শ্ৰীউদ্ধৱ উৱাচ
কতি তত্ত্ৱানি ৱিশ্ৱেশ সঙ্খ্যাতান্যৃষিভিঃ প্ৰভো ।
নৱৈকাদশ পঞ্চ ত্ৰীণ্যাত্থ ত্ৱমিহ শুশ্ৰুম ॥ ১ ॥
কতি তত্ত্ৱানি ৱিশ্ৱেশ সঙ্খ্যাতান্যৃষিভিঃ প্ৰভো ।
নৱৈকাদশ পঞ্চ ত্ৰীণ্যাত্থ ত্ৱমিহ শুশ্ৰুম ॥ ১ ॥
কেচিত্ ষড্ৱিংশতিং প্ৰাহুৰপৰে পঞ্চৱিংশতিম্ ।
সপ্তৈকে নৱ ষট্ কেচিচ্চত্ৱাৰ্যেকাদশাপৰে ।
কেচিত্ সপ্তদশ প্ৰাহুঃ ষোডশৈকে ত্ৰযোদশ ॥ ২ ॥
সপ্তৈকে নৱ ষট্ কেচিচ্চত্ৱাৰ্যেকাদশাপৰে ।
কেচিত্ সপ্তদশ প্ৰাহুঃ ষোডশৈকে ত্ৰযোদশ ॥ ২ ॥
এতাৱত্ত্ৱং হি সঙ্খ্যানামৃষযো যদ্ৱিৱক্ষযা ।
গাযন্তি পৃথগাযুষ্মন্নিদং নো ৱক্তুমৰ্হসি ॥ ৩ ॥
গাযন্তি পৃথগাযুষ্মন্নিদং নো ৱক্তুমৰ্হসি ॥ ৩ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
যুক্তং চ সন্তি সৰ্ৱত্ৰ ভাষন্তে ব্ৰাহ্মণা যথা ।
মাযাং মদীযামুদ্গৃহ্য ৱদতাং কিং নু দুৰ্ঘটম্ ॥ ৪ ॥
যুক্তং চ সন্তি সৰ্ৱত্ৰ ভাষন্তে ব্ৰাহ্মণা যথা ।
মাযাং মদীযামুদ্গৃহ্য ৱদতাং কিং নু দুৰ্ঘটম্ ॥ ৪ ॥
নৈতদেৱং যথাত্থ ত্ৱং যদহং ৱচ্মি তত্তথা ।
এৱং ৱিৱদতাং হেতুং শক্তযো মে দুৰত্যযাঃ ॥ ৫ ॥
এৱং ৱিৱদতাং হেতুং শক্তযো মে দুৰত্যযাঃ ॥ ৫ ॥
যাসাং ৱ্যতিকৰাদাসীদ্ ৱিকল্পো ৱদতাং পদম্ ।
প্ৰাপ্তে শমদমেঽপ্যেতি ৱাদস্তমনুশাম্যতি ॥ ৬ ॥
প্ৰাপ্তে শমদমেঽপ্যেতি ৱাদস্তমনুশাম্যতি ॥ ৬ ॥
পৰস্পৰানুপ্ৰৱেশাত্ তত্ত্ৱানাং পুৰুষৰ্ষভ ।
পৌৰ্ৱাপৰ্যপ্ৰসঙ্খ্যানং যথা ৱক্তুৰ্ৱিৱক্ষিতম্ ॥ ৭ ॥
পৌৰ্ৱাপৰ্যপ্ৰসঙ্খ্যানং যথা ৱক্তুৰ্ৱিৱক্ষিতম্ ॥ ৭ ॥
একস্মিন্নপি দৃশ্যন্তে প্ৰৱিষ্টানীতৰাণি চ ।
পূৰ্ৱস্মিন্ ৱা পৰস্মিন্ ৱা তত্ত্ৱে তত্ত্ৱানি সৰ্ৱশঃ ॥ ৮ ॥
পূৰ্ৱস্মিন্ ৱা পৰস্মিন্ ৱা তত্ত্ৱে তত্ত্ৱানি সৰ্ৱশঃ ॥ ৮ ॥
পৌৰ্ৱাপৰ্যমতোঽমীষাং প্ৰসঙ্খ্যানমভীপ্সতাম্ ।
যথা ৱিৱিক্তং যদ্ৱক্ত্ৰং গৃহ্ণীমো যুক্তিসম্ভৱাত্ ॥ ৯ ॥
যথা ৱিৱিক্তং যদ্ৱক্ত্ৰং গৃহ্ণীমো যুক্তিসম্ভৱাত্ ॥ ৯ ॥
অনাদ্যৱিদ্যাযুক্তস্য পুৰুষস্যাত্মৱেদনম্ ।
স্ৱতো ন সম্ভৱাদন্যস্তত্ত্ৱজ্ঞো জ্ঞানদো ভৱেত্ ॥ ১০ ॥
স্ৱতো ন সম্ভৱাদন্যস্তত্ত্ৱজ্ঞো জ্ঞানদো ভৱেত্ ॥ ১০ ॥
পুৰুষেশ্ৱৰযোৰত্ৰ ন ৱৈলক্ষণ্যমণ্ৱপি ।
তদন্যকল্পনাপাৰ্থা জ্ঞানং চ প্ৰকৃতেৰ্গুণঃ ॥ ১১ ॥
তদন্যকল্পনাপাৰ্থা জ্ঞানং চ প্ৰকৃতেৰ্গুণঃ ॥ ১১ ॥
প্ৰকৃতিৰ্গুণসাম্যং ৱৈ প্ৰকৃতেৰ্নাত্মনো গুণাঃ ।
সত্ত্ৱং ৰজস্তম ইতি স্থিত্যুত্পত্ত্যন্তহেতৱঃ ॥ ১২ ॥
সত্ত্ৱং ৰজস্তম ইতি স্থিত্যুত্পত্ত্যন্তহেতৱঃ ॥ ১২ ॥
সত্ত্ৱং জ্ঞানং ৰজঃ কৰ্ম তমোঽজ্ঞানমিহোচ্যতে ।
গুণৱ্যতিকৰঃ কালঃ স্ৱভাৱঃ সূত্ৰমেৱ চ ॥ ১৩ ॥
গুণৱ্যতিকৰঃ কালঃ স্ৱভাৱঃ সূত্ৰমেৱ চ ॥ ১৩ ॥
পুৰুষঃ প্ৰকৃতিৰ্ৱ্যক্তমহঙ্কাৰো নভোঽনিলঃ ।
জ্যোতিৰাপঃ ক্ষিতিৰিতি তত্ত্ৱান্যুক্তানি মে নৱ ॥ ১৪ ॥
জ্যোতিৰাপঃ ক্ষিতিৰিতি তত্ত্ৱান্যুক্তানি মে নৱ ॥ ১৪ ॥
শ্ৰোত্ৰং ত্ৱগ্দৰ্শনং ঘ্ৰাণো জিহ্ৱেতি জ্ঞানশক্তযঃ ।
ৱাক্পাণ্যুপস্থপায্ৱঙ্ঘ্ৰিঃ কৰ্মাণ্যঙ্গোভযং মনঃ ॥ ১৫ ॥
ৱাক্পাণ্যুপস্থপায্ৱঙ্ঘ্ৰিঃ কৰ্মাণ্যঙ্গোভযং মনঃ ॥ ১৫ ॥
শব্দঃ স্পৰ্শো ৰসো গন্ধো ৰূপং চেত্যৰ্থজাতযঃ ।
গত্যুক্ত্যুত্সৰ্গশিল্পানি কৰ্মাযতনসিদ্ধযঃ ॥ ১৬ ॥
গত্যুক্ত্যুত্সৰ্গশিল্পানি কৰ্মাযতনসিদ্ধযঃ ॥ ১৬ ॥
সৰ্গাদৌ প্ৰকৃতিৰ্হ্যস্য কাৰ্যকাৰণৰূপিণী ।
সত্ত্ৱাদিভিৰ্গুণৈৰ্ধত্তে পুৰুষোঽৱ্যক্ত ঈক্ষতে ॥ ১৭ ॥
সত্ত্ৱাদিভিৰ্গুণৈৰ্ধত্তে পুৰুষোঽৱ্যক্ত ঈক্ষতে ॥ ১৭ ॥
ৱ্যক্তাদযো ৱিকুৰ্ৱাণা ধাতৱঃ পুৰুষেক্ষযা ।
লব্ধৱীৰ্যাঃ সৃজন্ত্যণ্ডং সংহতাঃ প্ৰকৃতেৰ্বলাত্ ॥ ১৮ ॥
লব্ধৱীৰ্যাঃ সৃজন্ত্যণ্ডং সংহতাঃ প্ৰকৃতেৰ্বলাত্ ॥ ১৮ ॥
সপ্তৈৱ ধাতৱ ইতি তত্ৰাৰ্থাঃ পঞ্চখাদযঃ ।
জ্ঞানমাত্মোভযাধাৰস্ততো দেহেন্দ্ৰিযাসৱঃ ॥ ১৯ ॥
জ্ঞানমাত্মোভযাধাৰস্ততো দেহেন্দ্ৰিযাসৱঃ ॥ ১৯ ॥
ষডিত্যত্ৰাপি ভূতানি পঞ্চষষ্ঠঃ পৰঃ পুমান্ ।
তৈৰ্যুক্ত আত্মসম্ভূতৈঃ সৃষ্ট্ৱেদং সমপাৱিশত্ ॥ ২০ ॥
তৈৰ্যুক্ত আত্মসম্ভূতৈঃ সৃষ্ট্ৱেদং সমপাৱিশত্ ॥ ২০ ॥
চত্ৱাৰ্যেৱেতি তত্ৰাপি তেজ আপোঽন্নমাত্মনঃ ।
জাতানি তৈৰিদং জাতং জন্মাৱযৱিনঃ খলু ॥ ২১ ॥
জাতানি তৈৰিদং জাতং জন্মাৱযৱিনঃ খলু ॥ ২১ ॥
সঙ্খ্যানে সপ্তদশকে ভূতমাত্ৰেন্দ্ৰিযাণি চ ।
পঞ্চ পঞ্চৈকমনসা আত্মা সপ্তদশঃ স্মৃতঃ ॥ ২২ ॥
পঞ্চ পঞ্চৈকমনসা আত্মা সপ্তদশঃ স্মৃতঃ ॥ ২২ ॥
তদ্ৱত্ ষোডশসঙ্খ্যানে আত্মৈৱ মন উচ্যতে ।
ভূতেন্দ্ৰিযাণি পঞ্চৈৱ মন আত্মা ত্ৰযোদশ ॥ ২৩ ॥
ভূতেন্দ্ৰিযাণি পঞ্চৈৱ মন আত্মা ত্ৰযোদশ ॥ ২৩ ॥
একাদশত্ৱ আত্মাসৌ মহাভূতেন্দ্ৰিযাণি চ ।
অষ্টৌ প্ৰকৃতযশ্চৈৱ পুৰুষশ্চ নৱেত্যথ ॥ ২৪ ॥
অষ্টৌ প্ৰকৃতযশ্চৈৱ পুৰুষশ্চ নৱেত্যথ ॥ ২৪ ॥
ইতি নানাপ্ৰসঙ্খ্যানং তত্ত্ৱানামৃষিভিঃ কৃতম্ ।
সৰ্ৱং ন্যায্যং যুক্তিমত্ত্ৱাদ্ ৱিদুষাং কিমশোভনম্ ॥ ২৫ ॥
সৰ্ৱং ন্যায্যং যুক্তিমত্ত্ৱাদ্ ৱিদুষাং কিমশোভনম্ ॥ ২৫ ॥
শ্ৰীউদ্ধৱ উৱাচ
প্ৰকৃতিঃ পুৰুষশ্চোভৌ যদ্যপ্যাত্মৱিলক্ষণৌ । অন্যোন্যাপাশ্ৰযাত্ কৃষ্ণ দৃশ্যতে ন ভিদা তযোঃ । প্ৰকৃতৌ লক্ষ্যতে হ্যাত্মা প্ৰকৃতিশ্চ তথাত্মনি ॥ ২৬ ॥
প্ৰকৃতিঃ পুৰুষশ্চোভৌ যদ্যপ্যাত্মৱিলক্ষণৌ । অন্যোন্যাপাশ্ৰযাত্ কৃষ্ণ দৃশ্যতে ন ভিদা তযোঃ । প্ৰকৃতৌ লক্ষ্যতে হ্যাত্মা প্ৰকৃতিশ্চ তথাত্মনি ॥ ২৬ ॥
এৱং মে পুণ্ডৰীকাক্ষ মহান্তং সংশযং হৃদি ।
ছেত্তুমৰ্হসি সৰ্ৱজ্ঞ ৱচোভিৰ্নযনৈপুণৈঃ ॥ ২৭ ॥
ছেত্তুমৰ্হসি সৰ্ৱজ্ঞ ৱচোভিৰ্নযনৈপুণৈঃ ॥ ২৭ ॥
ত্ৱত্তো জ্ঞানং হি জীৱানাং প্ৰমোষস্তেঽত্ৰ শক্তিতঃ ।
ত্ৱমেৱ হ্যাত্মমাযাযা গতিং ৱেত্থ ন চাপৰঃ ॥ ২৮ ॥
ত্ৱমেৱ হ্যাত্মমাযাযা গতিং ৱেত্থ ন চাপৰঃ ॥ ২৮ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
প্ৰকৃতিঃ পুৰুষশ্চেতি ৱিকল্পঃ পুৰুষৰ্ষভ ।
এষ ৱৈকাৰিকঃ সৰ্গো গুণৱ্যতিকৰাত্মকঃ ॥ ২৯ ॥
প্ৰকৃতিঃ পুৰুষশ্চেতি ৱিকল্পঃ পুৰুষৰ্ষভ ।
এষ ৱৈকাৰিকঃ সৰ্গো গুণৱ্যতিকৰাত্মকঃ ॥ ২৯ ॥
মমাঙ্গ মাযা গুণময্যনেকধা
ৱিকল্পবুদ্ধীশ্চ গুণৈৰ্ৱিধত্তে ।
ৱৈকাৰিকস্ত্ৰিৱিধোঽধ্যাত্মমেক-
মথাধিদৈৱমধিভূতমন্যত্ ॥ ৩০ ॥
ৱিকল্পবুদ্ধীশ্চ গুণৈৰ্ৱিধত্তে ।
ৱৈকাৰিকস্ত্ৰিৱিধোঽধ্যাত্মমেক-
মথাধিদৈৱমধিভূতমন্যত্ ॥ ৩০ ॥
দৃগ্ ৰূপমাৰ্কং ৱপুৰত্ৰ ৰন্ধ্ৰে
পৰস্পৰং সিধ্যতি যঃ স্ৱতঃ খে ।
আত্মা যদেষামপৰো য আদ্যঃ
স্ৱযানুভূত্যাখিলসিদ্ধসিদ্ধিঃ ॥ ৩১ ॥
পৰস্পৰং সিধ্যতি যঃ স্ৱতঃ খে ।
আত্মা যদেষামপৰো য আদ্যঃ
স্ৱযানুভূত্যাখিলসিদ্ধসিদ্ধিঃ ॥ ৩১ ॥
এৱং ত্ৱগাদি শ্ৰৱণাদি চক্ষু- ।
ৰ্জিহ্ৱাদি নাসাদি চ চিত্তযুক্তম্ ॥ ৩২ ॥
ৰ্জিহ্ৱাদি নাসাদি চ চিত্তযুক্তম্ ॥ ৩২ ॥
যোঽসৌ গুণক্ষোভকৃতো ৱিকাৰঃ
প্ৰধানমূলান্মহতঃ প্ৰসূতঃ ।
অহং ত্ৰিৱৃন্মোহৱিকল্পহেতু-
ৰ্ৱৈকাৰিকস্তামস ঐন্দ্ৰিযশ্চ ॥ ৩৩ ॥
প্ৰধানমূলান্মহতঃ প্ৰসূতঃ ।
অহং ত্ৰিৱৃন্মোহৱিকল্পহেতু-
ৰ্ৱৈকাৰিকস্তামস ঐন্দ্ৰিযশ্চ ॥ ৩৩ ॥
আত্মা পৰিজ্ঞানমযো ৱিৱাদো
হ্যস্তীতি নাস্তীতি ভিদাৰ্থনিষ্ঠঃ ।
ৱ্যৰ্থোঽপি নৈৱোপৰমেত পুংসাং
মত্তঃ পৰাৱৃত্তধিযাং স্ৱলোকাত্ ॥ ৩৪ ॥
হ্যস্তীতি নাস্তীতি ভিদাৰ্থনিষ্ঠঃ ।
ৱ্যৰ্থোঽপি নৈৱোপৰমেত পুংসাং
মত্তঃ পৰাৱৃত্তধিযাং স্ৱলোকাত্ ॥ ৩৪ ॥
শ্ৰীউদ্ধৱ উৱাচ
ত্ৱত্তঃ পৰাৱৃত্তধিযঃ স্ৱকৃতৈঃ কৰ্মভিঃ প্ৰভো ।
উচ্চাৱচান্ যথা দেহান্ গৃহ্ণন্তি ৱিসৃজন্তি চ ॥ ৩৫ ॥
ত্ৱত্তঃ পৰাৱৃত্তধিযঃ স্ৱকৃতৈঃ কৰ্মভিঃ প্ৰভো ।
উচ্চাৱচান্ যথা দেহান্ গৃহ্ণন্তি ৱিসৃজন্তি চ ॥ ৩৫ ॥
তন্মমাখ্যাহি গোৱিন্দ দুৰ্ৱিভাৱ্যমনাত্মভিঃ ।
ন হ্যেতত্ প্ৰাযশো লোকে ৱিদ্ৱাংসঃ সন্তি ৱঞ্চিতাঃ ॥ ৩৬ ॥
ন হ্যেতত্ প্ৰাযশো লোকে ৱিদ্ৱাংসঃ সন্তি ৱঞ্চিতাঃ ॥ ৩৬ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
মনঃ কৰ্মমযং নৃণামিন্দ্ৰিযৈঃ পঞ্চভিৰ্যুতম্ ।
লোকাল্লোকং প্ৰযাত্যন্য আত্মা তদনুৱৰ্ততে ॥ ৩৭ ॥
মনঃ কৰ্মমযং নৃণামিন্দ্ৰিযৈঃ পঞ্চভিৰ্যুতম্ ।
লোকাল্লোকং প্ৰযাত্যন্য আত্মা তদনুৱৰ্ততে ॥ ৩৭ ॥
ধ্যাযন্ মনোঽনু ৱিষযান্ দৃষ্টান্ ৱানুশ্ৰুতানথ ।
উদ্যত্ সীদত্ কৰ্মতন্ত্ৰং স্মৃতিস্তদনু শাম্যতি ॥ ৩৮ ॥
উদ্যত্ সীদত্ কৰ্মতন্ত্ৰং স্মৃতিস্তদনু শাম্যতি ॥ ৩৮ ॥
ৱিষযাভিনিৱেশেন নাত্মানং যত্ স্মৰেত্ পুনঃ ।
জন্তোৰ্ৱৈ কস্যচিদ্ধেতোৰ্মৃত্যুৰত্যন্তৱিস্মৃতিঃ ॥ ৩৯ ॥
জন্তোৰ্ৱৈ কস্যচিদ্ধেতোৰ্মৃত্যুৰত্যন্তৱিস্মৃতিঃ ॥ ৩৯ ॥
জন্ম ত্ৱাত্মতযা পুংসঃ সৰ্ৱভাৱেন ভূৰিদ ।
ৱিষযস্ৱীকৃতিং প্ৰাহুৰ্যথা স্ৱপ্নমনোৰথঃ ॥ ৪০ ॥
ৱিষযস্ৱীকৃতিং প্ৰাহুৰ্যথা স্ৱপ্নমনোৰথঃ ॥ ৪০ ॥
স্ৱপ্নং মনোৰথং চেত্থং প্ৰাক্তনং ন স্মৰত্যসৌ ।
তত্ৰ পূৰ্ৱমিৱাত্মানমপূৰ্ৱম্ চানুপশ্যতি ॥ ৪১ ॥
তত্ৰ পূৰ্ৱমিৱাত্মানমপূৰ্ৱম্ চানুপশ্যতি ॥ ৪১ ॥
ইন্দ্ৰিযাযনসৃষ্ট্যেদং ত্ৰৈৱিধ্যং ভাতি ৱস্তুনি ।
বহিৰন্তৰ্ভিদাহেতুৰ্জনোঽসজ্জনকৃদ্ যথা ॥ ৪২ ॥
বহিৰন্তৰ্ভিদাহেতুৰ্জনোঽসজ্জনকৃদ্ যথা ॥ ৪২ ॥
নিত্যদা হ্যঙ্গ ভূতানি ভৱন্তি ন ভৱন্তি চ ।
কালেনালক্ষ্যৱেগেন সূক্ষ্মত্ৱাত্তন্ন দৃশ্যতে ॥ ৪৩ ॥
কালেনালক্ষ্যৱেগেন সূক্ষ্মত্ৱাত্তন্ন দৃশ্যতে ॥ ৪৩ ॥
যথাৰ্চিষাং স্ৰোতসাং চ ফলানাং ৱা ৱনস্পতেঃ ।
তথৈৱ সৰ্ৱভূতানাং ৱযোঽৱস্থাদযঃ কৃতাঃ ॥ ৪৪ ॥
তথৈৱ সৰ্ৱভূতানাং ৱযোঽৱস্থাদযঃ কৃতাঃ ॥ ৪৪ ॥
সোঽযং দীপোঽৰ্চিষাং যদ্ৱত্স্ৰোতসাং তদিদং জলম্ ।
সোঽযং পুমানিতি নৃণাং মৃষা গীৰ্ধীৰ্মৃষাযুষাম্ ॥ ৪৫ ॥
সোঽযং পুমানিতি নৃণাং মৃষা গীৰ্ধীৰ্মৃষাযুষাম্ ॥ ৪৫ ॥
মা স্ৱস্য কৰ্মবীজেন জাযতে সোঽপ্যযং পুমান্ ।
ম্ৰিযতে ৱামৰো ভ্ৰান্ত্যা যথাগ্নিৰ্দাৰুসংযুতঃ ॥ ৪৬ ॥
ম্ৰিযতে ৱামৰো ভ্ৰান্ত্যা যথাগ্নিৰ্দাৰুসংযুতঃ ॥ ৪৬ ॥
নিষেকগৰ্ভজন্মানি বাল্যকৌমাৰযৌৱনম্ ।
ৱযোমধ্যং জৰা মৃত্যুৰিত্যৱস্থাস্তনোৰ্নৱ ॥ ৪৭ ॥
ৱযোমধ্যং জৰা মৃত্যুৰিত্যৱস্থাস্তনোৰ্নৱ ॥ ৪৭ ॥
এতা মনোৰথমযীৰ্হান্যস্যোচ্চাৱচাস্তনূঃ ।
গুণসঙ্গাদুপাদত্তে ক্ৱচিত্ কশ্চিজ্জহাতি চ ॥ ৪৮ ॥
গুণসঙ্গাদুপাদত্তে ক্ৱচিত্ কশ্চিজ্জহাতি চ ॥ ৪৮ ॥
আত্মনঃ পিতৃপুত্ৰাভ্যামনুমেযৌ ভৱাপ্যযৌ ।
ন ভৱাপ্যযৱস্তূনামভিজ্ঞো দ্ৱযলক্ষণঃ ॥ ৪৯ ॥
ন ভৱাপ্যযৱস্তূনামভিজ্ঞো দ্ৱযলক্ষণঃ ॥ ৪৯ ॥
তৰোৰ্বীজৱিপাকাভ্যাং যো ৱিদ্ৱাঞ্জন্মসংযমৌ ।
তৰোৰ্ৱিলক্ষণো দ্ৰষ্টা এৱং দ্ৰষ্টা তনোঃ পৃথক্ ॥ ৫০ ॥
তৰোৰ্ৱিলক্ষণো দ্ৰষ্টা এৱং দ্ৰষ্টা তনোঃ পৃথক্ ॥ ৫০ ॥
প্ৰকৃতেৰেৱমাত্মানমৱিৱিচ্যাবুধঃ পুমান্ ।
তত্ত্ৱেন স্পৰ্শসম্মূঢঃ সংসাৰং প্ৰতিপদ্যতে ॥ ৫১ ॥
তত্ত্ৱেন স্পৰ্শসম্মূঢঃ সংসাৰং প্ৰতিপদ্যতে ॥ ৫১ ॥
সত্ত্ৱসঙ্গাদৃষীন্দেৱান্ ৰজসাসুৰমানুষান্ ।
তমসা ভূততিৰ্যক্ত্ৱং ভ্ৰামিতো যাতি কৰ্মভিঃ ॥ ৫২ ॥
তমসা ভূততিৰ্যক্ত্ৱং ভ্ৰামিতো যাতি কৰ্মভিঃ ॥ ৫২ ॥
নৃত্যতো গাযতঃ পশ্যন্ যথৈৱানুকৰোতি তান্ ।
এৱং বুদ্ধিগুণান্ পশ্যন্ননীহোঽপ্যনুকাৰ্যতে ॥ ৫৩ ॥
এৱং বুদ্ধিগুণান্ পশ্যন্ননীহোঽপ্যনুকাৰ্যতে ॥ ৫৩ ॥
যথাম্ভসা প্ৰচলতা তৰৱোঽপি চলা ইৱ ।
চক্ষুষা ভ্ৰাম্যমাণেন দৃশ্যতে ভ্ৰমতীৱ ভূঃ ॥ ৫৪ ॥
চক্ষুষা ভ্ৰাম্যমাণেন দৃশ্যতে ভ্ৰমতীৱ ভূঃ ॥ ৫৪ ॥
যথা মনোৰথধিযো ৱিষযানুভৱো মৃষা ।
স্ৱপ্নদৃষ্টাশ্চ দাশাৰ্হ তথা সংসাৰ আত্মনঃ ॥ ৫৫ ॥
স্ৱপ্নদৃষ্টাশ্চ দাশাৰ্হ তথা সংসাৰ আত্মনঃ ॥ ৫৫ ॥
অৰ্থে হ্যৱিদ্যমানেঽপি সংসৃতিৰ্ন নিৱৰ্ততে ।
ধ্যাযতো ৱিষযানস্য স্ৱপ্নেঽনৰ্থাগমো যথা ॥ ৫৬ ॥
ধ্যাযতো ৱিষযানস্য স্ৱপ্নেঽনৰ্থাগমো যথা ॥ ৫৬ ॥
তস্মাদুদ্ধৱ মা ভুঙ্ক্ষ্ৱ ৱিষযানসদিন্দ্ৰিযৈঃ ।
আত্মাগ্ৰহণনিৰ্ভাতং পশ্য ৱৈকল্পিকং ভ্ৰমম্ ॥ ৫৭ ॥
আত্মাগ্ৰহণনিৰ্ভাতং পশ্য ৱৈকল্পিকং ভ্ৰমম্ ॥ ৫৭ ॥
ক্ষিপ্তোঽৱমানিতোঽসদ্ভিঃ প্ৰলব্ধোঽসূযিতোঽথৱা ।
তাডিতঃ সন্নিৰুদ্ধো ৱা ৱৃত্ত্যা ৱা পৰিহাপিতঃ ॥ ৫৮ ॥
তাডিতঃ সন্নিৰুদ্ধো ৱা ৱৃত্ত্যা ৱা পৰিহাপিতঃ ॥ ৫৮ ॥
নিষ্ঠ্যুতো মূত্ৰিতো ৱাজ্ঞৈৰ্বহুধৈৱং প্ৰকম্পিতঃ ।
শ্ৰেযস্কামঃ কৃচ্ছ্ৰগত আত্মনাত্মানমুদ্ধৰেত্ ॥ ৫৯ ॥
শ্ৰেযস্কামঃ কৃচ্ছ্ৰগত আত্মনাত্মানমুদ্ধৰেত্ ॥ ৫৯ ॥
শ্ৰীউদ্ধৱ উৱাচ
যথৈৱমনুবুধ্যেযং ৱদ নো ৱদতাং ৱৰ ॥ ৬০ ॥
যথৈৱমনুবুধ্যেযং ৱদ নো ৱদতাং ৱৰ ॥ ৬০ ॥
সুদুঃসহমিমং মন্যে আত্মন্যসদতিক্ৰমম্ ।
ৱিদুষামপি ৱিশ্ৱাত্মন্ প্ৰকৃতিৰ্হি বলীযসী ।
ঋতে ত্ৱদ্ধৰ্মনিৰতান্ শান্তাংস্তে চৰণালযান্ ॥ ৬১ ॥
ৱিদুষামপি ৱিশ্ৱাত্মন্ প্ৰকৃতিৰ্হি বলীযসী ।
ঋতে ত্ৱদ্ধৰ্মনিৰতান্ শান্তাংস্তে চৰণালযান্ ॥ ৬১ ॥
য এতাং ভিক্ষুণা গীতাং ব্ৰহ্মনিষ্ঠাং সমাহিতঃ ।
ধাৰযঞ্ছ্ৰাৱযঞ্ছৃণ্ৱন্ দ্ৱন্দ্ৱৈৰ্নৈৱাভিভূযতে
ধাৰযঞ্ছ্ৰাৱযঞ্ছৃণ্ৱন্ দ্ৱন্দ্ৱৈৰ্নৈৱাভিভূযতে