શ્રીશુક ઉવાચ
પિતરાવુપલબ્ધાર્થૌ વિદિત્વા પુરુષોત્તમઃ ।
મા ભૂદિતિ નિજાં માયાં તતાન જનમોહિનીમ્ ॥ ૧ ॥
પિતરાવુપલબ્ધાર્થૌ વિદિત્વા પુરુષોત્તમઃ ।
મા ભૂદિતિ નિજાં માયાં તતાન જનમોહિનીમ્ ॥ ૧ ॥
ઉવાચપિતરાવેત્ય સાગ્રજઃ સાત્વતર્ષભઃ ।
પ્રશ્રયાવનતઃ પ્રીણન્નમ્બ તાતેતિ સાદરમ્ ॥ ૨ ॥
પ્રશ્રયાવનતઃ પ્રીણન્નમ્બ તાતેતિ સાદરમ્ ॥ ૨ ॥
નાસ્મત્તો યુવયોસ્તાત નિત્યોત્કણ્ઠિતયોરપિ ।
બાલ્યપૌગણ્ડકૈશોરાઃ પુત્રાભ્યામભવન્ક્વચિત્ ॥ ૩ ॥
બાલ્યપૌગણ્ડકૈશોરાઃ પુત્રાભ્યામભવન્ક્વચિત્ ॥ ૩ ॥
ન લબ્ધો દૈવહતયોર્વાસો નૌ ભવદન્તિકે ।
યાં બાલાઃ પિતૃગેહસ્થા વિન્દન્તે લાલિતા મુદમ્ ॥ ૪ ॥
યાં બાલાઃ પિતૃગેહસ્થા વિન્દન્તે લાલિતા મુદમ્ ॥ ૪ ॥
સર્વાર્થસમ્ભવો દેહો જનિતઃ પોષિતો યતઃ ।
ન તયોર્યાતિ નિર્વેશં પિત્રોર્મર્ત્યઃ શતાયુષા ॥ ૫ ॥
ન તયોર્યાતિ નિર્વેશં પિત્રોર્મર્ત્યઃ શતાયુષા ॥ ૫ ॥
યસ્તયોરાત્મજઃ કલ્પ આત્મના ચ ધનેન ચ ।
વૃત્તિં ન દદ્યાત્તં પ્રેત્ય સ્વમાંસં ખાદયન્તિ હિ ॥ ૬ ॥
વૃત્તિં ન દદ્યાત્તં પ્રેત્ય સ્વમાંસં ખાદયન્તિ હિ ॥ ૬ ॥
માતરં પિતરં વૃદ્ધં ભાર્યાં સાધ્વીં સુતં શિશુમ્ ।
ગુરું વિપ્રં પ્રપન્નં ચ કલ્પોઽબિભ્રચ્છ્વસન્ મૃતઃ ॥ ૭ ॥
ગુરું વિપ્રં પ્રપન્નં ચ કલ્પોઽબિભ્રચ્છ્વસન્ મૃતઃ ॥ ૭ ॥
તન્નાવકલ્પયોઃ કંસાન્નિત્યમુદ્વિગ્નચેતસોઃ ।
મોઘમેતે વ્યતિક્રાન્તા દિવસા વામનર્ચતોઃ ॥ ૮ ॥
મોઘમેતે વ્યતિક્રાન્તા દિવસા વામનર્ચતોઃ ॥ ૮ ॥
તત્ ક્ષન્તુમર્હથસ્તાત માતર્નૌ પરતન્ત્રયોઃ ।
અકુર્વતોર્વાં શુશ્રૂષાં ક્લિષ્ટયોર્દુર્હૃદા ભૃશમ્ ॥ ૯ ॥
અકુર્વતોર્વાં શુશ્રૂષાં ક્લિષ્ટયોર્દુર્હૃદા ભૃશમ્ ॥ ૯ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ માયામનુષ્યસ્ય હરેર્વિશ્વાત્મનો ગિરા ।
મોહિતાવઙ્કમારોપ્ય પરિષ્વજ્યાપતુર્મુદમ્ ॥ ૧૦ ॥
ઇતિ માયામનુષ્યસ્ય હરેર્વિશ્વાત્મનો ગિરા ।
મોહિતાવઙ્કમારોપ્ય પરિષ્વજ્યાપતુર્મુદમ્ ॥ ૧૦ ॥
સિઞ્ચન્તાવશ્રુધારાભિઃ સ્નેહપાશેન ચાવૃતૌ ।
ન કિઞ્ચિદૂચતૂ રાજન્બાષ્પકણ્ઠૌ વિમોહિતૌ ॥ ૧૧ ॥
ન કિઞ્ચિદૂચતૂ રાજન્બાષ્પકણ્ઠૌ વિમોહિતૌ ॥ ૧૧ ॥
એવમાશ્વાસ્ય પિતરૌ ભગવાન્દેવકીસુતઃ ।
માતામહં તૂગ્રસેનં યદૂનામકરોન્નૃપમ્ ॥ ૧૨ ॥
માતામહં તૂગ્રસેનં યદૂનામકરોન્નૃપમ્ ॥ ૧૨ ॥
આહ ચાસ્માન્ મહારાજ પ્રજાશ્ચાજ્ઞપ્તુમર્હસિ ।
યયાતિશાપાદ્ યદુભિર્નાસિતવ્યં નૃપાસને ॥ ૧૩ ॥
યયાતિશાપાદ્ યદુભિર્નાસિતવ્યં નૃપાસને ॥ ૧૩ ॥
મયિ ભૃત્ય ઉપાસીને ભવતો વિબુધાદયઃ ।
બલિં હરન્ત્યવનતાઃ કિમુતાન્યે નરાધિપાઃ ॥ ૧૪ ॥
બલિં હરન્ત્યવનતાઃ કિમુતાન્યે નરાધિપાઃ ॥ ૧૪ ॥
સર્વાન્સ્વાન્જ્ઞતિસમ્બન્ધાન્દિગ્ભ્યઃ કંસભયાકુલાન્ ।
યદુવૃષ્ણ્યન્ધકમધુદાશાર્હકુકુરાદિકાન્ ॥ ૧૫ ॥
યદુવૃષ્ણ્યન્ધકમધુદાશાર્હકુકુરાદિકાન્ ॥ ૧૫ ॥
સભાજિતાન્ સમાશ્વાસ્ય વિદેશાવાસકર્શિતાન્ ।
ન્યવાસયત્ સ્વગેહેષુ વિત્તૈઃ સન્તર્પ્ય વિશ્વકૃત્ ॥ ૧૬ ॥
ન્યવાસયત્ સ્વગેહેષુ વિત્તૈઃ સન્તર્પ્ય વિશ્વકૃત્ ॥ ૧૬ ॥
કૃષ્ણસઙ્કર્ષણભુજૈર્ગુપ્તા લબ્ધમનોરથાઃ ।
ગૃહેષુ રેમિરે સિદ્ધાઃ કૃષ્ણરામગતજ્વરાઃ ॥ ૧૭ ॥
ગૃહેષુ રેમિરે સિદ્ધાઃ કૃષ્ણરામગતજ્વરાઃ ॥ ૧૭ ॥
વીક્ષન્તોઽહરહઃ પ્રીતા મુકુન્દવદનામ્બુજમ્ ।
નિત્યં પ્રમુદિતં શ્રીમત્સદયસ્મિતવીક્ષણમ્ ॥ ૧૮ ॥
નિત્યં પ્રમુદિતં શ્રીમત્સદયસ્મિતવીક્ષણમ્ ॥ ૧૮ ॥
તત્ર પ્રવયસોઽપ્યાસન્ યુવાનોઽતિબલૌજસઃ ।
પિબન્તોઽક્ષૈર્મુકુન્દસ્ય મુખામ્બુજસુધાં મુહુઃ ॥ ૧૯ ॥
પિબન્તોઽક્ષૈર્મુકુન્દસ્ય મુખામ્બુજસુધાં મુહુઃ ॥ ૧૯ ॥
અથ નન્દં સમસાદ્ય ભગવાન્ દેવકીસુતઃ ।
સઙ્કર્ષણશ્ચ રાજેન્દ્ર પરિષ્વજ્યેદમૂચતુઃ ॥ ૨૦ ॥
સઙ્કર્ષણશ્ચ રાજેન્દ્ર પરિષ્વજ્યેદમૂચતુઃ ॥ ૨૦ ॥
પિતર્યુવાભ્યાં સ્નિગ્ધાભ્યાં પોષિતૌ લાલિતૌ ભૃશમ્ ।
પિત્રોરભ્યધિકા પ્રીતિરાત્મજેષ્વાત્મનોઽપિ હિ ॥ ૨૧ ॥
પિત્રોરભ્યધિકા પ્રીતિરાત્મજેષ્વાત્મનોઽપિ હિ ॥ ૨૧ ॥
સ પિતા સા ચ જનની યૌ પુષ્ણીતાં સ્વપુત્રવત્ ।
શિશૂન્ બન્ધુભિરુત્સૃષ્ટાનકલ્પૈઃ પોષરક્ષણે ॥ ૨૨ ॥
શિશૂન્ બન્ધુભિરુત્સૃષ્ટાનકલ્પૈઃ પોષરક્ષણે ॥ ૨૨ ॥
યાત યૂયં વ્રજં તાત વયં ચ સ્નેહદુઃખિતાન્ ।
જ્ઞાતીન્ વો દ્રષ્ટુમેષ્યામો વિધાય સુહૃદાં સુખમ્ ॥ ૨૩ ॥
જ્ઞાતીન્ વો દ્રષ્ટુમેષ્યામો વિધાય સુહૃદાં સુખમ્ ॥ ૨૩ ॥
એવં સાન્ત્વય્ય ભગવાન્ નન્દં સવ્રજમચ્યુતઃ ।
વાસોઽલઙ્કારકુપ્યાદ્યૈરર્હયામાસ સાદરમ્ ॥ ૨૪ ॥
વાસોઽલઙ્કારકુપ્યાદ્યૈરર્હયામાસ સાદરમ્ ॥ ૨૪ ॥
ઇત્યુક્તસ્તૌ પરિષ્વજ્ય નન્દઃ પ્રણયવિહ્વલઃ ।
પૂરયન્નશ્રુભિર્નેત્રે સહ ગોપૈર્વ્રજં યયૌ ॥ ૨૫ ॥
પૂરયન્નશ્રુભિર્નેત્રે સહ ગોપૈર્વ્રજં યયૌ ॥ ૨૫ ॥
અથ શૂરસુતો રાજન્ પુત્રયોઃ સમકારયત્ ।
પુરોધસા બ્રાહ્મણૈશ્ચ યથાવદ્ દ્વિજસંસ્કૃતિમ્ ॥ ૨૬ ॥
પુરોધસા બ્રાહ્મણૈશ્ચ યથાવદ્ દ્વિજસંસ્કૃતિમ્ ॥ ૨૬ ॥
તેભ્યોઽદાદ્દક્ષિણા ગાવો રુક્મમાલાઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ ।
સ્વલઙ્કૃતેભ્યઃ સમ્પૂજ્ય સવત્સાઃ ક્ષૌમમાલિનીઃ ॥ ૨૭ ॥
સ્વલઙ્કૃતેભ્યઃ સમ્પૂજ્ય સવત્સાઃ ક્ષૌમમાલિનીઃ ॥ ૨૭ ॥
યાઃ કૃષ્ણરામજન્મર્ક્ષે મનોદત્તા મહામતિઃ ।
તાશ્ચાદદાદનુસ્મૃત્ય કંસેનાધર્મતો હૃતાઃ ॥ ૨૮ ॥
તાશ્ચાદદાદનુસ્મૃત્ય કંસેનાધર્મતો હૃતાઃ ॥ ૨૮ ॥
તતશ્ચ લબ્ધસંસ્કારૌ દ્વિજત્વં પ્રાપ્ય સુવ્રતૌ ।
ગર્ગાદ્ યદુકુલાચાર્યાદ્ગાયત્રં વ્રતમાસ્થિતૌ ॥ ૨૯ ॥
ગર્ગાદ્ યદુકુલાચાર્યાદ્ગાયત્રં વ્રતમાસ્થિતૌ ॥ ૨૯ ॥
પ્રભવૌ સર્વવિદ્યાનાં સર્વજ્ઞૌ જગદીશ્વરૌ ।
નાન્યસિદ્ધામલં જ્ઞાનં ગૂહમાનૌ નરેહિતૈઃ ॥ ૩૦ ॥
નાન્યસિદ્ધામલં જ્ઞાનં ગૂહમાનૌ નરેહિતૈઃ ॥ ૩૦ ॥
અથો ગુરુકુલે વાસમિચ્છન્તાવુપજગ્મતુઃ ।
કાશ્યં સાન્દીપનિં નામ હ્યવન્તિપુરવાસિનમ્ ॥ ૩૧ ॥
કાશ્યં સાન્દીપનિં નામ હ્યવન્તિપુરવાસિનમ્ ॥ ૩૧ ॥
યથોપસાદ્ય તૌ દાન્તૌ ગુરૌ વૃત્તિમનિન્દિતામ્ ।
ગ્રાહયન્તાવુપેતૌ સ્મ ભક્ત્યા દેવમિવાદૃતૌ ॥ ૩૨ ॥
ગ્રાહયન્તાવુપેતૌ સ્મ ભક્ત્યા દેવમિવાદૃતૌ ॥ ૩૨ ॥
તયોર્દ્વિજવરસ્તુષ્ટઃ શુદ્ધભાવાનુવૃત્તિભિઃ ।
પ્રોવાચ વેદાનખિલાન્સઙ્ગોપનિષદો ગુરુઃ ॥ ૩૩ ॥
પ્રોવાચ વેદાનખિલાન્સઙ્ગોપનિષદો ગુરુઃ ॥ ૩૩ ॥
સરહસ્યં ધનુર્વેદં ધર્માન્ ન્યાયપથાંસ્તથા ।
તથા ચાન્વીક્ષિકીં વિદ્યાં રાજનીતિં ચ ષડ્વિધામ્ ॥ ૩૪ ॥
તથા ચાન્વીક્ષિકીં વિદ્યાં રાજનીતિં ચ ષડ્વિધામ્ ॥ ૩૪ ॥
સર્વં નરવરશ્રેષ્ઠૌ સર્વવિદ્યાપ્રવર્તકૌ ।
સકૃન્નિગદમાત્રેણ તૌ સઞ્જગૃહતુર્નૃપ ॥ ૩૫ ॥
સકૃન્નિગદમાત્રેણ તૌ સઞ્જગૃહતુર્નૃપ ॥ ૩૫ ॥
અહોરાત્રૈશ્ચતુઃષષ્ટ્યા સંયત્તૌ તાવતીઃ કલાઃ ।
ગુરુદક્ષિણયાચાર્યં છન્દયામાસતુર્નૃપ ॥ ૩૬ ॥
ગુરુદક્ષિણયાચાર્યં છન્દયામાસતુર્નૃપ ॥ ૩૬ ॥
દ્વિજસ્તયોસ્તં મહિમાનમદ્ભુતં
સંલક્ષ્ય રાજન્નતિમાનુષીં મતિમ્ ।
સમ્મન્ત્ર્ય પત્ન્યા સ મહાર્ણવે મૃતં
બાલં પ્રભાસે વરયાં બભૂવ હ ॥ ૩૭ ॥
સંલક્ષ્ય રાજન્નતિમાનુષીં મતિમ્ ।
સમ્મન્ત્ર્ય પત્ન્યા સ મહાર્ણવે મૃતં
બાલં પ્રભાસે વરયાં બભૂવ હ ॥ ૩૭ ॥
તથેત્યથારુહ્ય મહારથૌ રથં
પ્રભાસમાસાદ્ય દુરન્તવિક્રમૌ ।
વેલામુપવ્રજ્ય નિષીદતુઃ ક્ષણં
સિન્ધુર્વિદિત્વાર્હણમાહરત્તયોઃ ॥ ૩૮ ॥
પ્રભાસમાસાદ્ય દુરન્તવિક્રમૌ ।
વેલામુપવ્રજ્ય નિષીદતુઃ ક્ષણં
સિન્ધુર્વિદિત્વાર્હણમાહરત્તયોઃ ॥ ૩૮ ॥
તમાહ ભગવાનાશુ ગુરુપુત્રઃ પ્રદીયતામ્ ।
યોઽસાવિહ ત્વયા ગ્રસ્તો બાલકો મહતોર્મિણા ॥ ૩૯ ॥
યોઽસાવિહ ત્વયા ગ્રસ્તો બાલકો મહતોર્મિણા ॥ ૩૯ ॥
શ્રીસમુદ્ર ઉવાચ
ન ચાહાર્ષમહં દેવ દૈત્યઃ પઞ્ચજનો મહાન્ ।
અન્તર્જલચરઃ કૃષ્ણ શઙ્ખરૂપધરોઽસુરઃ ॥ ૪૦ ॥
ન ચાહાર્ષમહં દેવ દૈત્યઃ પઞ્ચજનો મહાન્ ।
અન્તર્જલચરઃ કૃષ્ણ શઙ્ખરૂપધરોઽસુરઃ ॥ ૪૦ ॥
આસ્તે તેનાહૃતો નૂનં તચ્છ્રુત્વા સત્વરં પ્રભુઃ ।
જલમાવિશ્ય તં હત્વા નાપશ્યદુદરેઽર્ભકમ્ ॥ ૪૧ ॥
જલમાવિશ્ય તં હત્વા નાપશ્યદુદરેઽર્ભકમ્ ॥ ૪૧ ॥
તદઙ્ગપ્રભવં શઙ્ખમાદાય રથમાગમત્ ।
તતઃ સંયમનીં નામ યમસ્ય દયિતાં પુરીમ્ ॥ ૪૨ ॥
તતઃ સંયમનીં નામ યમસ્ય દયિતાં પુરીમ્ ॥ ૪૨ ॥
ગત્વા જનાર્દનઃ શઙ્ખં પ્રદધ્મૌ સહલાયુધઃ ।
શઙ્ખનિર્હ્રાદમાકર્ણ્ય પ્રજાસંયમનો યમઃ ॥ ૪૩ ॥
શઙ્ખનિર્હ્રાદમાકર્ણ્ય પ્રજાસંયમનો યમઃ ॥ ૪૩ ॥
તયોઃ સપર્યાં મહતીં ચક્રે ભક્ત્યુપબૃંહિતામ્ ।
ઉવાચાવનતઃ કૃષ્ણં સર્વભૂતાશયાલયમ્ ।
લીલામનુષ્યયોર્વિષ્ણો યુવયોઃ કરવામ કિમ્ ॥ ૪૪ ॥
ઉવાચાવનતઃ કૃષ્ણં સર્વભૂતાશયાલયમ્ ।
લીલામનુષ્યયોર્વિષ્ણો યુવયોઃ કરવામ કિમ્ ॥ ૪૪ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
ગુરુપુત્રમિહાનીતં નિજકર્મનિબન્ધનમ્ ।
આનયસ્વ મહારાજ મચ્છાસનપુરસ્કૃતઃ ॥ ૪૫ ॥
ગુરુપુત્રમિહાનીતં નિજકર્મનિબન્ધનમ્ ।
આનયસ્વ મહારાજ મચ્છાસનપુરસ્કૃતઃ ॥ ૪૫ ॥
તથેતિ તેનોપાનીતં ગુરુપુત્રં યદૂત્તમૌ ।
દત્ત્વા સ્વગુરવે ભૂયો વૃણીષ્વેતિ તમૂચતુઃ ॥ ૪૬ ॥
દત્ત્વા સ્વગુરવે ભૂયો વૃણીષ્વેતિ તમૂચતુઃ ॥ ૪૬ ॥
શ્રીગુરુરુવાચ
સમ્યક્ સમ્પાદિતો વત્સ ભવદ્ભયાં ગુરુનિષ્ક્રયઃ ।
કો નુ યુષ્મદ્વિધગુરોઃ કામાનામવશિષ્યતે ॥ ૪૭ ॥
સમ્યક્ સમ્પાદિતો વત્સ ભવદ્ભયાં ગુરુનિષ્ક્રયઃ ।
કો નુ યુષ્મદ્વિધગુરોઃ કામાનામવશિષ્યતે ॥ ૪૭ ॥
ગચ્છતં સ્વગૃહં વીરૌ કીર્તિર્વામસ્તુ પાવની ।
છન્દાંસ્યયાતયામાનિ ભવન્ત્વિહ પરત્ર ચ ॥ ૪૮ ॥
છન્દાંસ્યયાતયામાનિ ભવન્ત્વિહ પરત્ર ચ ॥ ૪૮ ॥
ગુરુણૈવમનુજ્ઞાતૌ રથેનાનિલરંહસા ।
આયાતૌ સ્વપુરં તાત પર્જન્યનિનદેન વૈ ॥ ૪૯ ॥
આયાતૌ સ્વપુરં તાત પર્જન્યનિનદેન વૈ ॥ ૪૯ ॥
સમનન્દન્ પ્રજાઃ સર્વા દૃષ્ટ્વા રામજનાર્દનૌ ।
અપશ્યન્ત્યો બહ્વહાનિ નષ્ટલબ્ધધના ઇવ ॥ ૫૦ ॥
અપશ્યન્ત્યો બહ્વહાનિ નષ્ટલબ્ધધના ઇવ ॥ ૫૦ ॥