શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
એકદોપવનં રાજન્ જગ્મુર્યદુકુમારકાઃ ।
વિહર્તું સામ્બપ્રદ્યુમ્નચારુભાનુગદાદયઃ ॥ ૧ ॥
એકદોપવનં રાજન્ જગ્મુર્યદુકુમારકાઃ ।
વિહર્તું સામ્બપ્રદ્યુમ્નચારુભાનુગદાદયઃ ॥ ૧ ॥
ક્રીડિત્વા સુચિરં તત્ર વિચિન્વન્તઃ પિપાસિતાઃ ।
જલં નિરુદકે કૂપે દદૃશુઃ સત્ત્વમદ્ભુતમ્ ॥ ૨ ॥
જલં નિરુદકે કૂપે દદૃશુઃ સત્ત્વમદ્ભુતમ્ ॥ ૨ ॥
કૃકલાસં ગિરિનિભં વીક્ષ્ય વિસ્મિતમાનસાઃ ।
તસ્ય ચોદ્ધરણે યત્નં ચક્રુસ્તે કૃપયાન્વિતાઃ ॥ ૩ ॥
તસ્ય ચોદ્ધરણે યત્નં ચક્રુસ્તે કૃપયાન્વિતાઃ ॥ ૩ ॥
ચર્મજૈસ્તાન્તવૈઃ પાશૈર્બદ્ધ્વા પતિતમર્ભકાઃ ।
નાશક્નુરન્ સમુદ્ધર્તું કૃષ્ણાયાચખ્યુરુત્સુકાઃ ॥ ૪ ॥
નાશક્નુરન્ સમુદ્ધર્તું કૃષ્ણાયાચખ્યુરુત્સુકાઃ ॥ ૪ ॥
તત્રાગત્યારવિન્દાક્ષો ભગવાન્ વિશ્વભાવનઃ ।
વીક્ષ્યોજ્જહાર વામેન તં કરેણ સ લીલયા ॥ ૫ ॥
વીક્ષ્યોજ્જહાર વામેન તં કરેણ સ લીલયા ॥ ૫ ॥
સ ઉત્તમઃશ્લોકકરાભિમૃષ્ટો
વિહાય સદ્યઃ કૃકલાસરૂપમ્ ।
સન્તપ્તચામીકરચારુવર્ણઃ
સ્વર્ગ્યદ્ભુતાલઙ્કરણામ્બરસ્રક્ ॥ ૬ ॥
વિહાય સદ્યઃ કૃકલાસરૂપમ્ ।
સન્તપ્તચામીકરચારુવર્ણઃ
સ્વર્ગ્યદ્ભુતાલઙ્કરણામ્બરસ્રક્ ॥ ૬ ॥
પપ્રચ્છ વિદ્વાનપિ તન્નિદાનં
જનેષુ વિખ્યાપયિતું મુકુન્દઃ ।
કસ્ત્વં મહાભાગ વરેણ્યરૂપો
દેવોત્તમં ત્વાં ગણયામિ નૂનમ્ ॥ ૭ ॥
જનેષુ વિખ્યાપયિતું મુકુન્દઃ ।
કસ્ત્વં મહાભાગ વરેણ્યરૂપો
દેવોત્તમં ત્વાં ગણયામિ નૂનમ્ ॥ ૭ ॥
સમ્પ્રાપિતોઽસ્યતદર્હઃ સુભદ્ર ।
આત્માનમાખ્યાહિ વિવિત્સતાં નો
યન્મન્યસે નઃ ક્ષમમત્ર વક્તુમ્ ॥ ૮ ॥
આત્માનમાખ્યાહિ વિવિત્સતાં નો
યન્મન્યસે નઃ ક્ષમમત્ર વક્તુમ્ ॥ ૮ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇતિ સ્મ રાજા સમ્પૃષ્ટઃ કૃષ્ણેનાનન્તમૂર્તિના ।
માધવં પ્રણિપત્યાહ કિરીટેનાર્કવર્ચસા ॥ ૯ ॥
ઇતિ સ્મ રાજા સમ્પૃષ્ટઃ કૃષ્ણેનાનન્તમૂર્તિના ।
માધવં પ્રણિપત્યાહ કિરીટેનાર્કવર્ચસા ॥ ૯ ॥
નૃગ ઉવાચ
નૃગો નામ નરેન્દ્રોઽહમિક્ષ્વાકુતનયઃ પ્રભો ।
દાનિષ્વાખ્યાયમાનેષુ યદિ તે કર્ણમસ્પૃશમ્ ॥ ૧૦ ॥
નૃગો નામ નરેન્દ્રોઽહમિક્ષ્વાકુતનયઃ પ્રભો ।
દાનિષ્વાખ્યાયમાનેષુ યદિ તે કર્ણમસ્પૃશમ્ ॥ ૧૦ ॥
કિં નુ તેઽવિદિતં નાથ સર્વભૂતાત્મસાક્ષિણઃ ।
કાલેનાવ્યાહતદૃશો વક્ષ્યેઽથાપિ તવાજ્ઞયા ॥ ૧૧ ॥
કાલેનાવ્યાહતદૃશો વક્ષ્યેઽથાપિ તવાજ્ઞયા ॥ ૧૧ ॥
યાવત્યઃ સિકતા ભૂમેર્યાવત્યો દિવિ તારકાઃ ।
યાવત્યો વર્ષધારાશ્ચ તાવતીરદદં સ્મ ગાઃ ॥ ૧૨ ॥
યાવત્યો વર્ષધારાશ્ચ તાવતીરદદં સ્મ ગાઃ ॥ ૧૨ ॥
પયસ્વિનીસ્તરુણીઃ શીલરૂપ-
ગુણોપપન્નાઃ કપિલા હેમશૃઙ્ગીઃ ।
ન્યાયાર્જિતા રૂપ્યખુરાઃ સવત્સા
દુકૂલમાલાભરણા દદાવહમ્ ॥ ૧૩ ॥
ગુણોપપન્નાઃ કપિલા હેમશૃઙ્ગીઃ ।
ન્યાયાર્જિતા રૂપ્યખુરાઃ સવત્સા
દુકૂલમાલાભરણા દદાવહમ્ ॥ ૧૩ ॥
સ્વલઙ્કૃતેભ્યો ગુણશીલવદ્ભ્યઃ
સીદત્કુટુમ્બેભ્ય ઋતવ્રતેભ્યઃ ।
તપઃશ્રુતબ્રહ્મવદાન્યસદ્ભ્યઃ
પ્રાદાં યુવભ્યો દ્વિજપુઙ્ગવેભ્યઃ ॥ ૧૪ ॥
સીદત્કુટુમ્બેભ્ય ઋતવ્રતેભ્યઃ ।
તપઃશ્રુતબ્રહ્મવદાન્યસદ્ભ્યઃ
પ્રાદાં યુવભ્યો દ્વિજપુઙ્ગવેભ્યઃ ॥ ૧૪ ॥
ગોભૂહિરણ્યાયતનાશ્વહસ્તિનઃ
કન્યાઃ સદાસીસ્તિલરૂપ્યશય્યાઃ ।
વાસાંસિ રત્નાનિ પરિચ્છદાન્ રથા-
નિષ્ટં ચ યજ્ઞૈશ્ચરિતં ચ પૂર્તમ્ ॥ ૧૫ ॥
કન્યાઃ સદાસીસ્તિલરૂપ્યશય્યાઃ ।
વાસાંસિ રત્નાનિ પરિચ્છદાન્ રથા-
નિષ્ટં ચ યજ્ઞૈશ્ચરિતં ચ પૂર્તમ્ ॥ ૧૫ ॥
કસ્યચિદ્ દ્વિજમુખ્યસ્ય ભ્રષ્ટા ગૌર્મમ ગોધને ।
સમ્પૃક્તાવિદુષા સા ચ મયા દત્તા દ્વિજાતયે ॥ ૧૬ ॥
સમ્પૃક્તાવિદુષા સા ચ મયા દત્તા દ્વિજાતયે ॥ ૧૬ ॥
તાં નીયમાનાં તત્સ્વામી દૃષ્ટ્વોવાચ મમેતિ તમ્ ।
મમેતિ પરિગ્રાહ્યાહ નૃગો મે દત્તવાનિતિ ॥ ૧૭ ॥
મમેતિ પરિગ્રાહ્યાહ નૃગો મે દત્તવાનિતિ ॥ ૧૭ ॥
વિપ્રૌ વિવદમાનૌ મામૂચતુઃ સ્વાર્થસાધકૌ ।
ભવાન્ દાતાપહર્તેતિ તચ્છ્રુત્વા મેઽભવદ્ ભ્રમઃ ॥ ૧૮ ॥
ભવાન્ દાતાપહર્તેતિ તચ્છ્રુત્વા મેઽભવદ્ ભ્રમઃ ॥ ૧૮ ॥
અનુનીતાવુભૌ વિપ્રૌ ધર્મકૃચ્છ્રગતેન વૈ ।
ગવાં લક્ષં પ્રકૃષ્ટાનાં દાસ્યામ્યેષા પ્રદીયતામ્ ॥ ૧૯ ॥
ગવાં લક્ષં પ્રકૃષ્ટાનાં દાસ્યામ્યેષા પ્રદીયતામ્ ॥ ૧૯ ॥
ભવન્તાવનુગૃહ્ણીતાં કિઙ્કરસ્યાવિજાનતઃ ।
સમુદ્ધરતં માં કૃચ્છ્રાત્ પતન્તં નિરયેઽશુચૌ ॥ ૨૦ ॥
સમુદ્ધરતં માં કૃચ્છ્રાત્ પતન્તં નિરયેઽશુચૌ ॥ ૨૦ ॥
નાહં પ્રતીચ્છે વૈ રાજન્નિત્યુક્ત્વા સ્વામ્યપાક્રમત્ ।
નાન્યદ્ ગવામપ્યયુતમિચ્છામીત્યપરો યયૌ ॥ ૨૧ ॥
નાન્યદ્ ગવામપ્યયુતમિચ્છામીત્યપરો યયૌ ॥ ૨૧ ॥
એતસ્મિન્નન્તરે યામૈર્દૂતૈર્નીતો યમક્ષયમ્ ।
યમેન પૃષ્ટસ્તત્રાહં દેવદેવ જગત્પતે ॥ ૨૨ ॥
યમેન પૃષ્ટસ્તત્રાહં દેવદેવ જગત્પતે ॥ ૨૨ ॥
પૂર્વં ત્વમશુભં ભુઙ્ક્ષ ઉતાહો નૃપતે શુભમ્ ।
નાન્તં દાનસ્ય ધર્મસ્ય પશ્યે લોકસ્ય ભાસ્વતઃ ॥ ૨૩ ॥
નાન્તં દાનસ્ય ધર્મસ્ય પશ્યે લોકસ્ય ભાસ્વતઃ ॥ ૨૩ ॥
પૂર્વં દેવાશુભં ભુઞ્જ ઇતિ પ્રાહ પતેતિ સઃ ।
તાવદદ્રાક્ષમાત્માનં કૃકલાસં પતન્ પ્રભો ॥ ૨૪ ॥
તાવદદ્રાક્ષમાત્માનં કૃકલાસં પતન્ પ્રભો ॥ ૨૪ ॥
બ્રહ્મણ્યસ્ય વદાન્યસ્ય તવ દાસસ્ય કેશવ ।
સ્મૃતિર્નાદ્યાપિ વિધ્વસ્તા ભવત્સન્દર્શનાર્થિનઃ ॥ ૨૫ ॥
સ્મૃતિર્નાદ્યાપિ વિધ્વસ્તા ભવત્સન્દર્શનાર્થિનઃ ॥ ૨૫ ॥
સ ત્વં કથં મમ વિભોઽક્ષિપથઃ પરાત્મા
યોગેશ્વરૈઃ શ્રુતિદૃશામલહૃદ્વિભાવ્યઃ ।
સાક્ષાદધોક્ષજ ઉરુવ્યસનાન્ધબુદ્ધેઃ
સ્યાન્મેઽનુદૃશ્ય ઇહ યસ્ય ભવાપવર્ગઃ ॥ ૨૬ ॥
યોગેશ્વરૈઃ શ્રુતિદૃશામલહૃદ્વિભાવ્યઃ ।
સાક્ષાદધોક્ષજ ઉરુવ્યસનાન્ધબુદ્ધેઃ
સ્યાન્મેઽનુદૃશ્ય ઇહ યસ્ય ભવાપવર્ગઃ ॥ ૨૬ ॥
દેવદેવ જગન્નાથ ગોવિન્દ પુરુષોત્તમ ।
નારાયણ હૃષીકેશ પુણ્યશ્લોકાચ્યુતાવ્યય ॥ ૨૭ ॥
નારાયણ હૃષીકેશ પુણ્યશ્લોકાચ્યુતાવ્યય ॥ ૨૭ ॥
અનુજાનીહિ માં કૃષ્ણ યાન્તં દેવગતિં પ્રભો ।
યત્ર ક્વાપિ સતશ્ચેતો ભૂયાન્મે ત્વત્પદાસ્પદમ્ ॥ ૨૮ ॥
યત્ર ક્વાપિ સતશ્ચેતો ભૂયાન્મે ત્વત્પદાસ્પદમ્ ॥ ૨૮ ॥
નમસ્તે સર્વભાવાય બ્રહ્મણેઽનન્તશક્તયે ।
કૃષ્ણાય વાસુદેવાય યોગાનાં પતયે નમઃ ॥ ૨૯ ॥
કૃષ્ણાય વાસુદેવાય યોગાનાં પતયે નમઃ ॥ ૨૯ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તં પરિક્રમ્ય પાદૌ સ્પૃષ્ટ્વા સ્વમૌલિના ।
અનુજ્ઞાતો વિમાનાગ્ર્યમારુહત્ પશ્યતાં નૃણામ્ ॥ ૩૦ ॥
અનુજ્ઞાતો વિમાનાગ્ર્યમારુહત્ પશ્યતાં નૃણામ્ ॥ ૩૦ ॥
કૃષ્ણઃ પરિજનં પ્રાહ ભગવાન્ દેવકીસુતઃ ।
બ્રહ્મણ્યદેવો ધર્માત્મા રાજન્યાનનુશિક્ષયન્ ॥ ૩૧ ॥
બ્રહ્મણ્યદેવો ધર્માત્મા રાજન્યાનનુશિક્ષયન્ ॥ ૩૧ ॥
દુર્જરં બત બ્રહ્મસ્વં ભુક્તમગ્નેર્મનાગપિ ।
તેજીયસોઽપિ કિમુત રાજ્ઞાં ઈશ્વરમાનિનામ્ ॥ ૩૨ ॥
તેજીયસોઽપિ કિમુત રાજ્ઞાં ઈશ્વરમાનિનામ્ ॥ ૩૨ ॥
નાહં હાલાહલં મન્યે વિષં યસ્ય પ્રતિક્રિયા ।
બ્રહ્મસ્વં હિ વિષં પ્રોક્તં નાસ્ય પ્રતિવિધિર્ભુવિ ॥ ૩૩ ॥
બ્રહ્મસ્વં હિ વિષં પ્રોક્તં નાસ્ય પ્રતિવિધિર્ભુવિ ॥ ૩૩ ॥
હિનસ્તિ વિષમત્તારં વહ્નિરદ્ભિઃ પ્રશામ્યતિ ।
કુલં સમૂલં દહતિ બ્રહ્મસ્વારણિપાવકઃ ॥ ૩૪ ॥
કુલં સમૂલં દહતિ બ્રહ્મસ્વારણિપાવકઃ ॥ ૩૪ ॥
બ્રહ્મસ્વં દુરનુજ્ઞાતં ભુક્તં હન્તિ ત્રિપૂરુષમ્ ।
પ્રસહ્ય તુ બલાદ્ ભુક્તં દશ પૂર્વાન્ દશાપરાન્ ॥ ૩૫ ॥
પ્રસહ્ય તુ બલાદ્ ભુક્તં દશ પૂર્વાન્ દશાપરાન્ ॥ ૩૫ ॥
રાજાનો રાજલક્ષ્મ્યાન્ધા નાત્મપાતં વિચક્ષતે ।
નિરયં યેઽભિમન્યન્તે બ્રહ્મસ્વં સાધુ બાલિશાઃ ॥ ૩૬ ॥
નિરયં યેઽભિમન્યન્તે બ્રહ્મસ્વં સાધુ બાલિશાઃ ॥ ૩૬ ॥
ગૃહ્ણન્તિ યાવતઃ પાંશૂન્ ક્રન્દતામશ્રુબિન્દવઃ ।
વિપ્રાણાં હૃતવૃત્તીનાં વદાન્યાનાં કુટુમ્બિનામ્ ॥ ૩૭ ॥
વિપ્રાણાં હૃતવૃત્તીનાં વદાન્યાનાં કુટુમ્બિનામ્ ॥ ૩૭ ॥
રાજાનો રાજકુલ્યાશ્ચ તાવતોઽબ્દાન્નિરઙ્કુશાઃ ।
કુમ્ભીપાકેષુ પચ્યન્તે બ્રહ્મદાયાપહારિણઃ ॥ ૩૮ ॥
કુમ્ભીપાકેષુ પચ્યન્તે બ્રહ્મદાયાપહારિણઃ ॥ ૩૮ ॥
સ્વદત્તાં પરદત્તાં વા બ્રહ્મવૃત્તિં હરેચ્ચ યઃ ।
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ ॥ ૩૯ ॥
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ ॥ ૩૯ ॥
ન મે બ્રહ્મધનં ભૂયાદ્ યદ્ ગૃધ્વાલ્પાયુષો નરાઃ ।
પરાજિતાશ્ચ્યુતા રાજ્યાદ્ ભવન્ત્યુદ્વેજિનોઽહયઃ ॥ ૪૦ ॥
પરાજિતાશ્ચ્યુતા રાજ્યાદ્ ભવન્ત્યુદ્વેજિનોઽહયઃ ॥ ૪૦ ॥
વિપ્રં કૃતાગસમપિ નૈવ દ્રુહ્યત મામકાઃ ।
ઘ્નન્તં બહુ શપન્તં વા નમસ્કુરુત નિત્યશઃ ॥ ૪૧ ॥
ઘ્નન્તં બહુ શપન્તં વા નમસ્કુરુત નિત્યશઃ ॥ ૪૧ ॥
યથાહં પ્રણમે વિપ્રાનનુકાલં સમાહિતઃ ।
તથા નમત યૂયં ચ યોઽન્યથા મે સ દણ્ડભાક્ ॥ ૪૨ ॥
તથા નમત યૂયં ચ યોઽન્યથા મે સ દણ્ડભાક્ ॥ ૪૨ ॥
બ્રાહ્મણાર્થો હ્યપહૃતો હર્તારં પાતયત્યધઃ ।
અજાનન્તમપિ હ્યેનં નૃગં બ્રાહ્મણગૌરિવ ॥ ૪૩ ॥
અજાનન્તમપિ હ્યેનં નૃગં બ્રાહ્મણગૌરિવ ॥ ૪૩ ॥
એવં વિશ્રાવ્ય ભગવાન્ મુકુન્દો દ્વારકૌકસઃ ।
પાવનઃ સર્વલોકાનાં વિવેશ નિજમન્દિરમ્ ॥ ૪૪ ॥
પાવનઃ સર્વલોકાનાં વિવેશ નિજમન્દિરમ્ ॥ ૪૪ ॥