ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୧୦.୩

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଅଥ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତଃ କାଲଃ ପରମଶୋଭନଃ ।
ଯର୍ହ୍ଯେଵାଜନଜନ୍ମକ୍ଷନ ଶାନ୍ତର୍କ୍ଷଗ୍ରହତାରକମ୍ ॥ ୧ ॥

ଦିଶଃ ପ୍ରସେଦୁର୍ଗଗନଂ ନିର୍ମଲୋଡୁଗଣୋଦଯମ୍ ।
ମହୀ ମଙ୍ଗଲଭୂଯିଷ୍ଠପୁରଗ୍ରାମଵ୍ରଜାକରା ॥ ୨ ॥

ନଦ୍ଯଃ ପ୍ରସନ୍ନସଲିଲା ହ୍ରଦା ଜଲରୁହଶ୍ରିଯଃ ।
ଦ୍ଵିଜାଲିକୁଲସନ୍ନାଦସ୍ତଵକା ଵନରାଜଯଃ ॥ ୩ ॥

ଵଵୌ ଵାଯୁଃ ସୁଖସ୍ପର୍ଶଃ ପୁଣ୍ଯଗନ୍ଧଵହଃ ଶୁଚିଃ ।
ଅଗ୍ନଯଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଶାନ୍ତାସ୍ତତ୍ର ସମିନ୍ଧତ ॥ ୪ ॥

ମନାଂସ୍ଯାସନ୍ ପ୍ରସନ୍ନାନି ସାଧୂନାମସୁରଦ୍ରୁହାମ୍ ।
ଜାଯମାନେଽଜନେ ତସ୍ମିନ୍ ନେଦୁର୍ଦୁନ୍ଦୁଭଯଃ ସମମ୍ ॥ ୫ ॥

ଜଗୁଃ କିନ୍ନରଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ ।
ଵିଦ୍ଯାଧର୍ଯଶ୍ଚ ନନୃତୁରପ୍ସରୋଭିଃ ସମଂ ମୁଦା ॥ ୬ ॥

ମୁମୁଚୁର୍ମୁନଯୋ ଦେଵାଃ ସୁମନାଂସି ମୁଦାନ୍ଵିତାଃ ।
ମନ୍ଦଂ ମନ୍ଦଂ ଜଲଧରା ଜଗର୍ଜୁରନୁସାଗରମ୍ ॥ ୭ ॥

ନିଶୀଥେ ତମଉଦ୍ଭୂତେ ଜାଯମାନେ ଜନାର୍ଦନେ ।
ଦେଵକ୍ଯାଂ ଦେଵରୂପିଣ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସର୍ଵଗୁହାଶଯଃ ।
ଆଵିରାସୀଦ୍ ଯଥା ପ୍ରାଚ୍ଯାଂ ଦିଶୀନ୍ଦୁରିଵ ପୁଷ୍କଲଃ ॥ ୮ ॥

ତମଦ୍ଭୁତଂ ବାଲକମମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣଂ
ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ଶଙ୍ଖଗଦାଦ୍ଯୁଦାଯୁଧମ୍ ।
ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷ୍ମଂ ଗଲଶୋଭିକୌସ୍ତୁଭଂ
ପୀତାମ୍ବରଂ ସାନ୍ଦ୍ରପଯୋଦସୌଭଗମ୍ ॥ ୯ ॥

ମହାର୍ହଵୈଦୂର୍ଯକିରୀଟକୁଣ୍ଡଲ-
ତ୍ଵିଷା ପରିଷ୍ଵକ୍ତସହସ୍ରକୁନ୍ତଲମ୍ ।
ଉଦ୍ଦାମକାଞ୍ଚ୍ଯଙ୍ଗଦକଙ୍କଣାଦିଭି-
ର୍ଵିରୋଚମାନଂ ଵସୁଦେଵ ଐକ୍ଷତ ॥ ୧୦ ॥

ସ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଵିଲୋଚନୋ ହରିଂ
ସୁତଂ ଵିଲୋକ୍ଯାନକଦୁନ୍ଦୁଭିସ୍ତଦା ।
କୃଷ୍ଣାଵତାରୋତ୍ସଵସମ୍ଭ୍ରମୋଽସ୍ପୃଶନ୍
ମୁଦା ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋଽଯୁତମାପ୍ଲୁତୋ ଗଵାମ୍ ॥ ୧୧ ॥

ଅଥୈନମସ୍ତୌଦଵଧାର୍ଯ ପୂରୁଷଂ
ପରଂ ନତାଙ୍ଗଃ କୃତଧୀଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ।
ସ୍ଵରୋଚିଷା ଭାରତ ସୂତିକାଗୃହଂ
ଵିରୋଚଯନ୍ତଂ ଗତଭୀଃ ପ୍ରଭାଵଵିତ୍ ॥ ୧୨ ॥

ଶ୍ରୀଵସୁଦେଵ ଉଵାଚ
ଵିଦିତୋଽସି ଭଵାନ୍ ସାକ୍ଷାତ୍ପୁରୁଷଃ ପ୍ରକୃତେଃ ପରଃ ।
କେଵଲାନୁଭଵାନନ୍ଦସ୍ଵରୂପଃ ସର୍ଵବୁଦ୍ଧିଦୃକ୍ ॥ ୧୩ ॥

ସ ଏଵ ସ୍ଵପ୍ରକୃତ୍ଯେଦଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରେ ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମକମ୍ ।
ତଦନୁ ତ୍ଵଂ ହ୍ଯପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ ଇଵ ଭାଵ୍ଯସେ ॥ ୧୪ ॥

ଯଥେମେଽଵିକୃତା ଭାଵାସ୍ତଥା ତେ ଵିକୃତୈଃ ସହ ।
ନାନାଵୀର୍ଯାଃ ପୃଥଗ୍ଭୂତା ଵିରାଜଂ ଜନଯନ୍ତି ହି ॥ ୧୫ ॥

ସନ୍ନିପତ୍ଯ ସମୁତ୍ପାଦ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେଽନୁଗତା ଇଵ ।
ପ୍ରାଗେଵ ଵିଦ୍ଯମାନତ୍ଵାନ୍ନ ତେଷାମିହ ସମ୍ଭଵଃ ॥ ୧୬ ॥

ଏଵଂ ଭଵାନ୍ ବୁଦ୍ଧ୍ଯନୁମେଯଲକ୍ଷଣୈ-
ର୍ଗ୍ରାହ୍ଯୈର୍ଗୁଣୈଃ ସନ୍ନପି ତଦ୍ଗୁଣାଗ୍ରହଃ ।
ଅନାଵୃତତ୍ଵାଦ୍ ବହିରନ୍ତରଂ ନ ତେ
ସର୍ଵସ୍ଯ ସର୍ଵାତ୍ମନ ଆତ୍ମଵସ୍ତୁନଃ ॥ ୧୭ ॥

ଯ ଆତ୍ମନୋ ଦୃଶ୍ଯଗୁଣେଷୁ ସନ୍ନିତି
ଵ୍ଯଵସ୍ଯତେ ସ୍ଵଵ୍ଯତିରେକତୋଽବୁଧଃ ।
ଵିନାନୁଵାଦଂ ନ ଚ ତନ୍ମନୀଷିତଂ
ସମ୍ଯଗ୍ ଯତସ୍ତ୍ଯକ୍ତମୁପାଦଦତ୍ ପୁମାନ୍ ॥ ୧୮ ॥

ତ୍ଵତ୍ତୋଽସ୍ଯ ଜନ୍ମସ୍ଥିତିସଂଯମାନ୍ ଵିଭୋ
ଵଦନ୍ତ୍ଯନୀହାଦଗୁଣାଦଵିକ୍ରିଯାତ୍ ।
ତ୍ଵଯୀଶ୍ଵରେ ବ୍ରହ୍ମଣି ନୋ ଵିରୁଧ୍ଯତେ
ତ୍ଵଦାଶ୍ରଯତ୍ଵାଦୁପଚର୍ଯତେ ଗୁଣୈଃ ॥ ୧୯ ॥

ସ ତ୍ଵଂ ତ୍ରିଲୋକସ୍ଥିତଯେ ସ୍ଵମାଯଯା
ବିଭର୍ଷି ଶୁକ୍ଲଂ ଖଲୁ ଵର୍ଣମାତ୍ମନଃ ।
ସର୍ଗାଯ ରକ୍ତଂ ରଜସୋପବୃଂହିତଂ
କୃଷ୍ଣଂ ଚ ଵଣନ ତମସା ଜନାତ୍ଯଯେ ॥ ୨୦ ॥

ତ୍ଵମସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ଵିଭୋ ରିରକ୍ଷିଷୁ-
ର୍ଗୃହେଽଵତୀର୍ଣୋଽସି ମମାଖିଲେଶ୍ଵର ।
ରାଜନ୍ଯସଂଜ୍ଞାସୁରକୋଟିଯୂଥପୈ-
ର୍ନିର୍ଵ୍ଯୂହ୍ଯମାନା ନିହନିଷ୍ଯସେ ଚମୂଃ ॥ ୨୧ ॥

ଅଯଂ ତ୍ଵସଭ୍ଯସ୍ତଵ ଜନ୍ମ ନୌ ଗୃହେ
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଗ୍ରଜାଂସ୍ତେ ନ୍ଯଵଧୀତ୍ ସୁରେଶ୍ଵର ।
ସ ତେଽଵତାରଂ ପୁରୁଷୈଃ ସମର୍ପିତଂ
ଶ୍ରୁତ୍ଵାଧୁନୈଵାଭିସରତ୍ଯୁଦାଯୁଧଃ ॥ ୨୨ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଅଥୈନମାତ୍ମଜଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାପୁରୁଷଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ଦେଵକୀ ତମୁପାଧାଵତ୍ କଂସାଦ୍ ଭୀତା ସୁଵିସ୍ମିତା ॥ ୨୩ ॥

ଶ୍ରୀଦେଵକ୍ଯୁଵାଚ
ରୂପଂ ଯତ୍ ତତ୍ ପ୍ରାହୁରଵ୍ଯକ୍ତମାଦ୍ଯଂ
ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଯୋତିର୍ନିର୍ଗୁଣଂ ନିର୍ଵିକାରମ୍ ।
ସତ୍ତାମାତ୍ରଂ ନିର୍ଵିଶେଷଂ ନିରୀହଂ
ସ ତ୍ଵଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁରଧ୍ଯାତ୍ମଦୀପଃ ॥ ୨୪ ॥

ନଷ୍ଟେ ଲୋକେ ଦ୍ଵିପରାର୍ଧାଵସାନେ
ମହାଭୂତେଷ୍ଵାଦିଭୂତଂ ଗତେଷୁ ।
ଵ୍ଯକ୍ତେଽଵ୍ଯକ୍ତଂ କାଲଵେଗେନ ଯାତେ
ଭଵାନେକଃ ଶିଷ୍ଯତେଽଶେଷସଂଜ୍ଞଃ ॥ ୨୫ ॥

ଯୋଽଯଂ କାଲସ୍ତସ୍ଯ ତେଽଵ୍ଯକ୍ତବନ୍ଧୋ
ଚେଷ୍ଟାମାହୁଶ୍ଚେଷ୍ଟତେ ଯେନ ଵିଶ୍ଵମ୍ ।
ନିମେଷାଦିର୍ଵତ୍ସରାନ୍ତୋ ମହୀଯାଂ-
ସ୍ତଂ ତ୍ଵେଶାନଂ କ୍ଷେମଧାମ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୨୬ ॥

ମର୍ତ୍ଯୋ ମୃତ୍ଯୁଵ୍ଯାଲଭୀତଃ ପଲାଯନ୍
ଲୋକାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ନିର୍ଭଯଂ ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ ।
ତ୍ଵତ୍ପାଦାବ୍ଜଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଦୃଚ୍ଛଯାଦ୍ଯ
ସୁସ୍ଥଃ ଶେତେ ମୃତ୍ଯୁରସ୍ମାଦପୈତି ॥ ୨୭ ॥

ସ ତ୍ଵଂ ଘୋରାଦୁଗ୍ରସେନାତ୍ମଜାନ୍ନ-
ସ୍ତ୍ରାହି ତ୍ରସ୍ତାନ୍ ଭୃତ୍ଯଵିତ୍ରାସହାସି ।
ରୂପଂ ଚେଦଂ ପୌରୁଷଂ ଧ୍ଯାନଧିଷ୍ଣ୍ଯଂ
ମା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ମାଂସଦୃଶାଂ କୃଷୀଷ୍ଠାଃ ॥ ୨୮ ॥

ଜନ୍ମ ତେ ମଯ୍ଯସୌ ପାପୋ ମା ଵିଦ୍ଯାନ୍ମଧୁସୂଦନ ।
ସମୁଦ୍ଵିଜେ ଭଵଦ୍ଧେତୋଃ କଂସାଦହମଧୀରଧୀଃ ॥ ୨୯ ॥

ଉପସଂହର ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ନଦୋ ରୂପମଲୌକିକମ୍ ।
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମଶ୍ରିଯା ଜୁଷ୍ଟଂ ଚତୁର୍ଭୁଜମ୍ ॥ ୩୦ ॥

ଵିଶ୍ଵଂ ଯଦେତତ୍ ସ୍ଵତନୌ ନିଶାନ୍ତେ
ଯଥାଵକାଶଂ ପୁରୁଷଃ ପରୋ ଭଵାନ୍ ।
ବିଭର୍ତି ସୋଽଯଂ ମମ ଗର୍ଭଗୋଽଭୂ-
ଦହୋ ନୃଲୋକସ୍ଯ ଵିଡମ୍ବନଂ ହି ତତ୍ ॥ ୩୧ ॥

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ତ୍ଵମେଵ ପୂର୍ଵସର୍ଗେଽଭୂଃ ପୃଶ୍ନିଃ ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵେ ସତି ।
ତଦାଯଂ ସୁତପା ନାମ ପ୍ରଜାପତିରକଲ୍ମଷଃ ॥ ୩୨ ॥

ଯୁଵାଂ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣାଦିଷ୍ଟୌ ପ୍ରଜାସର୍ଗେ ଯଦା ତତଃ
।
ସନ୍ନିଯମ୍ଯେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ତେପାଥେ ପରମଂ ତପଃ ॥ ୩୩ ॥

ଵର୍ଷଵାତାତପହିମଘର୍ମକାଲଗୁଣାନନୁ ।
ସହମାନୌ ଶ୍ଵାସରୋଧଵିନିର୍ଧୂତମନୋମଲୌ ॥ ୩୪ ॥

ଶୀର୍ଣପର୍ଣାନିଲାହାରାଵୁପଶାନ୍ତେନ ଚେତସା ।
ମତ୍ତଃ କାମାନଭୀପ୍ସନ୍ତୌ ମଦାରାଧନମୀହତୁଃ ॥ ୩୫ ॥

ଏଵଂ ଵାଂ ତପ୍ଯତୋସ୍ତୀଵ୍ରଂ ତପଃ ପରମଦୁଷ୍କରମ୍ ।
ଦିଵ୍ଯଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦ୍ଵାଦଶେଯୁର୍ମଦାତ୍ମନୋଃ ॥ ୩୬ ॥

ତଦା ଵାଂ ପରିତୁଷ୍ଟୋଽହମମୁନା ଵପୁଷାନଘେ ।
ତପସା ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ନିତ୍ଯଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ହୃଦି ଭାଵିତଃ ॥ ୩୭ ॥

ପ୍ରାଦୁରାସଂ ଵରଦରାଡ୍ ଯୁଵଯୋଃ କାମଦିତ୍ସଯା ।
ଵ୍ରିଯତାଂ ଵର ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ମାଦୃଶୋ ଵାଂ ଵୃତଃ ସୁତଃ ॥ ୩୮ ॥

ଅଜୁଷ୍ଟଗ୍ରାମ୍ଯଵିଷଯାଵନପତ୍ଯୌ ଚ ଦମ୍ପତୀ ।
ନ ଵଵ୍ରାଥେଽପଵଗନ ମେ ମୋହିତୌ ଦେଵମାଯଯା ॥ ୩୯ ॥

ଗତେ ମଯି ଯୁଵାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରଂ ମତ୍ସଦୃଶଂ ସୁତମ୍ ।
ଗ୍ରାମ୍ଯାନ୍ ଭୋଗାନଭୁଞ୍ଜାଥାଂ ଯୁଵାଂ ପ୍ରାପ୍ତମନୋରଥୌ ॥ ୪୦ ॥

ଅଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନ୍ଯତମଂ ଲୋକେ ଶୀଲୌଦାର୍ଯଗୁଣୈଃ ସମମ୍ ।
ଅହଂ ସୁତୋ ଵାମଭଵଂ ପୃଶ୍ନିଗର୍ଭ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ॥ ୪୧ ॥

ତଯୋଵାନ ପୁନରେଵାହମଦିତ୍ଯାମାସ କଶ୍ଯପାତ୍ ।
ଉପେନ୍ଦ୍ର ଇତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ଵାମନତ୍ଵାଚ୍ଚ ଵାମନଃ ॥ ୪୨ ॥

ତୃତୀଯେଽସ୍ମିନ୍ ଭଵେଽହଂ ଵୈ ତେନୈଵ ଵପୁଷାଥ ଵାମ୍ ।
ଜାତୋ ଭୂଯସ୍ତଯୋରେଵ ସତ୍ଯଂ ମେ ଵ୍ଯାହୃତଂ ସତି ॥ ୪୩ ॥

ଏତଦ୍ ଵାଂ ଦର୍ଶିତଂ ରୂପଂ ପ୍ରାଗ୍ଜନ୍ମସ୍ମରଣାଯ ମେ ।
ନାନ୍ଯଥା ମଦ୍ଭଵଂ ଜ୍ଞାନଂ ମର୍ତ୍ଯଲିଙ୍ଗେନ ଜାଯତେ ॥ ୪୪ ॥

ଯୁଵାଂ ମାଂ ପୁତ୍ରଭାଵେନ ବ୍ରହ୍ମଭାଵେନ ଚାସକୃତ୍ ।
ଚିନ୍ତଯନ୍ତୌ କୃତସ୍ନେହୌ ଯାସ୍ଯେଥେ ମଦ୍ଗତିଂ ପରାମ୍ ॥ ୪୫ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାସୀଦ୍ଧରିସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ଭଗଵାନାତ୍ମମାଯଯା ।
ପିତ୍ରୋଃ ସମ୍ପଶ୍ଯତୋଃ ସଦ୍ଯୋ ବଭୂଵ ପ୍ରାକୃତଃ ଶିଶୁଃ ॥ ୪୬ ॥

ତତଶ୍ଚ ଶୌରିର୍ଭଗଵତ୍ପ୍ରଚୋଦିତଃ
ସୁତଂ ସମାଦାଯ ସ ସୂତିକାଗୃହାତ୍ ।
ଯଦା ବହିର୍ଗନ୍ତୁମିଯେଷ ତର୍ହ୍ଯଜା
ଯା ଯୋଗମାଯାଜନି ନନ୍ଦଜାଯଯା ॥ ୪୭ ॥

ତଯା ହୃତପ୍ରତ୍ଯଯସର୍ଵଵୃତ୍ତିଷୁ
ଦ୍ଵାଃସ୍ଥେଷୁ ପୌରେଷ୍ଵପି ଶାଯିତେଷ୍ଵଥ ।
ଦ୍ଵାରଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ପିହିତା ଦୁରତ୍ଯଯା
ବୃହତ୍କପାଟାଯସକୀଲଶୃଙ୍ଖଲୈଃ ॥ ୪୮ ॥

ତାଃ କୃଷ୍ଣଵାହେ ଵସୁଦେଵ ଆଗତେ
ସ୍ଵଯଂ ଵ୍ଯଵର୍ଯନ୍ତ ଯଥା ତମୋ ରଵେଃ ।
ଵଵର୍ଷ ପର୍ଜନ୍ଯ ଉପାଂଶୁଗର୍ଜିତଃ
ଶେଷୋଽନ୍ଵଗାଦ୍ ଵାରି ନିଵାରଯନ୍ ଫଣୈଃ ॥ ୪୯ ॥

ମଘୋନି ଵର୍ଷତ୍ଯସକୃଦ୍ ଯମାନୁଜା
ଗମ୍ଭୀରତୋଯୌଘଜଵୋର୍ମିଫେନିଲା ।
ଭଯାନକାଵର୍ତଶତାକୁଲା ନଦୀ
ମାଗନ ଦଦୌ ସିନ୍ଧୁରିଵ ଶ୍ରିଯଃ ପତେଃ ॥ ୫୦ ॥

ନନ୍ଦଵ୍ରଜଂ ଶୌରିରୁପେତ୍ଯ ତତ୍ର ତାନ୍
ଗୋପାନ୍ ପ୍ରସୁପ୍ତାନୁପଲଭ୍ଯ ନିଦ୍ରଯା ।
ସୁତଂ ଯଶୋଦାଶଯନେ ନିଧାଯ ତ-
ତ୍ସୁତାମୁପାଦାଯ ପୁନର୍ଗୃହାନଗାତ୍ ॥ ୫୧ ॥

ଦେଵକ୍ଯାଃ ଶଯନେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଵସୁଦେଵୋଽଥ ଦାରିକାମ୍ ।
ପ୍ରତିମୁଚ୍ଯ ପଦୋର୍ଲୋହମାସ୍ତେ ପୂର୍ଵଵଦାଵୃତଃ ॥ ୫୨ ॥

ଯଶୋଦା ନନ୍ଦପତ୍ନୀ ଚ ଜାତଂ ପରମବୁଧ୍ଯତ ।
ନ ତଲ୍ଲିଙ୍ଗଂ ପରିଶ୍ରାନ୍ତା ନିଦ୍ରଯାପଗତସ୍ମୃତିଃ ॥ ୫୩ ॥