ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଯ ଏତାନ୍ ମତ୍ପଥୋ ହିତ୍ଵା ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନକ୍ରିଯାତ୍ମକାନ୍ ।
କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ କାମାଂଶ୍ଚଲୈଃ ପ୍ରାଣୈର୍ଜୁଷନ୍ତଃ ସଂସରନ୍ତି ତେ ॥ ୧ ॥
ଯ ଏତାନ୍ ମତ୍ପଥୋ ହିତ୍ଵା ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନକ୍ରିଯାତ୍ମକାନ୍ ।
କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ କାମାଂଶ୍ଚଲୈଃ ପ୍ରାଣୈର୍ଜୁଷନ୍ତଃ ସଂସରନ୍ତି ତେ ॥ ୧ ॥
ସ୍ଵେ ସ୍ଵେଽଧିକାରେ ଯା ନିଷ୍ଠା ସ ଗୁଣଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ।
ଵିପର୍ଯଯସ୍ତୁ ଦୋଷଃ ସ୍ଯାଦୁଭଯୋରେଷ ନିଶ୍ଚଯଃ ॥ ୨ ॥
ଵିପର୍ଯଯସ୍ତୁ ଦୋଷଃ ସ୍ଯାଦୁଭଯୋରେଷ ନିଶ୍ଚଯଃ ॥ ୨ ॥
ଶୁଦ୍ଧ୍ଯଶୁଦ୍ଧୀ ଵିଧୀଯେତେ ସମାନେଷ୍ଵପି ଵସ୍ତୁଷୁ ।
ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ଵିଚିକିତ୍ସାର୍ଥଂ ଗୁଣଦୋଷୌ ଶୁଭାଶୁଭୌ ।
ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ ଯାତ୍ରାର୍ଥମିତି ଚାନଘ ॥ ୩ ॥
ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ଵିଚିକିତ୍ସାର୍ଥଂ ଗୁଣଦୋଷୌ ଶୁଭାଶୁଭୌ ।
ଧର୍ମାର୍ଥଂ ଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ ଯାତ୍ରାର୍ଥମିତି ଚାନଘ ॥ ୩ ॥
ଦର୍ଶିତୋଽଯଂ ମଯାଚାରୋ ଧର୍ମମୁଦ୍ଵହତାଂ ଧୁରମ୍ ॥ ୪ ॥
ଭୂମ୍ଯମ୍ବ୍ଵଗ୍ନ୍ଯନିଲାକାଶା ଭୂତାନାଂ ପଞ୍ଚଧାତଵଃ ।
ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାଵରାଦୀନାଂ ଶାରୀରା ଆତ୍ମସଂଯୁତାଃ ॥ ୫ ॥
ଆବ୍ରହ୍ମସ୍ଥାଵରାଦୀନାଂ ଶାରୀରା ଆତ୍ମସଂଯୁତାଃ ॥ ୫ ॥
ଵେଦେନ ନାମରୂପାଣି ଵିଷମାଣି ସମେଷ୍ଵପି ।
ଧାତୁଷୂଦ୍ଧଵ କଲ୍ପ୍ଯନ୍ତ ଏତେଷାଂ ସ୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ ॥ ୬ ॥
ଧାତୁଷୂଦ୍ଧଵ କଲ୍ପ୍ଯନ୍ତ ଏତେଷାଂ ସ୍ଵାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ ॥ ୬ ॥
ଦେଶକାଲାଦିଭାଵାନାଂ ଵସ୍ତୂନାଂ ମମ ସତ୍ତମ ।
ଗୁଣଦୋଷୌ ଵିଧୀଯେତେ ନିଯମାର୍ଥଂ ହି କର୍ମଣାମ୍ ॥ ୭ ॥
ଗୁଣଦୋଷୌ ଵିଧୀଯେତେ ନିଯମାର୍ଥଂ ହି କର୍ମଣାମ୍ ॥ ୭ ॥
ଅକୃଷ୍ଣସାରୋ ଦେଶାନାମବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋଽଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍ ।
କୃଷ୍ଣସାରୋଽପ୍ଯସୌଵୀରକୀକଟାସଂସ୍କୃତେରିଣମ୍ ॥ ୮ ॥
କୃଷ୍ଣସାରୋଽପ୍ଯସୌଵୀରକୀକଟାସଂସ୍କୃତେରିଣମ୍ ॥ ୮ ॥
କର୍ମଣ୍ଯୋ ଗୁଣଵାନ୍ କାଲୋ ଦ୍ରଵ୍ଯତଃ ସ୍ଵତ ଏଵ ଵା ।
ଯତୋ ନିଵର୍ତତେ କର୍ମ ସ ଦୋଷୋଽକର୍ମକଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୯ ॥
ଯତୋ ନିଵର୍ତତେ କର୍ମ ସ ଦୋଷୋଽକର୍ମକଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୯ ॥
ଦ୍ରଵ୍ଯସ୍ଯ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯଶୁଦ୍ଧୀ ଚ ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ଵଚନେନ ଚ ।
ସଂସ୍କାରେଣାଥ କାଲେନ ମହତ୍ଵାଲ୍ପତଯାଥଵା ॥ ୧୦ ॥
ସଂସ୍କାରେଣାଥ କାଲେନ ମହତ୍ଵାଲ୍ପତଯାଥଵା ॥ ୧୦ ॥
ଶକ୍ତ୍ଯାଶକ୍ତ୍ଯାଥ ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସମୃଦ୍ଧ୍ଯା ଚ ଯଦାତ୍ମନେ ।
ଅଘଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ହି ଯଥା ଦେଶାଵସ୍ଥାନୁସାରତଃ ॥ ୧୧ ॥
ଅଘଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ହି ଯଥା ଦେଶାଵସ୍ଥାନୁସାରତଃ ॥ ୧୧ ॥
ଧାନ୍ଯଦାର୍ଵସ୍ଥିତନ୍ତୂନାଂ ରସତୈଜସଚର୍ମଣାମ୍ ।
କାଲଵାଯ୍ଵଗ୍ନିମୃତ୍ତୋଯୈଃ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଯୁତାଯୁତୈଃ ॥ ୧୨ ॥
କାଲଵାଯ୍ଵଗ୍ନିମୃତ୍ତୋଯୈଃ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଯୁତାଯୁତୈଃ ॥ ୧୨ ॥
ଅମେଧ୍ଯଲିପ୍ତଂ ଯଦ୍ ଯେନ ଗନ୍ଧଲେପଂ ଵ୍ଯପୋହତି ।
ଭଜତେ ପ୍ରକୃତିଂ ତସ୍ଯ ତଚ୍ଛୌଚଂ ତାଵଦିଷ୍ଯତେ ॥ ୧୩ ॥
ଭଜତେ ପ୍ରକୃତିଂ ତସ୍ଯ ତଚ୍ଛୌଚଂ ତାଵଦିଷ୍ଯତେ ॥ ୧୩ ॥
ସ୍ନାନଦାନତପୋଽଵସ୍ଥାଵୀର୍ଯସଂସ୍କାରକର୍ମଭିଃ ।
ମତ୍ସ୍ମୃତ୍ଯା ଚାତ୍ମନଃ ଶୌଚଂ ଶୁଦ୍ଧଃ କର୍ମାଚରେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ ॥ ୧୪ ॥
ମତ୍ସ୍ମୃତ୍ଯା ଚାତ୍ମନଃ ଶୌଚଂ ଶୁଦ୍ଧଃ କର୍ମାଚରେଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ ॥ ୧୪ ॥
ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚ ପରିଜ୍ଞାନଂ କର୍ମଶୁଦ୍ଧିର୍ମଦର୍ପଣମ୍ ।
ଧର୍ମଃ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ଷଡ୍ଭିରଧର୍ମସ୍ତୁ ଵିପର୍ଯଯଃ ॥ ୧୫ ॥
ଧର୍ମଃ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ଷଡ୍ଭିରଧର୍ମସ୍ତୁ ଵିପର୍ଯଯଃ ॥ ୧୫ ॥
କ୍ଵଚିଦ୍ ଗୁଣୋଽପି ଦୋଷଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଦୋଷୋଽପି ଵିଧିନା ଗୁଣଃ ।
ଗୁଣଦୋଷାର୍ଥନିଯମସ୍ତଦ୍ଭିଦାମେଵ ବାଧତେ ॥ ୧୬ ॥
ଗୁଣଦୋଷାର୍ଥନିଯମସ୍ତଦ୍ଭିଦାମେଵ ବାଧତେ ॥ ୧୬ ॥
ସମାନକର୍ମାଚରଣଂ ପତିତାନାଂ ନ ପାତକମ୍ ।
ଔତ୍ପତ୍ତିକୋ ଗୁଣଃ ସଙ୍ଗୋ ନ ଶଯାନଃ ପତତ୍ଯଧଃ ॥ ୧୭ ॥
ଔତ୍ପତ୍ତିକୋ ଗୁଣଃ ସଙ୍ଗୋ ନ ଶଯାନଃ ପତତ୍ଯଧଃ ॥ ୧୭ ॥
ଯତୋ ଯତୋ ନିଵର୍ତେତ ଵିମୁଚ୍ଯେତ ତତସ୍ତତଃ ।
ଏଷ ଧର୍ମୋ ନୃଣାଂ କ୍ଷେମଃ ଶୋକମୋହଭଯାପହଃ ॥ ୧୮ ॥
ଏଷ ଧର୍ମୋ ନୃଣାଂ କ୍ଷେମଃ ଶୋକମୋହଭଯାପହଃ ॥ ୧୮ ॥
ଵିଷଯେଷୁ ଗୁଣାଧ୍ଯାସାତ୍ ପୁଂସଃ ସଙ୍ଗସ୍ତତୋ ଭଵେତ୍ ।
ସଙ୍ଗାତ୍ତତ୍ର ଭଵେତ୍ କାମଃ କାମାଦେଵ କଲିର୍ନୃଣାମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ସଙ୍ଗାତ୍ତତ୍ର ଭଵେତ୍ କାମଃ କାମାଦେଵ କଲିର୍ନୃଣାମ୍ ॥ ୧୯ ॥
କଲେର୍ଦୁର୍ଵିଷହଃ କ୍ରୋଧସ୍ତମସ୍ତମନୁଵର୍ତତେ ।
ତମସା ଗ୍ରସ୍ଯତେ ପୁଂସଶ୍ଚେତନା ଵ୍ଯାପିନୀ ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ତମସା ଗ୍ରସ୍ଯତେ ପୁଂସଶ୍ଚେତନା ଵ୍ଯାପିନୀ ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ତଯା ଵିରହିତଃ ସାଧୋ ଜନ୍ତୁଃ ଶୂନ୍ଯାଯ କଲ୍ପତେ ।
ତତୋଽସ୍ଯ ସ୍ଵାର୍ଥଵିଭ୍ରଂଶୋ ମୂର୍ଚ୍ଛିତସ୍ଯ ମୃତସ୍ଯ ଚ ॥ ୨୧ ॥
ତତୋଽସ୍ଯ ସ୍ଵାର୍ଥଵିଭ୍ରଂଶୋ ମୂର୍ଚ୍ଛିତସ୍ଯ ମୃତସ୍ଯ ଚ ॥ ୨୧ ॥
ଵିଷଯାଭିନିଵେଶେନ ନାତ୍ମାନଂ ଵେଦ ନାପରମ୍ ।
ଵୃକ୍ଷଜୀଵିକଯା ଜୀଵନ୍ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଭସ୍ତ୍ରୋଵ ଯଃ ଶ୍ଵସନ୍ ॥ ୨୨ ॥
ଵୃକ୍ଷଜୀଵିକଯା ଜୀଵନ୍ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଭସ୍ତ୍ରୋଵ ଯଃ ଶ୍ଵସନ୍ ॥ ୨୨ ॥
ଫଲଶ୍ରୁତିରିଯଂ ନୃଣାଂ ନ ଶ୍ରେଯୋ ରୋଚନଂ ପରମ୍ ।
ଶ୍ରେଯୋଵିଵକ୍ଷଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଥା ଭୈଷଜ୍ଯରୋଚନମ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଶ୍ରେଯୋଵିଵକ୍ଷଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଯଥା ଭୈଷଜ୍ଯରୋଚନମ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଉତ୍ପତ୍ତ୍ଯୈଵ ହି କାମେଷୁ ପ୍ରାଣେଷୁ ସ୍ଵଜନେଷୁ ଚ ।
ଆସକ୍ତମନସୋ ମର୍ତ୍ଯା ଆତ୍ମନୋଽନର୍ଥହେତୁଷୁ ॥ ୨୪ ॥
ଆସକ୍ତମନସୋ ମର୍ତ୍ଯା ଆତ୍ମନୋଽନର୍ଥହେତୁଷୁ ॥ ୨୪ ॥
ନ ତାନଵିଦୁଷଃ ସ୍ଵାର୍ଥଂ ଭ୍ରାମ୍ଯତୋ ଵୃଜିନାଧ୍ଵନି ।
କଥଂ ଯୁଞ୍ଜ୍ଯାତ୍ ପୁନସ୍ତେଷୁ ତାଂସ୍ତମୋ ଵିଶତୋ ବୁଧଃ ॥ ୨୫ ॥
କଥଂ ଯୁଞ୍ଜ୍ଯାତ୍ ପୁନସ୍ତେଷୁ ତାଂସ୍ତମୋ ଵିଶତୋ ବୁଧଃ ॥ ୨୫ ॥
ଏଵଂ ଵ୍ଯଵସିତଂ କେଚିଦଵିଜ୍ଞାଯ କୁବୁଦ୍ଧଯଃ ।
ଫଲଶ୍ରୁତିଂ କୁସୁମିତାଂ ନ ଵେଦଜ୍ଞା ଵଦନ୍ତି ହି ॥ ୨୬ ॥
ଫଲଶ୍ରୁତିଂ କୁସୁମିତାଂ ନ ଵେଦଜ୍ଞା ଵଦନ୍ତି ହି ॥ ୨୬ ॥
କାମିନଃ କୃପଣା ଲୁବ୍ଧାଃ ପୁଷ୍ପେଷୁ ଫଲବୁଦ୍ଧଯଃ ।
ଅଗ୍ନିମୁଗ୍ଧା ଧୂମତାନ୍ତାଃ ସ୍ଵଂ ଲୋକଂ ନ ଵିଦନ୍ତି ତେ ॥ ୨୭ ॥
ଅଗ୍ନିମୁଗ୍ଧା ଧୂମତାନ୍ତାଃ ସ୍ଵଂ ଲୋକଂ ନ ଵିଦନ୍ତି ତେ ॥ ୨୭ ॥
ନ ତେ ମାମଙ୍ଗ ଜାନନ୍ତି ହୃଦିସ୍ଥଂ ଯ ଇଦଂ ଯତଃ ।
ଉକ୍ଥଶସ୍ତ୍ରା ହ୍ଯସୁତୃପୋ ଯଥା ନୀହାରଚକ୍ଷୁଷଃ ॥ ୨୮ ॥
ଉକ୍ଥଶସ୍ତ୍ରା ହ୍ଯସୁତୃପୋ ଯଥା ନୀହାରଚକ୍ଷୁଷଃ ॥ ୨୮ ॥
ତେ ମେ ମତମଵିଜ୍ଞାଯ ପରୋକ୍ଷଂ ଵିଷଯାତ୍ମକାଃ ।
ହିଂସାଯାଂ ଯଦି ରାଗଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଯଜ୍ଞ ଏଵ ନ ଚୋଦନା ॥ ୨୯ ॥
ହିଂସାଯାଂ ଯଦି ରାଗଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଯଜ୍ଞ ଏଵ ନ ଚୋଦନା ॥ ୨୯ ॥
ହିଂସାଵିହାରା ହ୍ଯାଲବ୍ଧୈଃ ପଶୁଭିଃ ସ୍ଵସୁଖେଚ୍ଛଯା ।
ଯଜନ୍ତେ ଦେଵତା ଯଜ୍ଞୈଃ ପିତୃଭୂତପତୀନ୍ ଖଲାଃ ॥ ୩୦ ॥
ଯଜନ୍ତେ ଦେଵତା ଯଜ୍ଞୈଃ ପିତୃଭୂତପତୀନ୍ ଖଲାଃ ॥ ୩୦ ॥
ସ୍ଵପ୍ନୋପମମମୁଂ ଲୋକମସନ୍ତଂ ଶ୍ରଵଣପ୍ରିଯମ୍ ।
ଆଶିଷୋ ହୃଦି ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯ ତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଯର୍ଥାନ୍ ଯଥା ଵଣିକ୍ ॥ ୩୧ ॥
ଆଶିଷୋ ହୃଦି ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯ ତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଯର୍ଥାନ୍ ଯଥା ଵଣିକ୍ ॥ ୩୧ ॥
ରଜଃସତ୍ତ୍ଵତମୋନିଷ୍ଠା ରଜଃସତ୍ତ୍ଵତମୋଜୁଷଃ ।
ଉପାସତ ଇନ୍ଦ୍ରମୁଖ୍ଯାନ୍ ଦେଵାଦୀନ୍ ନ ଯଥୈଵ ମାମ୍ ॥ ୩୨ ॥
ଉପାସତ ଇନ୍ଦ୍ରମୁଖ୍ଯାନ୍ ଦେଵାଦୀନ୍ ନ ଯଥୈଵ ମାମ୍ ॥ ୩୨ ॥
ଇଷ୍ଟ୍ଵେହ ଦେଵତା ଯଜ୍ଞୈର୍ଗତ୍ଵା ରଂସ୍ଯାମହେ ଦିଵି ।
ତସ୍ଯାନ୍ତ ଇହ ଭୂଯାସ୍ମ ମହାଶାଲା ମହାକୁଲାଃ ॥ ୩୩ ॥
ତସ୍ଯାନ୍ତ ଇହ ଭୂଯାସ୍ମ ମହାଶାଲା ମହାକୁଲାଃ ॥ ୩୩ ॥
ଏଵଂ ପୁଷ୍ପିତଯା ଵାଚା ଵ୍ଯାକ୍ଷିପ୍ତମନସାଂ ନୃଣାମ୍ ।
ମାନିନାଂ ଚାତିଲୁବ୍ଧାନାଂ ମଦ୍ଵାର୍ତାପି ନ ରୋଚତେ ॥ ୩୪ ॥
ମାନିନାଂ ଚାତିଲୁବ୍ଧାନାଂ ମଦ୍ଵାର୍ତାପି ନ ରୋଚତେ ॥ ୩୪ ॥
ଵେଦା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଵିଷଯାସ୍ତ୍ରିକାଣ୍ଡଵିଷଯା ଇମେ ।
ପରୋକ୍ଷଵାଦା ଋଷଯଃ ପରୋକ୍ଷଂ ମମ ଚ ପ୍ରିଯମ୍ ॥ ୩୫ ॥
ପରୋକ୍ଷଵାଦା ଋଷଯଃ ପରୋକ୍ଷଂ ମମ ଚ ପ୍ରିଯମ୍ ॥ ୩୫ ॥
ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମ ସୁଦୁର୍ବୋଧଂ ପ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିଯମନୋମଯମ୍ ।
ଅନନ୍ତପାରଂ ଗମ୍ଭୀରଂ ଦୁର୍ଵିଗାହ୍ଯଂ ସମୁଦ୍ରଵତ୍ ॥ ୩୬ ॥
ଅନନ୍ତପାରଂ ଗମ୍ଭୀରଂ ଦୁର୍ଵିଗାହ୍ଯଂ ସମୁଦ୍ରଵତ୍ ॥ ୩୬ ॥
ମଯୋପବୃଂହିତଂ ଭୂମ୍ନା ବ୍ରହ୍ମଣାନନ୍ତଶକ୍ତିନା ।
ଭୂତେଷୁ ଘୋଷରୂପେଣ ବିସେଷୂର୍ଣେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ ୩୭ ॥
ଭୂତେଷୁ ଘୋଷରୂପେଣ ବିସେଷୂର୍ଣେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ ୩୭ ॥
ଯଥୋର୍ଣନାଭିର୍ହୃଦଯାଦୂର୍ଣାମୁଦ୍ଵମତେ ମୁଖାତ୍ ।
ଆକାଶାଦ୍ ଘୋଷଵାନ୍ ପ୍ରାଣୋ ମନସା ସ୍ପର୍ଶରୂପିଣା ॥ ୩୮ ॥
ଆକାଶାଦ୍ ଘୋଷଵାନ୍ ପ୍ରାଣୋ ମନସା ସ୍ପର୍ଶରୂପିଣା ॥ ୩୮ ॥
ଛନ୍ଦୋମଯୋଽମୃତମଯଃ ସହସ୍ରପଦଵୀଂ ପ୍ରଭୁଃ ।
ଓଙ୍କାରାଦ୍ ଵ୍ଯଞ୍ଜିତସ୍ପର୍ଶସ୍ଵରୋଷ୍ମାନ୍ତ ସ୍ଥଭୂଷିତାମ୍ ॥ ୩୯ ॥
ଓଙ୍କାରାଦ୍ ଵ୍ଯଞ୍ଜିତସ୍ପର୍ଶସ୍ଵରୋଷ୍ମାନ୍ତ ସ୍ଥଭୂଷିତାମ୍ ॥ ୩୯ ॥
ଵିଚିତ୍ରଭାଷାଵିତତାଂ ଛନ୍ଦୋଭିଶ୍ଚତୁରୁତ୍ତରୈଃ ।
ଅନନ୍ତପାରାଂ ବୃହତୀଂ ସୃଜତ୍ଯାକ୍ଷିପତେ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ ୪୦ ॥
ଅନନ୍ତପାରାଂ ବୃହତୀଂ ସୃଜତ୍ଯାକ୍ଷିପତେ ସ୍ଵଯମ୍ ॥ ୪୦ ॥
ଗାଯତ୍ର୍ଯୁଷ୍ଣିଗନୁଷ୍ଟୁପ୍ ଚ ବୃହତୀ ପଙ୍କ୍ତିରେଵ ଚ ।
ତ୍ରିଷ୍ଟୁବ୍ଜଗତ୍ଯତିଚ୍ଛନ୍ଦୋ ହ୍ଯତ୍ଯଷ୍ଟ୍ଯତିଜଗଦ୍ ଵିରାଟ୍ ॥ ୪୧ ॥
ତ୍ରିଷ୍ଟୁବ୍ଜଗତ୍ଯତିଚ୍ଛନ୍ଦୋ ହ୍ଯତ୍ଯଷ୍ଟ୍ଯତିଜଗଦ୍ ଵିରାଟ୍ ॥ ୪୧ ॥
କିଂ ଵିଧତ୍ତେ କିମାଚଷ୍ଟେ କିମନୂଦ୍ଯ ଵିକଲ୍ପଯେତ୍ ।
ଇତ୍ଯସ୍ଯା ହୃଦଯଂ ଲୋକେ ନାନ୍ଯୋ ମଦ୍ ଵେଦ କଶ୍ଚନ ॥ ୪୨ ॥
ଇତ୍ଯସ୍ଯା ହୃଦଯଂ ଲୋକେ ନାନ୍ଯୋ ମଦ୍ ଵେଦ କଶ୍ଚନ ॥ ୪୨ ॥
ମାଂ ଵିଧତ୍ତେଽଭିଧତ୍ତେ ମାଂ ଵିକଲ୍ପ୍ଯାପୋହ୍ଯତେ ତ୍ଵହମ୍ ।
ଏତାଵାନ୍ ସର୍ଵଵେଦାର୍ଥଃ ଶବ୍ଦ ଆସ୍ଥାଯ ମାଂ ଭିଦାମ୍ ।
ମାଯାମାତ୍ରମନୂଦ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରତିଷିଧ୍ଯ ପ୍ରସୀଦତି ॥ ୪୩ ॥
ଏତାଵାନ୍ ସର୍ଵଵେଦାର୍ଥଃ ଶବ୍ଦ ଆସ୍ଥାଯ ମାଂ ଭିଦାମ୍ ।
ମାଯାମାତ୍ରମନୂଦ୍ଯାନ୍ତେ ପ୍ରତିଷିଧ୍ଯ ପ୍ରସୀଦତି ॥ ୪୩ ॥
ସୋଽଯଂ ଦୀପୋଽର୍ଚିଷାଂ ଯଦ୍ଵତ୍ସ୍ରୋତସାଂ ତଦିଦଂ ଜଲମ୍ ।
ସୋଽଯଂ ପୁମାନିତି ନୃଣାଂ ମୃଷା ଗୀର୍ଧୀର୍ମୃଷାଯୁଷାମ୍
ସୋଽଯଂ ପୁମାନିତି ନୃଣାଂ ମୃଷା ଗୀର୍ଧୀର୍ମୃଷାଯୁଷାମ୍
ମା ସ୍ଵସ୍ଯ କର୍ମବୀଜେନ ଜାଯତେ ସୋଽପ୍ଯଯଂ ପୁମାନ୍ ।
ମ୍ରିଯତେ ଵାମରୋ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ଯଥାଗ୍ନିର୍ଦାରୁସଂଯୁତଃ
ମ୍ରିଯତେ ଵାମରୋ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ଯଥାଗ୍ନିର୍ଦାରୁସଂଯୁତଃ
ନିଷେକଗର୍ଭଜନ୍ମାନି ବାଲ୍ଯକୌମାରଯୌଵନମ୍ ।
ଵଯୋମଧ୍ଯଂ ଜରାମୃତ୍ଯୁରିତ୍ଯଵସ୍ଥାସ୍ତନୋର୍ନଵ
ଵଯୋମଧ୍ଯଂ ଜରାମୃତ୍ଯୁରିତ୍ଯଵସ୍ଥାସ୍ତନୋର୍ନଵ
ଏତା ମନୋରଥମଯୀର୍ହ୍ଯନ୍ଯସ୍ଯୋଚ୍ଚାଵଚାସ୍ତନୂଃ ।
ଗୁଣସଙ୍ଗାଦୁପାଦତ୍ତେ କ୍ଵଚିତ୍କଶ୍ଚିଜ୍ଜହାତି ଚ
ଗୁଣସଙ୍ଗାଦୁପାଦତ୍ତେ କ୍ଵଚିତ୍କଶ୍ଚିଜ୍ଜହାତି ଚ
ଆତ୍ମନଃ ପିତୃପୁତ୍ରାଭ୍ଯାମନୁମେଯୌ ଭଵାପ୍ଯଯୌ ।
ନ ଭଵାପ୍ଯଯଵସ୍ତୂନାମଭିଜ୍ଞୋ ଦ୍ଵଯଲକ୍ଷଣଃ
ନ ଭଵାପ୍ଯଯଵସ୍ତୂନାମଭିଜ୍ଞୋ ଦ୍ଵଯଲକ୍ଷଣଃ
ତରୋର୍ବୀଜଵିପାକାଭ୍ଯାଂ ଯୋ ଵିଦ୍ଵାଞ୍ଜନ୍ମସଂଯମୌ ।
ତରୋର୍ଵିଲକ୍ଷଣୋ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଏଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା ତନୋଃ ପୃଥକ୍
ତରୋର୍ଵିଲକ୍ଷଣୋ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଏଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟା ତନୋଃ ପୃଥକ୍
ପ୍ରକୃତେରେଵମାତ୍ମାନମଵିଵିଚ୍ଯାବୁଧଃ ପୁମାନ୍ ।
ତତ୍ତ୍ଵେନ ସ୍ପର୍ଶସମ୍ମୂଢଃ ସଂସାରଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ତତ୍ତ୍ଵେନ ସ୍ପର୍ଶସମ୍ମୂଢଃ ସଂସାରଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ସତ୍ତ୍ଵସଙ୍ଗାଦୃଷୀନ୍ ଦେଵାନ୍ ରଜସାସୁରମାନୁଷାନ୍ ।
ତମସା ଭୂତତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ଭ୍ରାମିତୋ ଯାତି କର୍ମଭିଃ
ତମସା ଭୂତତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵଂ ଭ୍ରାମିତୋ ଯାତି କର୍ମଭିଃ
ନୃତ୍ଯତୋ ଗାଯତଃ ପଶ୍ଯନ୍ ଯଥୈଵାନୁକରୋତି ତାନ୍ ।
ଏଵଂ ବୁଦ୍ଧିଗୁଣାନ୍ ପଶ୍ଯନ୍ନନୀହୋଽପ୍ଯନୁକାର୍ଯତେ
ଏଵଂ ବୁଦ୍ଧିଗୁଣାନ୍ ପଶ୍ଯନ୍ନନୀହୋଽପ୍ଯନୁକାର୍ଯତେ
ଯଥାମ୍ଭସା ପ୍ରଚଲତା ତରଵୋଽପି ଚଲା ଇଵ ।
ଚକ୍ଷୁଷା ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣେନ ଦୃଶ୍ଯତେ ଭ୍ରମତୀଵ ଭୂଃ
ଚକ୍ଷୁଷା ଭ୍ରାମ୍ଯମାଣେନ ଦୃଶ୍ଯତେ ଭ୍ରମତୀଵ ଭୂଃ
ଯଥା ମନୋରଥଧିଯୋ ଵିଷଯାନୁଭଵୋ ମୃଷା ।
ସ୍ଵପ୍ନଦୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଦାଶାର୍ହ ତଥା ସଂସାର ଆତ୍ମନଃ
ସ୍ଵପ୍ନଦୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଦାଶାର୍ହ ତଥା ସଂସାର ଆତ୍ମନଃ
ଅର୍ଥେ ହ୍ଯଵିଦ୍ଯମାନେଽପି ସଂସୃତିର୍ନ ନିଵର୍ତତେ ।
ଧ୍ଯାଯତୋ ଵିଷଯାନସ୍ଯ ସ୍ଵପ୍ନେଽନର୍ଥାଗମୋ ଯଥା
ଧ୍ଯାଯତୋ ଵିଷଯାନସ୍ଯ ସ୍ଵପ୍ନେଽନର୍ଥାଗମୋ ଯଥା
ତସ୍ମାଦୁଦ୍ଧଵ ମା ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଵିଷଯାନସଦିନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ।
ଆତ୍ମାଗ୍ରହଣନିର୍ଭାତଂ ପଶ୍ଯ ଵୈକଲ୍ପିକଂ ଭ୍ରମମ୍
ଆତ୍ମାଗ୍ରହଣନିର୍ଭାତଂ ପଶ୍ଯ ଵୈକଲ୍ପିକଂ ଭ୍ରମମ୍
କ୍ଷିପ୍ତୋଽଵମାନିତୋଽସଦ୍ଭିଃ ପ୍ରଲବ୍ଧୋଽସୂଯିତୋଽଥ ଵା ।
ତାଡିତଃ ସନ୍ନିରୁଦ୍ଧୋ ଵା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଵା ପରିହାପିତଃ
ତାଡିତଃ ସନ୍ନିରୁଦ୍ଧୋ ଵା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଵା ପରିହାପିତଃ
ନିଷ୍ଠିତୋ ମୂତ୍ରିତୋ ଵାଜ୍ଞୈର୍ବହୁଧୈଵଂ ପ୍ରକମ୍ପିତଃ ।
ଶ୍ରେଯସ୍କାମଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତ ଆତ୍ମନାଽଽତ୍ମାନମୁଦ୍ଧରେତ୍
ଶ୍ରେଯସ୍କାମଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଗତ ଆତ୍ମନାଽଽତ୍ମାନମୁଦ୍ଧରେତ୍
ଉଦ୍ଧଵ ଉଵାଚ।
ଯଥୈଵମନୁବୁଧ୍ଯେଯଂ ଵଦ ନୋ ଵଦତାଂ ଵର ।
ସୁଦୁଃସହମିମଂ ମନ୍ଯ ଆତ୍ମନ୍ଯସଦତିକ୍ରମମ୍
ଯଥୈଵମନୁବୁଧ୍ଯେଯଂ ଵଦ ନୋ ଵଦତାଂ ଵର ।
ସୁଦୁଃସହମିମଂ ମନ୍ଯ ଆତ୍ମନ୍ଯସଦତିକ୍ରମମ୍
ଵିଦୁଷାମପି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନ୍ ପ୍ରକୃତିର୍ହି ବଲୀଯସୀ ।
ଋତେ ତ୍ଵଦ୍ଧର୍ମନିରତାନ୍ ଶାନ୍ତାଂସ୍ତେ ଚରଣାଲଯାନ୍
ଋତେ ତ୍ଵଦ୍ଧର୍ମନିରତାନ୍ ଶାନ୍ତାଂସ୍ତେ ଚରଣାଲଯାନ୍