തേഽവതാരം പുരുഷൈഃ സമര്പിതം
ശ്രുത്വാധുനൈവാഭിസരത്യുദായുധഃ ॥ ൨൨ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
അഥൈനമാത്മജം വീക്ഷ്യ മഹാപുരുഷലക്ഷണമ് ।
ദേവകീ തമുപാധാവത് കംസാദ് ഭീതാ സുവിസ്മിതാ ॥ ൨൩ ॥

ശ്രീദേവക്യുവാച
രൂപം യത് തത് പ്രാഹുരവ്യക്തമാദ്യം
ബ്രഹ്മ ജ്യോതിര്നിര്ഗുണം നിര്വികാരമ് ।
സത്താമാത്രം നിര്വിശേഷം നിരീഹം
സ ത്വം സാക്ഷാദ് വിഷ്ണുരധ്യാത്മദീപഃ ॥ ൨൪ ॥

നഷ്ടേ ലോകേ ദ്വിപരാര്ധാവസാനേ
മഹാഭൂതേഷ്വാദിഭൂതം ഗതേഷു ।
വ്യക്തേഽവ്യക്തം കാലവേഗേന യാതേ
ഭവാനേകഃ ശിഷ്യതേഽശേഷസംജ്ഞഃ ॥ ൨൫ ॥

യോഽയം കാലസ്തസ്യ തേഽവ്യക്തബന്ധോ
ചേഷ്ടാമാഹുശ്ചേഷ്ടതേ യേന വിശ്വമ് ।
നിമേഷാദിര്വത്സരാന്തോ മഹീയാം-
സ്തം ത്വേശാനം ക്ഷേമധാമ പ്രപദ്യേ ॥ ൨൬ ॥

മര്ത്യോ മൃത്യുവ്യാലഭീതഃ പലായന്
ലോകാന് സര്വാന്നിര്ഭയം നാധ്യഗച്ഛത് ।
ത്വത്പാദാബ്ജം പ്രാപ്യ യദൃച്ഛയാദ്യ
സുസ്ഥഃ ശേതേ മൃത്യുരസ്മാദപൈതി ॥ ൨൭ ॥

സ ത്വം ഘോരാദുഗ്രസേനാത്മജാന്ന-
സ്ത്രാഹി ത്രസ്താന് ഭൃത്യവിത്രാസഹാസി ।
രൂപം ചേദം പൌരുഷം ധ്യാനധിഷ്ണ്യം
മാ പ്രത്യക്ഷം മാംസദൃശാം കൃഷീഷ്ഠാഃ ॥ ൨൮ ॥

ജന്മ തേ മയ്യസൌ പാപോ മാ വിദ്യാന്മധുസൂദന ।
സമുദ്വിജേ ഭവദ്ധേതോഃ കംസാദഹമധീരധീഃ ॥ ൨൯ ॥

ഉപസംഹര വിശ്വാത്മന്നദോ രൂപമലൌകികമ് ।
ശങ്ഖചക്രഗദാപദ്മശ്രിയാ ജുഷ്ടം ചതുര്ഭുജമ് ॥ ൩൦ ॥

വിശ്വം യദേതത് സ്വതനൌ നിശാന്തേ
യഥാവകാശം പുരുഷഃ പരോ ഭവാന് ।
ബിഭര്തി സോഽയം മമ ഗര്ഭഗോഽഭൂ-
ദഹോ നൃലോകസ്യ വിഡമ്ബനം ഹി തത് ॥ ൩൧ ॥

ശ്രീഭഗവാനുവാച
ത്വമേവ പൂര്വസര്ഗേഽഭൂഃ പൃശ്നിഃ സ്വായമ്ഭുവേ സതി ।
തദായം സുതപാ നാമ പ്രജാപതിരകല്മഷഃ ॥ ൩൨ ॥

യുവാം വൈ ബ്രഹ്മണാദിഷ്ടൌ പ്രജാസര്ഗേ യദാ തതഃ
।
സന്നിയമ്യേന്ദ്രിയഗ്രാമം തേപാഥേ പരമം തപഃ ॥ ൩൩ ॥

വര്ഷവാതാതപഹിമഘര്മകാലഗുണാനനു ।
സഹമാനൌ ശ്വാസരോധവിനിര്ധൂതമനോമലൌ ॥ ൩൪ ॥

ശീര്ണപര്ണാനിലാഹാരാവുപശാന്തേന ചേതസാ ।
മത്തഃ കാമാനഭീപ്സന്തൌ മദാരാധനമീഹതുഃ ॥ ൩൫ ॥

ഏവം വാം തപ്യതോസ്തീവ്രം തപഃ പരമദുഷ്കരമ് ।
ദിവ്യവര്ഷസഹസ്രാണി ദ്വാദശേയുര്മദാത്മനോഃ ॥ ൩൬ ॥

തദാ വാം പരിതുഷ്ടോഽഹമമുനാ വപുഷാനഘേ ।
തപസാ ശ്രദ്ധയാ നിത്യം ഭക്ത്യാ ച ഹൃദി ഭാവിതഃ ॥ ൩൭ ॥

പ്രാദുരാസം വരദരാഡ് യുവയോഃ കാമദിത്സയാ ।
വ്രിയതാം വര ഇത്യുക്തേ മാദൃശോ വാം വൃതഃ സുതഃ ॥ ൩൮ ॥

അജുഷ്ടഗ്രാമ്യവിഷയാവനപത്യൌ ച ദമ്പതീ ।
ന വവ്രാഥേഽപവഗന മേ മോഹിതൌ ദേവമായയാ ॥ ൩൯ ॥

ഗതേ മയി യുവാം ലബ്ധ്വാ വരം മത്സദൃശം സുതമ് ।
ഗ്രാമ്യാന് ഭോഗാനഭുഞ്ജാഥാം യുവാം പ്രാപ്തമനോരഥൌ ॥ ൪൦ ॥

അദൃഷ്ട്വാന്യതമം ലോകേ ശീലൌദാര്യഗുണൈഃ സമമ് ।
അഹം സുതോ വാമഭവം പൃശ്നിഗര്ഭ ഇതി ശ്രുതഃ ॥ ൪൧ ॥

തയോവാന പുനരേവാഹമദിത്യാമാസ കശ്യപാത് ।
ഉപേന്ദ്ര ഇതി വിഖ്യാതോ വാമനത്വാച്ച വാമനഃ ॥ ൪൨ ॥

തൃതീയേഽസ്മിന് ഭവേഽഹം വൈ തേനൈവ വപുഷാഥ വാമ് ।
ജാതോ ഭൂയസ്തയോരേവ സത്യം മേ വ്യാഹൃതം സതി ॥ ൪൩ ॥

ഏതദ് വാം ദര്ശിതം രൂപം പ്രാഗ്ജന്മസ്മരണായ മേ ।
നാന്യഥാ മദ്ഭവം ജ്ഞാനം മര്ത്യലിങ്ഗേന ജായതേ ॥ ൪൪ ॥

യുവാം മാം പുത്രഭാവേന ബ്രഹ്മഭാവേന ചാസകൃത് ।
ചിന്തയന്തൌ കൃതസ്നേഹൌ യാസ്യേഥേ മദ്ഗതിം പരാമ് ॥ ൪൫ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യുക്ത്വാസീദ്ധരിസ്തൂഷ്ണീം ഭഗവാനാത്മമായയാ ।
പിത്രോഃ സമ്പശ്യതോഃ സദ്യോ ബഭൂവ പ്രാകൃതഃ ശിശുഃ ॥ ൪൬ ॥

തതശ്ച ശൌരിര്ഭഗവത്പ്രചോദിതഃ
സുതം സമാദായ സ സൂതികാഗൃഹാത് ।
യദാ ബഹിര്ഗന്തുമിയേഷ തര്ഹ്യജാ
യാ യോഗമായാജനി നന്ദജായയാ ॥ ൪൭ ॥

തയാ ഹൃതപ്രത്യയസര്വവൃത്തിഷു
ദ്വാഃസ്ഥേഷു പൌരേഷ്വപി ശായിതേഷ്വഥ ।
ദ്വാരശ്ച സര്വാഃ പിഹിതാ ദുരത്യയാ
ബൃഹത്കപാടായസകീലശൃങ്ഖലൈഃ ॥ ൪൮ ॥

താഃ കൃഷ്ണവാഹേ വസുദേവ ആഗതേ
സ്വയം വ്യവര്യന്ത യഥാ തമോ രവേഃ ।
വവര്ഷ പര്ജന്യ ഉപാംശുഗര്ജിതഃ
ശേഷോഽന്വഗാദ് വാരി നിവാരയന് ഫണൈഃ ॥ ൪൯ ॥

മഘോനി വര്ഷത്യസകൃദ് യമാനുജാ
ഗമ്ഭീരതോയൌഘജവോര്മിഫേനിലാ ।
ഭയാനകാവര്തശതാകുലാ നദീ
മാഗന ദദൌ സിന്ധുരിവ ശ്രിയഃ പതേഃ ॥ ൫൦ ॥

നന്ദവ്രജം ശൌരിരുപേത്യ തത്ര താന്
ഗോപാന് പ്രസുപ്താനുപലഭ്യ നിദ്രയാ ।
സുതം യശോദാശയനേ നിധായ ത-
ത്സുതാമുപാദായ പുനര്ഗൃഹാനഗാത് ॥ ൫൧ ॥

ദേവക്യാഃ ശയനേ ന്യസ്യ വസുദേവോഽഥ ദാരികാമ് ।
പ്രതിമുച്യ പദോര്ലോഹമാസ്തേ പൂര്വവദാവൃതഃ ॥ ൫൨ ॥

യശോദാ നന്ദപത്നീ ച ജാതം പരമബുധ്യത ।
ന തല്ലിങ്ഗം പരിശ്രാന്താ നിദ്രയാപഗതസ്മൃതിഃ ॥ ൫൩ ॥