శ్రీశుక ఉవాచ
పితరావుపలబ్ధార్థౌ విదిత్వా పురుషోత్తమః ।
మా భూదితి నిజాం మాయాం తతాన జనమోహినీమ్ ॥ ౧ ॥
పితరావుపలబ్ధార్థౌ విదిత్వా పురుషోత్తమః ।
మా భూదితి నిజాం మాయాం తతాన జనమోహినీమ్ ॥ ౧ ॥
ఉవాచపితరావేత్య సాగ్రజః సాత్వతర్షభః ।
ప్రశ్రయావనతః ప్రీణన్నమ్బ తాతేతి సాదరమ్ ॥ ౨ ॥
ప్రశ్రయావనతః ప్రీణన్నమ్బ తాతేతి సాదరమ్ ॥ ౨ ॥
నాస్మత్తో యువయోస్తాత నిత్యోత్కణ్ఠితయోరపి ।
బాల్యపౌగణ్డకైశోరాః పుత్రాభ్యామభవన్క్వచిత్ ॥ ౩ ॥
బాల్యపౌగణ్డకైశోరాః పుత్రాభ్యామభవన్క్వచిత్ ॥ ౩ ॥
న లబ్ధో దైవహతయోర్వాసో నౌ భవదన్తికే ।
యాం బాలాః పితృగేహస్థా విన్దన్తే లాలితా ముదమ్ ॥ ౪ ॥
యాం బాలాః పితృగేహస్థా విన్దన్తే లాలితా ముదమ్ ॥ ౪ ॥
సర్వార్థసమ్భవో దేహో జనితః పోషితో యతః ।
న తయోర్యాతి నిర్వేశం పిత్రోర్మర్త్యః శతాయుషా ॥ ౫ ॥
న తయోర్యాతి నిర్వేశం పిత్రోర్మర్త్యః శతాయుషా ॥ ౫ ॥
యస్తయోరాత్మజః కల్ప ఆత్మనా చ ధనేన చ ।
వృత్తిం న దద్యాత్తం ప్రేత్య స్వమాంసం ఖాదయన్తి హి ॥ ౬ ॥
వృత్తిం న దద్యాత్తం ప్రేత్య స్వమాంసం ఖాదయన్తి హి ॥ ౬ ॥
మాతరం పితరం వృద్ధం భార్యాం సాధ్వీం సుతం శిశుమ్ ।
గురుం విప్రం ప్రపన్నం చ కల్పోఽబిభ్రచ్ఛ్వసన్ మృతః ॥ ౭ ॥
గురుం విప్రం ప్రపన్నం చ కల్పోఽబిభ్రచ్ఛ్వసన్ మృతః ॥ ౭ ॥
తన్నావకల్పయోః కంసాన్నిత్యముద్విగ్నచేతసోః ।
మోఘమేతే వ్యతిక్రాన్తా దివసా వామనర్చతోః ॥ ౮ ॥
మోఘమేతే వ్యతిక్రాన్తా దివసా వామనర్చతోః ॥ ౮ ॥
తత్ క్షన్తుమర్హథస్తాత మాతర్నౌ పరతన్త్రయోః ।
అకుర్వతోర్వాం శుశ్రూషాం క్లిష్టయోర్దుర్హృదా భృశమ్ ॥ ౯ ॥
అకుర్వతోర్వాం శుశ్రూషాం క్లిష్టయోర్దుర్హృదా భృశమ్ ॥ ౯ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఇతి మాయామనుష్యస్య హరేర్విశ్వాత్మనో గిరా ।
మోహితావఙ్కమారోప్య పరిష్వజ్యాపతుర్ముదమ్ ॥ ౧౦ ॥
ఇతి మాయామనుష్యస్య హరేర్విశ్వాత్మనో గిరా ।
మోహితావఙ్కమారోప్య పరిష్వజ్యాపతుర్ముదమ్ ॥ ౧౦ ॥
సిఞ్చన్తావశ్రుధారాభిః స్నేహపాశేన చావృతౌ ।
న కిఞ్చిదూచతూ రాజన్బాష్పకణ్ఠౌ విమోహితౌ ॥ ౧౧ ॥
న కిఞ్చిదూచతూ రాజన్బాష్పకణ్ఠౌ విమోహితౌ ॥ ౧౧ ॥
ఏవమాశ్వాస్య పితరౌ భగవాన్దేవకీసుతః ।
మాతామహం తూగ్రసేనం యదూనామకరోన్నృపమ్ ॥ ౧౨ ॥
మాతామహం తూగ్రసేనం యదూనామకరోన్నృపమ్ ॥ ౧౨ ॥
ఆహ చాస్మాన్ మహారాజ ప్రజాశ్చాజ్ఞప్తుమర్హసి ।
యయాతిశాపాద్ యదుభిర్నాసితవ్యం నృపాసనే ॥ ౧౩ ॥
యయాతిశాపాద్ యదుభిర్నాసితవ్యం నృపాసనే ॥ ౧౩ ॥
మయి భృత్య ఉపాసీనే భవతో విబుధాదయః ।
బలిం హరన్త్యవనతాః కిముతాన్యే నరాధిపాః ॥ ౧౪ ॥
బలిం హరన్త్యవనతాః కిముతాన్యే నరాధిపాః ॥ ౧౪ ॥
సర్వాన్స్వాన్జ్ఞతిసమ్బన్ధాన్దిగ్భ్యః కంసభయాకులాన్ ।
యదువృష్ణ్యన్ధకమధుదాశార్హకుకురాదికాన్ ॥ ౧౫ ॥
యదువృష్ణ్యన్ధకమధుదాశార్హకుకురాదికాన్ ॥ ౧౫ ॥
సభాజితాన్ సమాశ్వాస్య విదేశావాసకర్శితాన్ ।
న్యవాసయత్ స్వగేహేషు విత్తైః సన్తర్ప్య విశ్వకృత్ ॥ ౧౬ ॥
న్యవాసయత్ స్వగేహేషు విత్తైః సన్తర్ప్య విశ్వకృత్ ॥ ౧౬ ॥
కృష్ణసఙ్కర్షణభుజైర్గుప్తా లబ్ధమనోరథాః ।
గృహేషు రేమిరే సిద్ధాః కృష్ణరామగతజ్వరాః ॥ ౧౭ ॥
గృహేషు రేమిరే సిద్ధాః కృష్ణరామగతజ్వరాః ॥ ౧౭ ॥
వీక్షన్తోఽహరహః ప్రీతా ముకున్దవదనామ్బుజమ్ ।
నిత్యం ప్రముదితం శ్రీమత్సదయస్మితవీక్షణమ్ ॥ ౧౮ ॥
నిత్యం ప్రముదితం శ్రీమత్సదయస్మితవీక్షణమ్ ॥ ౧౮ ॥
తత్ర ప్రవయసోఽప్యాసన్ యువానోఽతిబలౌజసః ।
పిబన్తోఽక్షైర్ముకున్దస్య ముఖామ్బుజసుధాం ముహుః ॥ ౧౯ ॥
పిబన్తోఽక్షైర్ముకున్దస్య ముఖామ్బుజసుధాం ముహుః ॥ ౧౯ ॥
అథ నన్దం సమసాద్య భగవాన్ దేవకీసుతః ।
సఙ్కర్షణశ్చ రాజేన్ద్ర పరిష్వజ్యేదమూచతుః ॥ ౨౦ ॥
సఙ్కర్షణశ్చ రాజేన్ద్ర పరిష్వజ్యేదమూచతుః ॥ ౨౦ ॥
పితర్యువాభ్యాం స్నిగ్ధాభ్యాం పోషితౌ లాలితౌ భృశమ్ ।
పిత్రోరభ్యధికా ప్రీతిరాత్మజేష్వాత్మనోఽపి హి ॥ ౨౧ ॥
పిత్రోరభ్యధికా ప్రీతిరాత్మజేష్వాత్మనోఽపి హి ॥ ౨౧ ॥
స పితా సా చ జననీ యౌ పుష్ణీతాం స్వపుత్రవత్ ।
శిశూన్ బన్ధుభిరుత్సృష్టానకల్పైః పోషరక్షణే ॥ ౨౨ ॥
శిశూన్ బన్ధుభిరుత్సృష్టానకల్పైః పోషరక్షణే ॥ ౨౨ ॥
యాత యూయం వ్రజం తాత వయం చ స్నేహదుఃఖితాన్ ।
జ్ఞాతీన్ వో ద్రష్టుమేష్యామో విధాయ సుహృదాం సుఖమ్ ॥ ౨౩ ॥
జ్ఞాతీన్ వో ద్రష్టుమేష్యామో విధాయ సుహృదాం సుఖమ్ ॥ ౨౩ ॥
ఏవం సాన్త్వయ్య భగవాన్ నన్దం సవ్రజమచ్యుతః ।
వాసోఽలఙ్కారకుప్యాద్యైరర్హయామాస సాదరమ్ ॥ ౨౪ ॥
వాసోఽలఙ్కారకుప్యాద్యైరర్హయామాస సాదరమ్ ॥ ౨౪ ॥
ఇత్యుక్తస్తౌ పరిష్వజ్య నన్దః ప్రణయవిహ్వలః ।
పూరయన్నశ్రుభిర్నేత్రే సహ గోపైర్వ్రజం యయౌ ॥ ౨౫ ॥
పూరయన్నశ్రుభిర్నేత్రే సహ గోపైర్వ్రజం యయౌ ॥ ౨౫ ॥
అథ శూరసుతో రాజన్ పుత్రయోః సమకారయత్ ।
పురోధసా బ్రాహ్మణైశ్చ యథావద్ ద్విజసంస్కృతిమ్ ॥ ౨౬ ॥
పురోధసా బ్రాహ్మణైశ్చ యథావద్ ద్విజసంస్కృతిమ్ ॥ ౨౬ ॥
తేభ్యోఽదాద్దక్షిణా గావో రుక్మమాలాః స్వలఙ్కృతాః ।
స్వలఙ్కృతేభ్యః సమ్పూజ్య సవత్సాః క్షౌమమాలినీః ॥ ౨౭ ॥
స్వలఙ్కృతేభ్యః సమ్పూజ్య సవత్సాః క్షౌమమాలినీః ॥ ౨౭ ॥
యాః కృష్ణరామజన్మర్క్షే మనోదత్తా మహామతిః ।
తాశ్చాదదాదనుస్మృత్య కంసేనాధర్మతో హృతాః ॥ ౨౮ ॥
తాశ్చాదదాదనుస్మృత్య కంసేనాధర్మతో హృతాః ॥ ౨౮ ॥
తతశ్చ లబ్ధసంస్కారౌ ద్విజత్వం ప్రాప్య సువ్రతౌ ।
గర్గాద్ యదుకులాచార్యాద్గాయత్రం వ్రతమాస్థితౌ ॥ ౨౯ ॥
గర్గాద్ యదుకులాచార్యాద్గాయత్రం వ్రతమాస్థితౌ ॥ ౨౯ ॥
ప్రభవౌ సర్వవిద్యానాం సర్వజ్ఞౌ జగదీశ్వరౌ ।
నాన్యసిద్ధామలం జ్ఞానం గూహమానౌ నరేహితైః ॥ ౩౦ ॥
నాన్యసిద్ధామలం జ్ఞానం గూహమానౌ నరేహితైః ॥ ౩౦ ॥
అథో గురుకులే వాసమిచ్ఛన్తావుపజగ్మతుః ।
కాశ్యం సాన్దీపనిం నామ హ్యవన్తిపురవాసినమ్ ॥ ౩౧ ॥
కాశ్యం సాన్దీపనిం నామ హ్యవన్తిపురవాసినమ్ ॥ ౩౧ ॥
యథోపసాద్య తౌ దాన్తౌ గురౌ వృత్తిమనిన్దితామ్ ।
గ్రాహయన్తావుపేతౌ స్మ భక్త్యా దేవమివాదృతౌ ॥ ౩౨ ॥
గ్రాహయన్తావుపేతౌ స్మ భక్త్యా దేవమివాదృతౌ ॥ ౩౨ ॥
తయోర్ద్విజవరస్తుష్టః శుద్ధభావానువృత్తిభిః ।
ప్రోవాచ వేదానఖిలాన్సఙ్గోపనిషదో గురుః ॥ ౩౩ ॥
ప్రోవాచ వేదానఖిలాన్సఙ్గోపనిషదో గురుః ॥ ౩౩ ॥
సరహస్యం ధనుర్వేదం ధర్మాన్ న్యాయపథాంస్తథా ।
తథా చాన్వీక్షికీం విద్యాం రాజనీతిం చ షడ్విధామ్ ॥ ౩౪ ॥
తథా చాన్వీక్షికీం విద్యాం రాజనీతిం చ షడ్విధామ్ ॥ ౩౪ ॥
సర్వం నరవరశ్రేష్ఠౌ సర్వవిద్యాప్రవర్తకౌ ।
సకృన్నిగదమాత్రేణ తౌ సఞ్జగృహతుర్నృప ॥ ౩౫ ॥
సకృన్నిగదమాత్రేణ తౌ సఞ్జగృహతుర్నృప ॥ ౩౫ ॥
అహోరాత్రైశ్చతుఃషష్ట్యా సంయత్తౌ తావతీః కలాః ।
గురుదక్షిణయాచార్యం ఛన్దయామాసతుర్నృప ॥ ౩౬ ॥
గురుదక్షిణయాచార్యం ఛన్దయామాసతుర్నృప ॥ ౩౬ ॥
ద్విజస్తయోస్తం మహిమానమద్భుతం
సంలక్ష్య రాజన్నతిమానుషీం మతిమ్ ।
సమ్మన్త్ర్య పత్న్యా స మహార్ణవే మృతం
బాలం ప్రభాసే వరయాం బభూవ హ ॥ ౩౭ ॥
సంలక్ష్య రాజన్నతిమానుషీం మతిమ్ ।
సమ్మన్త్ర్య పత్న్యా స మహార్ణవే మృతం
బాలం ప్రభాసే వరయాం బభూవ హ ॥ ౩౭ ॥
తథేత్యథారుహ్య మహారథౌ రథం
ప్రభాసమాసాద్య దురన్తవిక్రమౌ ।
వేలాముపవ్రజ్య నిషీదతుః క్షణం
సిన్ధుర్విదిత్వార్హణమాహరత్తయోః ॥ ౩౮ ॥
ప్రభాసమాసాద్య దురన్తవిక్రమౌ ।
వేలాముపవ్రజ్య నిషీదతుః క్షణం
సిన్ధుర్విదిత్వార్హణమాహరత్తయోః ॥ ౩౮ ॥
తమాహ భగవానాశు గురుపుత్రః ప్రదీయతామ్ ।
యోఽసావిహ త్వయా గ్రస్తో బాలకో మహతోర్మిణా ॥ ౩౯ ॥
యోఽసావిహ త్వయా గ్రస్తో బాలకో మహతోర్మిణా ॥ ౩౯ ॥
శ్రీసముద్ర ఉవాచ
న చాహార్షమహం దేవ దైత్యః పఞ్చజనో మహాన్ ।
అన్తర్జలచరః కృష్ణ శఙ్ఖరూపధరోఽసురః ॥ ౪౦ ॥
న చాహార్షమహం దేవ దైత్యః పఞ్చజనో మహాన్ ।
అన్తర్జలచరః కృష్ణ శఙ్ఖరూపధరోఽసురః ॥ ౪౦ ॥
ఆస్తే తేనాహృతో నూనం తచ్ఛ్రుత్వా సత్వరం ప్రభుః ।
జలమావిశ్య తం హత్వా నాపశ్యదుదరేఽర్భకమ్ ॥ ౪౧ ॥
జలమావిశ్య తం హత్వా నాపశ్యదుదరేఽర్భకమ్ ॥ ౪౧ ॥
తదఙ్గప్రభవం శఙ్ఖమాదాయ రథమాగమత్ ।
తతః సంయమనీం నామ యమస్య దయితాం పురీమ్ ॥ ౪౨ ॥
తతః సంయమనీం నామ యమస్య దయితాం పురీమ్ ॥ ౪౨ ॥
గత్వా జనార్దనః శఙ్ఖం ప్రదధ్మౌ సహలాయుధః ।
శఙ్ఖనిర్హ్రాదమాకర్ణ్య ప్రజాసంయమనో యమః ॥ ౪౩ ॥
శఙ్ఖనిర్హ్రాదమాకర్ణ్య ప్రజాసంయమనో యమః ॥ ౪౩ ॥
తయోః సపర్యాం మహతీం చక్రే భక్త్యుపబృంహితామ్ ।
ఉవాచావనతః కృష్ణం సర్వభూతాశయాలయమ్ ।
లీలామనుష్యయోర్విష్ణో యువయోః కరవామ కిమ్ ॥ ౪౪ ॥
ఉవాచావనతః కృష్ణం సర్వభూతాశయాలయమ్ ।
లీలామనుష్యయోర్విష్ణో యువయోః కరవామ కిమ్ ॥ ౪౪ ॥
శ్రీభగవానువాచ
గురుపుత్రమిహానీతం నిజకర్మనిబన్ధనమ్ ।
ఆనయస్వ మహారాజ మచ్ఛాసనపురస్కృతః ॥ ౪౫ ॥
గురుపుత్రమిహానీతం నిజకర్మనిబన్ధనమ్ ।
ఆనయస్వ మహారాజ మచ్ఛాసనపురస్కృతః ॥ ౪౫ ॥
తథేతి తేనోపానీతం గురుపుత్రం యదూత్తమౌ ।
దత్త్వా స్వగురవే భూయో వృణీష్వేతి తమూచతుః ॥ ౪౬ ॥
దత్త్వా స్వగురవే భూయో వృణీష్వేతి తమూచతుః ॥ ౪౬ ॥
శ్రీగురురువాచ
సమ్యక్ సమ్పాదితో వత్స భవద్భయాం గురునిష్క్రయః ।
కో ను యుష్మద్విధగురోః కామానామవశిష్యతే ॥ ౪౭ ॥
సమ్యక్ సమ్పాదితో వత్స భవద్భయాం గురునిష్క్రయః ।
కో ను యుష్మద్విధగురోః కామానామవశిష్యతే ॥ ౪౭ ॥
గచ్ఛతం స్వగృహం వీరౌ కీర్తిర్వామస్తు పావనీ ।
ఛన్దాంస్యయాతయామాని భవన్త్విహ పరత్ర చ ॥ ౪౮ ॥
ఛన్దాంస్యయాతయామాని భవన్త్విహ పరత్ర చ ॥ ౪౮ ॥
గురుణైవమనుజ్ఞాతౌ రథేనానిలరంహసా ।
ఆయాతౌ స్వపురం తాత పర్జన్యనినదేన వై ॥ ౪౯ ॥
ఆయాతౌ స్వపురం తాత పర్జన్యనినదేన వై ॥ ౪౯ ॥
సమనన్దన్ ప్రజాః సర్వా దృష్ట్వా రామజనార్దనౌ ।
అపశ్యన్త్యో బహ్వహాని నష్టలబ్ధధనా ఇవ ॥ ౫౦ ॥
అపశ్యన్త్యో బహ్వహాని నష్టలబ్ధధనా ఇవ ॥ ౫౦ ॥