શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧૦.૮૫

શ્રીબાદરાયણિરુવાચ
અથૈકદાત્મજૌ પ્રાપ્તૌ કૃતપાદાભિવન્દનૌ ।
વસુદેવોઽભિનન્દ્યાહ પ્રીત્યા સઙ્કર્ષણાચ્યુતૌ ॥ ૧ ॥

મુનીનાં સ વચઃ શ્રુત્વા પુત્રયોર્ધામસૂચકમ્ ।
તદ્વીર્યૈર્જાતવિશ્રમ્ભઃ પરિભાષ્યાભ્યભાષત ॥ ૨ ॥

કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાયોગિન્ સઙ્કર્ષણ સનાતન ।
જાને વામસ્ય યત્ સાક્ષાત્ પ્રધાનપુરુષૌ પરૌ ॥ ૩ ॥

યત્ર યેન યતો યસ્ય યસ્મૈ યદ્ યદ્ યથા યદા ।
સ્યાદિદં ભગવાન્ સાક્ષાત્ પ્રધાનપુરુષેશ્વરઃ ॥ ૪ ॥

એતન્નાનાવિધં વિશ્વમાત્મસૃષ્ટમધોક્ષજ ।
આત્મનાનુપ્રવિશ્યાત્મન્ પ્રાણો જીવો બિભર્ષ્યજ ॥ ૫ ॥

પ્રાણાદીનાં વિશ્વસૃજાં શક્તયો યાઃ પરસ્ય તાઃ ।
પારતન્ત્ર્યાદ્ વૈસાદૃશ્યાદ્ દ્વયોશ્ચેષ્ટૈવ ચેષ્ટતામ્ ॥ ૬ ॥

કાન્તિસ્તેજઃ પ્રભા સત્તા ચન્દ્રાગ્ન્યર્કર્ક્ષવિદ્યુતામ્ ।
યત્ સ્થૈર્યં ભૂભૃતાં ભૂમેર્વૃત્તિર્ગન્ધોઽર્થતો ભવાન્ ॥ ૭ ॥

તર્પણં પ્રાણનમપાં દેવત્વં તાશ્ચ તદ્રસઃ ।
ઓજઃ સહો બલં ચેષ્ટા ગતિર્વાયોસ્તવેશ્વર ॥ ૮ ॥

દિશાં ત્વમવકાશોઽસિ દિશઃ ખં સ્ફોટ આશ્રયઃ ।
નાદો વર્ણસ્ત્વમ્ ૐકાર આકૃતીનાં પૃથક્કૃતિઃ ॥ ૯ ॥

ઇન્દ્રિયં ત્વિન્દ્રિયાણાં ત્વં દેવાશ્ચ તદનુગ્રહઃ ।
અવબોધો ભવાન્ બુદ્ધેર્જીવસ્યાનુસ્મૃતિઃ સતી ॥ ૧૦ ॥

ભૂતાનામસિ ભૂતાદિરિન્દ્રિયાણાં ચ તૈજસઃ ।
વૈકારિકો વિકલ્પાનાં પ્રધાનમનુશાયિનમ્ ॥ ૧૧ ॥

નશ્વરેષ્વિહ ભાવેષુ તદસિ ત્વમનશ્વરમ્ ।
યથા દ્રવ્યવિકારેષુ દ્રવ્યમાત્રં નિરૂપિતમ્ ॥ ૧૨ ॥

સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ ગુણાસ્તદ્વૃત્તયશ્ચ યાઃ ।
ત્વય્યદ્ધા બ્રહ્મણિ પરે કલ્પિતા યોગમાયયા ॥ ૧૩ ॥

તસ્માન્ન સન્ત્યમી ભાવા યર્હિ ત્વયિ વિકલ્પિતાઃ ।
ત્વં ચામીષુ વિકારેષુ હ્યન્યદાવ્યાવહારિકઃ ॥ ૧૪ ॥

ગુણપ્રવાહ એતસ્મિન્નબુધાસ્ત્વખિલાત્મનઃ ।
ગતિં સૂક્ષ્મામબોધેન સંસરન્તીહ કર્મભિઃ ॥ ૧૫ ॥

યદૃચ્છયા નૃતાં પ્રાપ્ય સુકલ્પામિહ દુર્લભામ્ ।
સ્વાર્થે પ્રમત્તસ્ય વયો ગતં ત્વન્માયયેશ્વર ॥ ૧૬ ॥

અસાવહં મમૈવૈતે દેહે ચાસ્યાન્વયાદિષુ ।
સ્નેહપાશૈર્નિબધ્નાતિ ભવાન્ સર્વમિદં જગત્ ॥ ૧૭ ॥

યુવાં ન નઃ સુતૌ સાક્ષાત્ પ્રધાનપુરુષેશ્વરૌ ।
ભૂભારક્ષત્રક્ષપણ અવતીર્ણૌ તથાત્થ હ ॥ ૧૮ ॥

તત્તે ગતોઽસ્મ્યરણમદ્ય પદારવિન્દ-
માપન્નસંસૃતિભયાપહમાર્તબન્ધો ।
એતાવતાલમલમિન્દ્રિયલાલસેન
મર્ત્યાત્મદૃક્ ત્વયિ પરે યદપત્યબુદ્ધિઃ ॥ ૧૯ ॥

સૂતીગૃહે નનુ જગાદ ભવાનજો નૌ
સઞ્જજ્ઞ ઇત્યનુયુગં નિજધર્મગુપ્ત્યૈ ।
નાનાતનૂર્ગગનવદ્ વિદધજ્જહાસિ
કો વેદ ભૂમ્ન ઉરુગાય વિભૂતિમાયામ્ ॥ ૨૦ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
આકર્ણ્યેત્થં પિતુર્વાક્યં ભગવાન્ સાત્વતર્ષભઃ ।
પ્રત્યાહ પ્રશ્રયાનમ્રઃ પ્રહસન્ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ॥ ૨૧ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
વચો વઃ સમવેતાર્થં તાતૈતદુપમન્મહે ।
યન્નઃ પુત્રાન્ સમુદ્દિશ્ય તત્ત્વગ્રામ ઉદાહૃતઃ ॥ ૨૨ ॥

અહં યૂયમસાવાર્ય ઇમે ચ દ્વારકૌકસઃ ।
સર્વેઽપ્યેવં યદુશ્રેષ્ઠ વિમૃગ્યાઃ સચરાચરમ્ ॥ ૨૩ ॥

આત્મા હ્યેકઃ સ્વયંજ્યોતિર્નિત્યોઽન્યો નિર્ગુણો ગુણૈઃ ।
આત્મસૃષ્ટૈસ્તત્કૃતેષુ ભૂતેષુ બહુધેયતે ॥ ૨૪ ॥

ખં વાયુર્જ્યોતિરાપો ભૂસ્તત્કૃતેષુ યથાશયમ્ ।
આવિસ્તિરોઽલ્પભૂર્યેકો નાનાત્વં યાત્યસાવપિ ॥ ૨૫ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
એવં ભગવતા રાજન્ વસુદેવ ઉદાહૃતઃ ।
શ્રુત્વા વિનષ્ટનાનાધીસ્તૂષ્ણીં પ્રીતમના અભૂત્ ॥ ૨૬ ॥

અથ તત્ર કુરુશ્રેષ્ઠ દેવકી સર્વદેવતા ।
શ્રુત્વાનીતં ગુરોઃ પુત્રમાત્મજાભ્યાં સુવિસ્મિતા ॥ ૨૭ ॥

કૃષ્ણરામૌ સમાશ્રાવ્ય પુત્રાન્ કંસવિહિંસિતાન્ ।
સ્મરન્તી કૃપણં પ્રાહ વૈક્લવ્યાદશ્રુલોચના ॥ ૨૮ ॥

શ્રીદેવક્યુવાચ
રામ રામાપ્રમેયાત્મન્ કૃષ્ણ યોગેશ્વરેશ્વર ।
વેદાહં વાં વિશ્વસૃજામીશ્વરાવાદિપૂરુષૌ ॥ ૨૯ ॥

કાલવિધ્વસ્તસત્ત્વાનાં રાજ્ઞામુચ્છાસ્ત્રવર્તિનામ્ ।
ભૂમેર્ભારાયમાણાનામવતીર્ણૌ કિલાદ્ય મે ॥ ૩૦ ॥

યસ્યાંશાંશાંશભાગેન વિશ્વોત્પત્તિલયોદયાઃ ।
ભવન્તિ કિલ વિશ્વાત્મંસ્તં ત્વાદ્યાહં ગતિં ગતા ॥ ૩૧ ॥

ચિરાન્મૃતસુતાદાને ગુરુણા કિલ ચોદિતૌ ।
આનિન્યથુઃ પિતૃસ્થાનાદ્ ગુરવે ગુરુદક્ષિણામ્ ॥ ૩૨ ॥

તથા મે કુરુતં કામં યુવાં યોગેશ્વરેશ્વરૌ ।
ભોજરાજહતાન્ પુત્રાન્ કામયે દ્રષ્ટુમાહૃતાન્ ॥ ૩૩ ॥

ઋષિરુવાચ
એવં સઞ્ચોદિતૌ માત્રા રામઃ કૃષ્ણશ્ચ ભારત ।
સુતલં સંવિવિશતુર્યોગમાયામુપાશ્રિતૌ ॥ ૩૪ ॥

તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટાવુપલભ્ય દૈત્યરાડ્
વિશ્વાત્મદૈવં સુતરાં તથાત્મનઃ ।
તદ્દર્શનાહ્લાદપરિપ્લુતાશયઃ
સદ્યઃ સમુત્થાય નનામ સાન્વયઃ ॥ ૩૫ ॥

તયોઃ સમાનીય વરાસનં મુદા
નિવિષ્ટયોસ્તત્ર મહાત્મનોસ્તયોઃ ।
દધાર પાદાવવનિજ્ય તજ્જલં
સવૃન્દ આબ્રહ્મ પુનદ્ યદમ્બુ હ ॥ ૩૬ ॥

સમર્હયામાસ સ તૌ વિભૂતિભિ-
ર્મહાર્હવસ્ત્રાભરણાનુલેપનૈઃ ।
તામ્બૂલદીપામૃતભક્ષણાદિભિઃ
સ્વગોત્રવિત્તાત્મસમર્પણેન ચ ॥ ૩૭ ॥

સ ઇન્દ્રસેનો ભગવત્પદામ્બુજં
બિભ્રન્મુહુઃ પ્રેમવિભિન્નયા ધિયા ।
ઉવાચહાનન્દજલાકુલેક્ષણઃ
પ્રહૃષ્ટરોમા નૃપ ગદ્ગદાક્ષરમ્ ॥ ૩૮ ॥

બલિરુવાચ
નમોઽનન્તાય બૃહતે નમઃ કૃષ્ણાય વેધસે ।
સાઙ્ખ્યયોગવિતાનાય બ્રહ્મણે પરમાત્મને ॥ ૩૯ ॥

દર્શનં વાં હિ ભૂતાનાં દુષ્પ્રાપં ચાપ્યદુર્લભમ્ ।
રજસ્તમઃસ્વભાવાનાં યન્નઃ પ્રાપ્તૌ યદૃચ્છયા ॥ ૪૦ ॥

દૈત્યદાનવગન્ધર્વાઃ સિદ્ધવિદ્યાધ્રચારણાઃ ।
યક્ષરક્ષઃપિશાચાશ્ચ ભૂતપ્રમથનાયકાઃ ॥ ૪૧ ॥

વિશુદ્ધસત્ત્વધામ્ન્યદ્ધા ત્વયિ શાસ્ત્રશરીરિણિ ।
નિત્યં નિબદ્ધવૈરાસ્તે વયં ચાન્યે ચ તાદૃશાઃ ॥ ૪૨ ॥

કેચનોદ્બદ્ધવૈરેણ ભક્ત્યા કેચન કામતઃ ।
ન તથા સત્ત્વસંરબ્ધાઃ સન્નિકૃષ્ટાઃ સુરાદયઃ ॥ ૪૩ ॥

ઇદમિત્થમિતિ પ્રાયસ્તવ યોગેશ્વરેશ્વર ।
ન વિદન્ત્યપિ યોગેશા યોગમાયાં કુતો વયમ્ ॥ ૪૪ ॥

તન્નઃ પ્રસીદ નિરપેક્ષવિમૃગ્યયુષ્મત્-
પાદારવિન્દધિષણાન્યગૃહાન્ધકૂપાત્ ।
નિષ્ક્રમ્ય વિશ્વશરણાઙ્ઘ્રયુપલબ્ધવૃત્તિઃ
શાન્તો યથૈક ઉત સર્વસખૈશ્ચરામિ ॥ ૪૫ ॥

શાધ્યસ્માનીશિતવ્યેશ નિષ્પાપાન્ કુરુ નઃ પ્રભો ।
પુમાન્ યચ્છ્રદ્ધયાતિષ્ઠંશ્ચોદનાયા વિમુચ્યતે ॥ ૪૬ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
આસન્મરીચેઃ ષટ્ પુત્રા ઊર્ણાયાં પ્રથમેઽન્તરે ।
દેવાઃ કં જહસુર્વીક્ષ્ય સુતં યભિતુમુદ્યતમ્ ॥ ૪૭ ॥

તેનાસુરીમગન્ યોનિમધુનાવદ્યકર્મણા ।
હિરણ્યકશિપોર્જાતા નીતાસ્તે યોગમાયયા ॥ ૪૮ ॥

દેવક્યા ઉદરે જાતા રાજન્ કંસવિહિંસિતાઃ ।
સા તાન્ શોચત્યાત્મજાન્ સ્વાંસ્ત ઇમેઽધ્યાસતેઽન્તિકે ॥ ૪૯ ॥

ઇત એતાન્ પ્રણેષ્યામો માતૃશોકાપનુત્તયે ।
તતઃ શાપાદ્ વિનિર્મુક્તા લોકં યાસ્યન્તિ વિજ્વરાઃ ॥ ૫૦ ॥

સ્મરોદ્ગીથઃ પરિષ્વઙ્ગઃ પતઙ્ગઃ ક્ષુદ્રભૃદ્ ઘૃણી ।
ષડિમે મત્પ્રસાદેન પુનર્યાસ્યન્તિ સદ્ગતિમ્ ॥ ૫૧ ॥

ઇત્યુક્ત્વા તાન્ સમાદાય ઇન્દ્રસેનેન પૂજિતૌ ।
પુનર્દ્વારવતીમેત્ય માતુઃ પુત્રાનયચ્છતામ્ ॥ ૫૨ ॥

તાન્ દૃષ્ટ્વા બાલકાન્ દેવી પુત્રસ્નેહસ્નુતસ્તની ।
પરિષ્વજ્યાઙ્કમારોપ્ય મૂર્ધ્ન્યજિઘ્રદભીક્ષ્ણશઃ ॥ ૫૩ ॥

અપાયયત્ સ્તનં પ્રીતા સુતસ્પર્શપરિસ્નુતમ્ ।
મોહિતા માયયા વિષ્ણોર્યયા સૃષ્ટિઃ પ્રવર્તતે ॥ ૫૪ ॥

પીત્વામૃતં પયસ્તસ્યાઃ પીતશેષં ગદાભૃતઃ ।
નારાયણાઙ્ગસંસ્પર્શપ્રતિલબ્ધાત્મદર્શનાઃ ॥ ૫૫ ॥

તે નમસ્કૃત્ય ગોવિન્દં દેવકીં પિતરં બલમ્ ।
મિષતાં સર્વભૂતાનાં યયુર્ધામ દિવૌકસામ્ ॥ ૫૬ ॥

તં દૃષ્ટ્વા દેવકી દેવી મૃતાગમનનિર્ગમમ્ ।
મેને સુવિસ્મિતા માયાં કૃષ્ણસ્ય રચિતાં નૃપ ॥ ૫૭ ॥

એવંવિધાન્યદ્ભુતાનિ કૃષ્ણસ્ય પરમાત્મનઃ ।
વીર્યાણ્યનન્તવીર્યસ્ય સન્ત્યનન્તાનિ ભારત ॥ ૫૮ ॥

શ્રીસૂત ઉવાચ
ય ઇદમનુશૃણોતિ શ્રાવયેદ્ વા મુરારે-
શ્ચરિતમમૃતકીર્તેર્વર્ણિતં વ્યાસપુત્રૈઃ ।
જગદઘભિદલં તદ્ભક્તસત્કર્ણપૂરં
ભગવતિ કૃતચિત્તો યાતિ તત્ક્ષેમધામ ॥ ૫૯ ॥