শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ১০.৬০

শ্ৰীবাদৰাযণিৰুৱাচ
কৰ্হিচিত্ সুখমাসীনং স্ৱতল্পস্থং জগদ্গুৰুম্ ।
পতিং পৰ্যচৰদ্ ভৈষ্মী ৱ্যজনেন সখীজনৈঃ ॥ ১ ॥

যস্ত্ৱেতল্লীলযা ৱিশ্ৱং সৃজত্যত্ত্যৱতীশ্ৱৰঃ ।
স হি জাতঃ স্ৱসেতূনাং গোপীথায যদুষ্ৱজঃ ॥ ২ ॥

তস্মিনন্তৰ্গৃহে ভ্ৰাজন্মুক্তাদামৱিলম্বিনা ।
ৱিৰাজিতে ৱিতানেন দীপৈৰ্মণিমযৈৰপি ॥ ৩ ॥

মল্লিকাদামভিঃ পুষ্পৈৰ্দ্ৱিৰেফকুলনাদিতে ।
জালৰন্ধ্ৰপ্ৰৱিষ্টৈশ্চ গোভিশ্চন্দ্ৰমসোঽমলৈঃ ॥ ৪ ॥

পাৰিজাতৱনামোদৱাযুনোদ্যানশালিনা ।
ধূপৈৰগুৰুজৈ ৰাজন্ জালৰন্ধ্ৰৱিনিৰ্গতৈঃ ॥ ৫ ॥

পযঃফেননিভে শুভ্ৰে পৰ্যঙ্কে কশিপূত্তমে ।
উপতস্থে সুখাসীনং জগতামীশ্ৱৰং পতিম্ ॥ ৬ ॥

ৱালৱ্যজনমাদায ৰত্নদণ্ডং সখীকৰাত্ ।
তেন ৱীজযতী দেৱী উপাসাং চক্ৰ ঈশ্ৱৰম্ ॥ ৭ ॥

সোপাচ্যুতং ক্ৱণযতী মণিনূপুৰাভ্যাং
ৰেজেঽঙ্গুলীযৱলযৱ্যজনাগ্ৰহস্তা ।
ৱস্ত্ৰান্তগূঢকুচকুঙ্কুমশোণহাৰ-
ভাসা নিতম্বধৃতযা চ পৰাৰ্ধ্যকাঞ্চ্যা ॥ ৮ ॥

তাং ৰূপিণীং শ্ৰিযমনন্যগতিং নিৰীক্ষ্য
যা লীলযা ধৃততনোৰনুৰূপৰূপা ।
প্ৰীতঃ স্মযন্নলককুণ্ডলনিষ্ককণ্ঠ-
ৱক্ত্ৰোল্লসত্স্মিতসুধাং হৰিৰাবভাষে ॥ ৯ ॥

শ্ৰীভগৱানুৱাচ
ৰাজপুত্ৰীপ্সিতা ভূপৈৰ্লোকপালৱিভূতিভিঃ ।
মহানুভাৱৈঃ শ্ৰীমদ্ভী ৰূপৌদাৰ্যবলোৰ্জিতৈঃ ॥ ১০ ॥

তান্প্ৰাপ্তানৰ্থিনো হিত্ৱা চৈদ্যাদীন্ স্মৰদুৰ্মদান্ ।
দত্তা ভ্ৰাত্ৰা স্ৱপিত্ৰা চ কস্মান্নো ৱৱৃষেঽসমান্ ॥ ১১ ॥

ৰাজভ্যো বিভ্যতঃ সুভ্ৰু সমুদ্ৰং শৰণং গতান্ ।
বলৱদ্ভিঃ কৃতদ্ৱেষান্ প্ৰাযস্ত্যক্তনৃপাসনান্ ॥ ১২ ॥

অস্পষ্টৱৰ্ত্মনাং পুংসামলোকপথমীযুষাম্ ।
আস্থিতাঃ পদৱীং সুভ্ৰু প্ৰাযঃ সীদন্তি যোষিতঃ ॥ ১৩ ॥

নিষ্কিঞ্চনা ৱযং শশ্ৱন্নিষ্কিঞ্চনজনপ্ৰিযাঃ ।
তস্মাত্ প্ৰাযেণ ন হ্যাঢ্যা মাং ভজন্তি সুমধ্যমে ॥ ১৪ ॥

যযোৰাত্মসমং ৱিত্তং জন্মৈশ্ৱৰ্যাকৃতিৰ্ভৱঃ ।
তযোৰ্ৱিৱাহো মৈত্ৰী চ নোত্তমাধমযোঃ ক্ৱচিত্ ॥ ১৫ ॥

ৱৈদৰ্ভ্যেতদৱিজ্ঞায ত্ৱযাদীৰ্ঘসমীক্ষযা ।
ৱৃতা ৱযং গুণৈৰ্হীনা ভিক্ষুভিঃ শ্লাঘিতা মুধা ॥ ১৬ ॥

অথাত্মনোঽনুৰূপং ৱৈ ভজস্ৱ ক্ষত্ৰিযৰ্ষভম্ ।
যেন ত্ৱমাশিষঃ সত্যা ইহামুত্ৰ চ লপ্স্যসে ॥ ১৭ ॥

চৈদ্যশাল্ৱজৰাসন্ধদন্তৱক্ৰাদযো নৃপাঃ ।
মম দ্ৱিষন্তি ৱামোৰু ৰুক্মী চাপি তৱাগ্ৰজঃ ॥ ১৮ ॥

তেষাং ৱীৰ্যমদান্ধানাং দৃপ্তানাং স্মযনুত্তযে ।
আনিতাসি মযা ভদ্ৰে তেজোপহৰতাসতাম্ ॥ ১৯ ॥

উদাসীনা ৱযং নূনং ন স্ত্ৰ্যপত্যাৰ্থকামুকাঃ ।
আত্মলব্ধ্যাস্মহে পূৰ্ণা গেহযোৰ্জ্যোতিৰক্ৰিযাঃ ॥ ২০ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
এতাৱদুক্ত্ৱা ভগৱানাত্মানং ৱল্লভামিৱ ।
মন্যমানামৱিশ্লেষাত্ তদ্দৰ্পঘ্ন উপাৰমত্ ॥ ২১ ॥

ইতি ত্ৰিলোকেশপতেস্তদাত্মনঃ
প্ৰিযস্য দেৱ্যশ্ৰুতপূৰ্ৱমপ্ৰিযম্ ।
আশ্ৰুত্য ভীতা হৃদি
জাতৱেপথু-
শ্চিন্তাং দুৰন্তাং ৰুদতী জগাম হ ॥ ২২ ॥

পদা সুজাতেন নখাৰুণশ্ৰিযা
ভুৱং লিখন্ত্যশ্ৰুভিৰঞ্জনাসিতৈঃ ।
আসিঞ্চতী কুঙ্কুমৰূষিতৌ স্তনৌ
তস্থাৱধোমুখ্যতিদুঃখৰুদ্ধৱাক্ ॥ ২৩ ॥

তস্যাঃ সুদুঃখভযশোকৱিনষ্টবুদ্ধে-
ৰ্হস্তাচ্ছ্লথদ্ৱলযতো ৱ্যজনং পপাত ।
দেহশ্চ ৱিক্লৱধিযঃ সহসৈৱ মুহ্যন্
ৰম্ভেৱ ৱাযুৱিহতো প্ৰৱিকীৰ্য কেশান্ ॥ ২৪ ॥

তদ্ দৃষ্ট্ৱা ভগৱান্ কৃষ্ণঃ প্ৰিযাযাঃ প্ৰেমবন্ধনম্ ।
হাস্যপ্ৰৌঢিমজানন্ত্যাঃ কৰুণঃ সোঽন্ৱকম্পত ॥ ২৫ ॥

পৰ্যঙ্কাদৱৰুহ্যাশু তামুত্থাপ্য চতুৰ্ভুজঃ ।
কেশান্ সমুহ্য তদ্ৱক্ত্ৰং প্ৰামৃজত্ পদ্মপাণিনা ॥ ২৬ ॥

প্ৰমৃজ্যাশ্ৰুকলে নেত্ৰে স্তনৌ চোপহতৌ শুচা ।
আশ্লিষ্য বাহুনা ৰাজননন্যৱিষযাং সতীম্ ॥ ২৭ ॥

সান্ত্ৱযামাস সান্ত্ৱজ্ঞঃ কৃপযা কৃপণাং প্ৰভুঃ ।
হাস্যপ্ৰৌঢিভ্ৰমচ্চিত্তামতদৰ্হাং সতাং গতিঃ ॥ ২৮ ॥

শ্ৰীভগৱানুৱাচ
মা মা ৱৈদৰ্ভ্যসূযেথা জানে ত্ৱাং মত্পৰাযণাম্ ।
ত্ৱদ্ৱচঃ শ্ৰোতুকামেন ক্ষ্ৱেল্যাচৰিতমঙ্গনে ॥ ২৯ ॥

মুখং চ প্ৰেমসংৰম্ভস্ফুৰিতাধৰমীক্ষিতুম্ ।
কটাক্ষেপাৰুণাপাঙ্গং সুন্দৰভ্ৰুকুটীতটম্ ॥ ৩০ ॥

অযং হি পৰমো লাভো গৃহেষু গৃহমেধিনাম্ ।
যন্নৰ্মৈৰীযতে যামঃ প্ৰিযযা ভীৰু ভামিনি ॥ ৩১ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
সৈৱং ভগৱতা ৰাজন্ ৱৈদৰ্ভী পৰিসান্ত্ৱিতা ।
জ্ঞাত্ৱা তত্পৰিহাসোক্তিং প্ৰিযত্যাগভযং জহৌ ॥ ৩২ ॥

বভাষ ঋষভং পুংসাং ৱীক্ষন্তী ভগৱন্মুখম্ ।
সৱ্ৰীডহাসৰুচিৰস্নিগ্ধাপাঙ্গেন ভাৰত ॥ ৩৩ ॥

শ্ৰীৰুক্মিণ্যুৱাচ
নন্ৱেৱমেতদৰৱিন্দৱিলোচনাহ
যদ্ৱৈ ভৱান্ ভগৱতোঽসদৃশী ৱিভূম্নঃ ।
ক্ৱ স্ৱে মহিম্ন্যভিৰতো ভগৱাংস্ত্ৰ্যধীশঃ
ক্ৱাহং গুণপ্ৰকৃতিৰজ্ঞগৃহীতপাদা ॥ ৩৪ ॥

সত্যং ভযাদিৱ গুণেভ্য উৰুক্ৰমান্তঃ
শেতে সমুদ্ৰ উপলম্ভনমাত্ৰ আত্মা ।
নিত্যং কদিন্দ্ৰিযগণৈঃ কৃতৱিগ্ৰহস্ত্ৱং
ত্ৱত্সেৱকৈৰ্নৃপপদং ৱিধুতং তমোঽন্ধম্ ॥ ৩৫ ॥

ত্ৱত্পাদপদ্মমকৰন্দজুষাং মুনীনাং
ৱৰ্ত্মাস্ফুটং নৃপশুভিৰ্ননু দুৰ্ৱিভাৱ্যম্ ।
যস্মাদলৌকিকমিৱেহিতমীশ্ৱৰস্য
ভূমংস্তৱেহিতমথো অনু যে ভৱন্তম্ ॥ ৩৬ ॥

নিষ্কিঞ্চনো ননু ভৱান্ ন যতোঽস্তি কিঞ্চিদ্
যস্মৈ বলিং বলিভুজোঽপি হৰন্ত্যজাদ্যাঃ ।
ন ত্ৱা ৱিদন্ত্যসুতৃপোঽন্তকমাঢ্যতান্ধাঃ
প্ৰেষ্ঠো ভৱান্ বলিভুজামপি তেঽপি তুভ্যম্ ॥ ৩৭ ॥

ত্ৱং ৱৈ সমস্তপুৰুষাৰ্থমযঃ ফলাত্মা
যদ্ৱাঞ্ছযা সুমতযো ৱিসৃজন্তি কৃত্স্নম্ ।
তেষাং ৱিভো সমুচিতো ভৱতঃ সমাজঃ
পুংসঃ স্ত্ৰিযাশ্চ ৰতযোঃ সুখদুঃখিনোৰ্ন ॥ ৩৮ ॥

ত্ৱং ন্যস্তদণ্ডমুনিভিৰ্গদিতানুভাৱ
আত্মাত্মদশ্চ জগতামিতি মে ৱৃতোঽসি ।
হিত্ৱা ভৱদ্ভ্ৰুৱ উদীৰিতকালৱেগ
ধ্ৱস্তাশিষোঽব্জভৱনাকপতীন্ কুতোঽন্যে ॥ ৩৯ ॥

জাড্যং ৱচস্তৱ গদাগ্ৰজ যস্তু ভূপান্
ৱিদ্ৰাৱ্য শাৰ্ঙ্গনিনদেন জহৰ্থ মাং ত্ৱম্ ।
সিংহো যথা স্ৱবলিমীশ পশূন্ স্ৱভাগং
তেভ্যো ভযাদ্ যদুদধিং শৰণং প্ৰপন্নঃ ॥ ৪০ ॥

যদ্ৱাঞ্ছযা নৃপশিখামণযোঽঙ্গৱৈন্য-
জাযন্তনাহুষগযাদয ঐক্যপত্যম্ ।
ৰাজ্যং ৱিসৃজ্য ৱিৱিশুৰ্ৱনমম্বুজাক্ষ
সীদন্তি তেঽনুপদৱীং ত ইহাস্থিতাঃ কিম্ ॥ ৪১ ॥

কান্যং শ্ৰযেত তৱ পাদসৰোজগন্ধ-
মাঘ্ৰায সন্মুখৰিতং জনতাপৱৰ্গম্ ।
লক্ষ্ম্যালযং ত্ৱৱিগণয্য গুণালযস্য
মৰ্ত্যা সদোৰুভযমৰ্থৱিৱিক্তদৃষ্টিঃ ॥ ৪২ ॥

তং ত্ৱানুৰূপমভজং জগতামধীশ-
মাত্মানমত্ৰ চ পৰত্ৰ চ কামপূৰম্ ।
স্যান্মে তৱাঙ্ঘ্ৰিৰৰণং সৃতিভিৰ্ভ্ৰমন্ত্যা
যো ৱৈ ভজন্তমুপযাত্যনৃতাপৱৰ্গঃ ॥ ৪৩ ॥

তস্যাঃ স্যুৰচ্যুত নৃপা ভৱতোপদিষ্টাঃ
স্ত্ৰীণাং গৃহেষু খৰগোশ্ৱৱিডালভৃত্যাঃ ।
যত্কৰ্ণমূলমৰিকৰ্ষণ নোপযাযাদ্
যুষ্মত্কথা মৃডৱিৰিঞ্চসভাসু গীতা ॥ ৪৪ ॥

ত্ৱক্শ্মশ্ৰুৰোমনখকেশপিনদ্ধমন্ত-
ৰ্মাংসাস্থিৰক্তকৃমিৱিট্কফপিত্তৱাতম্ ।
জীৱচ্ছৱং ভজতি কান্তমতিৰ্ৱিমূঢা
যা তে পদাব্জমকৰন্দমজিঘ্ৰতী স্ত্ৰী ॥ ৪৫ ॥

অস্ত্ৱম্বুজাক্ষ মম তে চৰণানুৰাগ
আত্মন্ ৰতস্য মযি চানতিৰিক্তদৃষ্টেঃ ।
যৰ্হ্যস্য ৱৃদ্ধয উপাত্তৰজোঽতিমাত্ৰো
মামীক্ষসে তদু হ নঃ পৰমানুকম্পা ॥ ৪৬ ॥

নৈৱালীকমহং মন্যে ৱচস্তে মধুসূদন ।
অম্বাযা এৱ হি প্ৰাযঃ কন্যাযাঃ স্যাদ্ ৰতিঃ ক্ৱচিত্ ॥ ৪৭ ॥

ৱ্যূঢাযাশ্চাপি পুংশ্চল্যা মনোঽভ্যেতি নৱং নৱম্ ।
বুধোঽসতীং ন বিভৃযাত্ তাং বিভ্ৰদুভযচ্যুতঃ ॥ ৪৮ ॥

শ্ৰীভগৱানুৱাচ
সাধ্ৱ্যেতচ্ছ্ৰোতুকামৈস্ত্ৱং ৰাজপুত্ৰী প্ৰলম্ভিতা ।
মযোদিতং যদন্ৱাত্থ সৰ্ৱং তত্ সত্যমেৱ হি ॥ ৪৯ ॥

যান্ যান্ কামযসে কামান্ ময্যকামায ভামিনি ।
সন্তি হ্যেকান্তভক্তাযাস্তৱ কল্যাণি নিত্যদ ॥ ৫০ ॥

উপলব্ধং পতিপ্ৰেম পাতিৱ্ৰত্যং চ তেঽনঘে ।
যদ্ৱাক্যৈশ্চাল্যমানাযা ন ধীৰ্ময্যপকৰ্ষিতা ॥ ৫১ ॥

যে মাং ভজন্তি দাম্পত্যে তপসা ৱ্ৰতচৰ্যযা ।
কামাত্মানোঽপৱৰ্গেশং মোহিতা মম মাযযা ॥ ৫২ ॥

মাং প্ৰাপ্য মানিন্যপৱৰ্গসম্পদং
ৱাঞ্ছন্তি যে সম্পদ এৱ তত্পতিম্ ।
তে মন্দভাগা নিৰযেঽপি যে নৃণাং
মাত্ৰাত্মকত্ৱাত্নিৰযঃ সুসঙ্গমঃ ॥ ৫৩ ॥

দিষ্ট্যা গৃহেশ্ৱৰ্যসকৃন্মযি ত্ৱযা
কৃতানুৱৃত্তিৰ্ভৱমোচনী খলৈঃ ।
সুদুষ্কৰাসৌ সুতৰাং দুৰাশিষো
হ্যসুংভৰাযা নিকৃতিং জুষঃ স্ত্ৰিযাঃ ॥ ৫৪ ॥

ন ত্ৱাদৃশীং প্ৰণযিনীং গৃহিণীং গৃহেষু
পশ্যামি মানিনি যযা স্ৱৱিৱাহকালে ।
প্ৰাপ্তান্ নৃপান্ন ৱিগণয্য ৰহোহৰো মে
প্ৰস্থাপিতো দ্ৱিজ উপশ্ৰুতসত্কথস্য ॥ ৫৫ ॥

ভ্ৰাতুৰ্ৱিৰূপকৰণং যুধি নিৰ্জিতস্য
প্ৰোদ্ৱাহপৰ্ৱণি চ তদ্ৱধমক্ষগোষ্ঠ্যাম্ ।
দুঃখং সমুত্থমসহোঽস্মদযোগভীত্যা
নৈৱাব্ৰৱীঃ কিমপি তেন ৱযং জিতাস্তে ॥ ৫৬ ॥

দূতস্ত্ৱযাত্মলভনে সুৱিৱিক্তমন্ত্ৰঃ
প্ৰস্থাপিতো মযি চিৰাযতি শূন্যমেতত্ ।
মত্ৱা জিহাস ইদমঙ্গমনন্যযোগ্যং
তিষ্ঠেত তত্ত্ৱযি ৱযং প্ৰতিনন্দযামঃ ॥ ৫৭ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
এৱং সৌৰতসংলাপৈৰ্ভগৱান্ জগদীশ্ৱৰঃ ।
স্ৱৰতো ৰমযা ৰেমে নৰলোকং ৱিডম্বযন্ ॥ ৫৮ ॥

তথান্যাসামপি ৱিভুৰ্গৃহেষু গৃহৱানিৱ ।
আস্থিতো গৃহমেধীযান্ ধৰ্মান্ লোকগুৰুৰ্হৰিঃ ॥ ৫৯ ॥