ശ്രീബാദരായണിരുവാച
ഏകദോപവനം രാജന് ജഗ്മുര്യദുകുമാരകാഃ ।
വിഹര്തും സാമ്ബപ്രദ്യുമ്നചാരുഭാനുഗദാദയഃ ॥ ൧ ॥
ഏകദോപവനം രാജന് ജഗ്മുര്യദുകുമാരകാഃ ।
വിഹര്തും സാമ്ബപ്രദ്യുമ്നചാരുഭാനുഗദാദയഃ ॥ ൧ ॥
ക്രീഡിത്വാ സുചിരം തത്ര വിചിന്വന്തഃ പിപാസിതാഃ ।
ജലം നിരുദകേ കൂപേ ദദൃശുഃ സത്ത്വമദ്ഭുതമ് ॥ ൨ ॥
ജലം നിരുദകേ കൂപേ ദദൃശുഃ സത്ത്വമദ്ഭുതമ് ॥ ൨ ॥
കൃകലാസം ഗിരിനിഭം വീക്ഷ്യ വിസ്മിതമാനസാഃ ।
തസ്യ ചോദ്ധരണേ യത്നം ചക്രുസ്തേ കൃപയാന്വിതാഃ ॥ ൩ ॥
തസ്യ ചോദ്ധരണേ യത്നം ചക്രുസ്തേ കൃപയാന്വിതാഃ ॥ ൩ ॥
ചര്മജൈസ്താന്തവൈഃ പാശൈര്ബദ്ധ്വാ പതിതമര്ഭകാഃ ।
നാശക്നുരന് സമുദ്ധര്തും കൃഷ്ണായാചഖ്യുരുത്സുകാഃ ॥ ൪ ॥
നാശക്നുരന് സമുദ്ധര്തും കൃഷ്ണായാചഖ്യുരുത്സുകാഃ ॥ ൪ ॥
തത്രാഗത്യാരവിന്ദാക്ഷോ ഭഗവാന് വിശ്വഭാവനഃ ।
വീക്ഷ്യോജ്ജഹാര വാമേന തം കരേണ സ ലീലയാ ॥ ൫ ॥
വീക്ഷ്യോജ്ജഹാര വാമേന തം കരേണ സ ലീലയാ ॥ ൫ ॥
സ ഉത്തമഃശ്ലോകകരാഭിമൃഷ്ടോ
വിഹായ സദ്യഃ കൃകലാസരൂപമ് ।
സന്തപ്തചാമീകരചാരുവര്ണഃ
സ്വര്ഗ്യദ്ഭുതാലങ്കരണാമ്ബരസ്രക് ॥ ൬ ॥
വിഹായ സദ്യഃ കൃകലാസരൂപമ് ।
സന്തപ്തചാമീകരചാരുവര്ണഃ
സ്വര്ഗ്യദ്ഭുതാലങ്കരണാമ്ബരസ്രക് ॥ ൬ ॥
പപ്രച്ഛ വിദ്വാനപി തന്നിദാനം
ജനേഷു വിഖ്യാപയിതും മുകുന്ദഃ ।
കസ്ത്വം മഹാഭാഗ വരേണ്യരൂപോ
ദേവോത്തമം ത്വാം ഗണയാമി നൂനമ് ॥ ൭ ॥
ജനേഷു വിഖ്യാപയിതും മുകുന്ദഃ ।
കസ്ത്വം മഹാഭാഗ വരേണ്യരൂപോ
ദേവോത്തമം ത്വാം ഗണയാമി നൂനമ് ॥ ൭ ॥
സമ്പ്രാപിതോഽസ്യതദര്ഹഃ സുഭദ്ര ।
ആത്മാനമാഖ്യാഹി വിവിത്സതാം നോ
യന്മന്യസേ നഃ ക്ഷമമത്ര വക്തുമ് ॥ ൮ ॥
ആത്മാനമാഖ്യാഹി വിവിത്സതാം നോ
യന്മന്യസേ നഃ ക്ഷമമത്ര വക്തുമ് ॥ ൮ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇതി സ്മ രാജാ സമ്പൃഷ്ടഃ കൃഷ്ണേനാനന്തമൂര്തിനാ ।
മാധവം പ്രണിപത്യാഹ കിരീടേനാര്കവര്ചസാ ॥ ൯ ॥
ഇതി സ്മ രാജാ സമ്പൃഷ്ടഃ കൃഷ്ണേനാനന്തമൂര്തിനാ ।
മാധവം പ്രണിപത്യാഹ കിരീടേനാര്കവര്ചസാ ॥ ൯ ॥
നൃഗ ഉവാച
നൃഗോ നാമ നരേന്ദ്രോഽഹമിക്ഷ്വാകുതനയഃ പ്രഭോ ।
ദാനിഷ്വാഖ്യായമാനേഷു യദി തേ കര്ണമസ്പൃശമ് ॥ ൧൦ ॥
നൃഗോ നാമ നരേന്ദ്രോഽഹമിക്ഷ്വാകുതനയഃ പ്രഭോ ।
ദാനിഷ്വാഖ്യായമാനേഷു യദി തേ കര്ണമസ്പൃശമ് ॥ ൧൦ ॥
കിം നു തേഽവിദിതം നാഥ സര്വഭൂതാത്മസാക്ഷിണഃ ।
കാലേനാവ്യാഹതദൃശോ വക്ഷ്യേഽഥാപി തവാജ്ഞയാ ॥ ൧൧ ॥
കാലേനാവ്യാഹതദൃശോ വക്ഷ്യേഽഥാപി തവാജ്ഞയാ ॥ ൧൧ ॥
യാവത്യഃ സികതാ ഭൂമേര്യാവത്യോ ദിവി താരകാഃ ।
യാവത്യോ വര്ഷധാരാശ്ച താവതീരദദം സ്മ ഗാഃ ॥ ൧൨ ॥
യാവത്യോ വര്ഷധാരാശ്ച താവതീരദദം സ്മ ഗാഃ ॥ ൧൨ ॥
പയസ്വിനീസ്തരുണീഃ ശീലരൂപ-
ഗുണോപപന്നാഃ കപിലാ ഹേമശൃങ്ഗീഃ ।
ന്യായാര്ജിതാ രൂപ്യഖുരാഃ സവത്സാ
ദുകൂലമാലാഭരണാ ദദാവഹമ് ॥ ൧൩ ॥
ഗുണോപപന്നാഃ കപിലാ ഹേമശൃങ്ഗീഃ ।
ന്യായാര്ജിതാ രൂപ്യഖുരാഃ സവത്സാ
ദുകൂലമാലാഭരണാ ദദാവഹമ് ॥ ൧൩ ॥
സ്വലങ്കൃതേഭ്യോ ഗുണശീലവദ്ഭ്യഃ
സീദത്കുടുമ്ബേഭ്യ ഋതവ്രതേഭ്യഃ ।
തപഃശ്രുതബ്രഹ്മവദാന്യസദ്ഭ്യഃ
പ്രാദാം യുവഭ്യോ ദ്വിജപുങ്ഗവേഭ്യഃ ॥ ൧൪ ॥
സീദത്കുടുമ്ബേഭ്യ ഋതവ്രതേഭ്യഃ ।
തപഃശ്രുതബ്രഹ്മവദാന്യസദ്ഭ്യഃ
പ്രാദാം യുവഭ്യോ ദ്വിജപുങ്ഗവേഭ്യഃ ॥ ൧൪ ॥
ഗോഭൂഹിരണ്യായതനാശ്വഹസ്തിനഃ
കന്യാഃ സദാസീസ്തിലരൂപ്യശയ്യാഃ ।
വാസാംസി രത്നാനി പരിച്ഛദാന് രഥാ-
നിഷ്ടം ച യജ്ഞൈശ്ചരിതം ച പൂര്തമ് ॥ ൧൫ ॥
കന്യാഃ സദാസീസ്തിലരൂപ്യശയ്യാഃ ।
വാസാംസി രത്നാനി പരിച്ഛദാന് രഥാ-
നിഷ്ടം ച യജ്ഞൈശ്ചരിതം ച പൂര്തമ് ॥ ൧൫ ॥
കസ്യചിദ് ദ്വിജമുഖ്യസ്യ ഭ്രഷ്ടാ ഗൌര്മമ ഗോധനേ ।
സമ്പൃക്താവിദുഷാ സാ ച മയാ ദത്താ ദ്വിജാതയേ ॥ ൧൬ ॥
സമ്പൃക്താവിദുഷാ സാ ച മയാ ദത്താ ദ്വിജാതയേ ॥ ൧൬ ॥
താം നീയമാനാം തത്സ്വാമീ ദൃഷ്ട്വോവാച മമേതി തമ് ।
മമേതി പരിഗ്രാഹ്യാഹ നൃഗോ മേ ദത്തവാനിതി ॥ ൧൭ ॥
മമേതി പരിഗ്രാഹ്യാഹ നൃഗോ മേ ദത്തവാനിതി ॥ ൧൭ ॥
വിപ്രൌ വിവദമാനൌ മാമൂചതുഃ സ്വാര്ഥസാധകൌ ।
ഭവാന് ദാതാപഹര്തേതി തച്ഛ്രുത്വാ മേഽഭവദ് ഭ്രമഃ ॥ ൧൮ ॥
ഭവാന് ദാതാപഹര്തേതി തച്ഛ്രുത്വാ മേഽഭവദ് ഭ്രമഃ ॥ ൧൮ ॥
അനുനീതാവുഭൌ വിപ്രൌ ധര്മകൃച്ഛ്രഗതേന വൈ ।
ഗവാം ലക്ഷം പ്രകൃഷ്ടാനാം ദാസ്യാമ്യേഷാ പ്രദീയതാമ് ॥ ൧൯ ॥
ഗവാം ലക്ഷം പ്രകൃഷ്ടാനാം ദാസ്യാമ്യേഷാ പ്രദീയതാമ് ॥ ൧൯ ॥
ഭവന്താവനുഗൃഹ്ണീതാം കിങ്കരസ്യാവിജാനതഃ ।
സമുദ്ധരതം മാം കൃച്ഛ്രാത് പതന്തം നിരയേഽശുചൌ ॥ ൨൦ ॥
സമുദ്ധരതം മാം കൃച്ഛ്രാത് പതന്തം നിരയേഽശുചൌ ॥ ൨൦ ॥
നാഹം പ്രതീച്ഛേ വൈ രാജന്നിത്യുക്ത്വാ സ്വാമ്യപാക്രമത് ।
നാന്യദ് ഗവാമപ്യയുതമിച്ഛാമീത്യപരോ യയൌ ॥ ൨൧ ॥
നാന്യദ് ഗവാമപ്യയുതമിച്ഛാമീത്യപരോ യയൌ ॥ ൨൧ ॥
ഏതസ്മിന്നന്തരേ യാമൈര്ദൂതൈര്നീതോ യമക്ഷയമ് ।
യമേന പൃഷ്ടസ്തത്രാഹം ദേവദേവ ജഗത്പതേ ॥ ൨൨ ॥
യമേന പൃഷ്ടസ്തത്രാഹം ദേവദേവ ജഗത്പതേ ॥ ൨൨ ॥
പൂര്വം ത്വമശുഭം ഭുങ്ക്ഷ ഉതാഹോ നൃപതേ ശുഭമ് ।
നാന്തം ദാനസ്യ ധര്മസ്യ പശ്യേ ലോകസ്യ ഭാസ്വതഃ ॥ ൨൩ ॥
നാന്തം ദാനസ്യ ധര്മസ്യ പശ്യേ ലോകസ്യ ഭാസ്വതഃ ॥ ൨൩ ॥
പൂര്വം ദേവാശുഭം ഭുഞ്ജ ഇതി പ്രാഹ പതേതി സഃ ।
താവദദ്രാക്ഷമാത്മാനം കൃകലാസം പതന് പ്രഭോ ॥ ൨൪ ॥
താവദദ്രാക്ഷമാത്മാനം കൃകലാസം പതന് പ്രഭോ ॥ ൨൪ ॥
ബ്രഹ്മണ്യസ്യ വദാന്യസ്യ തവ ദാസസ്യ കേശവ ।
സ്മൃതിര്നാദ്യാപി വിധ്വസ്താ ഭവത്സന്ദര്ശനാര്ഥിനഃ ॥ ൨൫ ॥
സ്മൃതിര്നാദ്യാപി വിധ്വസ്താ ഭവത്സന്ദര്ശനാര്ഥിനഃ ॥ ൨൫ ॥
സ ത്വം കഥം മമ വിഭോഽക്ഷിപഥഃ പരാത്മാ
യോഗേശ്വരൈഃ ശ്രുതിദൃശാമലഹൃദ്വിഭാവ്യഃ ।
സാക്ഷാദധോക്ഷജ ഉരുവ്യസനാന്ധബുദ്ധേഃ
സ്യാന്മേഽനുദൃശ്യ ഇഹ യസ്യ ഭവാപവര്ഗഃ ॥ ൨൬ ॥
യോഗേശ്വരൈഃ ശ്രുതിദൃശാമലഹൃദ്വിഭാവ്യഃ ।
സാക്ഷാദധോക്ഷജ ഉരുവ്യസനാന്ധബുദ്ധേഃ
സ്യാന്മേഽനുദൃശ്യ ഇഹ യസ്യ ഭവാപവര്ഗഃ ॥ ൨൬ ॥
ദേവദേവ ജഗന്നാഥ ഗോവിന്ദ പുരുഷോത്തമ ।
നാരായണ ഹൃഷീകേശ പുണ്യശ്ലോകാച്യുതാവ്യയ ॥ ൨൭ ॥
നാരായണ ഹൃഷീകേശ പുണ്യശ്ലോകാച്യുതാവ്യയ ॥ ൨൭ ॥
അനുജാനീഹി മാം കൃഷ്ണ യാന്തം ദേവഗതിം പ്രഭോ ।
യത്ര ക്വാപി സതശ്ചേതോ ഭൂയാന്മേ ത്വത്പദാസ്പദമ് ॥ ൨൮ ॥
യത്ര ക്വാപി സതശ്ചേതോ ഭൂയാന്മേ ത്വത്പദാസ്പദമ് ॥ ൨൮ ॥
നമസ്തേ സര്വഭാവായ ബ്രഹ്മണേഽനന്തശക്തയേ ।
കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ യോഗാനാം പതയേ നമഃ ॥ ൨൯ ॥
കൃഷ്ണായ വാസുദേവായ യോഗാനാം പതയേ നമഃ ॥ ൨൯ ॥
ഇത്യുക്ത്വാ തം പരിക്രമ്യ പാദൌ സ്പൃഷ്ട്വാ സ്വമൌലിനാ ।
അനുജ്ഞാതോ വിമാനാഗ്ര്യമാരുഹത് പശ്യതാം നൃണാമ് ॥ ൩൦ ॥
അനുജ്ഞാതോ വിമാനാഗ്ര്യമാരുഹത് പശ്യതാം നൃണാമ് ॥ ൩൦ ॥
കൃഷ്ണഃ പരിജനം പ്രാഹ ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ ।
ബ്രഹ്മണ്യദേവോ ധര്മാത്മാ രാജന്യാനനുശിക്ഷയന് ॥ ൩൧ ॥
ബ്രഹ്മണ്യദേവോ ധര്മാത്മാ രാജന്യാനനുശിക്ഷയന് ॥ ൩൧ ॥
ദുര്ജരം ബത ബ്രഹ്മസ്വം ഭുക്തമഗ്നേര്മനാഗപി ।
തേജീയസോഽപി കിമുത രാജ്ഞാം ഈശ്വരമാനിനാമ് ॥ ൩൨ ॥
തേജീയസോഽപി കിമുത രാജ്ഞാം ഈശ്വരമാനിനാമ് ॥ ൩൨ ॥
നാഹം ഹാലാഹലം മന്യേ വിഷം യസ്യ പ്രതിക്രിയാ ।
ബ്രഹ്മസ്വം ഹി വിഷം പ്രോക്തം നാസ്യ പ്രതിവിധിര്ഭുവി ॥ ൩൩ ॥
ബ്രഹ്മസ്വം ഹി വിഷം പ്രോക്തം നാസ്യ പ്രതിവിധിര്ഭുവി ॥ ൩൩ ॥
ഹിനസ്തി വിഷമത്താരം വഹ്നിരദ്ഭിഃ പ്രശാമ്യതി ।
കുലം സമൂലം ദഹതി ബ്രഹ്മസ്വാരണിപാവകഃ ॥ ൩൪ ॥
കുലം സമൂലം ദഹതി ബ്രഹ്മസ്വാരണിപാവകഃ ॥ ൩൪ ॥
ബ്രഹ്മസ്വം ദുരനുജ്ഞാതം ഭുക്തം ഹന്തി ത്രിപൂരുഷമ് ।
പ്രസഹ്യ തു ബലാദ് ഭുക്തം ദശ പൂര്വാന് ദശാപരാന് ॥ ൩൫ ॥
പ്രസഹ്യ തു ബലാദ് ഭുക്തം ദശ പൂര്വാന് ദശാപരാന് ॥ ൩൫ ॥
രാജാനോ രാജലക്ഷ്മ്യാന്ധാ നാത്മപാതം വിചക്ഷതേ ।
നിരയം യേഽഭിമന്യന്തേ ബ്രഹ്മസ്വം സാധു ബാലിശാഃ ॥ ൩൬ ॥
നിരയം യേഽഭിമന്യന്തേ ബ്രഹ്മസ്വം സാധു ബാലിശാഃ ॥ ൩൬ ॥
ഗൃഹ്ണന്തി യാവതഃ പാംശൂന് ക്രന്ദതാമശ്രുബിന്ദവഃ ।
വിപ്രാണാം ഹൃതവൃത്തീനാം വദാന്യാനാം കുടുമ്ബിനാമ് ॥ ൩൭ ॥
വിപ്രാണാം ഹൃതവൃത്തീനാം വദാന്യാനാം കുടുമ്ബിനാമ് ॥ ൩൭ ॥
രാജാനോ രാജകുല്യാശ്ച താവതോഽബ്ദാന്നിരങ്കുശാഃ ।
കുമ്ഭീപാകേഷു പച്യന്തേ ബ്രഹ്മദായാപഹാരിണഃ ॥ ൩൮ ॥
കുമ്ഭീപാകേഷു പച്യന്തേ ബ്രഹ്മദായാപഹാരിണഃ ॥ ൩൮ ॥
സ്വദത്താം പരദത്താം വാ ബ്രഹ്മവൃത്തിം ഹരേച്ച യഃ ।
ഷഷ്ടിവര്ഷസഹസ്രാണി വിഷ്ഠായാം ജായതേ കൃമിഃ ॥ ൩൯ ॥
ഷഷ്ടിവര്ഷസഹസ്രാണി വിഷ്ഠായാം ജായതേ കൃമിഃ ॥ ൩൯ ॥
ന മേ ബ്രഹ്മധനം ഭൂയാദ് യദ് ഗൃധ്വാല്പായുഷോ നരാഃ ।
പരാജിതാശ്ച്യുതാ രാജ്യാദ് ഭവന്ത്യുദ്വേജിനോഽഹയഃ ॥ ൪൦ ॥
പരാജിതാശ്ച്യുതാ രാജ്യാദ് ഭവന്ത്യുദ്വേജിനോഽഹയഃ ॥ ൪൦ ॥
വിപ്രം കൃതാഗസമപി നൈവ ദ്രുഹ്യത മാമകാഃ ।
ഘ്നന്തം ബഹു ശപന്തം വാ നമസ്കുരുത നിത്യശഃ ॥ ൪൧ ॥
ഘ്നന്തം ബഹു ശപന്തം വാ നമസ്കുരുത നിത്യശഃ ॥ ൪൧ ॥
യഥാഹം പ്രണമേ വിപ്രാനനുകാലം സമാഹിതഃ ।
തഥാ നമത യൂയം ച യോഽന്യഥാ മേ സ ദണ്ഡഭാക് ॥ ൪൨ ॥
തഥാ നമത യൂയം ച യോഽന്യഥാ മേ സ ദണ്ഡഭാക് ॥ ൪൨ ॥
ബ്രാഹ്മണാര്ഥോ ഹ്യപഹൃതോ ഹര്താരം പാതയത്യധഃ ।
അജാനന്തമപി ഹ്യേനം നൃഗം ബ്രാഹ്മണഗൌരിവ ॥ ൪൩ ॥
അജാനന്തമപി ഹ്യേനം നൃഗം ബ്രാഹ്മണഗൌരിവ ॥ ൪൩ ॥
ഏവം വിശ്രാവ്യ ഭഗവാന് മുകുന്ദോ ദ്വാരകൌകസഃ ।
പാവനഃ സര്വലോകാനാം വിവേശ നിജമന്ദിരമ് ॥ ൪൪ ॥
പാവനഃ സര്വലോകാനാം വിവേശ നിജമന്ദിരമ് ॥ ൪൪ ॥