શ્રીશુક ઉવાચ
વૃષ્ણીનાં પ્રવરો મન્ત્રી કૃષ્ણસ્ય દયિતઃ સખા ।
શિષ્યો બૃહસ્પતેઃ
સાક્ષાદુદ્ધવો બુદ્ધિસત્તમઃ ॥ ૧ ॥
વૃષ્ણીનાં પ્રવરો મન્ત્રી કૃષ્ણસ્ય દયિતઃ સખા ।
શિષ્યો બૃહસ્પતેઃ
સાક્ષાદુદ્ધવો બુદ્ધિસત્તમઃ ॥ ૧ ॥
તમાહ ભગવાન્પ્રેષ્ઠં ભક્તમેકાન્તિનં ક્વચિત્ ।
ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં પ્રપન્નાર્તિહરો હરિઃ ॥ ૨ ॥
ગૃહીત્વા પાણિના પાણિં પ્રપન્નાર્તિહરો હરિઃ ॥ ૨ ॥
ગચ્છોદ્ધવ વ્રજં સૌમ્ય પિત્રોર્નૌ પ્રીતિમાવહ ।
ગોપીનાં મદ્વિયોગાધિં મત્સન્દેશૈર્વિમોચય ॥ ૩ ॥
ગોપીનાં મદ્વિયોગાધિં મત્સન્દેશૈર્વિમોચય ॥ ૩ ॥
તા મન્મનસ્કા મત્પ્રાણા મતર્થે ત્યક્તદૈહિકાઃ ।
મામેવ દયિતં પ્રેષ્ઠમાત્માનં મનસા ગતાઃ ।
યે ત્યક્તલોકધર્માશ્ચ મદર્થે તાન્બિભર્મ્યહમ્ ॥ ૪ ॥
મામેવ દયિતં પ્રેષ્ઠમાત્માનં મનસા ગતાઃ ।
યે ત્યક્તલોકધર્માશ્ચ મદર્થે તાન્બિભર્મ્યહમ્ ॥ ૪ ॥
મયિ તાઃ પ્રેયસાં પ્રેષ્ઠે દૂરસ્થે ગોકુલસ્ત્રિયઃ ।
સ્મરન્ત્યોઽઙ્ગ વિમુહ્યન્તિ વિરહૌત્કણ્ઠ્યવિહ્વલાઃ ॥ ૫ ॥
સ્મરન્ત્યોઽઙ્ગ વિમુહ્યન્તિ વિરહૌત્કણ્ઠ્યવિહ્વલાઃ ॥ ૫ ॥
ધારયન્ત્યતિકૃચ્છ્રેણ પ્રાયઃ પ્રાણાન્ કથઞ્ચન ।
પ્રત્યાગમનસન્દેશૈર્બલ્લવ્યો મે મદાત્મિકાઃ ॥ ૬ ॥
પ્રત્યાગમનસન્દેશૈર્બલ્લવ્યો મે મદાત્મિકાઃ ॥ ૬ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યુક્ત ઉદ્ધવો રાજન્સન્દેશં ભર્તુરાદૃતઃ ।
આદાય રથમારુહ્ય પ્રયયૌ નન્દગોકુલમ્ ॥ ૭ ॥
ઇત્યુક્ત ઉદ્ધવો રાજન્સન્દેશં ભર્તુરાદૃતઃ ।
આદાય રથમારુહ્ય પ્રયયૌ નન્દગોકુલમ્ ॥ ૭ ॥
પ્રાપ્તો નન્દવ્રજં શ્રીમાન્ નિમ્લોચતિ વિભાવસૌ ।
છન્નયાનઃ પ્રવિશતાં પશૂનાં ખુરરેણુભિઃ ॥ ૮ ॥
છન્નયાનઃ પ્રવિશતાં પશૂનાં ખુરરેણુભિઃ ॥ ૮ ॥
વાસિતાર્થેઽભિયુધ્યદ્ભિર્નાદિતં શુશ્મિભિર્વૃષૈઃ ।
ધાવન્તીભિશ્ચ વાસ્રાભિરુધોભારૈઃ સ્વવત્સકાન્ ॥ ૯ ॥
ધાવન્તીભિશ્ચ વાસ્રાભિરુધોભારૈઃ સ્વવત્સકાન્ ॥ ૯ ॥
ઇતસ્તતો વિલઙ્ઘદ્ભિર્ગોવત્સૈર્મણ્ડિતં સિતૈઃ ।
ગોદોહશબ્દાભિરવં વેણૂનાં નિઃસ્વનેન ચ ॥ ૧૦ ॥
ગોદોહશબ્દાભિરવં વેણૂનાં નિઃસ્વનેન ચ ॥ ૧૦ ॥
ગાયન્તીભિશ્ચ કર્માણિ શુભાનિ બલકૃષ્ણયોઃ ।
સ્વલઙ્કૃતાભિર્ગોપીભિર્ગોપૈશ્ચ સુવિરાજિતમ્ ॥ ૧૧ ॥
સ્વલઙ્કૃતાભિર્ગોપીભિર્ગોપૈશ્ચ સુવિરાજિતમ્ ॥ ૧૧ ॥
અગ્ન્યર્કાતિથિગોવિપ્રપિતૃદેવાર્ચનાન્વિતૈઃ ।
ધૂપદીપૈશ્ચ માલ્યૈશ્ચ ગોપાવાસૈર્મનોરમમ્ ॥ ૧૨ ॥
ધૂપદીપૈશ્ચ માલ્યૈશ્ચ ગોપાવાસૈર્મનોરમમ્ ॥ ૧૨ ॥
સર્વતઃ પુષ્પિતવનં દ્વિજાલિકુલનાદિતમ્ ।
હંસકારણ્ડવાકીર્ણૈઃ પદ્મષણ્ડૈશ્ચ મણ્ડિતમ્ ॥ ૧૩ ॥
હંસકારણ્ડવાકીર્ણૈઃ પદ્મષણ્ડૈશ્ચ મણ્ડિતમ્ ॥ ૧૩ ॥
તમાગતં સમાગમ્ય કૃષ્ણસ્યાનુચરં પ્રિયમ્ ।
નન્દઃ પ્રીતઃ પરિષ્વજ્ય વાસુદેવધિયાર્ચયત્ ॥ ૧૪ ॥
નન્દઃ પ્રીતઃ પરિષ્વજ્ય વાસુદેવધિયાર્ચયત્ ॥ ૧૪ ॥
ભોજિતં પરમાન્નેન સંવિષ્ટં કશિપૌ સુખમ્ ।
ગતશ્રમં પર્યપૃચ્છત્ પાદસંવાહનાદિભિઃ ॥ ૧૫ ॥
ગતશ્રમં પર્યપૃચ્છત્ પાદસંવાહનાદિભિઃ ॥ ૧૫ ॥
કચ્ચિદઙ્ગ મહાભાગ સખા નઃ શૂરનન્દનઃ ।
આસ્તે કુશલ્યપત્યાદ્યૈર્યુક્તો મુક્તઃ સુહૃદ્વ્રતઃ ॥ ૧૬ ॥
આસ્તે કુશલ્યપત્યાદ્યૈર્યુક્તો મુક્તઃ સુહૃદ્વ્રતઃ ॥ ૧૬ ॥
દિષ્ટ્યા કંસો હતઃ પાપઃ સાનુગઃ સ્વેન પાપ્મના ।
સાધૂનાં ધર્મશીલાનાં યદૂનાં દ્વેષ્ટિ યઃ સદા ॥ ૧૭ ॥
સાધૂનાં ધર્મશીલાનાં યદૂનાં દ્વેષ્ટિ યઃ સદા ॥ ૧૭ ॥
અપિ સ્મરતિ નઃ કૃષ્ણો માતરં સુહૃદઃ સખીન્ ।
ગોપાન્ વ્રજં ચાત્મનાથં ગાવો વૃન્દાવનં ગિરિમ્ ॥ ૧૮ ॥
ગોપાન્ વ્રજં ચાત્મનાથં ગાવો વૃન્દાવનં ગિરિમ્ ॥ ૧૮ ॥
અપ્યાયાસ્યતિ ગોવિન્દઃ સ્વજનાન્સકૃદીક્ષિતુમ્ ।
તર્હિ દ્રક્ષ્યામ તદ્વક્ત્રં સુનસં સુસ્મિતેક્ષણમ્ ॥ ૧૯ ॥
તર્હિ દ્રક્ષ્યામ તદ્વક્ત્રં સુનસં સુસ્મિતેક્ષણમ્ ॥ ૧૯ ॥
દાવાગ્નેર્વાતવર્ષાચ્ચ વૃષસર્પાચ્ચ રક્ષિતાઃ ।
દુરત્યયેભ્યો મૃત્યુભ્યઃ કૃષ્ણેન સુમહાત્મના ॥ ૨૦ ॥
દુરત્યયેભ્યો મૃત્યુભ્યઃ કૃષ્ણેન સુમહાત્મના ॥ ૨૦ ॥
સ્મરતાં કૃષ્ણવીર્યાણિ લીલાપાઙ્ગનિરીક્ષિતમ્ ।
હસિતં ભાષિતં ચાઙ્ગ સર્વા નઃ શિથિલાઃ ક્રિયાઃ ॥ ૨૧ ॥
હસિતં ભાષિતં ચાઙ્ગ સર્વા નઃ શિથિલાઃ ક્રિયાઃ ॥ ૨૧ ॥
સરિચ્છૈલવનોદ્દેશાન્ મુકુન્દપદભૂષિતાન્ ।
આક્રીડાનીક્ષ્યમાણાનાં મનો યાતિ તદાત્મતામ્ ॥ ૨૨ ॥
આક્રીડાનીક્ષ્યમાણાનાં મનો યાતિ તદાત્મતામ્ ॥ ૨૨ ॥
મન્યે કૃષ્ણં ચ રામં ચ પ્રાપ્તાવિહ સુરોત્તમૌ ।
સુરાણાં મહદર્થાય ગર્ગસ્ય વચનં યથા ॥ ૨૩ ॥
સુરાણાં મહદર્થાય ગર્ગસ્ય વચનં યથા ॥ ૨૩ ॥
કંસં નાગાયુતપ્રાણં મલ્લૌ ગજપતિં યથા ।
અવધિષ્ટાં લીલયૈવ પશૂનિવ મૃગાધિપઃ ॥ ૨૪ ॥
અવધિષ્ટાં લીલયૈવ પશૂનિવ મૃગાધિપઃ ॥ ૨૪ ॥
તાલત્રયં મહાસારં ધનુર્યષ્ટિમિવેભરાટ્ ।
બભઞ્જૈકેન હસ્તેન સપ્તાહમદધાદ્ ગિરિમ્ ॥ ૨૫ ॥
બભઞ્જૈકેન હસ્તેન સપ્તાહમદધાદ્ ગિરિમ્ ॥ ૨૫ ॥
પ્રલમ્બો ધેનુકોઽરિષ્ટસ્તૃણાવર્તો બકાદયઃ ।
દૈત્યાઃ સુરાસુરજિતો હતા યેનેહ લીલયા ॥ ૨૬ ॥
દૈત્યાઃ સુરાસુરજિતો હતા યેનેહ લીલયા ॥ ૨૬ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય નન્દઃ કૃષ્ણાનુરક્તધીઃ ।
અત્યુત્કણ્ઠોઽભવત્તૂષ્ણીં પ્રેમપ્રસરવિહ્વલઃ ॥ ૨૭ ॥
ઇતિ સંસ્મૃત્ય સંસ્મૃત્ય નન્દઃ કૃષ્ણાનુરક્તધીઃ ।
અત્યુત્કણ્ઠોઽભવત્તૂષ્ણીં પ્રેમપ્રસરવિહ્વલઃ ॥ ૨૭ ॥
યશોદા વર્ણ્યમાનાનિ પુત્રસ્ય ચરિતાનિ ચ ।
શૃણ્વન્ત્યશ્રૂણ્યવાસ્રાક્ષીત્ સ્નેહસ્નુતપયોધરા ॥ ૨૮ ॥
શૃણ્વન્ત્યશ્રૂણ્યવાસ્રાક્ષીત્ સ્નેહસ્નુતપયોધરા ॥ ૨૮ ॥
તયોરિત્થં ભગવતિ કૃષ્ણે નન્દયશોદયોઃ ।
વીક્ષ્યાનુરાગં પરમં નન્દમાહોદ્ધવો મુદા ॥ ૨૯ ॥
વીક્ષ્યાનુરાગં પરમં નન્દમાહોદ્ધવો મુદા ॥ ૨૯ ॥
શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
યુવાં શ્લાઘ્યતમૌ નૂનં દેહિનામિહ માનદ ।
નારાયણેઽખિલગુરૌ યત્કૃતા મતિરીદૃશી ॥ ૩૦ ॥
યુવાં શ્લાઘ્યતમૌ નૂનં દેહિનામિહ માનદ ।
નારાયણેઽખિલગુરૌ યત્કૃતા મતિરીદૃશી ॥ ૩૦ ॥
એતૌ હિ વિશ્વસ્ય ચ બીજયોની
રામો મુકુન્દઃ પુરુષઃ પ્રધાનમ્ ।
અન્વીય ભૂતેષુ વિલક્ષણસ્ય
જ્ઞાનસ્ય ચેશાત ઇમૌ પુરાણૌ ॥ ૩૧ ॥
રામો મુકુન્દઃ પુરુષઃ પ્રધાનમ્ ।
અન્વીય ભૂતેષુ વિલક્ષણસ્ય
જ્ઞાનસ્ય ચેશાત ઇમૌ પુરાણૌ ॥ ૩૧ ॥
યસ્મિન્ જનઃ પ્રાણવિયોગકાલે
ક્ષણં સમાવેશ્ય મનોઽવિશુદ્ધમ્ ।
નિર્હૃત્ય કર્માશયમાશુ યાતિ
પરાં ગતિં બ્રહ્મમયોઽર્કવર્ણઃ ॥ ૩૨ ॥
ક્ષણં સમાવેશ્ય મનોઽવિશુદ્ધમ્ ।
નિર્હૃત્ય કર્માશયમાશુ યાતિ
પરાં ગતિં બ્રહ્મમયોઽર્કવર્ણઃ ॥ ૩૨ ॥
તસ્મિન્ ભવન્તાવખિલાત્મહેતૌ
નારાયણે કારણમર્ત્યમૂર્તૌ ।
ભાવં વિધત્તાં નિતરાં મહાત્મન્
કિં વાવશિષ્ટં યુવયોઃ સુકૃત્યમ્ ॥ ૩૩ ॥
નારાયણે કારણમર્ત્યમૂર્તૌ ।
ભાવં વિધત્તાં નિતરાં મહાત્મન્
કિં વાવશિષ્ટં યુવયોઃ સુકૃત્યમ્ ॥ ૩૩ ॥
આગમિષ્યત્યદીર્ઘેણ કાલેન વ્રજમચ્યુતઃ ।
પ્રિયં વિધાસ્યતે પિત્રોર્ભગવાન્ સાત્વતાં પતિઃ ॥ ૩૪ ॥
પ્રિયં વિધાસ્યતે પિત્રોર્ભગવાન્ સાત્વતાં પતિઃ ॥ ૩૪ ॥
હત્વા કંસં રઙ્ગમધ્યે પ્રતીપં સર્વસાત્વતામ્ ।
યદાહ વઃ સમાગત્ય કૃષ્ણઃ સત્યં કરોતિ તત્ ॥ ૩૫ ॥
યદાહ વઃ સમાગત્ય કૃષ્ણઃ સત્યં કરોતિ તત્ ॥ ૩૫ ॥
મા ખિદ્યતં મહાભાગૌ દ્રક્ષ્યથઃ કૃષ્ણમન્તિકે ।
અન્તર્હૃદિ સ ભૂતાનામાસ્તે જ્યોતિરિવૈધસિ ॥ ૩૬ ॥
અન્તર્હૃદિ સ ભૂતાનામાસ્તે જ્યોતિરિવૈધસિ ॥ ૩૬ ॥
ન હ્યસ્યાસ્તિ પ્રિયઃ કશ્ચિન્નાપ્રિયો વાસ્ત્યમાનિનઃ ।
નોત્તમો નાધમો વાપિ સમાનસ્યાસમોઽપિ વા ॥ ૩૭ ॥
નોત્તમો નાધમો વાપિ સમાનસ્યાસમોઽપિ વા ॥ ૩૭ ॥
ન માતા ન પિતા તસ્ય ન ભાર્યા ન સુતાદયઃ ।
નાત્મીયો ન પરશ્ચાપિ ન દેહો જન્મ એવ ચ ॥ ૩૮ ॥
નાત્મીયો ન પરશ્ચાપિ ન દેહો જન્મ એવ ચ ॥ ૩૮ ॥
ન ચાસ્ય કર્મ વા લોકે સદસન્મિશ્રયોનિષુ ।
ક્રીડાર્થં સોઽપિ સાધૂનાં પરિત્રાણાય કલ્પતે ॥ ૩૯ ॥
ક્રીડાર્થં સોઽપિ સાધૂનાં પરિત્રાણાય કલ્પતે ॥ ૩૯ ॥
સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ ભજતે નિર્ગુણો ગુણાન્ ।
ક્રીડન્નતીતોઽપિ ગુણૈઃ સૃજત્યવતિ હન્ત્યજઃ ॥ ૪૦ ॥
ક્રીડન્નતીતોઽપિ ગુણૈઃ સૃજત્યવતિ હન્ત્યજઃ ॥ ૪૦ ॥
યથા ભ્રમરિકાદૃષ્ટ્યા ભ્રામ્યતીવ મહીયતે ।
ચિત્તે કર્તરિ તત્રાત્મા કર્તેવાહંધિયા સ્મૃતઃ ॥ ૪૧ ॥
ચિત્તે કર્તરિ તત્રાત્મા કર્તેવાહંધિયા સ્મૃતઃ ॥ ૪૧ ॥
યુવયોરેવ નૈવાયમાત્મજો ભગવાન્ હરિઃ ।
સર્વેષામાત્મજો હ્યાત્મા પિતા માતા સ ઈશ્વરઃ ॥ ૪૨ ॥
સર્વેષામાત્મજો હ્યાત્મા પિતા માતા સ ઈશ્વરઃ ॥ ૪૨ ॥
દૃષ્ટં શ્રુતં ભૂતભવદ્ ભવિષ્યત્
સ્થાસ્નુશ્ચરિષ્ણુર્મહદલ્પકં ચ ।
વિનાચ્યુતાદ્ વસ્તુ તરાં ન વાચ્યં
સ એવ સર્વં પરમાત્મભૂતઃ ॥ ૪૩ ॥
સ્થાસ્નુશ્ચરિષ્ણુર્મહદલ્પકં ચ ।
વિનાચ્યુતાદ્ વસ્તુ તરાં ન વાચ્યં
સ એવ સર્વં પરમાત્મભૂતઃ ॥ ૪૩ ॥
એવં નિશા સા બ્રુવતોર્વ્યતીતા
નન્દસ્ય કૃષ્ણાનુચરસ્ય રાજન્ ।
ગોપ્યઃ સમુત્થાય નિરૂપ્ય દીપાન્
વાસ્તૂન્ સમભ્યર્ચ્ય દધીન્યમન્થન્ ॥ ૪૪ ॥
નન્દસ્ય કૃષ્ણાનુચરસ્ય રાજન્ ।
ગોપ્યઃ સમુત્થાય નિરૂપ્ય દીપાન્
વાસ્તૂન્ સમભ્યર્ચ્ય દધીન્યમન્થન્ ॥ ૪૪ ॥
તા દીપદીપ્તૈર્મણિભિર્વિરેજૂ
રજ્જૂર્વિકર્ષદ્ભુજકઙ્કણસ્રજઃ ।
ચલન્નિતમ્બસ્તનહારકુણ્ડલ-
ત્વિષત્કપોલારુણકુઙ્કુમાનનાઃ ॥ ૪૫ ॥
રજ્જૂર્વિકર્ષદ્ભુજકઙ્કણસ્રજઃ ।
ચલન્નિતમ્બસ્તનહારકુણ્ડલ-
ત્વિષત્કપોલારુણકુઙ્કુમાનનાઃ ॥ ૪૫ ॥
ઉદ્ગાયતીનામરવિન્દલોચનં
વ્રજાઙ્ગનાનાં દિવમસ્પૃશદ્ ધ્વનિઃ ।
દધ્નશ્ચ નિર્મન્થનશબ્દમિશ્રિતો
નિરસ્યતે યેન દિશામમઙ્ગલમ્ ॥ ૪૬ ॥
વ્રજાઙ્ગનાનાં દિવમસ્પૃશદ્ ધ્વનિઃ ।
દધ્નશ્ચ નિર્મન્થનશબ્દમિશ્રિતો
નિરસ્યતે યેન દિશામમઙ્ગલમ્ ॥ ૪૬ ॥
ભગવત્યુદિતે સૂર્યે નન્દદ્વારિ વ્રજૌકસઃ ।
દૃષ્ટ્વા રથં શાતકૌમ્ભં કસ્યાયમિતિ ચાબ્રુવન્ ॥ ૪૭ ॥
દૃષ્ટ્વા રથં શાતકૌમ્ભં કસ્યાયમિતિ ચાબ્રુવન્ ॥ ૪૭ ॥
અક્રૂર આગતઃ કિં વા યઃ કંસસ્યાર્થસાધકઃ ।
યેન નીતો મધુપુરીં કૃષ્ણઃ કમલલોચનઃ ॥ ૪૮ ॥
યેન નીતો મધુપુરીં કૃષ્ણઃ કમલલોચનઃ ॥ ૪૮ ॥
કિં સાધયિષ્યત્યસ્માભિર્ભર્તુઃ પ્રીતસ્ય નિષ્કૃતિમ્ ।
તતઃ સ્ત્રીણાં વદન્તીનામુદ્ધવોઽગાત્ કૃતાહ્નિકઃ ॥ ૪૯ ॥
તતઃ સ્ત્રીણાં વદન્તીનામુદ્ધવોઽગાત્ કૃતાહ્નિકઃ ॥ ૪૯ ॥