ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൧൦.൬൦

ശ്രീബാദരായണിരുവാച
കര്ഹിചിത് സുഖമാസീനം സ്വതല്പസ്ഥം ജഗദ്ഗുരുമ് ।
പതിം പര്യചരദ് ഭൈഷ്മീ വ്യജനേന സഖീജനൈഃ ॥ ൧ ॥

യസ്ത്വേതല്ലീലയാ വിശ്വം സൃജത്യത്ത്യവതീശ്വരഃ ।
സ ഹി ജാതഃ സ്വസേതൂനാം ഗോപീഥായ യദുഷ്വജഃ ॥ ൨ ॥

തസ്മിനന്തര്ഗൃഹേ ഭ്രാജന്മുക്താദാമവിലമ്ബിനാ ।
വിരാജിതേ വിതാനേന ദീപൈര്മണിമയൈരപി ॥ ൩ ॥

മല്ലികാദാമഭിഃ പുഷ്പൈര്ദ്വിരേഫകുലനാദിതേ ।
ജാലരന്ധ്രപ്രവിഷ്ടൈശ്ച ഗോഭിശ്ചന്ദ്രമസോഽമലൈഃ ॥ ൪ ॥

പാരിജാതവനാമോദവായുനോദ്യാനശാലിനാ ।
ധൂപൈരഗുരുജൈ രാജന് ജാലരന്ധ്രവിനിര്ഗതൈഃ ॥ ൫ ॥

പയഃഫേനനിഭേ ശുഭ്രേ പര്യങ്കേ കശിപൂത്തമേ ।
ഉപതസ്ഥേ സുഖാസീനം ജഗതാമീശ്വരം പതിമ് ॥ ൬ ॥

വാലവ്യജനമാദായ രത്നദണ്ഡം സഖീകരാത് ।
തേന വീജയതീ ദേവീ ഉപാസാം ചക്ര ഈശ്വരമ് ॥ ൭ ॥

സോപാച്യുതം ക്വണയതീ മണിനൂപുരാഭ്യാം
രേജേഽങ്ഗുലീയവലയവ്യജനാഗ്രഹസ്താ ।
വസ്ത്രാന്തഗൂഢകുചകുങ്കുമശോണഹാര-
ഭാസാ നിതമ്ബധൃതയാ ച പരാര്ധ്യകാഞ്ച്യാ ॥ ൮ ॥

താം രൂപിണീം ശ്രിയമനന്യഗതിം നിരീക്ഷ്യ
യാ ലീലയാ ധൃതതനോരനുരൂപരൂപാ ।
പ്രീതഃ സ്മയന്നലകകുണ്ഡലനിഷ്കകണ്ഠ-
വക്ത്രോല്ലസത്സ്മിതസുധാം ഹരിരാബഭാഷേ ॥ ൯ ॥

ശ്രീഭഗവാനുവാച
രാജപുത്രീപ്സിതാ ഭൂപൈര്ലോകപാലവിഭൂതിഭിഃ ।
മഹാനുഭാവൈഃ ശ്രീമദ്ഭീ രൂപൌദാര്യബലോര്ജിതൈഃ ॥ ൧൦ ॥

താന്പ്രാപ്താനര്ഥിനോ ഹിത്വാ ചൈദ്യാദീന് സ്മരദുര്മദാന് ।
ദത്താ ഭ്രാത്രാ സ്വപിത്രാ ച കസ്മാന്നോ വവൃഷേഽസമാന് ॥ ൧൧ ॥

രാജഭ്യോ ബിഭ്യതഃ സുഭ്രു സമുദ്രം ശരണം ഗതാന് ।
ബലവദ്ഭിഃ കൃതദ്വേഷാന് പ്രായസ്ത്യക്തനൃപാസനാന് ॥ ൧൨ ॥

അസ്പഷ്ടവര്ത്മനാം പുംസാമലോകപഥമീയുഷാമ് ।
ആസ്ഥിതാഃ പദവീം സുഭ്രു പ്രായഃ സീദന്തി യോഷിതഃ ॥ ൧൩ ॥

നിഷ്കിഞ്ചനാ വയം ശശ്വന്നിഷ്കിഞ്ചനജനപ്രിയാഃ ।
തസ്മാത് പ്രായേണ ന ഹ്യാഢ്യാ മാം ഭജന്തി സുമധ്യമേ ॥ ൧൪ ॥

യയോരാത്മസമം വിത്തം ജന്മൈശ്വര്യാകൃതിര്ഭവഃ ।
തയോര്വിവാഹോ മൈത്രീ ച നോത്തമാധമയോഃ ക്വചിത് ॥ ൧൫ ॥

വൈദര്ഭ്യേതദവിജ്ഞായ ത്വയാദീര്ഘസമീക്ഷയാ ।
വൃതാ വയം ഗുണൈര്ഹീനാ ഭിക്ഷുഭിഃ ശ്ലാഘിതാ മുധാ ॥ ൧൬ ॥

അഥാത്മനോഽനുരൂപം വൈ ഭജസ്വ ക്ഷത്രിയര്ഷഭമ് ।
യേന ത്വമാശിഷഃ സത്യാ ഇഹാമുത്ര ച ലപ്സ്യസേ ॥ ൧൭ ॥

ചൈദ്യശാല്വജരാസന്ധദന്തവക്രാദയോ നൃപാഃ ।
മമ ദ്വിഷന്തി വാമോരു രുക്മീ ചാപി തവാഗ്രജഃ ॥ ൧൮ ॥

തേഷാം വീര്യമദാന്ധാനാം ദൃപ്താനാം സ്മയനുത്തയേ ।
ആനിതാസി മയാ ഭദ്രേ തേജോപഹരതാസതാമ് ॥ ൧൯ ॥

ഉദാസീനാ വയം നൂനം ന സ്ത്ര്യപത്യാര്ഥകാമുകാഃ ।
ആത്മലബ്ധ്യാസ്മഹേ പൂര്ണാ ഗേഹയോര്ജ്യോതിരക്രിയാഃ ॥ ൨൦ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഏതാവദുക്ത്വാ ഭഗവാനാത്മാനം വല്ലഭാമിവ ।
മന്യമാനാമവിശ്ലേഷാത് തദ്ദര്പഘ്ന ഉപാരമത് ॥ ൨൧ ॥

ഇതി ത്രിലോകേശപതേസ്തദാത്മനഃ
പ്രിയസ്യ ദേവ്യശ്രുതപൂര്വമപ്രിയമ് ।
ആശ്രുത്യ ഭീതാ ഹൃദി
ജാതവേപഥു-
ശ്ചിന്താം ദുരന്താം രുദതീ ജഗാമ ഹ ॥ ൨൨ ॥

പദാ സുജാതേന നഖാരുണശ്രിയാ
ഭുവം ലിഖന്ത്യശ്രുഭിരഞ്ജനാസിതൈഃ ।
ആസിഞ്ചതീ കുങ്കുമരൂഷിതൌ സ്തനൌ
തസ്ഥാവധോമുഖ്യതിദുഃഖരുദ്ധവാക് ॥ ൨൩ ॥

തസ്യാഃ സുദുഃഖഭയശോകവിനഷ്ടബുദ്ധേ-
ര്ഹസ്താച്ഛ്ലഥദ്വലയതോ വ്യജനം പപാത ।
ദേഹശ്ച വിക്ലവധിയഃ സഹസൈവ മുഹ്യന്
രമ്ഭേവ വായുവിഹതോ പ്രവികീര്യ കേശാന് ॥ ൨൪ ॥

തദ് ദൃഷ്ട്വാ ഭഗവാന് കൃഷ്ണഃ പ്രിയായാഃ പ്രേമബന്ധനമ് ।
ഹാസ്യപ്രൌഢിമജാനന്ത്യാഃ കരുണഃ സോഽന്വകമ്പത ॥ ൨൫ ॥

പര്യങ്കാദവരുഹ്യാശു താമുത്ഥാപ്യ ചതുര്ഭുജഃ ।
കേശാന് സമുഹ്യ തദ്വക്ത്രം പ്രാമൃജത് പദ്മപാണിനാ ॥ ൨൬ ॥

പ്രമൃജ്യാശ്രുകലേ നേത്രേ സ്തനൌ ചോപഹതൌ ശുചാ ।
ആശ്ലിഷ്യ ബാഹുനാ രാജനനന്യവിഷയാം സതീമ് ॥ ൨൭ ॥

സാന്ത്വയാമാസ സാന്ത്വജ്ഞഃ കൃപയാ കൃപണാം പ്രഭുഃ ।
ഹാസ്യപ്രൌഢിഭ്രമച്ചിത്താമതദര്ഹാം സതാം ഗതിഃ ॥ ൨൮ ॥

ശ്രീഭഗവാനുവാച
മാ മാ വൈദര്ഭ്യസൂയേഥാ ജാനേ ത്വാം മത്പരായണാമ് ।
ത്വദ്വചഃ ശ്രോതുകാമേന ക്ഷ്വേല്യാചരിതമങ്ഗനേ ॥ ൨൯ ॥

മുഖം ച പ്രേമസംരമ്ഭസ്ഫുരിതാധരമീക്ഷിതുമ് ।
കടാക്ഷേപാരുണാപാങ്ഗം സുന്ദരഭ്രുകുടീതടമ് ॥ ൩൦ ॥

അയം ഹി പരമോ ലാഭോ ഗൃഹേഷു ഗൃഹമേധിനാമ് ।
യന്നര്മൈരീയതേ യാമഃ പ്രിയയാ ഭീരു ഭാമിനി ॥ ൩൧ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
സൈവം ഭഗവതാ രാജന് വൈദര്ഭീ പരിസാന്ത്വിതാ ।
ജ്ഞാത്വാ തത്പരിഹാസോക്തിം പ്രിയത്യാഗഭയം ജഹൌ ॥ ൩൨ ॥

ബഭാഷ ഋഷഭം പുംസാം വീക്ഷന്തീ ഭഗവന്മുഖമ് ।
സവ്രീഡഹാസരുചിരസ്നിഗ്ധാപാങ്ഗേന ഭാരത ॥ ൩൩ ॥

ശ്രീരുക്മിണ്യുവാച
നന്വേവമേതദരവിന്ദവിലോചനാഹ
യദ്വൈ ഭവാന് ഭഗവതോഽസദൃശീ വിഭൂമ്നഃ ।
ക്വ സ്വേ മഹിമ്ന്യഭിരതോ ഭഗവാംസ്ത്ര്യധീശഃ
ക്വാഹം ഗുണപ്രകൃതിരജ്ഞഗൃഹീതപാദാ ॥ ൩൪ ॥

സത്യം ഭയാദിവ ഗുണേഭ്യ ഉരുക്രമാന്തഃ
ശേതേ സമുദ്ര ഉപലമ്ഭനമാത്ര ആത്മാ ।
നിത്യം കദിന്ദ്രിയഗണൈഃ കൃതവിഗ്രഹസ്ത്വം
ത്വത്സേവകൈര്നൃപപദം വിധുതം തമോഽന്ധമ് ॥ ൩൫ ॥

ത്വത്പാദപദ്മമകരന്ദജുഷാം മുനീനാം
വര്ത്മാസ്ഫുടം നൃപശുഭിര്നനു ദുര്വിഭാവ്യമ് ।
യസ്മാദലൌകികമിവേഹിതമീശ്വരസ്യ
ഭൂമംസ്തവേഹിതമഥോ അനു യേ ഭവന്തമ് ॥ ൩൬ ॥

നിഷ്കിഞ്ചനോ നനു ഭവാന് ന യതോഽസ്തി കിഞ്ചിദ്
യസ്മൈ ബലിം ബലിഭുജോഽപി ഹരന്ത്യജാദ്യാഃ ।
ന ത്വാ വിദന്ത്യസുതൃപോഽന്തകമാഢ്യതാന്ധാഃ
പ്രേഷ്ഠോ ഭവാന് ബലിഭുജാമപി തേഽപി തുഭ്യമ് ॥ ൩൭ ॥

ത്വം വൈ സമസ്തപുരുഷാര്ഥമയഃ ഫലാത്മാ
യദ്വാഞ്ഛയാ സുമതയോ വിസൃജന്തി കൃത്സ്നമ് ।
തേഷാം വിഭോ സമുചിതോ ഭവതഃ സമാജഃ
പുംസഃ സ്ത്രിയാശ്ച രതയോഃ സുഖദുഃഖിനോര്ന ॥ ൩൮ ॥

ത്വം ന്യസ്തദണ്ഡമുനിഭിര്ഗദിതാനുഭാവ
ആത്മാത്മദശ്ച ജഗതാമിതി മേ വൃതോഽസി ।
ഹിത്വാ ഭവദ്ഭ്രുവ ഉദീരിതകാലവേഗ
ധ്വസ്താശിഷോഽബ്ജഭവനാകപതീന് കുതോഽന്യേ ॥ ൩൯ ॥

ജാഡ്യം വചസ്തവ ഗദാഗ്രജ യസ്തു ഭൂപാന്
വിദ്രാവ്യ ശാര്ങ്ഗനിനദേന ജഹര്ഥ മാം ത്വമ് ।
സിംഹോ യഥാ സ്വബലിമീശ പശൂന് സ്വഭാഗം
തേഭ്യോ ഭയാദ് യദുദധിം ശരണം പ്രപന്നഃ ॥ ൪൦ ॥

യദ്വാഞ്ഛയാ നൃപശിഖാമണയോഽങ്ഗവൈന്യ-
ജായന്തനാഹുഷഗയാദയ ഐക്യപത്യമ് ।
രാജ്യം വിസൃജ്യ വിവിശുര്വനമമ്ബുജാക്ഷ
സീദന്തി തേഽനുപദവീം ത ഇഹാസ്ഥിതാഃ കിമ് ॥ ൪൧ ॥

കാന്യം ശ്രയേത തവ പാദസരോജഗന്ധ-
മാഘ്രായ സന്മുഖരിതം ജനതാപവര്ഗമ് ।
ലക്ഷ്മ്യാലയം ത്വവിഗണയ്യ ഗുണാലയസ്യ
മര്ത്യാ സദോരുഭയമര്ഥവിവിക്തദൃഷ്ടിഃ ॥ ൪൨ ॥

തം ത്വാനുരൂപമഭജം ജഗതാമധീശ-
മാത്മാനമത്ര ച പരത്ര ച കാമപൂരമ് ।
സ്യാന്മേ തവാങ്ഘ്രിരരണം സൃതിഭിര്ഭ്രമന്ത്യാ
യോ വൈ ഭജന്തമുപയാത്യനൃതാപവര്ഗഃ ॥ ൪൩ ॥

തസ്യാഃ സ്യുരച്യുത നൃപാ ഭവതോപദിഷ്ടാഃ
സ്ത്രീണാം ഗൃഹേഷു ഖരഗോശ്വവിഡാലഭൃത്യാഃ ।
യത്കര്ണമൂലമരികര്ഷണ നോപയായാദ്
യുഷ്മത്കഥാ മൃഡവിരിഞ്ചസഭാസു ഗീതാ ॥ ൪൪ ॥

ത്വക്ശ്മശ്രുരോമനഖകേശപിനദ്ധമന്ത-
ര്മാംസാസ്ഥിരക്തകൃമിവിട്കഫപിത്തവാതമ് ।
ജീവച്ഛവം ഭജതി കാന്തമതിര്വിമൂഢാ
യാ തേ പദാബ്ജമകരന്ദമജിഘ്രതീ സ്ത്രീ ॥ ൪൫ ॥

അസ്ത്വമ്ബുജാക്ഷ മമ തേ ചരണാനുരാഗ
ആത്മന് രതസ്യ മയി ചാനതിരിക്തദൃഷ്ടേഃ ।
യര്ഹ്യസ്യ വൃദ്ധയ ഉപാത്തരജോഽതിമാത്രോ
മാമീക്ഷസേ തദു ഹ നഃ പരമാനുകമ്പാ ॥ ൪൬ ॥

നൈവാലീകമഹം മന്യേ വചസ്തേ മധുസൂദന ।
അമ്ബായാ ഏവ ഹി പ്രായഃ കന്യായാഃ സ്യാദ് രതിഃ ക്വചിത് ॥ ൪൭ ॥

വ്യൂഢായാശ്ചാപി പുംശ്ചല്യാ മനോഽഭ്യേതി നവം നവമ് ।
ബുധോഽസതീം ന ബിഭൃയാത് താം ബിഭ്രദുഭയച്യുതഃ ॥ ൪൮ ॥

ശ്രീഭഗവാനുവാച
സാധ്വ്യേതച്ഛ്രോതുകാമൈസ്ത്വം രാജപുത്രീ പ്രലമ്ഭിതാ ।
മയോദിതം യദന്വാത്ഥ സര്വം തത് സത്യമേവ ഹി ॥ ൪൯ ॥

യാന് യാന് കാമയസേ കാമാന് മയ്യകാമായ ഭാമിനി ।
സന്തി ഹ്യേകാന്തഭക്തായാസ്തവ കല്യാണി നിത്യദ ॥ ൫൦ ॥

ഉപലബ്ധം പതിപ്രേമ പാതിവ്രത്യം ച തേഽനഘേ ।
യദ്വാക്യൈശ്ചാല്യമാനായാ ന ധീര്മയ്യപകര്ഷിതാ ॥ ൫൧ ॥

യേ മാം ഭജന്തി ദാമ്പത്യേ തപസാ വ്രതചര്യയാ ।
കാമാത്മാനോഽപവര്ഗേശം മോഹിതാ മമ മായയാ ॥ ൫൨ ॥

മാം പ്രാപ്യ മാനിന്യപവര്ഗസമ്പദം
വാഞ്ഛന്തി യേ സമ്പദ ഏവ തത്പതിമ് ।
തേ മന്ദഭാഗാ നിരയേഽപി യേ നൃണാം
മാത്രാത്മകത്വാത്നിരയഃ സുസങ്ഗമഃ ॥ ൫൩ ॥

ദിഷ്ട്യാ ഗൃഹേശ്വര്യസകൃന്മയി ത്വയാ
കൃതാനുവൃത്തിര്ഭവമോചനീ ഖലൈഃ ।
സുദുഷ്കരാസൌ സുതരാം ദുരാശിഷോ
ഹ്യസുംഭരായാ നികൃതിം ജുഷഃ സ്ത്രിയാഃ ॥ ൫൪ ॥

ന ത്വാദൃശീം പ്രണയിനീം ഗൃഹിണീം ഗൃഹേഷു
പശ്യാമി മാനിനി യയാ സ്വവിവാഹകാലേ ।
പ്രാപ്താന് നൃപാന്ന വിഗണയ്യ രഹോഹരോ മേ
പ്രസ്ഥാപിതോ ദ്വിജ ഉപശ്രുതസത്കഥസ്യ ॥ ൫൫ ॥

ഭ്രാതുര്വിരൂപകരണം യുധി നിര്ജിതസ്യ
പ്രോദ്വാഹപര്വണി ച തദ്വധമക്ഷഗോഷ്ഠ്യാമ് ।
ദുഃഖം സമുത്ഥമസഹോഽസ്മദയോഗഭീത്യാ
നൈവാബ്രവീഃ കിമപി തേന വയം ജിതാസ്തേ ॥ ൫൬ ॥

ദൂതസ്ത്വയാത്മലഭനേ സുവിവിക്തമന്ത്രഃ
പ്രസ്ഥാപിതോ മയി ചിരായതി ശൂന്യമേതത് ।
മത്വാ ജിഹാസ ഇദമങ്ഗമനന്യയോഗ്യം
തിഷ്ഠേത തത്ത്വയി വയം പ്രതിനന്ദയാമഃ ॥ ൫൭ ॥

ശ്രീശുക ഉവാച
ഏവം സൌരതസംലാപൈര്ഭഗവാന് ജഗദീശ്വരഃ ।
സ്വരതോ രമയാ രേമേ നരലോകം വിഡമ്ബയന് ॥ ൫൮ ॥

തഥാന്യാസാമപി വിഭുര്ഗൃഹേഷു ഗൃഹവാനിവ ।
ആസ്ഥിതോ ഗൃഹമേധീയാന് ധര്മാന് ലോകഗുരുര്ഹരിഃ ॥ ൫൯ ॥