ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୧୦.୫୨

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇତ୍ଥଂ ସୋଽନଗ୍ରହୀତୋଽଙ୍ଗ କୃଷ୍ଣେନେକ୍ଷ୍ଵାକୁନନ୍ଦନଃ ।
ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ସନ୍ନମ୍ଯ ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ଗୁହାମୁଖାତ୍ ॥ ୧ ॥

ସଂଵୀକ୍ଷ୍ଯ କ୍ଷୁଲ୍ଲକାନ୍ ମର୍ତ୍ଯାନ୍ ପଶୂନ୍ଵୀରୁଦ୍ଵନସ୍ପତୀନ୍ ।
ମତ୍ଵା କଲିଯୁଗଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜଗାମ ଦିଶମୁତ୍ତରାମ୍ ॥ ୨ ॥

ତପଃଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁତୋ ଧୀରୋ ନିଃସଙ୍ଗୋ ମୁକ୍ତସଂଶଯଃ ।
ସମାଧାଯ ମନଃ କୃଷ୍ଣେ ପ୍ରାଵିଶଦ୍ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍ ॥ ୩ ॥

ବଦର୍ଯାଶ୍ରମମାସାଦ୍ଯ ନରନାରାଯଣାଲଯମ୍ ।
ସର୍ଵଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵସହଃ ଶାନ୍ତସ୍ତପସାରାଧଯଦ୍ଧରିମ୍ ॥ ୪ ॥

ଭଗଵାନ୍ ପୁନରାଵ୍ରଜ୍ଯ ପୁରୀଂ ଯଵନଵେଷ୍ଟିତାମ୍ ।
ହତ୍ଵା ମ୍ଲେଚ୍ଛବଲଂ ନିନ୍ଯେ ତଦୀଯଂ ଦ୍ଵାରକାଂ ଧନମ୍ ॥ ୫ ॥

ନୀଯମାନେ ଧନେ ଗୋଭିର୍ନୃଭିଶ୍ଚାଚ୍ଯୁତଚୋଦିତୈଃ ।
ଆଜଗାମ ଜରାସନ୍ଧସ୍ତ୍ରଯୋଵିଂଶତ୍ଯନୀକପଃ ॥ ୬ ॥

ଵିଲୋକ୍ଯ ଵେଗରଭସଂ ରିପୁସୈନ୍ଯସ୍ଯ ମାଧଵୌ ।
ମନୁଷ୍ଯଚେଷ୍ଟାମାପନ୍ନୌ ରାଜନ୍ ଦୁଦ୍ରୁଵତୁର୍ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୭ ॥

ଵିହାଯ ଵିତ୍ତଂ ପ୍ରଚୁରମଭୀତୌ ଭୀରୁଭୀତଵତ୍ ।
ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପଦ୍ମପଲାଶାଭ୍ଯାଂ ଚେଲତୁର୍ବହୁଯୋଜନମ୍ ॥ ୮ ॥

ପଲାଯମାନୌ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାଗଧଃ ପ୍ରହସନ୍ବଲୀ ।
ଅନ୍ଵଧାଵଦ୍ ରଥାନୀକୈରୀଶଯୋରପ୍ରମାଣଵିତ୍ ॥ ୯ ॥

ପ୍ରଦ୍ରୁତ୍ଯ ଦୂରଂ ସଂଶ୍ରାନ୍ତୌ ତୁଙ୍ଗମାରୁହତାଂ ଗିରିମ୍ ।
ପ୍ରଵର୍ଷଣାଖ୍ଯଂ ଭଗଵାନ୍ ନିତ୍ଯଦା ଯତ୍ର ଵର୍ଷତି ॥ ୧୦ ॥

ଗିରୌ ନିଲୀନାଵାଜ୍ଞାଯ ନାଧିଗମ୍ଯ ପଦଂ ନୃପ ।
ଦଦାହ ଗିରିମେଧୋଭିଃ ସମନ୍ତାଦଗ୍ନିମୁତ୍ସୃଜନ୍ ॥ ୧୧ ॥

ତତ ଉତ୍ପତ୍ଯ ତରସା ଦହ୍ଯମାନତଟାଦୁଭୌ ।
ଦଶୈକଯୋଜନାତ୍ତୁଙ୍ଗାନ୍ନିପେତତୁରଧୋ ଭୁଵି ॥ ୧୨ ॥

ଅଲକ୍ଷ୍ଯମାଣୌ ରିପୁଣା ସାନୁଗେନ ଯଦୂତ୍ତମୌ ।
ସ୍ଵପୁରଂ ପୁନରାଯାତୌ ସମୁଦ୍ରପରିଖାଂ ନୃପ ॥ ୧୩ ॥

ସୋଽପି ଦଗ୍ଧାଵିତି ମୃଷା ମନ୍ଵାନୋ ବଲକେଶଵୌ ।
ବଲମାକୃଷ୍ଯ ସୁମହନ୍ମଗଧାନ୍ ମାଗଧୋ ଯଯୌ ॥ ୧୪ ॥

ଆନର୍ତାଧିପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରୈଵତୋ ରୈଵତୀଂ ସୁତାମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମଣା ଚୋଦିତଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ ବଲାଯେତି ପୁରୋଦିତମ୍ ॥ ୧୫ ॥

ଭଗଵାନପି ଗୋଵିନ୍ଦ ଉପଯେମେ କୁରୂଦ୍ଵହ ।
ଵୈଦର୍ଭୀଂ ଭୀଷ୍ମକସୁତାଂ ଶ୍ରିଯୋ ମାତ୍ରାଂ ସ୍ଵଯଂଵରେ ॥ ୧୬ ॥

ପ୍ରମଥ୍ଯ ତରସା ରାଜ୍ଞଃ ଶାଲ୍ଵାଦୀଂଶ୍ଚୈଦ୍ଯପକ୍ଷଗାନ୍ ।
ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯପୁତ୍ରଃ ସୁଧାମିଵ ॥ ୧୭ ॥

ଶ୍ରୀରାଜୋଵାଚ
ଭଗଵାନ୍ ଭୀଷ୍ମକସୁତାଂ ରୁକ୍ମିଣୀଂ ରୁଚିରାନନାମ୍ ।
ରାକ୍ଷସେନ ଵିଧାନେନ ଉପଯେମ ଇତି ଶ୍ରୁତମ୍ ॥ ୧୮ ॥

ଭଗଵନ୍ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କୃଷ୍ଣସ୍ଯାମିତତେଜସଃ ।
ଯଥା ମାଗଧଶାଲ୍ଵାଦୀନ୍ ଜିତ୍ଵା କନ୍ଯାମୁପାହରତ୍ ॥ ୧୯ ॥

ବ୍ରହ୍ମନ୍ କୃଷ୍ଣକଥାଃ ପୁଣ୍ଯା ମାଧ୍ଵୀର୍ଲୋକମଲାପହାଃ ।
କୋ ନୁ ତୃପ୍ଯେତ ଶୃଣ୍ଵାନଃ ଶ୍ରୁତଜ୍ଞୋ ନିତ୍ଯନୂତନାଃ ॥ ୨୦ ॥

ଶ୍ରୀବାଦରାଯଣିରୁଵାଚ
ରାଜାସୀଦ୍ ଭୀଷ୍ମକୋ ନାମ ଵିଦର୍ଭାଧିପତିର୍ମହାନ୍ ।
ତସ୍ଯ ପଞ୍ଚାଭଵନ୍ ପୁତ୍ରାଃ କନ୍ଯୈକା ଚ ଵରାନନା ॥ ୨୧ ॥

ରୁକ୍ମ୍ଯଗ୍ରଜୋ ରୁକ୍ମରଥୋ ରୁକ୍ମବାହୁରନନ୍ତରଃ ।
ରୁକ୍ମକେଶୋ ରୁକ୍ମମାଲୀ ରୁକ୍ମିଣ୍ଯେଷା ସ୍ଵସା ସତୀ ॥ ୨୨ ॥

ସୋପଶ୍ରୁତ୍ଯ ମୁକୁନ୍ଦସ୍ଯ ରୂପଵୀର୍ଯଗୁଣଶ୍ରିଯଃ ।
ଗୃହାଗତୈର୍ଗୀଯମାନାସ୍ତଂ ମେନେ ସଦୃଶଂ ପତିମ୍ ॥ ୨୩ ॥

ତାଂ ବୁଦ୍ଧିଲକ୍ଷଣୌଦାର୍ଯରୂପଶୀଲଗୁଣାଶ୍ରଯାମ୍ ।
କୃଷ୍ଣଶ୍ଚ ସଦୃଶୀଂ ଭାର୍ଯାଂ ସମୁଦ୍ଵୋଢୁଂ ମନୋ ଦଧେ ॥ ୨୪ ॥

ବନ୍ଧୂନାମିଚ୍ଛତାଂ ଦାତୁଂ କୃଷ୍ଣାଯ ଭଗିନୀଂ ନୃପ ।
ତତୋ ନିଵାର୍ଯ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵିଡ୍ ରୁକ୍ମୀ ଚୈଦ୍ଯମମନ୍ଯତ ॥ ୨୫ ॥

ତଦଵେତ୍ଯାସିତାପାଙ୍ଗୀ ଵୈଦର୍ଭୀ ଦୁର୍ମନା ଭୃଶମ୍ ।
ଵିଚିନ୍ତ୍ଯାପ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ କଞ୍ଚିତ୍ କୃଷ୍ଣାଯ ପ୍ରାହିଣୋଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୨୬ ॥

ଦ୍ଵାରକାଂ ସ ସମଭ୍ଯେତ୍ଯ ପ୍ରତୀହାରୈଃ ପ୍ରଵେଶିତଃ ।
ଅପଶ୍ଯଦାଦ୍ଯଂ ପୁରୁଷମାସୀନଂ କାଞ୍ଚନାସନେ ॥ ୨୭ ॥

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯଦେଵସ୍ତମଵରୁହ୍ଯ ନିଜାସନାତ୍ ।
ଉପଵେଶ୍ଯାର୍ହଯାଂ ଚକ୍ରେ ଯଥାତ୍ମାନଂ ଦିଵୌକସଃ ॥ ୨୮ ॥

ତଂ ଭୁକ୍ତଵନ୍ତଂ ଵିଶ୍ରାନ୍ତମୁପଗମ୍ଯ ସତାଂ ଗତିଃ ।
ପାଣିନାଭିମୃଶନ୍ ପାଦାଵଵ୍ଯଗ୍ରସ୍ତମପୃଚ୍ଛତ ॥ ୨୯ ॥

କଚ୍ଚିଦ୍ ଦ୍ଵିଜଵରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମସ୍ତେ ଵୃଦ୍ଧସମ୍ମତଃ ।
ଵର୍ତତେ ନାତିକୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟମନସଃ ସଦା ॥ ୩୦ ॥

ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଯର୍ହି ଵର୍ତେତ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯେନ କେନଚିତ୍ ।
ଅହୀଯମାନଃ ସ୍ଵଦ୍ଧର୍ମାତ୍ ସ ହ୍ଯସ୍ଯାଖିଲକାମଧୁକ୍ ॥ ୩୧ ॥

ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟୋଽସକୃଲ୍ଲୋକାନାପ୍ନୋତ୍ଯପି ସୁରେଶ୍ଵରଃ ।
ଅକିଞ୍ଚନୋଽପି ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ଶେତେ ସର୍ଵାଙ୍ଗଵିଜ୍ଵରଃ ॥ ୩୨ ॥

ଵିପ୍ରାନ୍ ସ୍ଵଲାଭସନ୍ତୁଷ୍ଟାନ୍ ସାଧୂନ୍ ଭୂତସୁହୃତ୍ତମାନ୍ ।
ନିରହଙ୍କାରିଣଃ ଶାନ୍ତାନ୍ ନମସ୍ଯେ ଶିରସାସକୃତ୍ ॥ ୩୩ ॥

କଚ୍ଚିଦ୍ ଵଃ କୁଶଲଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ରାଜତୋ ଯସ୍ଯ ହି ପ୍ରଜାଃ ।
ସୁଖଂ ଵସନ୍ତି ଵିଷଯେ ପାଲ୍ଯମାନାଃ ସ ମେ ପ୍ରିଯଃ ॥ ୩୪ ॥

ଯତସ୍ତ୍ଵମାଗତୋ ଦୁର୍ଗଂ ନିସ୍ତୀର୍ଯେହ ଯଦିଚ୍ଛଯା ।
ସର୍ଵଂ ନୋ ବ୍ରୂହ୍ଯଗୁହ୍ଯଂ ଚେତ୍ କିଂ କାର୍ଯଂ କରଵାମ ତେ ॥ ୩୫ ॥

ଏଵଂ ସମ୍ପୃଷ୍ଟସମ୍ପ୍ରଶ୍ନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନା ।
ଲୀଲାଗୃହୀତଦେହେନ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵମଵର୍ଣଯତ୍ ॥ ୩୬ ॥

ଶ୍ରୀରୁକ୍ମିଣ୍ଯୁଵାଚ
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁଣାନ୍ ଭୁଵନସୁନ୍ଦର ଶୃଣ୍ଵତାଂ ତେ
ନିର୍ଵିଶ୍ଯ କର୍ଣଵିଵରୈର୍ହରତୋଽଙ୍ଗତାପମ୍ ।
ରୂପଂ ଦୃଶାଂ ଦୃଶିମତାମଖିଲାର୍ଥଲାଭଂ
ତ୍ଵଯ୍ଯଚ୍ଯୁତାଵିଶତି ଚିତ୍ତମପତ୍ରପଂ ମେ ॥ ୩୭ ॥

କା ତ୍ଵା ମୁକୁନ୍ଦ ମହତୀ କୁଲଶୀଲରୂପ-
ଵିଦ୍ଯାଵଯୋଦ୍ରଵିଣଧାମଭିରାତ୍ମତୁଲ୍ଯମ୍ ।
ଧୀରା ପତିଂ କୁଲଵତୀ ନ ଵୃଣୀତ କନ୍ଯା
କାଲେ ନୃସିଂହ ନରଲୋକମନୋଽଭିରାମମ୍ ॥ ୩୮ ॥

ତନ୍ମେ ଭଵାନ୍ ଖଲୁ ଵୃତଃ ପତିରଙ୍ଗ ଜାଯା-
ମାତ୍ମାର୍ପିତଶ୍ଚ ଭଵତୋଽତ୍ର ଵିଭୋ ଵିଧେହି ।
ମା ଵୀରଭାଗମଭିମର୍ଶତୁ ଚୈଦ୍ଯ ଆରାଦ୍
ଗୋମାଯୁଵନ୍ମୃଗପତେର୍ବଲିମମ୍ବୁଜାକ୍ଷ ॥ ୩୯ ॥

ପୂର୍ତେଷ୍ଟଦତ୍ତନିଯମଵ୍ରତଦେଵଵିପ୍ର-
ଗୁର୍ଵର୍ଚନାଦିଭିରଲଂ ଭଗଵାନ୍ ପରେଶଃ ।
ଆରାଧିତୋ ଯଦି ଗଦାଗ୍ରଜ ଏତ୍ଯ ପାଣିଂ
ଗୃହ୍ଣାତୁ ମେ ନ ଦମଘୋଷସୁତାଦଯୋଽନ୍ଯେ ॥ ୪୦ ॥

ଶ୍ଵୋଭାଵିନି ତ୍ଵମଜିତୋଦ୍ଵହନେ ଵିଦର୍ଭାନ୍
ଗୁପ୍ତଃ ସମେତ୍ଯ ପୃତନାପତିଭିଃ ପରୀତଃ ।
ନିର୍ମଥ୍ଯ ଚୈଦ୍ଯମଗଧେନ୍ଦ୍ରବଲଂ ପ୍ରସହ୍ଯ
ମାଂ ରାକ୍ଷସେନ ଵିଧିନୋଦ୍ଵହ ଵୀର୍ଯଶୁଲ୍କାମ୍ ॥ ୪୧ ॥

ଅନ୍ତଃପୁରାନ୍ତରଚରୀମନିହତ୍ଯ ବନ୍ଧୂନ୍-
ତ୍ଵାମୁଦ୍ଵହେ କଥମିତି ପ୍ରଵଦାମ୍ଯୁପାଯମ୍ ।
ପୂର୍ଵେଦ୍ଯୁରସ୍ତି ମହତୀ କୁଲଦେଵଯାତ୍ରା
ଯସ୍ଯାଂ ବହିର୍ନଵଵଧୂର୍ଗିରିଜାମୁପେଯାତ୍ ॥ ୪୨ ॥

ଯସ୍ଯାଙ୍ଘ୍ରିପଙ୍କଜରଜଃସ୍ନପନଂ ମହାନ୍ତୋ
ଵାଞ୍ଛନ୍ତ୍ଯୁମାପତିରିଵାତ୍ମତମୋଽପହତ୍ଯୈ ।
ଯର୍ହ୍ଯମ୍ବୁଜାକ୍ଷ ନ ଲଭେଯ ଭଵତ୍ପ୍ରସାଦଂ
ଜହ୍ଯାମସୂନ୍ଵ୍ରତକୃଶାନ୍ ଶତଜନ୍ମଭିଃ ସ୍ଯାତ୍ ॥ ୪୩ ॥

ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ
ଇତ୍ଯେତେ ଗୁହ୍ଯସନ୍ଦେଶା ଯଦୁଦେଵ ମଯାହୃତାଃ ।
ଵିମୃଶ୍ଯ କର୍ତୁଂ ଯଚ୍ଚାତ୍ର କ୍ରିଯତାଂ ତଦନନ୍ତରମ୍ ॥ ୪୪ ॥