Lord Krishna

શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧૦.૫૪

(Srimad Bhagavatam Canto 10, Chapter 54 — Rukmī Defeated and Rukmiṇī Wed in Gujarati)

Vyasa

Also known as iti sarve susamrabdha vahanaruhya damsita

Rukmī Defeated and Rukmiṇī Wed. Śrīmad Bhāgavatam Canto 10, Chapter 54 (The Life of Kṛṣṇa), 60 verses in Sanskrit with transliteration in 9 scripts.

શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ સર્વે સુસંરબ્ધા વાહાનારુહ્ય દંશિતાઃ ।
સ્વૈઃ સ્વૈર્બલૈઃ પરિક્રાન્તા અન્વીયુર્ધૃતકાર્મુકાઃ ॥ ૧ ॥
તાનાપતત આલોક્ય યાદવાનીકયૂથપાઃ ।
તસ્થુસ્તત્સમ્મુખા રાજન્વિસ્ફૂર્જ્ય સ્વધનૂંષિ તે ॥ ૨ ॥
અશ્વપૃષ્ઠે ગજસ્કન્ધે રથોપસ્થેઽસ્ત્ર કોવિદાઃ ।
મુમુચુઃ શરવર્ષાણિ મેઘા અદ્રિષ્વપો યથા ॥ ૩ ॥
પત્યુર્બલં શરાસારૈશ્છન્નં વીક્ષ્ય સુમધ્યમા ।
સવ્રીડ્મૈક્ષત્તદ્વક્ત્રં ભયવિહ્વલલોચના ॥ ૪ ॥
પ્રહસ્ય ભગવાનાહ મા સ્મ ભૈર્વામલોચને ।
વિનઙ્ક્ષ્યત્યધુનૈવૈતત્તાવકૈઃ શાત્રવં બલમ્ ॥ ૫ ॥
તેષાં તદ્વિક્રમં વીરા ગદસઙ્કર્ષણાદયઃ ।
અમૃષ્યમાણા નારાચૈર્જઘ્નુર્હયગજાન્ રથાન્ ॥ ૬ ॥
પેતુઃ શિરાંસિ રથિનામશ્વિનાં ગજિનાં ભુવિ ।
સકુણ્ડલકિરીટાનિ સોષ્ણીષાણિ ચ કોટિશઃ ॥ ૭ ॥
હસ્તાઃ સાસિગદેષ્વાસાઃ કરભા ઊરવોઽઙ્ઘ્રયઃ ।
અશ્વાશ્વતરનાગોષ્ટ્રખરમર્ત્યશિરાંસિ ચ ॥ ૮ ॥
હન્યમાનબલાનીકા વૃષ્ણિભિર્જયકાઙ્ક્ષિભિઃ ।
રાજાનો વિમુખા જગ્મુર્જરાસન્ધપુરઃસરાઃ ॥ ૯ ॥
શિશુપાલં સમભ્યેત્ય હૃતદારમિવાતુરમ્ ।
નષ્ટત્વિષં ગતોત્સાહં શુષ્યદ્વદનમબ્રુવન્ ॥ ૧૦ ॥
ભો ભોઃ પુરુષશાર્દૂલ દૌર્મનસ્યમિદં ત્યજ ।
ન પ્રિયાપ્રિયયો રાજન્ નિષ્ઠા દેહિષુ દૃશ્યતે ॥ ૧૧ ॥
યથા દારુમયી યોષિત્ નૃત્યતે કુહકેચ્છયા ।
એવમીશ્વરતન્ત્રોઽયમીહતે સુખદુઃખયોઃ ॥ ૧૨ ॥
શૌરેઃ સપ્તદશાહં વૈ સંયુગાનિ પરાજિતઃ ।
ત્રયોવિંશતિભિઃ સૈન્યૈર્જિગ્યે એકમહં પરમ્ ॥ ૧૩ ॥
તથાપ્યહં ન શોચામિ ન પ્રહૃષ્યામિ કર્હિચિત્ ।
કાલેન દૈવયુક્તેન જાનન્ વિદ્રાવિતં જગત્ ॥ ૧૪ ॥
અધુનાપિ વયં સર્વે વીરયૂથપયૂથપાઃ ।
પરાજિતાઃ ફલ્ગુતન્ત્રૈર્યદુભિઃ કૃષ્ણપાલિતૈઃ ॥ ૧૫ ॥
રિપવો જિગ્યુરધુના કાલ આત્માનુસારિણિ ।
તદા વયં વિજેષ્યામો યદા કાલઃ પ્રદક્ષિણઃ ॥ ૧૬ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
એવં પ્રબોધિતો મિત્રૈશ્ચૈદ્યોઽગાત્ સાનુગઃ પુરમ્ ।
હતશેષાઃ પુનસ્તેઽપિ યયુઃ સ્વં સ્વં પુરં નૃપાઃ ॥ ૧૭ ॥
રુક્મી તુ રાક્ષસોદ્વાહં કૃષ્ણદ્વિડસહન્ સ્વસુઃ ।
પૃષ્ઠતોઽન્વગમત્ કૃષ્ણમક્ષૌહિણ્યા વૃતો બલી ॥ ૧૮ ॥
રુક્મ્યમર્ષી સુસંરબ્ધઃ શૃણ્વતાં સર્વભૂભુજામ્ ।
પ્રતિજજ્ઞે મહાબાહુર્દંશિતઃ સશરાસનઃ ॥ ૧૯ ॥
અહત્વા સમરે કૃષ્ણમપ્રત્યૂહ્ય ચ રુક્મિણીમ્ ।
કુણ્ડિનં ન પ્રવેક્ષ્યામિ સત્યમેતદ્ બ્રવીમિ વઃ ॥ ૨૦ ॥
ઇત્યુક્ત્વા રથમારુહ્ય સારથિં પ્રાહ સત્વરઃ ।
ચોદયાશ્વાન્ યતઃ કૃષ્ણઃ તસ્ય મે સંયુગં ભવેત્ ॥ ૨૧ ॥
અદ્યાહં નિશિતૈર્બાણૈર્ગોપાલસ્ય સુદુર્મતેઃ ।
નેષ્યે વીર્યમદં યેન સ્વસા મે પ્રસભં હૃતા ॥ ૨૨ ॥
વિકત્થમાનઃ કુમતિરીશ્વરસ્યાપ્રમાણવિત્ ।
રથેનૈકેન ગોવિન્દં તિષ્ઠ તિષ્ઠેત્યથાહ્વયત્ ॥ ૨૩ ॥
ધનુર્વિકૃષ્ય સુદૃઢં જઘ્ને કૃષ્ણં ત્રિભિઃ શરૈઃ ।
આહ ચાત્ર ક્ષણં તિષ્ઠ યદૂનાં કુલપાંસન ॥ ૨૪ ॥
યત્ર યાસિ સ્વસારં મે મુષિત્વા ધ્વાઙ્ક્ષવદ્ધવિઃ ।
હરિષ્યેઽદ્ય મદં મન્દ માયિનઃ કૂટયોધિનઃ ॥ ૨૫ ॥
યાવન્ન મે હતો બાણૈઃ શયીથા મુઞ્ચ દારીકામ્ ।
સ્મયન્ કૃષ્ણો ધનુશ્છિત્ત્વા ષડ્ભિર્વિવ્યાધ રુક્મિણમ્ ॥ ૨૬ ॥
અષ્ટભિશ્ચતુરો વાહાન્ દ્વાભ્યાં સૂતં ધ્વજં ત્રિભિઃ ।
સ ચાન્યદ્ધનુરાધાય કૃષ્ણં વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ ॥ ૨૭ ॥
તૈસ્તાડિતઃ શરૌઘૈસ્તુ ચિચ્છેદ ધનુરચ્યુતઃ ।
પુનરન્યદુપાદત્ત તદપ્યચ્છિનદવ્યયઃ ॥ ૨૮ ॥
પરિઘં પટ્ટિશં શૂલં ચર્માસી શક્તિતોમરૌ ।
યદ્ યદાયુધમાદત્ત તત્સર્વં સોઽચ્છિનદ્ધરિઃ ॥ ૨૯ ॥
તતો રથાદવપ્લુત્ય ખડ્ગપાણિર્જિઘાંસયા ।
કૃષ્ણમભ્યદ્રવત્ ક્રુદ્ધઃ પતઙ્ગ ઇવ પાવકમ્ ॥ ૩૦ ॥
તસ્ય ચાપતતઃ ખડ્ગં તિલશશ્ચર્મ ચેષુભિઃ ।
છિત્ત્વાસિમાદદે તિગ્મં રુક્મિણં હન્તુમુદ્યતઃ ॥ ૩૧ ॥
દૃષ્ટ્વા ભ્રાતૃવધોદ્યોગં રુક્મિણી ભયવિહ્વલા ।
પતિત્વા પાદયોર્ભર્તુરુવાચ કરુણં સતી ॥ ૩૨ ॥
શ્રીરુક્મિણ્યુવાચ
યોગેશ્વરાપ્રમેયાત્મન્ દેવદેવ જગત્પતે ।
હન્તું નાર્હસિ કલ્યાણ ભ્રાતરં મે મહાભુજ ॥ ૩૩ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
તયા પરિત્રાસવિકમ્પિતાઙ્ગયા
શુચાવશુષ્યન્મુખરુદ્ધકણ્ઠયા ।
કાતર્યવિસ્રંસિતહેમમાલયા
ગૃહીતપાદઃ કરુણો ન્યવર્તત ॥ ૩૪ ॥
ચૈલેન બદ્ધ્વા તમસાધુકારીણં
સશ્મશ્રુકેશં પ્રવપન્ વ્યરૂપયત્ ।
તાવન્મમર્દુઃ પરસૈન્યમદ્ભુતં
યદુપ્રવીરા નલિનીં યથા ગજાઃ ॥ ૩૫ ॥
કૃષ્ણાન્તિકમુપવ્રજ્ય દદૃશુસ્તત્ર રુક્મિણમ્ ।
તથાભૂતં હતપ્રાયં દૃષ્ટ્વા સઙ્કર્ષણો વિભુઃ ।
વિમુચ્ય બદ્ધં કરુણો ભગવાન્ કૃષ્ણમબ્રવીત્ ॥ ૩૬ ॥
અસાધ્વિદં ત્વયા કૃષ્ણ કૃતમસ્મજ્જુગુપ્સિતમ્ ।
વપનં શ્મશ્રુકેશાનાં વૈરૂપ્યં સુહૃદો વધઃ ॥ ૩૭ ॥
મૈવાસ્માન્ સાધ્વ્યસૂયેથા ભ્રાતુર્વૈરૂપ્યચિન્તયા ।
સુખદુઃખદો ન ચાન્યોઽસ્તિ યતઃ સ્વકૃતભુક્ પુમાન્ ॥ ૩૮ ॥
બન્ધુર્વધાર્હદોષોઽપિ ન બન્ધોર્વધમર્હતિ ।
ત્યાજ્યઃ સ્વેનૈવ દોષેણ હતઃ કિં હન્યતે પુનઃ ॥ ૩૯ ॥
ક્ષત્રિયાણામયં ધર્મઃ પ્રજાપતિવિનિર્મિતઃ ।
ભ્રાતાપિ ભ્રાતરં હન્યાદ્ યેન ઘોરતમસ્તતઃ ॥ ૪૦ ॥
રાજ્યસ્ય ભૂમેર્વિત્તસ્ય સ્ત્રિયો માનસ્ય તેજસઃ ।
માનિનોઽન્યસ્ય વા હેતોઃ શ્રીમદાન્ધાઃ ક્ષિપન્તિ હિ ॥ ૪૧ ॥
તવેયં વિષમા બુદ્ધિઃ સર્વભૂતેષુ દુર્હૃદામ્ ।
યન્મન્યસે સદાભદ્રં સુહૃદાં ભદ્રમજ્ઞવત્ ॥ ૪૨ ॥
આત્મમોહો નૃણામેવ કલ્પતે દેવમાયયા ।
સુહૃદ્ દુર્હૃદુદાસીન ઇતિ દેહાત્મમાનિનામ્ ॥ ૪૩ ॥
એક એવ પરો હ્યાત્મા સર્વેષામપિ દેહિનામ્ ।
નાનેવ ગૃહ્યતે મૂઢૈર્યથા જ્યોતિર્યથા નભઃ ॥ ૪૪ ॥
દેહ આદ્યન્તવાનેષ દ્રવ્યપ્રાણગુણાત્મકઃ ।
આત્મન્યવિદ્યયા ક્લૃપ્તઃ સંસારયતિ દેહિનમ્ ॥ ૪૫ ॥
નાત્મનોઽન્યેન સંયોગો વિયોગશ્ચાસતઃ સતિ ।
તદ્ધેતુત્વાત્તત્પ્રસિદ્ધેર્દૃગ્રૂપાભ્યાં યથા રવેઃ ॥ ૪૬ ॥
જન્માદયસ્તુ દેહસ્ય વિક્રિયાનાત્મનઃ ક્વચિત્ ।
કલાનામિવ નૈવેન્દોર્મૃતિર્હ્યસ્ય કુહૂરિવ ॥ ૪૭ ॥
યથા શયાન આત્માનં વિષયાન્ ફલમેવ ચ ।
અનુભુઙ્ક્તે ઽપ્યસત્યર્થે તથાપ્નોત્યબુધો ભવમ્ ॥ ૪૮ ॥
તસ્માદજ્ઞાનજં શોકમાત્મશોષવિમોહનમ્ ।
તત્ત્વજ્ઞાનેન નિર્હૃત્ય સ્વસ્થા ભવ શુચિસ્મિતે ॥ ૪૯ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
એવં ભગવતા તન્વી રામેણ પ્રતિબોધિતા ।
વૈમનસ્યં પરિત્યજ્ય મનો બુદ્ધ્યા સમાદધે ॥ ૫૦ ॥
પ્રાણાવશેષ ઉત્સૃષ્ટો દ્વિડ્ભિર્હતબલપ્રભઃ ।
સ્મરન્ વિરૂપકરણં વિતથાત્મમનોરથઃ ।
ચક્રે ભોજકટં નામ નિવાસાય મહત્પુરમ્ ॥ ૫૧ ॥
અહત્વા દુર્મતિં કૃષ્ણમપ્રત્યૂહ્ય યવીયસીમ્ ।
કુણ્ડિનં ન પ્રવેક્ષ્યામીત્યુક્ત્વા તત્રાવસદ્ રુષા ॥ ૫૨ ॥
ભગવાન્ ભીષ્મકસુતામેવં નિર્જિત્ય ભૂમિપાન્ ।
પુરમાનીય વિધિવદુપયેમે કુરૂદ્વહ ॥ ૫૩ ॥
તદા મહોત્સવો નૃણાં યદુપુર્યાં ગૃહે ગૃહે ।
અભૂદનન્યભાવાનાં કૃષ્ણે યદુપતૌ નૃપ ॥ ૫૪ ॥
નરા નાર્યશ્ચ મુદિતાઃ પ્રમૃષ્ટમણિકુણ્ડલાઃ ।
પારિબર્હમુપાજહ્રુર્વરયોશ્ચિત્રવાસસોઃ ॥ ૫૫ ॥
સા વૃષ્ણિપુર્યુત્તમ્ભિતેન્દ્રકેતુભિ-
ર્વિચિત્રમાલ્યામ્બરરત્નતોરણૈઃ ।
બભૌ પ્રતિદ્વાર્યુપક્લૃપ્તમઙ્ગલૈ-
રાપૂર્ણકુમ્ભાગુરુધૂપદીપકૈઃ ॥ ૫૬ ॥
સિક્તમાર્ગા મદચ્યુદ્ભિરાહૂતપ્રેષ્ઠભૂભુજામ્ ।
ગજૈર્દ્વાઃસુ પરામૃષ્ટરમ્ભાપૂગોપશોભિતા ॥ ૫૭ ॥
કુરુસૃઞ્જયકૈકેયવિદર્ભયદુકુન્તયઃ ।
મિથો મુમુદિરે તસ્મિન્ સમ્ભ્રમાત્ પરિધાવતામ્ ॥ ૫૮ ॥
રુક્મિણ્યા હરણં શ્રુત્વા ગીયમાનં તતસ્તતઃ ।
રાજાનો રાજકન્યાશ્ચ બભૂવુર્ભૃશવિસ્મિતાઃ ॥ ૫૯ ॥
દ્વારકાયામભૂદ્ રાજન્ મહામોદઃ પુરૌકસામ્ ।
રુક્મિણ્યા રમયોપેતં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણં શ્રિયઃ પતિમ્ ॥ ૬૦ ॥

Explore More