ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്ഥം സോഽനഗ്രഹീതോഽങ്ഗ കൃഷ്ണേനേക്ഷ്വാകുനന്ദനഃ ।
തം പരിക്രമ്യ സന്നമ്യ നിശ്ചക്രാമ ഗുഹാമുഖാത് ॥ ൧ ॥
ഇത്ഥം സോഽനഗ്രഹീതോഽങ്ഗ കൃഷ്ണേനേക്ഷ്വാകുനന്ദനഃ ।
തം പരിക്രമ്യ സന്നമ്യ നിശ്ചക്രാമ ഗുഹാമുഖാത് ॥ ൧ ॥
സംവീക്ഷ്യ ക്ഷുല്ലകാന് മര്ത്യാന് പശൂന്വീരുദ്വനസ്പതീന് ।
മത്വാ കലിയുഗം പ്രാപ്തം ജഗാമ ദിശമുത്തരാമ് ॥ ൨ ॥
മത്വാ കലിയുഗം പ്രാപ്തം ജഗാമ ദിശമുത്തരാമ് ॥ ൨ ॥
തപഃശ്രദ്ധായുതോ ധീരോ നിഃസങ്ഗോ മുക്തസംശയഃ ।
സമാധായ മനഃ കൃഷ്ണേ പ്രാവിശദ് ഗന്ധമാദനമ് ॥ ൩ ॥
സമാധായ മനഃ കൃഷ്ണേ പ്രാവിശദ് ഗന്ധമാദനമ് ॥ ൩ ॥
ബദര്യാശ്രമമാസാദ്യ നരനാരായണാലയമ് ।
സര്വദ്വന്ദ്വസഹഃ ശാന്തസ്തപസാരാധയദ്ധരിമ് ॥ ൪ ॥
സര്വദ്വന്ദ്വസഹഃ ശാന്തസ്തപസാരാധയദ്ധരിമ് ॥ ൪ ॥
ഭഗവാന് പുനരാവ്രജ്യ പുരീം യവനവേഷ്ടിതാമ് ।
ഹത്വാ മ്ലേച്ഛബലം നിന്യേ തദീയം ദ്വാരകാം ധനമ് ॥ ൫ ॥
ഹത്വാ മ്ലേച്ഛബലം നിന്യേ തദീയം ദ്വാരകാം ധനമ് ॥ ൫ ॥
നീയമാനേ ധനേ ഗോഭിര്നൃഭിശ്ചാച്യുതചോദിതൈഃ ।
ആജഗാമ ജരാസന്ധസ്ത്രയോവിംശത്യനീകപഃ ॥ ൬ ॥
ആജഗാമ ജരാസന്ധസ്ത്രയോവിംശത്യനീകപഃ ॥ ൬ ॥
വിലോക്യ വേഗരഭസം രിപുസൈന്യസ്യ മാധവൌ ।
മനുഷ്യചേഷ്ടാമാപന്നൌ രാജന് ദുദ്രുവതുര്ദ്രുതമ് ॥ ൭ ॥
മനുഷ്യചേഷ്ടാമാപന്നൌ രാജന് ദുദ്രുവതുര്ദ്രുതമ് ॥ ൭ ॥
വിഹായ വിത്തം പ്രചുരമഭീതൌ ഭീരുഭീതവത് ।
പദ്ഭ്യാം പദ്മപലാശാഭ്യാം ചേലതുര്ബഹുയോജനമ് ॥ ൮ ॥
പദ്ഭ്യാം പദ്മപലാശാഭ്യാം ചേലതുര്ബഹുയോജനമ് ॥ ൮ ॥
പലായമാനൌ തൌ ദൃഷ്ട്വാ മാഗധഃ പ്രഹസന്ബലീ ।
അന്വധാവദ് രഥാനീകൈരീശയോരപ്രമാണവിത് ॥ ൯ ॥
അന്വധാവദ് രഥാനീകൈരീശയോരപ്രമാണവിത് ॥ ൯ ॥
പ്രദ്രുത്യ ദൂരം സംശ്രാന്തൌ തുങ്ഗമാരുഹതാം ഗിരിമ് ।
പ്രവര്ഷണാഖ്യം ഭഗവാന് നിത്യദാ യത്ര വര്ഷതി ॥ ൧൦ ॥
പ്രവര്ഷണാഖ്യം ഭഗവാന് നിത്യദാ യത്ര വര്ഷതി ॥ ൧൦ ॥
ഗിരൌ നിലീനാവാജ്ഞായ നാധിഗമ്യ പദം നൃപ ।
ദദാഹ ഗിരിമേധോഭിഃ സമന്താദഗ്നിമുത്സൃജന് ॥ ൧൧ ॥
ദദാഹ ഗിരിമേധോഭിഃ സമന്താദഗ്നിമുത്സൃജന് ॥ ൧൧ ॥
തത ഉത്പത്യ തരസാ ദഹ്യമാനതടാദുഭൌ ।
ദശൈകയോജനാത്തുങ്ഗാന്നിപേതതുരധോ ഭുവി ॥ ൧൨ ॥
ദശൈകയോജനാത്തുങ്ഗാന്നിപേതതുരധോ ഭുവി ॥ ൧൨ ॥
അലക്ഷ്യമാണൌ രിപുണാ സാനുഗേന യദൂത്തമൌ ।
സ്വപുരം പുനരായാതൌ സമുദ്രപരിഖാം നൃപ ॥ ൧൩ ॥
സ്വപുരം പുനരായാതൌ സമുദ്രപരിഖാം നൃപ ॥ ൧൩ ॥
സോഽപി ദഗ്ധാവിതി മൃഷാ മന്വാനോ ബലകേശവൌ ।
ബലമാകൃഷ്യ സുമഹന്മഗധാന് മാഗധോ യയൌ ॥ ൧൪ ॥
ബലമാകൃഷ്യ സുമഹന്മഗധാന് മാഗധോ യയൌ ॥ ൧൪ ॥
ആനര്താധിപതിഃ ശ്രീമാന് രൈവതോ രൈവതീം സുതാമ് ।
ബ്രഹ്മണാ ചോദിതഃ പ്രാദാദ് ബലായേതി പുരോദിതമ് ॥ ൧൫ ॥
ബ്രഹ്മണാ ചോദിതഃ പ്രാദാദ് ബലായേതി പുരോദിതമ് ॥ ൧൫ ॥
ഭഗവാനപി ഗോവിന്ദ ഉപയേമേ കുരൂദ്വഹ ।
വൈദര്ഭീം ഭീഷ്മകസുതാം ശ്രിയോ മാത്രാം സ്വയംവരേ ॥ ൧൬ ॥
വൈദര്ഭീം ഭീഷ്മകസുതാം ശ്രിയോ മാത്രാം സ്വയംവരേ ॥ ൧൬ ॥
പ്രമഥ്യ തരസാ രാജ്ഞഃ ശാല്വാദീംശ്ചൈദ്യപക്ഷഗാന് ।
പശ്യതാം സര്വലോകാനാം താര്ക്ഷ്യപുത്രഃ സുധാമിവ ॥ ൧൭ ॥
പശ്യതാം സര്വലോകാനാം താര്ക്ഷ്യപുത്രഃ സുധാമിവ ॥ ൧൭ ॥
ശ്രീരാജോവാച
ഭഗവാന് ഭീഷ്മകസുതാം രുക്മിണീം രുചിരാനനാമ് ।
രാക്ഷസേന വിധാനേന ഉപയേമ ഇതി ശ്രുതമ് ॥ ൧൮ ॥
ഭഗവാന് ഭീഷ്മകസുതാം രുക്മിണീം രുചിരാനനാമ് ।
രാക്ഷസേന വിധാനേന ഉപയേമ ഇതി ശ്രുതമ് ॥ ൧൮ ॥
ഭഗവന് ശ്രോതുമിച്ഛാമി കൃഷ്ണസ്യാമിതതേജസഃ ।
യഥാ മാഗധശാല്വാദീന് ജിത്വാ കന്യാമുപാഹരത് ॥ ൧൯ ॥
യഥാ മാഗധശാല്വാദീന് ജിത്വാ കന്യാമുപാഹരത് ॥ ൧൯ ॥
ബ്രഹ്മന് കൃഷ്ണകഥാഃ പുണ്യാ മാധ്വീര്ലോകമലാപഹാഃ ।
കോ നു തൃപ്യേത ശൃണ്വാനഃ ശ്രുതജ്ഞോ നിത്യനൂതനാഃ ॥ ൨൦ ॥
കോ നു തൃപ്യേത ശൃണ്വാനഃ ശ്രുതജ്ഞോ നിത്യനൂതനാഃ ॥ ൨൦ ॥
ശ്രീബാദരായണിരുവാച
രാജാസീദ് ഭീഷ്മകോ നാമ വിദര്ഭാധിപതിര്മഹാന് ।
തസ്യ പഞ്ചാഭവന് പുത്രാഃ കന്യൈകാ ച വരാനനാ ॥ ൨൧ ॥
രാജാസീദ് ഭീഷ്മകോ നാമ വിദര്ഭാധിപതിര്മഹാന് ।
തസ്യ പഞ്ചാഭവന് പുത്രാഃ കന്യൈകാ ച വരാനനാ ॥ ൨൧ ॥
രുക്മ്യഗ്രജോ രുക്മരഥോ രുക്മബാഹുരനന്തരഃ ।
രുക്മകേശോ രുക്മമാലീ രുക്മിണ്യേഷാ സ്വസാ സതീ ॥ ൨൨ ॥
രുക്മകേശോ രുക്മമാലീ രുക്മിണ്യേഷാ സ്വസാ സതീ ॥ ൨൨ ॥
സോപശ്രുത്യ മുകുന്ദസ്യ രൂപവീര്യഗുണശ്രിയഃ ।
ഗൃഹാഗതൈര്ഗീയമാനാസ്തം മേനേ സദൃശം പതിമ് ॥ ൨൩ ॥
ഗൃഹാഗതൈര്ഗീയമാനാസ്തം മേനേ സദൃശം പതിമ് ॥ ൨൩ ॥
താം ബുദ്ധിലക്ഷണൌദാര്യരൂപശീലഗുണാശ്രയാമ് ।
കൃഷ്ണശ്ച സദൃശീം ഭാര്യാം സമുദ്വോഢും മനോ ദധേ ॥ ൨൪ ॥
കൃഷ്ണശ്ച സദൃശീം ഭാര്യാം സമുദ്വോഢും മനോ ദധേ ॥ ൨൪ ॥
ബന്ധൂനാമിച്ഛതാം ദാതും കൃഷ്ണായ ഭഗിനീം നൃപ ।
തതോ നിവാര്യ കൃഷ്ണദ്വിഡ് രുക്മീ ചൈദ്യമമന്യത ॥ ൨൫ ॥
തതോ നിവാര്യ കൃഷ്ണദ്വിഡ് രുക്മീ ചൈദ്യമമന്യത ॥ ൨൫ ॥
തദവേത്യാസിതാപാങ്ഗീ വൈദര്ഭീ ദുര്മനാ ഭൃശമ് ।
വിചിന്ത്യാപ്തം ദ്വിജം കഞ്ചിത് കൃഷ്ണായ പ്രാഹിണോദ്ദ്രുതമ് ॥ ൨൬ ॥
വിചിന്ത്യാപ്തം ദ്വിജം കഞ്ചിത് കൃഷ്ണായ പ്രാഹിണോദ്ദ്രുതമ് ॥ ൨൬ ॥
ദ്വാരകാം സ സമഭ്യേത്യ പ്രതീഹാരൈഃ പ്രവേശിതഃ ।
അപശ്യദാദ്യം പുരുഷമാസീനം കാഞ്ചനാസനേ ॥ ൨൭ ॥
അപശ്യദാദ്യം പുരുഷമാസീനം കാഞ്ചനാസനേ ॥ ൨൭ ॥
ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മണ്യദേവസ്തമവരുഹ്യ നിജാസനാത് ।
ഉപവേശ്യാര്ഹയാം ചക്രേ യഥാത്മാനം ദിവൌകസഃ ॥ ൨൮ ॥
ഉപവേശ്യാര്ഹയാം ചക്രേ യഥാത്മാനം ദിവൌകസഃ ॥ ൨൮ ॥
തം ഭുക്തവന്തം വിശ്രാന്തമുപഗമ്യ സതാം ഗതിഃ ।
പാണിനാഭിമൃശന് പാദാവവ്യഗ്രസ്തമപൃച്ഛത ॥ ൨൯ ॥
പാണിനാഭിമൃശന് പാദാവവ്യഗ്രസ്തമപൃച്ഛത ॥ ൨൯ ॥
കച്ചിദ് ദ്വിജവരശ്രേഷ്ഠ ധര്മസ്തേ വൃദ്ധസമ്മതഃ ।
വര്തതേ നാതികൃച്ഛ്രേണ സന്തുഷ്ടമനസഃ സദാ ॥ ൩൦ ॥
വര്തതേ നാതികൃച്ഛ്രേണ സന്തുഷ്ടമനസഃ സദാ ॥ ൩൦ ॥
സന്തുഷ്ടോ യര്ഹി വര്തേത ബ്രാഹ്മണോ യേന കേനചിത് ।
അഹീയമാനഃ സ്വദ്ധര്മാത് സ ഹ്യസ്യാഖിലകാമധുക് ॥ ൩൧ ॥
അഹീയമാനഃ സ്വദ്ധര്മാത് സ ഹ്യസ്യാഖിലകാമധുക് ॥ ൩൧ ॥
അസന്തുഷ്ടോഽസകൃല്ലോകാനാപ്നോത്യപി സുരേശ്വരഃ ।
അകിഞ്ചനോഽപി സന്തുഷ്ടഃ ശേതേ സര്വാങ്ഗവിജ്വരഃ ॥ ൩൨ ॥
അകിഞ്ചനോഽപി സന്തുഷ്ടഃ ശേതേ സര്വാങ്ഗവിജ്വരഃ ॥ ൩൨ ॥
വിപ്രാന് സ്വലാഭസന്തുഷ്ടാന് സാധൂന് ഭൂതസുഹൃത്തമാന് ।
നിരഹങ്കാരിണഃ ശാന്താന് നമസ്യേ ശിരസാസകൃത് ॥ ൩൩ ॥
നിരഹങ്കാരിണഃ ശാന്താന് നമസ്യേ ശിരസാസകൃത് ॥ ൩൩ ॥
കച്ചിദ് വഃ കുശലം ബ്രഹ്മന് രാജതോ യസ്യ ഹി പ്രജാഃ ।
സുഖം വസന്തി വിഷയേ പാല്യമാനാഃ സ മേ പ്രിയഃ ॥ ൩൪ ॥
സുഖം വസന്തി വിഷയേ പാല്യമാനാഃ സ മേ പ്രിയഃ ॥ ൩൪ ॥
യതസ്ത്വമാഗതോ ദുര്ഗം നിസ്തീര്യേഹ യദിച്ഛയാ ।
സര്വം നോ ബ്രൂഹ്യഗുഹ്യം ചേത് കിം കാര്യം കരവാമ തേ ॥ ൩൫ ॥
സര്വം നോ ബ്രൂഹ്യഗുഹ്യം ചേത് കിം കാര്യം കരവാമ തേ ॥ ൩൫ ॥
ഏവം സമ്പൃഷ്ടസമ്പ്രശ്നോ ബ്രാഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനാ ।
ലീലാഗൃഹീതദേഹേന തസ്മൈ സര്വമവര്ണയത് ॥ ൩൬ ॥
ലീലാഗൃഹീതദേഹേന തസ്മൈ സര്വമവര്ണയത് ॥ ൩൬ ॥
ശ്രീരുക്മിണ്യുവാച
ശ്രുത്വാ ഗുണാന് ഭുവനസുന്ദര ശൃണ്വതാം തേ
നിര്വിശ്യ കര്ണവിവരൈര്ഹരതോഽങ്ഗതാപമ് ।
രൂപം ദൃശാം ദൃശിമതാമഖിലാര്ഥലാഭം
ത്വയ്യച്യുതാവിശതി ചിത്തമപത്രപം മേ ॥ ൩൭ ॥
ശ്രുത്വാ ഗുണാന് ഭുവനസുന്ദര ശൃണ്വതാം തേ
നിര്വിശ്യ കര്ണവിവരൈര്ഹരതോഽങ്ഗതാപമ് ।
രൂപം ദൃശാം ദൃശിമതാമഖിലാര്ഥലാഭം
ത്വയ്യച്യുതാവിശതി ചിത്തമപത്രപം മേ ॥ ൩൭ ॥
കാ ത്വാ മുകുന്ദ മഹതീ കുലശീലരൂപ-
വിദ്യാവയോദ്രവിണധാമഭിരാത്മതുല്യമ് ।
ധീരാ പതിം കുലവതീ ന വൃണീത കന്യാ
കാലേ നൃസിംഹ നരലോകമനോഽഭിരാമമ് ॥ ൩൮ ॥
വിദ്യാവയോദ്രവിണധാമഭിരാത്മതുല്യമ് ।
ധീരാ പതിം കുലവതീ ന വൃണീത കന്യാ
കാലേ നൃസിംഹ നരലോകമനോഽഭിരാമമ് ॥ ൩൮ ॥
തന്മേ ഭവാന് ഖലു വൃതഃ പതിരങ്ഗ ജായാ-
മാത്മാര്പിതശ്ച ഭവതോഽത്ര വിഭോ വിധേഹി ।
മാ വീരഭാഗമഭിമര്ശതു ചൈദ്യ ആരാദ്
ഗോമായുവന്മൃഗപതേര്ബലിമമ്ബുജാക്ഷ ॥ ൩൯ ॥
മാത്മാര്പിതശ്ച ഭവതോഽത്ര വിഭോ വിധേഹി ।
മാ വീരഭാഗമഭിമര്ശതു ചൈദ്യ ആരാദ്
ഗോമായുവന്മൃഗപതേര്ബലിമമ്ബുജാക്ഷ ॥ ൩൯ ॥
പൂര്തേഷ്ടദത്തനിയമവ്രതദേവവിപ്ര-
ഗുര്വര്ചനാദിഭിരലം ഭഗവാന് പരേശഃ ।
ആരാധിതോ യദി ഗദാഗ്രജ ഏത്യ പാണിം
ഗൃഹ്ണാതു മേ ന ദമഘോഷസുതാദയോഽന്യേ ॥ ൪൦ ॥
ഗുര്വര്ചനാദിഭിരലം ഭഗവാന് പരേശഃ ।
ആരാധിതോ യദി ഗദാഗ്രജ ഏത്യ പാണിം
ഗൃഹ്ണാതു മേ ന ദമഘോഷസുതാദയോഽന്യേ ॥ ൪൦ ॥
ശ്വോഭാവിനി ത്വമജിതോദ്വഹനേ വിദര്ഭാന്
ഗുപ്തഃ സമേത്യ പൃതനാപതിഭിഃ പരീതഃ ।
നിര്മഥ്യ ചൈദ്യമഗധേന്ദ്രബലം പ്രസഹ്യ
മാം രാക്ഷസേന വിധിനോദ്വഹ വീര്യശുല്കാമ് ॥ ൪൧ ॥
ഗുപ്തഃ സമേത്യ പൃതനാപതിഭിഃ പരീതഃ ।
നിര്മഥ്യ ചൈദ്യമഗധേന്ദ്രബലം പ്രസഹ്യ
മാം രാക്ഷസേന വിധിനോദ്വഹ വീര്യശുല്കാമ് ॥ ൪൧ ॥
അന്തഃപുരാന്തരചരീമനിഹത്യ ബന്ധൂന്-
ത്വാമുദ്വഹേ കഥമിതി പ്രവദാമ്യുപായമ് ।
പൂര്വേദ്യുരസ്തി മഹതീ കുലദേവയാത്രാ
യസ്യാം ബഹിര്നവവധൂര്ഗിരിജാമുപേയാത് ॥ ൪൨ ॥
ത്വാമുദ്വഹേ കഥമിതി പ്രവദാമ്യുപായമ് ।
പൂര്വേദ്യുരസ്തി മഹതീ കുലദേവയാത്രാ
യസ്യാം ബഹിര്നവവധൂര്ഗിരിജാമുപേയാത് ॥ ൪൨ ॥
യസ്യാങ്ഘ്രിപങ്കജരജഃസ്നപനം മഹാന്തോ
വാഞ്ഛന്ത്യുമാപതിരിവാത്മതമോഽപഹത്യൈ ।
യര്ഹ്യമ്ബുജാക്ഷ ന ലഭേയ ഭവത്പ്രസാദം
ജഹ്യാമസൂന്വ്രതകൃശാന് ശതജന്മഭിഃ സ്യാത് ॥ ൪൩ ॥
വാഞ്ഛന്ത്യുമാപതിരിവാത്മതമോഽപഹത്യൈ ।
യര്ഹ്യമ്ബുജാക്ഷ ന ലഭേയ ഭവത്പ്രസാദം
ജഹ്യാമസൂന്വ്രതകൃശാന് ശതജന്മഭിഃ സ്യാത് ॥ ൪൩ ॥
ബ്രാഹ്മണ ഉവാച
ഇത്യേതേ ഗുഹ്യസന്ദേശാ യദുദേവ മയാഹൃതാഃ ।
വിമൃശ്യ കര്തും യച്ചാത്ര ക്രിയതാം തദനന്തരമ് ॥ ൪൪ ॥
ഇത്യേതേ ഗുഹ്യസന്ദേശാ യദുദേവ മയാഹൃതാഃ ।
വിമൃശ്യ കര്തും യച്ചാത്ര ക്രിയതാം തദനന്തരമ് ॥ ൪൪ ॥