ശ്രീശുക ഉവാച
ഏവം ചര്ചിതസങ്കല്പോ ഭഗവാന് മധുസൂദനഃ । ആസസാദാഥ ചാണൂരം മുഷ്ടികം രോഹിണീസുതഃ ॥ ൧ ॥
ഏവം ചര്ചിതസങ്കല്പോ ഭഗവാന് മധുസൂദനഃ । ആസസാദാഥ ചാണൂരം മുഷ്ടികം രോഹിണീസുതഃ ॥ ൧ ॥
ഹസ്താഭ്യാം ഹസ്തയോര്ബദ്ധ്വാ പദ്ഭ്യാമേവ ച പാദയോഃ । വിചകര്ഷതുരന്യോന്യം പ്രസഹ്യ വിജിഗീഷയാ ॥ ൨ ॥
അരത്നീ ദ്വേ അരത്നിഭ്യാം ജാനുഭ്യാം ചൈവ ജാനുനീ । ശിരഃ ശീര്ഷ്ണോരസോരസ്താവന്യോന്യമഭിജഘ്നതുഃ ॥ ൩ ॥
പരിഭ്രാമണവിക്ഷേപപരിരമ്ഭാവപാതനൈഃ । ഉത്സര്പണാപസര്പണൈശ്ചാന്യോന്യം പ്രത്യരുന്ധതാമ് ॥ ൪ ॥
ഉത്ഥാപനൈരുന്നയനൈശ്ചാലനൈഃ സ്ഥാപനൈരപി । പരസ്പരം ജിഗീഷന്താവപചക്രതുരാത്മനഃ ॥ ൫ ॥
തദ് ബലാബലവദ്യുദ്ധം സമേതാഃ സര്വയോഷിതഃ । ഊചുഃ പരസ്പരം രാജന് സാനുകമ്പാ വരൂഥശഃ ॥ ൬ ॥
മഹാനയം ബതാധര്മ ഏഷാം രാജസഭാസദാമ് । യേ ബലാബലവദ്യുദ്ധം രാജ്ഞോഽന്വിച്ഛന്തി പശ്യതഃ ॥ ൭ ॥
ക്വ വജ്രസാരസര്വാങ്ഗൌ മല്ലൌ ശൈലേന്ദ്രസന്നിഭൌ । ക്വ ചാതിസുകുമാരാങ്ഗൌ കിശോരൌ നാപ്തയൌവനൌ ॥ ൮ ॥
ധര്മവ്യതിക്രമോ ഹ്യസ്യ സമാജസ്യ ധ്രുവം ഭവേത് । യത്രാധര്മഃ സമുത്തിഷ്ഠേന്ന സ്ഥേയം തത്ര കര്ഹിചിത് ॥ ൯ ॥
ന സഭാം പ്രവിശേത് പ്രാജ്ഞഃ സഭ്യദോഷാനനുസ്മരന് । അബ്രുവന് വിബ്രുവന്നജ്ഞോ നരഃ കില്ബിഷമശ്നുതേ ॥ ൧൦ ॥
വല്ഗതഃ ശത്രുമഭിതഃ കൃഷ്ണസ്യ വദനാമ്ബുജമ് । വീക്ഷ്യതാം ശ്രമവാര്യുപ്തം പദ്മകോശമിവാമ്ബുഭിഃ ॥ ൧൧ ॥
കിം ന പശ്യത രാമസ്യ മുഖമാതാമ്രലോചനമ് । മുഷ്ടികം പ്രതി സാമര്ഷം ഹാസസംരമ്ഭശോഭിതമ് ॥ ൧൨ ॥
പുണ്യാ ബത വ്രജഭുവോ യദയം നൃലിങ്ഗ-ഗൂഢഃ പുരാണപുരുഷോ വനചിത്രമാല്യഃ । ഗാഃ പാലയന് സഹബലഃ ക്വണയംശ്ച വേണുംവിക്രീഡയാഞ്ചതി ഗിരിത്രരമാര്ചിതാങ്ഘ്രിഃ ॥ ൧൩ ॥
ഗോപ്യസ്തപഃ കിമചരന് യദമുഷ്യ രൂപംലാവണ്യസാരമസമോര്ധ്വമനന്യസിദ്ധമ് । ദൃഗ്ഭിഃ പിബന്ത്യനുസവാഭിനവം ദുരാപ-മേകാന്തധാമ യശസഃ ശ്രിയ ഐശ്വരസ്യ ॥ ൧൪ ॥
യാ ദോഹനേഽവഹനനേ മഥനോപലേപ-പ്രേങ്ഖേങ്ഖനാര്ഭരുദിതോക്ഷണമാര്ജനാദൌ । ഗായന്തി ചൈനമനുരക്തധിയോഽശ്രുകണ്ഠ്യോധന്യാ വ്രജസ്ത്രിയ ഉരുക്രമചിത്തയാനാഃ ॥ ൧൫ ॥
പ്രാതര്വ്രജാദ് വ്രജത ആവിശതശ്ച സായംഗോഭിഃ സമം ക്വണയതോഽസ്യ നിശമ്യ വേണുമ് । നിര്ഗമ്യ തൂര്ണമബലാഃ പഥി ഭൂരിപുണ്യാഃപശ്യന്തി സസ്മിതമുഖം സദയാവലോകമ് ॥ ൧൬ ॥
ഏവം പ്രഭാഷമാണാസു സ്ത്രീഷു യോഗേശ്വരോ ഹരിഃ । ശത്രും ഹന്തും മനശ്ചക്രേ ഭഗവാന് ഭരതര്ഷഭ ॥ ൧൭ ॥
സഭയാഃ സ്ത്രീഗിരഃ ശ്രുത്വാ പുത്രസ്നേഹശുചാതുരൌ । പിതരാവന്വതപ്യേതാം പുത്രയോരബുധൌ ബലമ് ॥ ൧൮ ॥
തൈസ്തൈര്നിയുദ്ധവിധിഭിര്വിവിധൈരച്യുതേതരൌ । യുയുധാതേ യഥാന്യോന്യം തഥൈവ ബലമുഷ്ടികൌ ॥ ൧൯ ॥
ഭഗവദ്ഗാത്രനിഷ്പാതൈര്വജ്രനീഷ്പേഷനിഷ്ഠുരൈഃ । ചാണൂരോ ഭജ്യമാനാങ്ഗോ മുഹുര്ഗ്ലാനിമവാപ ഹ ॥ ൨൦ ॥
സ ശ്യേനവേഗ ഉത്പത്യ മുഷ്ടീകൃത്യ കരാവുഭൌ । ഭഗവന്തം വാസുദേവം ക്രുദ്ധോ വക്ഷസ്യബാധത ॥ ൨൧ ॥
നാചലത്തത്പ്രഹാരേണ മാലാഹത ഇവ ദ്വിപഃ । ബാഹ്വോര്നിഗൃഹ്യ ചാണൂരം ബഹുശോ ഭ്രാമയന് ഹരിഃ ॥ ൨൨ ॥
ഭൂപൃഷ്ഠേ പോഥയാമാസ തരസാ ക്ഷീണജീവിതമ് । വിസ്രസ്താകല്പകേശസ്രഗിന്ദ്രധ്വജ ഇവാപതത് ॥ ൨൩ ॥
തഥൈവ മുഷ്ടികഃ പൂര്വം സ്വമുഷ്ട്യാഭിഹതേന വൈ । ബലഭദ്രേണ ബലിനാ തലേനാഭിഹതോ ഭൃശമ് ॥ ൨൪ ॥
പ്രവേപിതഃ സ രുധിരമുദ്വമന് മുഖതോഽര്ദിതഃ । വ്യസുഃ പപാതോര്വ്യുപസ്ഥേ വാതാഹത ഇവാങ്ഘ്രിപഃ ॥ ൨൫ ॥
തതഃ കൂടമനുപ്രാപ്തം രാമഃ പ്രഹരതാം വരഃ । അവധീല്ലീലയാ രാജന്സാവജ്ഞം വാമമുഷ്ടിനാ ॥ ൨൬ ॥
തര്ഹ്യേവ ഹി ശലഃ കൃഷ്ണപ്രപദാഹതശീര്ഷകഃ । ദ്വിധാ വിദീര്ണസ്തോശലക ഉഭാവപി നിപേതതുഃ ॥ ൨൭ ॥
ചാണൂരേ മുഷ്ടികേ കൂടേ ശലേ തോശലകേ ഹതേ । ശേഷാഃ പ്രദുദ്രുവുര്മല്ലാഃ സര്വേ പ്രാണപരീപ്സവഃ ॥ ൨൮ ॥
ഗോപാന്വയസ്യാനാകൃഷ്യ തൈഃ സംസൃജ്യ വിജഹ്രതുഃ । വാദ്യമാനേഷു തൂര്യേഷു വല്ഗന്തൌ രുതനൂപുരൌ ॥ ൨൯ ॥
ജനാഃ പ്രജഹൃഷുഃ സര്വേ കര്മണാ രാമകൃഷ്ണയോഃ । ഋതേ കംസം വിപ്രമുഖ്യാഃ സാധവഃ സാധു സാധ്വിതി ॥ ൩൦ ॥
ഹതേഷു മല്ലവര്യേഷു വിദ്രുതേഷു ച ഭോജരാട് । ന്യവാരയത് സ്വതൂര്യാണി വാക്യം ചേദമുവാച ഹ ॥ ൩൧ ॥
നിഃസാരയത ദുര്വൃത്തൌ വസുദേവാത്മജൌ പുരാത് । ധനം ഹരത ഗോപാനാം നന്ദം ബധ്നീത ദുര്മതിമ് ॥ ൩൨ ॥
വസുദേവസ്തു ദുര്മേധാ ഹന്യതാമാശ്വസത്തമഃ । ഉഗ്രസേനഃ പിതാ ചാപി സാനുഗഃ പരപക്ഷഗഃ ॥ ൩൩ ॥
ഏവം വികത്ഥമാനേ വൈ കംസേ പ്രകുപിതോഽവ്യയഃ । ലഘിമ്നോത്പത്യ തരസാ മഞ്ചമുത്തുങ്ഗമാരുഹത് ॥ ൩൪ ॥
തമാവിശന്തമാലോക്യ മൃത്യുമാത്മന ആസനാത് । മനസ്വീ സഹസോത്ഥായ ജഗൃഹേ സോഽസിചര്മണീ ॥ ൩൫ ॥
തം ഖഡ്ഗപാണിം വിചരന്തമാശുശ്യേനം യഥാ ദക്ഷിണസവ്യമമ്ബരേ । സമഗ്രഹീദ് ദുര്വിഷഹോഗ്രതേജായഥോരഗം താര്ക്ഷ്യസുതഃ പ്രസഹ്യ ॥ ൩൬ ॥
പ്രഗൃഹ്യ കേശേഷു ചലത്കിരീടംനിപാത്യ രങ്ഗോപരി തുങ്ഗമഞ്ചാത് । തസ്യോപരിഷ്ടാത് സ്വയമബ്ജനാഭഃപപാത വിശ്വാശ്രയ ആത്മതന്ത്രഃ ॥ ൩൭ ॥
തം സമ്പരേതം വിചകര്ഷ ഭൂമൌഹരിര്യഥേഭം ജഗതോ വിപശ്യതഃ । ഹാഹേതി ശബ്ദഃ സുമഹാംസ്തദാഭൂ-ദുദീരിതഃ സര്വജനൈര്നരേന്ദ്ര ॥ ൩൮ ॥
സ നിത്യദോദ്വിഗ്നധിയാ തമീശ്വരംപിബന്നദന്വാ വിചരന് സ്വപന് ശ്വസന് । ദദര്ശ ചക്രായുധമഗ്രതോ യത-സ്തദേവ രൂപം ദുരവാപമാപ ॥ ൩൯ ॥
തസ്യാനുജാ ഭ്രാതരോഽഷ്ടൌ കങ്കന്യഗ്രോധകാദയഃ । അഭ്യധാവന്നതിക്രുദ്ധാ ഭ്രാതുര്നിര്വേശകാരിണഃ ॥ ൪൦ ॥
തഥാതിരഭസാംസ്താംസ്തു സംയത്താന്രോഹിണീസുതഃ । അഹന് പരിഘമുദ്യമ്യ പശൂനിവ മൃഗാധിപഃ ॥ ൪൧ ॥
നേദുര്ദുന്ദുഭയോ വ്യോമ്നി ബ്രഹ്മേശാദ്യാ വിഭൂതയഃ । പുഷ്പൈഃ കിരന്തസ്തം പ്രീതാഃ ശശംസുര്നനൃതുഃ സ്ത്രിയഃ ॥ ൪൨ ॥
തേഷാം സ്ത്രിയോ മഹാരാജ സുഹൃന്മരണദുഃഖിതാഃ । തത്രാഭീയുര്വിനിഘ്നന്ത്യഃ ശീര്ഷാണ്യശ്രുവിലോചനാഃ ॥ ൪൩ ॥
ശയാനാന്വീരശയായാം പതീനാലിങ്ഗ്യ ശോചതീഃ । വിലേപുഃ സുസ്വരം നാര്യോ വിസൃജന്ത്യോ മുഹുഃ ശുചഃ ॥ ൪൪ ॥
ഹാ നാഥ പ്രിയ ധര്മജ്ഞ കരുണാനാഥവത്സല । ത്വയാ ഹതേന നിഹതാ വയം തേ സഗൃഹപ്രജാഃ ॥ ൪൫ ॥
ത്വയാ വിരഹിതാ പത്യാ പുരീയം പുരുഷര്ഷഭ । ന ശോഭതേ വയമിവ നിവൃത്തോത്സവമങ്ഗലാ ॥ ൪൬ ॥
അനാഗസാം ത്വം ഭൂതാനാം കൃതവാന്ദ്രോഹമുല്ബണമ് । തേനേമാം ഭോ ദശാം നീതോ ഭൂതധ്രുക്കോ ലഭേത ശമ് ॥ ൪൭ ॥
സര്വേഷാമിഹ ഭൂതാനാമേഷ ഹി പ്രഭവാപ്യയഃ । ഗോപ്താ ച തദവധ്യായീ ന ക്വചിത്സുഖമേധതേ ॥ ൪൮ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
രാജയോഷിത ആശ്വാസ്യ ഭഗവാഁല്ലോകഭാവനഃ । യാമാഹുര്ലൌകികീം സംസ്ഥാം ഹതാനാം സമകാരയത് ॥ ൪൯ ॥
രാജയോഷിത ആശ്വാസ്യ ഭഗവാഁല്ലോകഭാവനഃ । യാമാഹുര്ലൌകികീം സംസ്ഥാം ഹതാനാം സമകാരയത് ॥ ൪൯ ॥
മാതരം പിതരം ചൈവ മോചയിത്വാഥ ബന്ധനാത് । കൃഷ്ണരാമൌ വവന്ദാതേ ശിരസാ സ്പൃശ്യ പാദയോഃ ॥ ൫൦ ॥
ദേവകീ വസുദേവശ്ച വിജ്ഞായ ജഗദീശ്വരൌ । കൃതസംവന്ദനൌ പുത്രൌ സസ്വജാതേ ന ശങ്കിതൌ ॥ ൫൧ ॥
നായം ശ്രിയോഽങ്ഗ ഉ നിതാന്തരതേഃ പ്രസാദഃ
സ്വര്യോഷിതാം നലിനഗന്ധരുചാം കുതോഽന്യാഃ ।
രാസോത്സവേഽസ്യ ഭുജദണ്ഡഗൃഹീതകണ്ഠ-
ലബ്ധാശിഷാം യ ഉദഗാദ്വ്രജവല്ലഭീനാമ് ॥
നായം ശ്രിയോഽങ്ഗ ഉ നിതാന്തരതേഃ പ്രസാദഃ
സ്വര്യോഷിതാം നലിനഗന്ധരുചാം കുതോഽന്യാഃ ।
രാസോത്സവേഽസ്യ ഭുജദണ്ഡഗൃഹീതകണ്ഠ-
ലബ്ധാശിഷാം യ ഉദഗാദ്വ്രജവല്ലഭീനാമ് ॥