ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୧୦.୪୪

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଏଵଂ ଚର୍ଚିତସଙ୍କଲ୍ପୋ ଭଗଵାନ୍ ମଧୁସୂଦନଃ । ଆସସାଦାଥ ଚାଣୂରଂ ମୁଷ୍ଟିକଂ ରୋହିଣୀସୁତଃ ॥ ୧ ॥

ହସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ହସ୍ତଯୋର୍ବଦ୍ଧ୍ଵା ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ଚ ପାଦଯୋଃ । ଵିଚକର୍ଷତୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ଵିଜିଗୀଷଯା ॥ ୨ ॥

ଅରତ୍ନୀ ଦ୍ଵେ ଅରତ୍ନିଭ୍ଯାଂ ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଜାନୁନୀ । ଶିରଃ ଶୀର୍ଷ୍ଣୋରସୋରସ୍ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଜଘ୍ନତୁଃ ॥ ୩ ॥

ପରିଭ୍ରାମଣଵିକ୍ଷେପପରିରମ୍ଭାଵପାତନୈଃ । ଉତ୍ସର୍ପଣାପସର୍ପଣୈଶ୍ଚାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯରୁନ୍ଧତାମ୍ ॥ ୪ ॥

ଉତ୍ଥାପନୈରୁନ୍ନଯନୈଶ୍ଚାଲନୈଃ ସ୍ଥାପନୈରପି । ପରସ୍ପରଂ ଜିଗୀଷନ୍ତାଵପଚକ୍ରତୁରାତ୍ମନଃ ॥ ୫ ॥

ତଦ୍ ବଲାବଲଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ସମେତାଃ ସର୍ଵଯୋଷିତଃ । ଊଚୁଃ ପରସ୍ପରଂ ରାଜନ୍ ସାନୁକମ୍ପା ଵରୂଥଶଃ ॥ ୬ ॥

ମହାନଯଂ ବତାଧର୍ମ ଏଷାଂ ରାଜସଭାସଦାମ୍ । ଯେ ବଲାବଲଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ରାଜ୍ଞୋଽନ୍ଵିଚ୍ଛନ୍ତି ପଶ୍ଯତଃ ॥ ୭ ॥

କ୍ଵ ଵଜ୍ରସାରସର୍ଵାଙ୍ଗୌ ମଲ୍ଲୌ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରସନ୍ନିଭୌ । କ୍ଵ ଚାତିସୁକୁମାରାଙ୍ଗୌ କିଶୋରୌ ନାପ୍ତଯୌଵନୌ ॥ ୮ ॥

ଧର୍ମଵ୍ଯତିକ୍ରମୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ସମାଜସ୍ଯ ଧ୍ରୁଵଂ ଭଵେତ୍ । ଯତ୍ରାଧର୍ମଃ ସମୁତ୍ତିଷ୍ଠେନ୍ନ ସ୍ଥେଯଂ ତତ୍ର କର୍ହିଚିତ୍ ॥ ୯ ॥

ନ ସଭାଂ ପ୍ରଵିଶେତ୍ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସଭ୍ଯଦୋଷାନନୁସ୍ମରନ୍ । ଅବ୍ରୁଵନ୍ ଵିବ୍ରୁଵନ୍ନଜ୍ଞୋ ନରଃ କିଲ୍ବିଷମଶ୍ନୁତେ ॥ ୧୦ ॥

ଵଲ୍ଗତଃ ଶତ୍ରୁମଭିତଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଵଦନାମ୍ବୁଜମ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯତାଂ ଶ୍ରମଵାର୍ଯୁପ୍ତଂ ପଦ୍ମକୋଶମିଵାମ୍ବୁଭିଃ ॥ ୧୧ ॥

କିଂ ନ ପଶ୍ଯତ ରାମସ୍ଯ ମୁଖମାତାମ୍ରଲୋଚନମ୍ । ମୁଷ୍ଟିକଂ ପ୍ରତି ସାମର୍ଷଂ ହାସସଂରମ୍ଭଶୋଭିତମ୍ ॥ ୧୨ ॥

ପୁଣ୍ଯା ବତ ଵ୍ରଜଭୁଵୋ ଯଦଯଂ ନୃଲିଙ୍ଗ-ଗୂଢଃ ପୁରାଣପୁରୁଷୋ ଵନଚିତ୍ରମାଲ୍ଯଃ । ଗାଃ ପାଲଯନ୍ ସହବଲଃ କ୍ଵଣଯଂଶ୍ଚ ଵେଣୁଂଵିକ୍ରୀଡଯାଞ୍ଚତି ଗିରିତ୍ରରମାର୍ଚିତାଙ୍ଘ୍ରିଃ ॥ ୧୩ ॥

ଗୋପ୍ଯସ୍ତପଃ କିମଚରନ୍ ଯଦମୁଷ୍ଯ ରୂପଂଲାଵଣ୍ଯସାରମସମୋର୍ଧ୍ଵମନନ୍ଯସିଦ୍ଧମ୍ । ଦୃଗ୍ଭିଃ ପିବନ୍ତ୍ଯନୁସଵାଭିନଵଂ ଦୁରାପ-ମେକାନ୍ତଧାମ ଯଶସଃ ଶ୍ରିଯ ଐଶ୍ଵରସ୍ଯ ॥ ୧୪ ॥

ଯା ଦୋହନେଽଵହନନେ ମଥନୋପଲେପ-ପ୍ରେଙ୍ଖେଙ୍ଖନାର୍ଭରୁଦିତୋକ୍ଷଣମାର୍ଜନାଦୌ । ଗାଯନ୍ତି ଚୈନମନୁରକ୍ତଧିଯୋଽଶ୍ରୁକଣ୍ଠ୍ଯୋଧନ୍ଯା ଵ୍ରଜସ୍ତ୍ରିଯ ଉରୁକ୍ରମଚିତ୍ତଯାନାଃ ॥ ୧୫ ॥

ପ୍ରାତର୍ଵ୍ରଜାଦ୍ ଵ୍ରଜତ ଆଵିଶତଶ୍ଚ ସାଯଂଗୋଭିଃ ସମଂ କ୍ଵଣଯତୋଽସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ଵେଣୁମ୍ । ନିର୍ଗମ୍ଯ ତୂର୍ଣମବଲାଃ ପଥି ଭୂରିପୁଣ୍ଯାଃପଶ୍ଯନ୍ତି ସସ୍ମିତମୁଖଂ ସଦଯାଵଲୋକମ୍ ॥ ୧୬ ॥

ଏଵଂ ପ୍ରଭାଷମାଣାସୁ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଯୋଗେଶ୍ଵରୋ ହରିଃ । ଶତ୍ରୁଂ ହନ୍ତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ଭଗଵାନ୍ ଭରତର୍ଷଭ ॥ ୧୭ ॥

ସଭଯାଃ ସ୍ତ୍ରୀଗିରଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୁତ୍ରସ୍ନେହଶୁଚାତୁରୌ । ପିତରାଵନ୍ଵତପ୍ଯେତାଂ ପୁତ୍ରଯୋରବୁଧୌ ବଲମ୍ ॥ ୧୮ ॥

ତୈସ୍ତୈର୍ନିଯୁଦ୍ଧଵିଧିଭିର୍ଵିଵିଧୈରଚ୍ଯୁତେତରୌ । ଯୁଯୁଧାତେ ଯଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ତଥୈଵ ବଲମୁଷ୍ଟିକୌ ॥ ୧୯ ॥

ଭଗଵଦ୍ଗାତ୍ରନିଷ୍ପାତୈର୍ଵଜ୍ରନୀଷ୍ପେଷନିଷ୍ଠୁରୈଃ । ଚାଣୂରୋ ଭଜ୍ଯମାନାଙ୍ଗୋ ମୁହୁର୍ଗ୍ଲାନିମଵାପ ହ ॥ ୨୦ ॥

ସ ଶ୍ଯେନଵେଗ ଉତ୍ପତ୍ଯ ମୁଷ୍ଟୀକୃତ୍ଯ କରାଵୁଭୌ । ଭଗଵନ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵକ୍ଷସ୍ଯବାଧତ ॥ ୨୧ ॥

ନାଚଲତ୍ତତ୍ପ୍ରହାରେଣ ମାଲାହତ ଇଵ ଦ୍ଵିପଃ । ବାହ୍ଵୋର୍ନିଗୃହ୍ଯ ଚାଣୂରଂ ବହୁଶୋ ଭ୍ରାମଯନ୍ ହରିଃ ॥ ୨୨ ॥

ଭୂପୃଷ୍ଠେ ପୋଥଯାମାସ ତରସା କ୍ଷୀଣଜୀଵିତମ୍ । ଵିସ୍ରସ୍ତାକଲ୍ପକେଶସ୍ରଗିନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜ ଇଵାପତତ୍ ॥ ୨୩ ॥

ତଥୈଵ ମୁଷ୍ଟିକଃ ପୂର୍ଵଂ ସ୍ଵମୁଷ୍ଟ୍ଯାଭିହତେନ ଵୈ । ବଲଭଦ୍ରେଣ ବଲିନା ତଲେନାଭିହତୋ ଭୃଶମ୍ ॥ ୨୪ ॥

ପ୍ରଵେପିତଃ ସ ରୁଧିରମୁଦ୍ଵମନ୍ ମୁଖତୋଽର୍ଦିତଃ । ଵ୍ଯସୁଃ ପପାତୋର୍ଵ୍ଯୁପସ୍ଥେ ଵାତାହତ ଇଵାଙ୍ଘ୍ରିପଃ ॥ ୨୫ ॥

ତତଃ କୂଟମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ରାମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ । ଅଵଧୀଲ୍ଲୀଲଯା ରାଜନ୍ସାଵଜ୍ଞଂ ଵାମମୁଷ୍ଟିନା ॥ ୨୬ ॥

ତର୍ହ୍ଯେଵ ହି ଶଲଃ କୃଷ୍ଣପ୍ରପଦାହତଶୀର୍ଷକଃ । ଦ୍ଵିଧା ଵିଦୀର୍ଣସ୍ତୋଶଲକ ଉଭାଵପି ନିପେତତୁଃ ॥ ୨୭ ॥

ଚାଣୂରେ ମୁଷ୍ଟିକେ କୂଟେ ଶଲେ ତୋଶଲକେ ହତେ । ଶେଷାଃ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁର୍ମଲ୍ଲାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରାଣପରୀପ୍ସଵଃ ॥ ୨୮ ॥

ଗୋପାନ୍ଵଯସ୍ଯାନାକୃଷ୍ଯ ତୈଃ ସଂସୃଜ୍ଯ ଵିଜହ୍ରତୁଃ । ଵାଦ୍ଯମାନେଷୁ ତୂର୍ଯେଷୁ ଵଲ୍ଗନ୍ତୌ ରୁତନୂପୁରୌ ॥ ୨୯ ॥

ଜନାଃ ପ୍ରଜହୃଷୁଃ ସର୍ଵେ କର୍ମଣା ରାମକୃଷ୍ଣଯୋଃ । ଋତେ କଂସଂ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାଃ ସାଧଵଃ ସାଧୁ ସାଧ୍ଵିତି ॥ ୩୦ ॥

ହତେଷୁ ମଲ୍ଲଵର୍ଯେଷୁ ଵିଦ୍ରୁତେଷୁ ଚ ଭୋଜରାଟ୍ । ନ୍ଯଵାରଯତ୍ ସ୍ଵତୂର୍ଯାଣି ଵାକ୍ଯଂ ଚେଦମୁଵାଚ ହ ॥ ୩୧ ॥

ନିଃସାରଯତ ଦୁର୍ଵୃତ୍ତୌ ଵସୁଦେଵାତ୍ମଜୌ ପୁରାତ୍ । ଧନଂ ହରତ ଗୋପାନାଂ ନନ୍ଦଂ ବଧ୍ନୀତ ଦୁର୍ମତିମ୍ ॥ ୩୨ ॥

ଵସୁଦେଵସ୍ତୁ ଦୁର୍ମେଧା ହନ୍ଯତାମାଶ୍ଵସତ୍ତମଃ । ଉଗ୍ରସେନଃ ପିତା ଚାପି ସାନୁଗଃ ପରପକ୍ଷଗଃ ॥ ୩୩ ॥

ଏଵଂ ଵିକତ୍ଥମାନେ ଵୈ କଂସେ ପ୍ରକୁପିତୋଽଵ୍ଯଯଃ । ଲଘିମ୍ନୋତ୍ପତ୍ଯ ତରସା ମଞ୍ଚମୁତ୍ତୁଙ୍ଗମାରୁହତ୍ ॥ ୩୪ ॥

ତମାଵିଶନ୍ତମାଲୋକ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନ ଆସନାତ୍ । ମନସ୍ଵୀ ସହସୋତ୍ଥାଯ ଜଗୃହେ ସୋଽସିଚର୍ମଣୀ ॥ ୩୫ ॥

ତଂ ଖଡ୍ଗପାଣିଂ ଵିଚରନ୍ତମାଶୁଶ୍ଯେନଂ ଯଥା ଦକ୍ଷିଣସଵ୍ଯମମ୍ବରେ । ସମଗ୍ରହୀଦ୍ ଦୁର୍ଵିଷହୋଗ୍ରତେଜାଯଥୋରଗଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯସୁତଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ॥ ୩୬ ॥

ପ୍ରଗୃହ୍ଯ କେଶେଷୁ ଚଲତ୍କିରୀଟଂନିପାତ୍ଯ ରଙ୍ଗୋପରି ତୁଙ୍ଗମଞ୍ଚାତ୍ । ତସ୍ଯୋପରିଷ୍ଟାତ୍ ସ୍ଵଯମବ୍ଜନାଭଃପପାତ ଵିଶ୍ଵାଶ୍ରଯ ଆତ୍ମତନ୍ତ୍ରଃ ॥ ୩୭ ॥

ତଂ ସମ୍ପରେତଂ ଵିଚକର୍ଷ ଭୂମୌହରିର୍ଯଥେଭଂ ଜଗତୋ ଵିପଶ୍ଯତଃ । ହାହେତି ଶବ୍ଦଃ ସୁମହାଂସ୍ତଦାଭୂ-ଦୁଦୀରିତଃ ସର୍ଵଜନୈର୍ନରେନ୍ଦ୍ର ॥ ୩୮ ॥

ସ ନିତ୍ଯଦୋଦ୍ଵିଗ୍ନଧିଯା ତମୀଶ୍ଵରଂପିବନ୍ନଦନ୍ଵା ଵିଚରନ୍ ସ୍ଵପନ୍ ଶ୍ଵସନ୍ । ଦଦର୍ଶ ଚକ୍ରାଯୁଧମଗ୍ରତୋ ଯତ-ସ୍ତଦେଵ ରୂପଂ ଦୁରଵାପମାପ ॥ ୩୯ ॥

ତସ୍ଯାନୁଜା ଭ୍ରାତରୋଽଷ୍ଟୌ କଙ୍କନ୍ଯଗ୍ରୋଧକାଦଯଃ । ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ନତିକ୍ରୁଦ୍ଧା ଭ୍ରାତୁର୍ନିର୍ଵେଶକାରିଣଃ ॥ ୪୦ ॥

ତଥାତିରଭସାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ସଂଯତ୍ତାନ୍ରୋହିଣୀସୁତଃ । ଅହନ୍ ପରିଘମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ପଶୂନିଵ ମୃଗାଧିପଃ ॥ ୪୧ ॥

ନେଦୁର୍ଦୁନ୍ଦୁଭଯୋ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ବ୍ରହ୍ମେଶାଦ୍ଯା ଵିଭୂତଯଃ । ପୁଷ୍ପୈଃ କିରନ୍ତସ୍ତଂ ପ୍ରୀତାଃ ଶଶଂସୁର୍ନନୃତୁଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ ୪୨ ॥

ତେଷାଂ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ମହାରାଜ ସୁହୃନ୍ମରଣଦୁଃଖିତାଃ । ତତ୍ରାଭୀଯୁର୍ଵିନିଘ୍ନନ୍ତ୍ଯଃ ଶୀର୍ଷାଣ୍ଯଶ୍ରୁଵିଲୋଚନାଃ ॥ ୪୩ ॥

ଶଯାନାନ୍ଵୀରଶଯାଯାଂ ପତୀନାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ଶୋଚତୀଃ । ଵିଲେପୁଃ ସୁସ୍ଵରଂ ନାର୍ଯୋ ଵିସୃଜନ୍ତ୍ଯୋ ମୁହୁଃ ଶୁଚଃ ॥ ୪୪ ॥

ହା ନାଥ ପ୍ରିଯ ଧର୍ମଜ୍ଞ କରୁଣାନାଥଵତ୍ସଲ । ତ୍ଵଯା ହତେନ ନିହତା ଵଯଂ ତେ ସଗୃହପ୍ରଜାଃ ॥ ୪୫ ॥

ତ୍ଵଯା ଵିରହିତା ପତ୍ଯା ପୁରୀଯଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । ନ ଶୋଭତେ ଵଯମିଵ ନିଵୃତ୍ତୋତ୍ସଵମଙ୍ଗଲା ॥ ୪୬ ॥

ଅନାଗସାଂ ତ୍ଵଂ ଭୂତାନାଂ କୃତଵାନ୍ଦ୍ରୋହମୁଲ୍ବଣମ୍ । ତେନେମାଂ ଭୋ ଦଶାଂ ନୀତୋ ଭୂତଧ୍ରୁକ୍କୋ ଲଭେତ ଶମ୍ ॥ ୪୭ ॥

ସର୍ଵେଷାମିହ ଭୂତାନାମେଷ ହି ପ୍ରଭଵାପ୍ଯଯଃ । ଗୋପ୍ତା ଚ ତଦଵଧ୍ଯାଯୀ ନ କ୍ଵଚିତ୍ସୁଖମେଧତେ ॥ ୪୮ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ରାଜଯୋଷିତ ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ଭଗଵାଁଲ୍ଲୋକଭାଵନଃ । ଯାମାହୁର୍ଲୌକିକୀଂ ସଂସ୍ଥାଂ ହତାନାଂ ସମକାରଯତ୍ ॥ ୪୯ ॥

ମାତରଂ ପିତରଂ ଚୈଵ ମୋଚଯିତ୍ଵାଥ ବନ୍ଧନାତ୍ । କୃଷ୍ଣରାମୌ ଵଵନ୍ଦାତେ ଶିରସା ସ୍ପୃଶ୍ଯ ପାଦଯୋଃ ॥ ୫୦ ॥

ଦେଵକୀ ଵସୁଦେଵଶ୍ଚ ଵିଜ୍ଞାଯ ଜଗଦୀଶ୍ଵରୌ । କୃତସଂଵନ୍ଦନୌ ପୁତ୍ରୌ ସସ୍ଵଜାତେ ନ ଶଙ୍କିତୌ ॥ ୫୧ ॥
ନାଯଂ ଶ୍ରିଯୋଽଙ୍ଗ ଉ ନିତାନ୍ତରତେଃ ପ୍ରସାଦଃ
ସ୍ଵର୍ଯୋଷିତାଂ ନଲିନଗନ୍ଧରୁଚାଂ କୁତୋଽନ୍ଯାଃ ।
ରାସୋତ୍ସଵେଽସ୍ଯ ଭୁଜଦଣ୍ଡଗୃହୀତକଣ୍ଠ-
ଲବ୍ଧାଶିଷାଂ ଯ ଉଦଗାଦ୍ଵ୍ରଜଵଲ୍ଲଭୀନାମ୍ ॥