শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ১০.৮৪

শ্ৰীশুক উৱাচ
শ্ৰুত্ৱা পৃথা সুবলপুত্ৰ্যথ যাজ্ঞসেনী
মাধৱ্যথ ক্ষিতিপপত্ন্য উত স্ৱগোপ্যঃ ।
কৃষ্ণেঽখিলাত্মনি হৰৌ প্ৰণযানুবন্ধং
সৰ্ৱা ৱিসিস্ম্যুৰলমশ্ৰুকলাকুলাক্ষ্যঃ ॥ ১ ॥

ইতি সম্ভাষমাণাসু স্ত্ৰীভিঃ স্ত্ৰীষু নৃভিৰ্নৃষু ।
আযযুৰ্মুনযস্তত্ৰ কৃষ্ণৰামদিদৃক্ষযা ॥ ২ ॥

দ্ৱৈপাযনো নাৰদশ্চ চ্যৱনো দেৱলোঽসিতঃ ।
ৱিশ্ৱামিত্ৰঃ শতানন্দো ভৰদ্ৱাজোঽথ গৌতমঃ ॥ ৩ ॥

ৰামঃ সশিষ্যো ভগৱান্ ৱসিষ্ঠো গালৱো ভৃগুঃ ।
পুলস্ত্যঃ কশ্যপোঽত্ৰিশ্চ মাৰ্কণ্ডেযো বৃহস্পতিঃ ॥ ৪ ॥

দ্ৱিতস্ত্ৰিতশ্চৈকতশ্চ ব্ৰহ্মপুত্ৰাস্তথাঙ্গিৰাঃ ।
অগস্ত্যো যাজ্ঞৱল্ক্যশ্চ ৱামদেৱাদযোঽপৰে ॥ ৫ ॥

তান্ দৃষ্ট্ৱা সহসোত্থায প্ৰাগাসীনা নৃপাদযঃ ।
পাণ্ডৱাঃ কৃষ্ণৰামৌ চ প্ৰণেমুৰ্ৱিশ্ৱৱন্দিতান্ ॥ ৬ ॥

তানানৰ্চুৰ্যথা সৰ্ৱে সহৰামোঽচ্যুতোঽৰ্চযত্ ।
স্ৱাগতাসনপাদ্যাৰ্ঘ্যমাল্যধূপানুলেপনৈঃ ॥ ৭ ॥

উৱাচসুখমাসীনান্ ভগৱান্ ধৰ্মগুপ্তনুঃ ।
সদসস্তস্য মহতো যতৱাচোঽনুশৃণ্ৱতঃ ॥ ৮ ॥

শ্ৰীভগৱানুৱাচ
অহো ৱযং জন্মভৃতো লব্ধং কাৰ্ত্স্ন্যেন তত্ফলম্ ।
দেৱানামপি দুষ্প্ৰাপং যদ্ যোগেশ্ৱৰদৰ্শনম্ ॥ ৯ ॥

কিং স্ৱল্পতপসাং নৃণামৰ্চাযাং দেৱচক্ষুষাম্ ।
দৰ্শনস্পৰ্শনপ্ৰশ্নপ্ৰহ্ৱপাদাৰ্চনাদিকম্ ॥ ১০ ॥

ন হ্যম্মযানি তীৰ্থানি ন দেৱা মৃচ্ছিলামযাঃ ।
তে পুনন্ত্যুৰুকালেন দৰ্শনাদেৱ সাধৱঃ ॥ ১১ ॥

নাগ্নিৰ্ন সূৰ্যো ন চ চন্দ্ৰতাৰকা
ন ভূৰ্জলং খং শ্ৱসনোঽথ ৱাঙ্মনঃ ।
উপাসিতা ভেদকৃতো হৰন্ত্যঘং
ৱিপশ্চিতো ঘ্নন্তি মুহূৰ্তসেৱযা ॥ ১২ ॥

যস্যাত্মবুদ্ধিঃ কুণপে ত্ৰিধাতুকে
স্ৱধীঃ কলত্ৰাদিষু ভৌম ইজ্যধীঃ ।
যত্তীৰ্থবুদ্ধিঃ সলিলে ন কৰ্হিচি-
জ্জনেষ্ৱভিজ্ঞেষু স এৱ গোখৰঃ ॥ ১৩ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
নিশম্যেত্থং ভগৱতঃ কৃষ্ণস্যাকুণ্ঠমেধসঃ ।
ৱচো দুৰন্ৱযং ৱিপ্ৰাস্তূষ্ণীমাসন্ ভ্ৰমদ্ধিযঃ ॥ ১৪ ॥

চিৰং ৱিমৃশ্য মুনয ঈশ্ৱৰস্যেশিতৱ্যতাম্ ।
জনসঙ্গ্ৰহ ইত্যূচুঃ স্মযন্তস্তং জগদ্গুৰুম্ ॥ ১৫ ॥

শ্ৰীমুনয ঊচুঃ
যন্মাযযা তত্ত্ৱৱিদুত্তমা ৱযং
ৱিমোহিতা ৱিশ্ৱসৃজামধীশ্ৱৰাঃ ।
যদীশিতৱ্যাযতি গূঢ ঈহযা
অহো ৱিচিত্ৰং ভগৱদ্ৱিচেষ্টিতম্ ॥ ১৬ ॥

অনীহ এতদ্ বহুধৈক আত্মনা
সৃজত্যৱত্যত্তি ন বধ্যতে যথা ।
ভৌমৈৰ্হি ভূমিৰ্বহুনামৰূপিণী
অহো ৱিভূম্নশ্চৰিতং ৱিডম্বনম্ ॥ ১৭ ॥

অথাপি কালে স্ৱজনাভিগুপ্তযে
বিভৰ্ষি সত্ত্ৱং খলনিগ্ৰহায চ ।
স্ৱলীলযা ৱেদপথং সনাতনং
ৱৰ্ণাশ্ৰমাত্মা পুৰুষঃ পৰো ভৱান্ ॥ ১৮ ॥

ব্ৰহ্ম তে হৃদযং শুক্লং তপঃস্ৱাধ্যাযসংযমৈঃ ।
যত্ৰোপলব্ধং সদ্ ৱ্যক্তমৱ্যক্তং চ ততঃ পৰম্ ॥ ১৯ ॥

তস্মাদ্ ব্ৰহ্মকুলং ব্ৰহ্মন্ শাস্ত্ৰযোনেস্ত্ৱমাত্মনঃ ।
সভাজযসি সদ্ধাম তদ্ ব্ৰহ্মণ্যাগ্ৰণীৰ্ভৱান্ ॥ ২০ ॥

অদ্য নো জন্মসাফল্যং ৱিদ্যাযাস্তপসো দৃশঃ ।
ত্ৱযা সঙ্গম্য সদ্গত্যা যদন্তঃ শ্ৰেযসাং পৰঃ ॥ ২১ ॥

নমস্তস্মৈ ভগৱতে কৃষ্ণাযাকুণ্ঠমেধসে ।
স্ৱযোগমাযযাচ্ছন্নমহিম্নে পৰমাত্মনে ॥ ২২ ॥

ন যং ৱিদন্ত্যমী ভূপা একাৰামাশ্চ ৱৃষ্ণযঃ ।
মাযাজৱনিকাচ্ছন্নমাত্মানং কালমীশ্ৱৰম্ ॥ ২৩ ॥

যথা শযানঃ পুৰুষ আত্মানং গুণতত্ত্ৱদৃক্ ।
নামমাত্ৰেন্দ্ৰিযাভাতং ন ৱেদ ৰহিতং পৰম্ ॥ ২৪ ॥

এৱং ত্ৱা নামমাত্ৰেষু ৱিষযেষ্ৱিন্দ্ৰিযেহযা ।
মাযযা ৱিভ্ৰমচ্চিত্তো ন ৱেদ স্মৃত্যুপপ্লৱাত্ ॥ ২৫ ॥

তস্যাদ্য তে দদৃশিমাঙ্ঘ্ৰিমঘৌঘমৰ্ষ-
তীৰ্থাস্পদং হৃদি কৃতং সুৱিপক্ৱযোগৈঃ ।
উত্সিক্তভক্ত্যুপহতাশযজীৱকোশা
আপুৰ্ভৱদ্গতিমথানুগৃহাণ ভক্তান্ ॥ ২৬ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
ইত্যনুজ্ঞাপ্য দাশাৰ্হং ধৃতৰাষ্ট্ৰং যুধিষ্ঠিৰম্ ।
ৰাজৰ্ষে স্ৱাশ্ৰমান্ গন্তুং মুনযো দধিৰে মনঃ ॥ ২৭ ॥

তদ্ ৱীক্ষ্য তানুপৱ্ৰজ্য ৱসুদেৱো মহাযশাঃ ।
প্ৰণম্য চোপসঙ্গৃহ্য বভাষেদং সুযন্ত্ৰিতঃ ॥ ২৮ ॥

শ্ৰীৱসুদেৱ উৱাচ
নমো ৱঃ সৰ্ৱদেৱেভ্য ঋষযঃ শ্ৰোতুমৰ্হথ ।
কৰ্মণা কৰ্মনিৰ্হাৰো যথা স্যান্নস্তদুচ্যতাম্ ॥ ২৯ ॥

শ্ৰীনাৰদ উৱাচ
নাতিচিত্ৰমিদং ৱিপ্ৰা ৱসুদেৱো বুভুত্সযা ।
কৃষ্ণং মত্ৱাৰ্ভকং যন্নঃ পৃচ্ছতি শ্ৰেয আত্মনঃ ॥ ৩০ ॥

সন্নিকৰ্ষোঽত্ৰ মৰ্ত্যানামনাদৰণকাৰণম্ ।
গাঙ্গং হিত্ৱা যথান্যাম্ভস্তত্ৰত্যো যাতি শুদ্ধযে ॥ ৩১ ॥

যস্যানুভূতিঃ কালেন লযোত্পত্ত্যাদিনাস্য ৱৈ ।
স্ৱতোঽন্যস্মাচ্চ গুণতো ন কুতশ্চন ৰিষ্যতি ॥ ৩২ ॥

তং ক্লেশকৰ্মপৰিপাকগুণপ্ৰৱাহৈ-
ৰৱ্যাহতানুভৱমীশ্ৱৰমদ্ৱিতীযম্ ।
প্ৰাণাদিভিঃ স্ৱৱিভৱৈৰুপগূঢমন্যো
মন্যেত সূৰ্যমিৱ মেঘহিমোপৰাগৈঃ ॥ ৩৩ ॥

অথোচুৰ্মুনযো ৰাজন্নাভাষ্যানকদুন্দুভিম্ ।
সৰ্ৱেষাং শৃণ্ৱতাং ৰাজ্ঞাং তথৈৱাচ্যুতৰামযোঃ ॥ ৩৪ ॥

কৰ্মণা কৰ্মনিৰ্হাৰ এষ সাধু নিৰূপিতঃ ।
যচ্ছ্ৰদ্ধযা যজেদ্ ৱিষ্ণুং সৰ্ৱযজ্ঞেশ্ৱৰং মখৈঃ ॥ ৩৫ ॥

চিত্তস্যোপশমোঽযং ৱৈ কৱিভিঃ শাস্ত্ৰচক্ষুষা ।
দৰ্শিতঃ সুগমো যোগো ধৰ্মশ্চাত্মমুদাৱহঃ ॥ ৩৬ ॥

অযং স্ৱস্ত্যযনঃ পন্থা দ্ৱিজাতেৰ্গৃহমেধিনঃ ।
যচ্ছ্ৰদ্ধযাপ্তৱিত্তেন শুক্লেনেজ্যেত পূৰুষঃ ॥ ৩৭ ॥

ৱিত্তৈষণাং যজ্ঞদানৈৰ্গৃহৈৰ্দাৰসুতৈষণাম্ ।
আত্মলোকৈষণাং দেৱ কালেন ৱিসৃজেদ্বুধঃ ।
গ্ৰামে ত্যক্তৈষণাঃ সৰ্ৱে যযুৰ্ধীৰাস্তপোৱনম্ ॥ ৩৮ ॥

ঋণৈস্ত্ৰিভিৰ্দ্ৱিজো জাতো দেৱৰ্ষিপিতৃণাং প্ৰভো ।
যজ্ঞাধ্যযনপুত্ৰৈস্তান্যনিস্তীৰ্য ত্যজন্ পতেত্ ॥ ৩৯ ॥

ত্ৱং ত্ৱদ্য মুক্তো দ্ৱাভ্যাং ৱৈ ঋষিপিত্ৰোৰ্মহামতে ।
যজ্ঞৈৰ্দেৱৰ্ণমুন্মুচ্য নিৰ্ঋণোঽশৰণো ভৱ ॥ ৪০ ॥

ৱসুদেৱ ভৱান্ নূনং ভক্ত্যা পৰমযা হৰিম্ ।
জগতামীশ্ৱৰং প্ৰাৰ্চঃ স যদ্ ৱাং পুত্ৰতাং গতঃ ॥ ৪১ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
ইতি তদ্ৱচনং শ্ৰুত্ৱা ৱসুদেৱো মহামনাঃ ।
তানৃষীনৃত্ৱিজো ৱৱ্ৰে মূৰ্ধ্নানম্য প্ৰসাদ্য চ ॥ ৪২ ॥

ত এনমৃষযো ৰাজন্ ৱৃতা ধৰ্মেণ ধাৰ্মিকম্ ।
তস্মিন্নযাজযন্ ক্ষেত্ৰে মখৈৰুত্তমকল্পকৈঃ ॥ ৪৩ ॥

তদ্দীক্ষাযাং প্ৰৱৃত্তাযাং ৱৃষ্ণযঃ পুষ্কৰস্ৰজঃ ।
স্নাতাঃ সুৱাসসো ৰাজন্ ৰাজানঃ সুষ্ঠ্ৱলঙ্কৃতাঃ ॥ ৪৪ ॥

তন্মহিষ্যশ্চ মুদিতা নিষ্ককণ্ঠ্যঃ সুৱাসসঃ ।
দীক্ষাশালামুপাজগ্মুৰালিপ্তা ৱস্তুপাণযঃ ॥ ৪৫ ॥

নেদুৰ্মৃদঙ্গপটহশঙ্খভেৰ্যানকাদযঃ ।
ননৃতুৰ্নটনৰ্তক্যস্তুষ্টুৱুঃ সূতমাগধাঃ ।
জগুঃ সুকণ্ঠ্যো গন্ধৰ্ৱ্যঃ সঙ্গীতং সহভৰ্তৃকাঃ ॥ ৪৬ ॥

তমভ্যষিঞ্চন্ ৱিধিৱদক্তমভ্যক্তমৃত্ৱিজঃ ।
পত্নীভিৰষ্টাদশভিঃ সোমৰাজমিৱোডুভিঃ ॥ ৪৭ ॥

তাভিৰ্দুকূলৱলযৈৰ্হাৰনূপুৰকুণ্ডলৈঃ ।
স্ৱলঙ্কৃতাভিৰ্ৱিবভৌ দীক্ষিতোঽজিনসংৱৃতঃ ॥ ৪৮ ॥

তস্যৰ্ত্ৱিজো মহাৰাজ ৰত্নকৌশেযৱাসসঃ ।
সসদস্যা ৱিৰেজুস্তে যথা ৱৃত্ৰহণোঽধ্ৱৰে ॥ ৪৯ ॥

তদা ৰামশ্চ কৃষ্ণশ্চ স্ৱৈঃ স্ৱৈৰ্বন্ধুভিৰন্ৱিতৌ ।
ৰেজতুঃ স্ৱসুতৈৰ্দাৰৈৰ্জীৱেশৌ স্ৱৱিভূতিভিঃ ॥ ৫০ ॥

ঈজেঽনুযজ্ঞং ৱিধিনা অগ্নিহোত্ৰাদিলক্ষণৈঃ ।
প্ৰাকৃতৈৰ্ৱৈকৃতৈৰ্যজ্ঞৈৰ্দ্ৰৱ্যজ্ঞানক্ৰিযেশ্ৱৰম্ ॥ ৫১ ॥

অথৰ্ত্ৱিগ্ভ্যোঽদদাত্ কালে যথাম্নাতং স দক্ষিণাঃ ।
স্ৱলঙ্কৃতেভ্যোঽলঙ্কৃত্য গোভূকন্যা মহাধনাঃ ॥ ৫২ ॥

পত্নীসংযাজাৱভৃথ্যৈশ্চৰিত্ৱা তে মহৰ্ষযঃ ।
সস্নূ ৰামহ্ৰদে ৱিপ্ৰা যজমানপুৰঃসৰাঃ ॥ ৫৩ ॥

স্নাতোঽলঙ্কাৰৱাসাংসি ৱন্দিভ্যোঽদাত্তথা স্ত্ৰিযঃ ।
ততঃ স্ৱলঙ্কৃতো ৱৰ্ণানাশ্ৱভ্যোঽন্নেন পূজযত্ ॥ ৫৪ ॥

বন্ধূন্ সদাৰান্ সসুতান্ পাৰিবৰ্হেণ ভূযসা ।
ৱিদৰ্ভকোশলকুৰূন্ কাশিকেকযসৃঞ্জযান্ ॥ ৫৫ ॥

সদস্যৰ্ত্ৱিক্সুৰগণান্ নৃভূতপিতৃচাৰণান্ ।
শ্ৰীনিকেতমনুজ্ঞাপ্য শংসন্তঃ প্ৰযযুঃ ক্ৰতুম্ ॥ ৫৬ ॥

ধৃতৰাষ্ট্ৰোঽনুজঃ পাৰ্থা ভীষ্মো দ্ৰোণঃ পৃথা যমৌ ।
নাৰদো ভগৱান্ ৱ্যাসঃ সুহৃত্সম্বন্ধিবান্ধৱাঃ ॥ ৫৭ ॥

বন্ধূন্ পৰিষ্ৱজ্য যদূন্ সৌহৃদাক্লিন্নচেতসঃ ।
যযুৰ্ৱিৰহকৃচ্ছ্ৰেণ স্ৱদেশাংশ্চাপৰে জনাঃ ॥ ৫৮ ॥

নন্দস্তু সহ গোপালৈৰ্বৃহত্যা পূজযাৰ্চিতঃ ।
কৃষ্ণৰামোগ্ৰসেনাদ্যৈৰ্ন্যৱাত্সীদ্ বন্ধুৱত্সলঃ ॥ ৫৯ ॥

ৱসুদেৱোঽঞ্জসোত্তীৰ্য মনোৰথমহাৰ্ণৱম্ ।
সুহৃদ্ ৱৃতঃ প্ৰীতমনা নন্দমাহ কৰে স্পৃশন্ ॥ ৬০ ॥

শ্ৰীৱসুদেৱ উৱাচ
ভ্ৰাতৰীশকৃতঃ পাশো নৃণাং যঃ স্নেহসংজ্ঞিতঃ ।
তং দুস্ত্যজমহং মন্যে শূৰাণামপি যোগিনাম্ ॥ ৬১ ॥

অস্মাস্ৱপ্ৰতিকল্পেযং যত্ কৃতাজ্ঞেষু সত্তমৈঃ ।
মৈত্ৰ্যৰ্পিতাফলা চাপি ন নিৱৰ্তেত কৰ্হিচিত্ ॥ ৬২ ॥

প্ৰাগকল্পাচ্চ কুশলং ভ্ৰাতৰ্ৱো নাচৰাম হি ।
অধুনা শ্ৰীমদান্ধাক্ষা ন পশ্যামঃ পুৰঃ সতঃ ॥ ৬৩ ॥

মা ৰাজ্যশ্ৰীৰভূত্ পুংসঃ শ্ৰেযস্কামস্য মানদ ।
স্ৱজনানুত বন্ধূন্ ৱা ন পশ্যতি যযান্ধদৃক্ ॥ ৬৪ ॥

শ্ৰীশুক উৱাচ
এৱং সৌহৃদশৈথিল্যচিত্ত আনকদুন্দুভিঃ ।
ৰুৰোদ তত্কৃতাং মৈত্ৰীং স্মৰন্নশ্ৰুৱিলোচনঃ ॥ ৬৫ ॥

নন্দস্তু সখ্যুঃ প্ৰিযকৃত্ প্ৰেম্ণা গোৱিন্দৰামযোঃ ।
অদ্য শ্ৱ ইতি মাসাংস্ত্ৰীন্ যদুভিৰ্মানিতোঽৱসত্ ॥ ৬৬ ॥

ততঃ কামৈঃ পূৰ্যমাণঃ সৱ্ৰজঃ সহবান্ধৱঃ ।
পৰাৰ্ধ্যাভৰণক্ষৌমনানানৰ্ঘ্যপৰিচ্ছদৈঃ ॥ ৬৭ ॥

ৱসুদেৱোগ্ৰসেনাভ্যাং কৃষ্ণোদ্ধৱবলাদিভিঃ ।
দত্তমাদায পাৰিবৰ্হং যাপিতো যদুভিৰ্যযৌ ॥ ৬৮ ॥

নন্দো গোপাশ্চ গোপ্যশ্চ গোৱিন্দচৰণাম্বুজে ।
মনঃ ক্ষিপ্তং পুনৰ্হৰ্তুমনীশা মথুৰাং যযুঃ ॥ ৬৯ ॥

বন্ধুষু প্ৰতিযাতেষু ৱৃষ্ণযঃ কৃষ্ণদেৱতাঃ ।
ৱীক্ষ্য প্ৰাৱৃষমাসন্নাদ্ যযুৰ্দ্ৱাৰৱতীং পুনঃ ॥ ৭০ ॥

জনেভ্যঃ কথযাং চক্ৰুৰ্যদুদেৱমহোত্সৱম্ ।
যদাসীত্তীৰ্থযাত্ৰাযাং সুহৃত্সন্দৰ্শনাদিকম্ ॥ ৭১ ॥