శ్రీశుక ఉవాచ
ఇతి సర్వే సుసంరబ్ధా వాహానారుహ్య దంశితాః ।
స్వైః స్వైర్బలైః పరిక్రాన్తా అన్వీయుర్ధృతకార్ముకాః ॥ ౧ ॥
ఇతి సర్వే సుసంరబ్ధా వాహానారుహ్య దంశితాః ।
స్వైః స్వైర్బలైః పరిక్రాన్తా అన్వీయుర్ధృతకార్ముకాః ॥ ౧ ॥
తానాపతత ఆలోక్య యాదవానీకయూథపాః ।
తస్థుస్తత్సమ్ముఖా రాజన్విస్ఫూర్జ్య స్వధనూంషి తే ॥ ౨ ॥
తస్థుస్తత్సమ్ముఖా రాజన్విస్ఫూర్జ్య స్వధనూంషి తే ॥ ౨ ॥
అశ్వపృష్ఠే గజస్కన్ధే రథోపస్థేఽస్త్ర కోవిదాః ।
ముముచుః శరవర్షాణి మేఘా అద్రిష్వపో యథా ॥ ౩ ॥
ముముచుః శరవర్షాణి మేఘా అద్రిష్వపో యథా ॥ ౩ ॥
పత్యుర్బలం శరాసారైశ్ఛన్నం వీక్ష్య సుమధ్యమా ।
సవ్రీడ్మైక్షత్తద్వక్త్రం భయవిహ్వలలోచనా ॥ ౪ ॥
సవ్రీడ్మైక్షత్తద్వక్త్రం భయవిహ్వలలోచనా ॥ ౪ ॥
ప్రహస్య భగవానాహ మా స్మ భైర్వామలోచనే ।
వినఙ్క్ష్యత్యధునైవైతత్తావకైః శాత్రవం బలమ్ ॥ ౫ ॥
వినఙ్క్ష్యత్యధునైవైతత్తావకైః శాత్రవం బలమ్ ॥ ౫ ॥
తేషాం తద్విక్రమం వీరా గదసఙ్కర్షణాదయః ।
అమృష్యమాణా నారాచైర్జఘ్నుర్హయగజాన్ రథాన్ ॥ ౬ ॥
అమృష్యమాణా నారాచైర్జఘ్నుర్హయగజాన్ రథాన్ ॥ ౬ ॥
పేతుః శిరాంసి రథినామశ్వినాం గజినాం భువి ।
సకుణ్డలకిరీటాని సోష్ణీషాణి చ కోటిశః ॥ ౭ ॥
సకుణ్డలకిరీటాని సోష్ణీషాణి చ కోటిశః ॥ ౭ ॥
హస్తాః సాసిగదేష్వాసాః కరభా ఊరవోఽఙ్ఘ్రయః ।
అశ్వాశ్వతరనాగోష్ట్రఖరమర్త్యశిరాంసి చ ॥ ౮ ॥
అశ్వాశ్వతరనాగోష్ట్రఖరమర్త్యశిరాంసి చ ॥ ౮ ॥
హన్యమానబలానీకా వృష్ణిభిర్జయకాఙ్క్షిభిః ।
రాజానో విముఖా జగ్ముర్జరాసన్ధపురఃసరాః ॥ ౯ ॥
రాజానో విముఖా జగ్ముర్జరాసన్ధపురఃసరాః ॥ ౯ ॥
శిశుపాలం సమభ్యేత్య హృతదారమివాతురమ్ ।
నష్టత్విషం గతోత్సాహం శుష్యద్వదనమబ్రువన్ ॥ ౧౦ ॥
నష్టత్విషం గతోత్సాహం శుష్యద్వదనమబ్రువన్ ॥ ౧౦ ॥
భో భోః పురుషశార్దూల దౌర్మనస్యమిదం త్యజ ।
న ప్రియాప్రియయో రాజన్ నిష్ఠా దేహిషు దృశ్యతే ॥ ౧౧ ॥
న ప్రియాప్రియయో రాజన్ నిష్ఠా దేహిషు దృశ్యతే ॥ ౧౧ ॥
యథా దారుమయీ యోషిత్ నృత్యతే కుహకేచ్ఛయా ।
ఏవమీశ్వరతన్త్రోఽయమీహతే సుఖదుఃఖయోః ॥ ౧౨ ॥
ఏవమీశ్వరతన్త్రోఽయమీహతే సుఖదుఃఖయోః ॥ ౧౨ ॥
శౌరేః సప్తదశాహం వై సంయుగాని పరాజితః ।
త్రయోవింశతిభిః సైన్యైర్జిగ్యే ఏకమహం పరమ్ ॥ ౧౩ ॥
త్రయోవింశతిభిః సైన్యైర్జిగ్యే ఏకమహం పరమ్ ॥ ౧౩ ॥
తథాప్యహం న శోచామి న ప్రహృష్యామి కర్హిచిత్ ।
కాలేన దైవయుక్తేన జానన్ విద్రావితం జగత్ ॥ ౧౪ ॥
కాలేన దైవయుక్తేన జానన్ విద్రావితం జగత్ ॥ ౧౪ ॥
అధునాపి వయం సర్వే వీరయూథపయూథపాః ।
పరాజితాః ఫల్గుతన్త్రైర్యదుభిః కృష్ణపాలితైః ॥ ౧౫ ॥
పరాజితాః ఫల్గుతన్త్రైర్యదుభిః కృష్ణపాలితైః ॥ ౧౫ ॥
రిపవో జిగ్యురధునా కాల ఆత్మానుసారిణి ।
తదా వయం విజేష్యామో యదా కాలః ప్రదక్షిణః ॥ ౧౬ ॥
తదా వయం విజేష్యామో యదా కాలః ప్రదక్షిణః ॥ ౧౬ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఏవం ప్రబోధితో మిత్రైశ్చైద్యోఽగాత్ సానుగః పురమ్ ।
హతశేషాః పునస్తేఽపి యయుః స్వం స్వం పురం నృపాః ॥ ౧౭ ॥
ఏవం ప్రబోధితో మిత్రైశ్చైద్యోఽగాత్ సానుగః పురమ్ ।
హతశేషాః పునస్తేఽపి యయుః స్వం స్వం పురం నృపాః ॥ ౧౭ ॥
రుక్మీ తు రాక్షసోద్వాహం కృష్ణద్విడసహన్ స్వసుః ।
పృష్ఠతోఽన్వగమత్ కృష్ణమక్షౌహిణ్యా వృతో బలీ ॥ ౧౮ ॥
పృష్ఠతోఽన్వగమత్ కృష్ణమక్షౌహిణ్యా వృతో బలీ ॥ ౧౮ ॥
రుక్మ్యమర్షీ సుసంరబ్ధః శృణ్వతాం సర్వభూభుజామ్ ।
ప్రతిజజ్ఞే మహాబాహుర్దంశితః సశరాసనః ॥ ౧౯ ॥
ప్రతిజజ్ఞే మహాబాహుర్దంశితః సశరాసనః ॥ ౧౯ ॥
అహత్వా సమరే కృష్ణమప్రత్యూహ్య చ రుక్మిణీమ్ ।
కుణ్డినం న ప్రవేక్ష్యామి సత్యమేతద్ బ్రవీమి వః ॥ ౨౦ ॥
కుణ్డినం న ప్రవేక్ష్యామి సత్యమేతద్ బ్రవీమి వః ॥ ౨౦ ॥
ఇత్యుక్త్వా రథమారుహ్య సారథిం ప్రాహ సత్వరః ।
చోదయాశ్వాన్ యతః కృష్ణః తస్య మే సంయుగం భవేత్ ॥ ౨౧ ॥
చోదయాశ్వాన్ యతః కృష్ణః తస్య మే సంయుగం భవేత్ ॥ ౨౧ ॥
అద్యాహం నిశితైర్బాణైర్గోపాలస్య సుదుర్మతేః ।
నేష్యే వీర్యమదం యేన స్వసా మే ప్రసభం హృతా ॥ ౨౨ ॥
నేష్యే వీర్యమదం యేన స్వసా మే ప్రసభం హృతా ॥ ౨౨ ॥
వికత్థమానః కుమతిరీశ్వరస్యాప్రమాణవిత్ ।
రథేనైకేన గోవిన్దం తిష్ఠ తిష్ఠేత్యథాహ్వయత్ ॥ ౨౩ ॥
రథేనైకేన గోవిన్దం తిష్ఠ తిష్ఠేత్యథాహ్వయత్ ॥ ౨౩ ॥
ధనుర్వికృష్య సుదృఢం జఘ్నే కృష్ణం త్రిభిః శరైః ।
ఆహ చాత్ర క్షణం తిష్ఠ యదూనాం కులపాంసన ॥ ౨౪ ॥
ఆహ చాత్ర క్షణం తిష్ఠ యదూనాం కులపాంసన ॥ ౨౪ ॥
యత్ర యాసి స్వసారం మే ముషిత్వా ధ్వాఙ్క్షవద్ధవిః ।
హరిష్యేఽద్య మదం మన్ద మాయినః కూటయోధినః ॥ ౨౫ ॥
హరిష్యేఽద్య మదం మన్ద మాయినః కూటయోధినః ॥ ౨౫ ॥
యావన్న మే హతో బాణైః శయీథా ముఞ్చ దారీకామ్ ।
స్మయన్ కృష్ణో ధనుశ్ఛిత్త్వా షడ్భిర్వివ్యాధ రుక్మిణమ్ ॥ ౨౬ ॥
స్మయన్ కృష్ణో ధనుశ్ఛిత్త్వా షడ్భిర్వివ్యాధ రుక్మిణమ్ ॥ ౨౬ ॥
అష్టభిశ్చతురో వాహాన్ ద్వాభ్యాం సూతం ధ్వజం త్రిభిః ।
స చాన్యద్ధనురాధాయ కృష్ణం వివ్యాధ పఞ్చభిః ॥ ౨౭ ॥
స చాన్యద్ధనురాధాయ కృష్ణం వివ్యాధ పఞ్చభిః ॥ ౨౭ ॥
తైస్తాడితః శరౌఘైస్తు చిచ్ఛేద ధనురచ్యుతః ।
పునరన్యదుపాదత్త తదప్యచ్ఛినదవ్యయః ॥ ౨౮ ॥
పునరన్యదుపాదత్త తదప్యచ్ఛినదవ్యయః ॥ ౨౮ ॥
పరిఘం పట్టిశం శూలం చర్మాసీ శక్తితోమరౌ ।
యద్ యదాయుధమాదత్త తత్సర్వం సోఽచ్ఛినద్ధరిః ॥ ౨౯ ॥
యద్ యదాయుధమాదత్త తత్సర్వం సోఽచ్ఛినద్ధరిః ॥ ౨౯ ॥
తతో రథాదవప్లుత్య ఖడ్గపాణిర్జిఘాంసయా ।
కృష్ణమభ్యద్రవత్ క్రుద్ధః పతఙ్గ ఇవ పావకమ్ ॥ ౩౦ ॥
కృష్ణమభ్యద్రవత్ క్రుద్ధః పతఙ్గ ఇవ పావకమ్ ॥ ౩౦ ॥
తస్య చాపతతః ఖడ్గం తిలశశ్చర్మ చేషుభిః ।
ఛిత్త్వాసిమాదదే తిగ్మం రుక్మిణం హన్తుముద్యతః ॥ ౩౧ ॥
ఛిత్త్వాసిమాదదే తిగ్మం రుక్మిణం హన్తుముద్యతః ॥ ౩౧ ॥
దృష్ట్వా భ్రాతృవధోద్యోగం రుక్మిణీ భయవిహ్వలా ।
పతిత్వా పాదయోర్భర్తురువాచ కరుణం సతీ ॥ ౩౨ ॥
పతిత్వా పాదయోర్భర్తురువాచ కరుణం సతీ ॥ ౩౨ ॥
శ్రీరుక్మిణ్యువాచ
యోగేశ్వరాప్రమేయాత్మన్ దేవదేవ జగత్పతే ।
హన్తుం నార్హసి కల్యాణ భ్రాతరం మే మహాభుజ ॥ ౩౩ ॥
యోగేశ్వరాప్రమేయాత్మన్ దేవదేవ జగత్పతే ।
హన్తుం నార్హసి కల్యాణ భ్రాతరం మే మహాభుజ ॥ ౩౩ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
తయా పరిత్రాసవికమ్పితాఙ్గయా
శుచావశుష్యన్ముఖరుద్ధకణ్ఠయా ।
కాతర్యవిస్రంసితహేమమాలయా
గృహీతపాదః కరుణో న్యవర్తత ॥ ౩౪ ॥
తయా పరిత్రాసవికమ్పితాఙ్గయా
శుచావశుష్యన్ముఖరుద్ధకణ్ఠయా ।
కాతర్యవిస్రంసితహేమమాలయా
గృహీతపాదః కరుణో న్యవర్తత ॥ ౩౪ ॥
చైలేన బద్ధ్వా తమసాధుకారీణం
సశ్మశ్రుకేశం ప్రవపన్ వ్యరూపయత్ ।
తావన్మమర్దుః పరసైన్యమద్భుతం
యదుప్రవీరా నలినీం యథా గజాః ॥ ౩౫ ॥
సశ్మశ్రుకేశం ప్రవపన్ వ్యరూపయత్ ।
తావన్మమర్దుః పరసైన్యమద్భుతం
యదుప్రవీరా నలినీం యథా గజాః ॥ ౩౫ ॥
కృష్ణాన్తికముపవ్రజ్య దదృశుస్తత్ర రుక్మిణమ్ ।
తథాభూతం హతప్రాయం దృష్ట్వా సఙ్కర్షణో విభుః ।
విముచ్య బద్ధం కరుణో భగవాన్ కృష్ణమబ్రవీత్ ॥ ౩౬ ॥
తథాభూతం హతప్రాయం దృష్ట్వా సఙ్కర్షణో విభుః ।
విముచ్య బద్ధం కరుణో భగవాన్ కృష్ణమబ్రవీత్ ॥ ౩౬ ॥
అసాధ్విదం త్వయా కృష్ణ కృతమస్మజ్జుగుప్సితమ్ ।
వపనం శ్మశ్రుకేశానాం వైరూప్యం సుహృదో వధః ॥ ౩౭ ॥
వపనం శ్మశ్రుకేశానాం వైరూప్యం సుహృదో వధః ॥ ౩౭ ॥
మైవాస్మాన్ సాధ్వ్యసూయేథా భ్రాతుర్వైరూప్యచిన్తయా ।
సుఖదుఃఖదో న చాన్యోఽస్తి యతః స్వకృతభుక్ పుమాన్ ॥ ౩౮ ॥
సుఖదుఃఖదో న చాన్యోఽస్తి యతః స్వకృతభుక్ పుమాన్ ॥ ౩౮ ॥
బన్ధుర్వధార్హదోషోఽపి న బన్ధోర్వధమర్హతి ।
త్యాజ్యః స్వేనైవ దోషేణ హతః కిం హన్యతే పునః ॥ ౩౯ ॥
త్యాజ్యః స్వేనైవ దోషేణ హతః కిం హన్యతే పునః ॥ ౩౯ ॥
క్షత్రియాణామయం ధర్మః ప్రజాపతివినిర్మితః ।
భ్రాతాపి భ్రాతరం హన్యాద్ యేన ఘోరతమస్తతః ॥ ౪౦ ॥
భ్రాతాపి భ్రాతరం హన్యాద్ యేన ఘోరతమస్తతః ॥ ౪౦ ॥
రాజ్యస్య భూమేర్విత్తస్య స్త్రియో మానస్య తేజసః ।
మానినోఽన్యస్య వా హేతోః శ్రీమదాన్ధాః క్షిపన్తి హి ॥ ౪౧ ॥
మానినోఽన్యస్య వా హేతోః శ్రీమదాన్ధాః క్షిపన్తి హి ॥ ౪౧ ॥
తవేయం విషమా బుద్ధిః సర్వభూతేషు దుర్హృదామ్ ।
యన్మన్యసే సదాభద్రం సుహృదాం భద్రమజ్ఞవత్ ॥ ౪౨ ॥
యన్మన్యసే సదాభద్రం సుహృదాం భద్రమజ్ఞవత్ ॥ ౪౨ ॥
ఆత్మమోహో నృణామేవ కల్పతే దేవమాయయా ।
సుహృద్ దుర్హృదుదాసీన ఇతి దేహాత్మమానినామ్ ॥ ౪౩ ॥
సుహృద్ దుర్హృదుదాసీన ఇతి దేహాత్మమానినామ్ ॥ ౪౩ ॥
ఏక ఏవ పరో హ్యాత్మా సర్వేషామపి దేహినామ్ ।
నానేవ గృహ్యతే మూఢైర్యథా జ్యోతిర్యథా నభః ॥ ౪౪ ॥
నానేవ గృహ్యతే మూఢైర్యథా జ్యోతిర్యథా నభః ॥ ౪౪ ॥
దేహ ఆద్యన్తవానేష ద్రవ్యప్రాణగుణాత్మకః ।
ఆత్మన్యవిద్యయా క్లృప్తః సంసారయతి దేహినమ్ ॥ ౪౫ ॥
ఆత్మన్యవిద్యయా క్లృప్తః సంసారయతి దేహినమ్ ॥ ౪౫ ॥
నాత్మనోఽన్యేన సంయోగో వియోగశ్చాసతః సతి ।
తద్ధేతుత్వాత్తత్ప్రసిద్ధేర్దృగ్రూపాభ్యాం యథా రవేః ॥ ౪౬ ॥
తద్ధేతుత్వాత్తత్ప్రసిద్ధేర్దృగ్రూపాభ్యాం యథా రవేః ॥ ౪౬ ॥
జన్మాదయస్తు దేహస్య విక్రియానాత్మనః క్వచిత్ ।
కలానామివ నైవేన్దోర్మృతిర్హ్యస్య కుహూరివ ॥ ౪౭ ॥
కలానామివ నైవేన్దోర్మృతిర్హ్యస్య కుహూరివ ॥ ౪౭ ॥
యథా శయాన ఆత్మానం విషయాన్ ఫలమేవ చ ।
అనుభుఙ్క్తే ఽప్యసత్యర్థే తథాప్నోత్యబుధో భవమ్ ॥ ౪౮ ॥
అనుభుఙ్క్తే ఽప్యసత్యర్థే తథాప్నోత్యబుధో భవమ్ ॥ ౪౮ ॥
తస్మాదజ్ఞానజం శోకమాత్మశోషవిమోహనమ్ ।
తత్త్వజ్ఞానేన నిర్హృత్య స్వస్థా భవ శుచిస్మితే ॥ ౪౯ ॥
తత్త్వజ్ఞానేన నిర్హృత్య స్వస్థా భవ శుచిస్మితే ॥ ౪౯ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఏవం భగవతా తన్వీ రామేణ ప్రతిబోధితా ।
వైమనస్యం పరిత్యజ్య మనో బుద్ధ్యా సమాదధే ॥ ౫౦ ॥
ఏవం భగవతా తన్వీ రామేణ ప్రతిబోధితా ।
వైమనస్యం పరిత్యజ్య మనో బుద్ధ్యా సమాదధే ॥ ౫౦ ॥
ప్రాణావశేష ఉత్సృష్టో ద్విడ్భిర్హతబలప్రభః ।
స్మరన్ విరూపకరణం వితథాత్మమనోరథః ।
చక్రే భోజకటం నామ నివాసాయ మహత్పురమ్ ॥ ౫౧ ॥
స్మరన్ విరూపకరణం వితథాత్మమనోరథః ।
చక్రే భోజకటం నామ నివాసాయ మహత్పురమ్ ॥ ౫౧ ॥
అహత్వా దుర్మతిం కృష్ణమప్రత్యూహ్య యవీయసీమ్ ।
కుణ్డినం న ప్రవేక్ష్యామీత్యుక్త్వా తత్రావసద్ రుషా ॥ ౫౨ ॥
కుణ్డినం న ప్రవేక్ష్యామీత్యుక్త్వా తత్రావసద్ రుషా ॥ ౫౨ ॥
భగవాన్ భీష్మకసుతామేవం నిర్జిత్య భూమిపాన్ ।
పురమానీయ విధివదుపయేమే కురూద్వహ ॥ ౫౩ ॥
పురమానీయ విధివదుపయేమే కురూద్వహ ॥ ౫౩ ॥
తదా మహోత్సవో నృణాం యదుపుర్యాం గృహే గృహే ।
అభూదనన్యభావానాం కృష్ణే యదుపతౌ నృప ॥ ౫౪ ॥
అభూదనన్యభావానాం కృష్ణే యదుపతౌ నృప ॥ ౫౪ ॥
నరా నార్యశ్చ ముదితాః ప్రమృష్టమణికుణ్డలాః ।
పారిబర్హముపాజహ్రుర్వరయోశ్చిత్రవాససోః ॥ ౫౫ ॥
పారిబర్హముపాజహ్రుర్వరయోశ్చిత్రవాససోః ॥ ౫౫ ॥
సా వృష్ణిపుర్యుత్తమ్భితేన్ద్రకేతుభి-
ర్విచిత్రమాల్యామ్బరరత్నతోరణైః ।
బభౌ ప్రతిద్వార్యుపక్లృప్తమఙ్గలై-
రాపూర్ణకుమ్భాగురుధూపదీపకైః ॥ ౫౬ ॥
ర్విచిత్రమాల్యామ్బరరత్నతోరణైః ।
బభౌ ప్రతిద్వార్యుపక్లృప్తమఙ్గలై-
రాపూర్ణకుమ్భాగురుధూపదీపకైః ॥ ౫౬ ॥
సిక్తమార్గా మదచ్యుద్భిరాహూతప్రేష్ఠభూభుజామ్ ।
గజైర్ద్వాఃసు పరామృష్టరమ్భాపూగోపశోభితా ॥ ౫౭ ॥
గజైర్ద్వాఃసు పరామృష్టరమ్భాపూగోపశోభితా ॥ ౫౭ ॥
కురుసృఞ్జయకైకేయవిదర్భయదుకున్తయః ।
మిథో ముముదిరే తస్మిన్ సమ్భ్రమాత్ పరిధావతామ్ ॥ ౫౮ ॥
మిథో ముముదిరే తస్మిన్ సమ్భ్రమాత్ పరిధావతామ్ ॥ ౫౮ ॥
రుక్మిణ్యా హరణం శ్రుత్వా గీయమానం తతస్తతః ।
రాజానో రాజకన్యాశ్చ బభూవుర్భృశవిస్మితాః ॥ ౫౯ ॥
రాజానో రాజకన్యాశ్చ బభూవుర్భృశవిస్మితాః ॥ ౫౯ ॥
ద్వారకాయామభూద్ రాజన్ మహామోదః పురౌకసామ్ ।
రుక్మిణ్యా రమయోపేతం దృష్ట్వా కృష్ణం శ్రియః పతిమ్ ॥ ౬౦ ॥
రుక్మిణ్యా రమయోపేతం దృష్ట్వా కృష్ణం శ్రియః పతిమ్ ॥ ౬౦ ॥