શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧૦.૬૦

શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
કર્હિચિત્ સુખમાસીનં સ્વતલ્પસ્થં જગદ્ગુરુમ્ ।
પતિં પર્યચરદ્ ભૈષ્મી વ્યજનેન સખીજનૈઃ ॥ ૧ ॥

યસ્ત્વેતલ્લીલયા વિશ્વં સૃજત્યત્ત્યવતીશ્વરઃ ।
સ હિ જાતઃ સ્વસેતૂનાં ગોપીથાય યદુષ્વજઃ ॥ ૨ ॥

તસ્મિનન્તર્ગૃહે ભ્રાજન્મુક્તાદામવિલમ્બિના ।
વિરાજિતે વિતાનેન દીપૈર્મણિમયૈરપિ ॥ ૩ ॥

મલ્લિકાદામભિઃ પુષ્પૈર્દ્વિરેફકુલનાદિતે ।
જાલરન્ધ્રપ્રવિષ્ટૈશ્ચ ગોભિશ્ચન્દ્રમસોઽમલૈઃ ॥ ૪ ॥

પારિજાતવનામોદવાયુનોદ્યાનશાલિના ।
ધૂપૈરગુરુજૈ રાજન્ જાલરન્ધ્રવિનિર્ગતૈઃ ॥ ૫ ॥

પયઃફેનનિભે શુભ્રે પર્યઙ્કે કશિપૂત્તમે ।
ઉપતસ્થે સુખાસીનં જગતામીશ્વરં પતિમ્ ॥ ૬ ॥

વાલવ્યજનમાદાય રત્નદણ્ડં સખીકરાત્ ।
તેન વીજયતી દેવી ઉપાસાં ચક્ર ઈશ્વરમ્ ॥ ૭ ॥

સોપાચ્યુતં ક્વણયતી મણિનૂપુરાભ્યાં
રેજેઽઙ્ગુલીયવલયવ્યજનાગ્રહસ્તા ।
વસ્ત્રાન્તગૂઢકુચકુઙ્કુમશોણહાર-
ભાસા નિતમ્બધૃતયા ચ પરાર્ધ્યકાઞ્ચ્યા ॥ ૮ ॥

તાં રૂપિણીં શ્રિયમનન્યગતિં નિરીક્ષ્ય
યા લીલયા ધૃતતનોરનુરૂપરૂપા ।
પ્રીતઃ સ્મયન્નલકકુણ્ડલનિષ્કકણ્ઠ-
વક્ત્રોલ્લસત્સ્મિતસુધાં હરિરાબભાષે ॥ ૯ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
રાજપુત્રીપ્સિતા ભૂપૈર્લોકપાલવિભૂતિભિઃ ।
મહાનુભાવૈઃ શ્રીમદ્ભી રૂપૌદાર્યબલોર્જિતૈઃ ॥ ૧૦ ॥

તાન્પ્રાપ્તાનર્થિનો હિત્વા ચૈદ્યાદીન્ સ્મરદુર્મદાન્ ।
દત્તા ભ્રાત્રા સ્વપિત્રા ચ કસ્માન્નો વવૃષેઽસમાન્ ॥ ૧૧ ॥

રાજભ્યો બિભ્યતઃ સુભ્રુ સમુદ્રં શરણં ગતાન્ ।
બલવદ્ભિઃ કૃતદ્વેષાન્ પ્રાયસ્ત્યક્તનૃપાસનાન્ ॥ ૧૨ ॥

અસ્પષ્ટવર્ત્મનાં પુંસામલોકપથમીયુષામ્ ।
આસ્થિતાઃ પદવીં સુભ્રુ પ્રાયઃ સીદન્તિ યોષિતઃ ॥ ૧૩ ॥

નિષ્કિઞ્ચના વયં શશ્વન્નિષ્કિઞ્ચનજનપ્રિયાઃ ।
તસ્માત્ પ્રાયેણ ન હ્યાઢ્યા માં ભજન્તિ સુમધ્યમે ॥ ૧૪ ॥

યયોરાત્મસમં વિત્તં જન્મૈશ્વર્યાકૃતિર્ભવઃ ।
તયોર્વિવાહો મૈત્રી ચ નોત્તમાધમયોઃ ક્વચિત્ ॥ ૧૫ ॥

વૈદર્ભ્યેતદવિજ્ઞાય ત્વયાદીર્ઘસમીક્ષયા ।
વૃતા વયં ગુણૈર્હીના ભિક્ષુભિઃ શ્લાઘિતા મુધા ॥ ૧૬ ॥

અથાત્મનોઽનુરૂપં વૈ ભજસ્વ ક્ષત્રિયર્ષભમ્ ।
યેન ત્વમાશિષઃ સત્યા ઇહામુત્ર ચ લપ્સ્યસે ॥ ૧૭ ॥

ચૈદ્યશાલ્વજરાસન્ધદન્તવક્રાદયો નૃપાઃ ।
મમ દ્વિષન્તિ વામોરુ રુક્મી ચાપિ તવાગ્રજઃ ॥ ૧૮ ॥

તેષાં વીર્યમદાન્ધાનાં દૃપ્તાનાં સ્મયનુત્તયે ।
આનિતાસિ મયા ભદ્રે તેજોપહરતાસતામ્ ॥ ૧૯ ॥

ઉદાસીના વયં નૂનં ન સ્ત્ર્યપત્યાર્થકામુકાઃ ।
આત્મલબ્ધ્યાસ્મહે પૂર્ણા ગેહયોર્જ્યોતિરક્રિયાઃ ॥ ૨૦ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
એતાવદુક્ત્વા ભગવાનાત્માનં વલ્લભામિવ ।
મન્યમાનામવિશ્લેષાત્ તદ્દર્પઘ્ન ઉપારમત્ ॥ ૨૧ ॥

ઇતિ ત્રિલોકેશપતેસ્તદાત્મનઃ
પ્રિયસ્ય દેવ્યશ્રુતપૂર્વમપ્રિયમ્ ।
આશ્રુત્ય ભીતા હૃદિ
જાતવેપથુ-
શ્ચિન્તાં દુરન્તાં રુદતી જગામ હ ॥ ૨૨ ॥

પદા સુજાતેન નખારુણશ્રિયા
ભુવં લિખન્ત્યશ્રુભિરઞ્જનાસિતૈઃ ।
આસિઞ્ચતી કુઙ્કુમરૂષિતૌ સ્તનૌ
તસ્થાવધોમુખ્યતિદુઃખરુદ્ધવાક્ ॥ ૨૩ ॥

તસ્યાઃ સુદુઃખભયશોકવિનષ્ટબુદ્ધે-
ર્હસ્તાચ્છ્લથદ્વલયતો વ્યજનં પપાત ।
દેહશ્ચ વિક્લવધિયઃ સહસૈવ મુહ્યન્
રમ્ભેવ વાયુવિહતો પ્રવિકીર્ય કેશાન્ ॥ ૨૪ ॥

તદ્ દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ કૃષ્ણઃ પ્રિયાયાઃ પ્રેમબન્ધનમ્ ।
હાસ્યપ્રૌઢિમજાનન્ત્યાઃ કરુણઃ સોઽન્વકમ્પત ॥ ૨૫ ॥

પર્યઙ્કાદવરુહ્યાશુ તામુત્થાપ્ય ચતુર્ભુજઃ ।
કેશાન્ સમુહ્ય તદ્વક્ત્રં પ્રામૃજત્ પદ્મપાણિના ॥ ૨૬ ॥

પ્રમૃજ્યાશ્રુકલે નેત્રે સ્તનૌ ચોપહતૌ શુચા ।
આશ્લિષ્ય બાહુના રાજનનન્યવિષયાં સતીમ્ ॥ ૨૭ ॥

સાન્ત્વયામાસ સાન્ત્વજ્ઞઃ કૃપયા કૃપણાં પ્રભુઃ ।
હાસ્યપ્રૌઢિભ્રમચ્ચિત્તામતદર્હાં સતાં ગતિઃ ॥ ૨૮ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
મા મા વૈદર્ભ્યસૂયેથા જાને ત્વાં મત્પરાયણામ્ ।
ત્વદ્વચઃ શ્રોતુકામેન ક્ષ્વેલ્યાચરિતમઙ્ગને ॥ ૨૯ ॥

મુખં ચ પ્રેમસંરમ્ભસ્ફુરિતાધરમીક્ષિતુમ્ ।
કટાક્ષેપારુણાપાઙ્ગં સુન્દરભ્રુકુટીતટમ્ ॥ ૩૦ ॥

અયં હિ પરમો લાભો ગૃહેષુ ગૃહમેધિનામ્ ।
યન્નર્મૈરીયતે યામઃ પ્રિયયા ભીરુ ભામિનિ ॥ ૩૧ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
સૈવં ભગવતા રાજન્ વૈદર્ભી પરિસાન્ત્વિતા ।
જ્ઞાત્વા તત્પરિહાસોક્તિં પ્રિયત્યાગભયં જહૌ ॥ ૩૨ ॥

બભાષ ઋષભં પુંસાં વીક્ષન્તી ભગવન્મુખમ્ ।
સવ્રીડહાસરુચિરસ્નિગ્ધાપાઙ્ગેન ભારત ॥ ૩૩ ॥

શ્રીરુક્મિણ્યુવાચ
નન્વેવમેતદરવિન્દવિલોચનાહ
યદ્વૈ ભવાન્ ભગવતોઽસદૃશી વિભૂમ્નઃ ।
ક્વ સ્વે મહિમ્ન્યભિરતો ભગવાંસ્ત્ર્યધીશઃ
ક્વાહં ગુણપ્રકૃતિરજ્ઞગૃહીતપાદા ॥ ૩૪ ॥

સત્યં ભયાદિવ ગુણેભ્ય ઉરુક્રમાન્તઃ
શેતે સમુદ્ર ઉપલમ્ભનમાત્ર આત્મા ।
નિત્યં કદિન્દ્રિયગણૈઃ કૃતવિગ્રહસ્ત્વં
ત્વત્સેવકૈર્નૃપપદં વિધુતં તમોઽન્ધમ્ ॥ ૩૫ ॥

ત્વત્પાદપદ્મમકરન્દજુષાં મુનીનાં
વર્ત્માસ્ફુટં નૃપશુભિર્નનુ દુર્વિભાવ્યમ્ ।
યસ્માદલૌકિકમિવેહિતમીશ્વરસ્ય
ભૂમંસ્તવેહિતમથો અનુ યે ભવન્તમ્ ॥ ૩૬ ॥

નિષ્કિઞ્ચનો નનુ ભવાન્ ન યતોઽસ્તિ કિઞ્ચિદ્
યસ્મૈ બલિં બલિભુજોઽપિ હરન્ત્યજાદ્યાઃ ।
ન ત્વા વિદન્ત્યસુતૃપોઽન્તકમાઢ્યતાન્ધાઃ
પ્રેષ્ઠો ભવાન્ બલિભુજામપિ તેઽપિ તુભ્યમ્ ॥ ૩૭ ॥

ત્વં વૈ સમસ્તપુરુષાર્થમયઃ ફલાત્મા
યદ્વાઞ્છયા સુમતયો વિસૃજન્તિ કૃત્સ્નમ્ ।
તેષાં વિભો સમુચિતો ભવતઃ સમાજઃ
પુંસઃ સ્ત્રિયાશ્ચ રતયોઃ સુખદુઃખિનોર્ન ॥ ૩૮ ॥

ત્વં ન્યસ્તદણ્ડમુનિભિર્ગદિતાનુભાવ
આત્માત્મદશ્ચ જગતામિતિ મે વૃતોઽસિ ।
હિત્વા ભવદ્ભ્રુવ ઉદીરિતકાલવેગ
ધ્વસ્તાશિષોઽબ્જભવનાકપતીન્ કુતોઽન્યે ॥ ૩૯ ॥

જાડ્યં વચસ્તવ ગદાગ્રજ યસ્તુ ભૂપાન્
વિદ્રાવ્ય શાર્ઙ્ગનિનદેન જહર્થ માં ત્વમ્ ।
સિંહો યથા સ્વબલિમીશ પશૂન્ સ્વભાગં
તેભ્યો ભયાદ્ યદુદધિં શરણં પ્રપન્નઃ ॥ ૪૦ ॥

યદ્વાઞ્છયા નૃપશિખામણયોઽઙ્ગવૈન્ય-
જાયન્તનાહુષગયાદય ઐક્યપત્યમ્ ।
રાજ્યં વિસૃજ્ય વિવિશુર્વનમમ્બુજાક્ષ
સીદન્તિ તેઽનુપદવીં ત ઇહાસ્થિતાઃ કિમ્ ॥ ૪૧ ॥

કાન્યં શ્રયેત તવ પાદસરોજગન્ધ-
માઘ્રાય સન્મુખરિતં જનતાપવર્ગમ્ ।
લક્ષ્મ્યાલયં ત્વવિગણય્ય ગુણાલયસ્ય
મર્ત્યા સદોરુભયમર્થવિવિક્તદૃષ્ટિઃ ॥ ૪૨ ॥

તં ત્વાનુરૂપમભજં જગતામધીશ-
માત્માનમત્ર ચ પરત્ર ચ કામપૂરમ્ ।
સ્યાન્મે તવાઙ્ઘ્રિરરણં સૃતિભિર્ભ્રમન્ત્યા
યો વૈ ભજન્તમુપયાત્યનૃતાપવર્ગઃ ॥ ૪૩ ॥

તસ્યાઃ સ્યુરચ્યુત નૃપા ભવતોપદિષ્ટાઃ
સ્ત્રીણાં ગૃહેષુ ખરગોશ્વવિડાલભૃત્યાઃ ।
યત્કર્ણમૂલમરિકર્ષણ નોપયાયાદ્
યુષ્મત્કથા મૃડવિરિઞ્ચસભાસુ ગીતા ॥ ૪૪ ॥

ત્વક્શ્મશ્રુરોમનખકેશપિનદ્ધમન્ત-
ર્માંસાસ્થિરક્તકૃમિવિટ્કફપિત્તવાતમ્ ।
જીવચ્છવં ભજતિ કાન્તમતિર્વિમૂઢા
યા તે પદાબ્જમકરન્દમજિઘ્રતી સ્ત્રી ॥ ૪૫ ॥

અસ્ત્વમ્બુજાક્ષ મમ તે ચરણાનુરાગ
આત્મન્ રતસ્ય મયિ ચાનતિરિક્તદૃષ્ટેઃ ।
યર્હ્યસ્ય વૃદ્ધય ઉપાત્તરજોઽતિમાત્રો
મામીક્ષસે તદુ હ નઃ પરમાનુકમ્પા ॥ ૪૬ ॥

નૈવાલીકમહં મન્યે વચસ્તે મધુસૂદન ।
અમ્બાયા એવ હિ પ્રાયઃ કન્યાયાઃ સ્યાદ્ રતિઃ ક્વચિત્ ॥ ૪૭ ॥

વ્યૂઢાયાશ્ચાપિ પુંશ્ચલ્યા મનોઽભ્યેતિ નવં નવમ્ ।
બુધોઽસતીં ન બિભૃયાત્ તાં બિભ્રદુભયચ્યુતઃ ॥ ૪૮ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
સાધ્વ્યેતચ્છ્રોતુકામૈસ્ત્વં રાજપુત્રી પ્રલમ્ભિતા ।
મયોદિતં યદન્વાત્થ સર્વં તત્ સત્યમેવ હિ ॥ ૪૯ ॥

યાન્ યાન્ કામયસે કામાન્ મય્યકામાય ભામિનિ ।
સન્તિ હ્યેકાન્તભક્તાયાસ્તવ કલ્યાણિ નિત્યદ ॥ ૫૦ ॥

ઉપલબ્ધં પતિપ્રેમ પાતિવ્રત્યં ચ તેઽનઘે ।
યદ્વાક્યૈશ્ચાલ્યમાનાયા ન ધીર્મય્યપકર્ષિતા ॥ ૫૧ ॥

યે માં ભજન્તિ દામ્પત્યે તપસા વ્રતચર્યયા ।
કામાત્માનોઽપવર્ગેશં મોહિતા મમ માયયા ॥ ૫૨ ॥

માં પ્રાપ્ય માનિન્યપવર્ગસમ્પદં
વાઞ્છન્તિ યે સમ્પદ એવ તત્પતિમ્ ।
તે મન્દભાગા નિરયેઽપિ યે નૃણાં
માત્રાત્મકત્વાત્નિરયઃ સુસઙ્ગમઃ ॥ ૫૩ ॥

દિષ્ટ્યા ગૃહેશ્વર્યસકૃન્મયિ ત્વયા
કૃતાનુવૃત્તિર્ભવમોચની ખલૈઃ ।
સુદુષ્કરાસૌ સુતરાં દુરાશિષો
હ્યસુંભરાયા નિકૃતિં જુષઃ સ્ત્રિયાઃ ॥ ૫૪ ॥

ન ત્વાદૃશીં પ્રણયિનીં ગૃહિણીં ગૃહેષુ
પશ્યામિ માનિનિ યયા સ્વવિવાહકાલે ।
પ્રાપ્તાન્ નૃપાન્ન વિગણય્ય રહોહરો મે
પ્રસ્થાપિતો દ્વિજ ઉપશ્રુતસત્કથસ્ય ॥ ૫૫ ॥

ભ્રાતુર્વિરૂપકરણં યુધિ નિર્જિતસ્ય
પ્રોદ્વાહપર્વણિ ચ તદ્વધમક્ષગોષ્ઠ્યામ્ ।
દુઃખં સમુત્થમસહોઽસ્મદયોગભીત્યા
નૈવાબ્રવીઃ કિમપિ તેન વયં જિતાસ્તે ॥ ૫૬ ॥

દૂતસ્ત્વયાત્મલભને સુવિવિક્તમન્ત્રઃ
પ્રસ્થાપિતો મયિ ચિરાયતિ શૂન્યમેતત્ ।
મત્વા જિહાસ ઇદમઙ્ગમનન્યયોગ્યં
તિષ્ઠેત તત્ત્વયિ વયં પ્રતિનન્દયામઃ ॥ ૫૭ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
એવં સૌરતસંલાપૈર્ભગવાન્ જગદીશ્વરઃ ।
સ્વરતો રમયા રેમે નરલોકં વિડમ્બયન્ ॥ ૫૮ ॥

તથાન્યાસામપિ વિભુર્ગૃહેષુ ગૃહવાનિવ ।
આસ્થિતો ગૃહમેધીયાન્ ધર્માન્ લોકગુરુર્હરિઃ ॥ ૫૯ ॥