શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
કતિ તત્ત્વાનિ વિશ્વેશ સઙ્ખ્યાતાન્યૃષિભિઃ પ્રભો ।
નવૈકાદશ પઞ્ચ ત્રીણ્યાત્થ ત્વમિહ શુશ્રુમ ॥ ૧ ॥
કતિ તત્ત્વાનિ વિશ્વેશ સઙ્ખ્યાતાન્યૃષિભિઃ પ્રભો ।
નવૈકાદશ પઞ્ચ ત્રીણ્યાત્થ ત્વમિહ શુશ્રુમ ॥ ૧ ॥
કેચિત્ ષડ્વિંશતિં પ્રાહુરપરે પઞ્ચવિંશતિમ્ ।
સપ્તૈકે નવ ષટ્ કેચિચ્ચત્વાર્યેકાદશાપરે ।
કેચિત્ સપ્તદશ પ્રાહુઃ ષોડશૈકે ત્રયોદશ ॥ ૨ ॥
સપ્તૈકે નવ ષટ્ કેચિચ્ચત્વાર્યેકાદશાપરે ।
કેચિત્ સપ્તદશ પ્રાહુઃ ષોડશૈકે ત્રયોદશ ॥ ૨ ॥
એતાવત્ત્વં હિ સઙ્ખ્યાનામૃષયો યદ્વિવક્ષયા ।
ગાયન્તિ પૃથગાયુષ્મન્નિદં નો વક્તુમર્હસિ ॥ ૩ ॥
ગાયન્તિ પૃથગાયુષ્મન્નિદં નો વક્તુમર્હસિ ॥ ૩ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
યુક્તં ચ સન્તિ સર્વત્ર ભાષન્તે બ્રાહ્મણા યથા ।
માયાં મદીયામુદ્ગૃહ્ય વદતાં કિં નુ દુર્ઘટમ્ ॥ ૪ ॥
યુક્તં ચ સન્તિ સર્વત્ર ભાષન્તે બ્રાહ્મણા યથા ।
માયાં મદીયામુદ્ગૃહ્ય વદતાં કિં નુ દુર્ઘટમ્ ॥ ૪ ॥
નૈતદેવં યથાત્થ ત્વં યદહં વચ્મિ તત્તથા ।
એવં વિવદતાં હેતું શક્તયો મે દુરત્યયાઃ ॥ ૫ ॥
એવં વિવદતાં હેતું શક્તયો મે દુરત્યયાઃ ॥ ૫ ॥
યાસાં વ્યતિકરાદાસીદ્ વિકલ્પો વદતાં પદમ્ ।
પ્રાપ્તે શમદમેઽપ્યેતિ વાદસ્તમનુશામ્યતિ ॥ ૬ ॥
પ્રાપ્તે શમદમેઽપ્યેતિ વાદસ્તમનુશામ્યતિ ॥ ૬ ॥
પરસ્પરાનુપ્રવેશાત્ તત્ત્વાનાં પુરુષર્ષભ ।
પૌર્વાપર્યપ્રસઙ્ખ્યાનં યથા વક્તુર્વિવક્ષિતમ્ ॥ ૭ ॥
પૌર્વાપર્યપ્રસઙ્ખ્યાનં યથા વક્તુર્વિવક્ષિતમ્ ॥ ૭ ॥
એકસ્મિન્નપિ દૃશ્યન્તે પ્રવિષ્ટાનીતરાણિ ચ ।
પૂર્વસ્મિન્ વા પરસ્મિન્ વા તત્ત્વે તત્ત્વાનિ સર્વશઃ ॥ ૮ ॥
પૂર્વસ્મિન્ વા પરસ્મિન્ વા તત્ત્વે તત્ત્વાનિ સર્વશઃ ॥ ૮ ॥
પૌર્વાપર્યમતોઽમીષાં પ્રસઙ્ખ્યાનમભીપ્સતામ્ ।
યથા વિવિક્તં યદ્વક્ત્રં ગૃહ્ણીમો યુક્તિસમ્ભવાત્ ॥ ૯ ॥
યથા વિવિક્તં યદ્વક્ત્રં ગૃહ્ણીમો યુક્તિસમ્ભવાત્ ॥ ૯ ॥
અનાદ્યવિદ્યાયુક્તસ્ય પુરુષસ્યાત્મવેદનમ્ ।
સ્વતો ન સમ્ભવાદન્યસ્તત્ત્વજ્ઞો જ્ઞાનદો ભવેત્ ॥ ૧૦ ॥
સ્વતો ન સમ્ભવાદન્યસ્તત્ત્વજ્ઞો જ્ઞાનદો ભવેત્ ॥ ૧૦ ॥
પુરુષેશ્વરયોરત્ર ન વૈલક્ષણ્યમણ્વપિ ।
તદન્યકલ્પનાપાર્થા જ્ઞાનં ચ પ્રકૃતેર્ગુણઃ ॥ ૧૧ ॥
તદન્યકલ્પનાપાર્થા જ્ઞાનં ચ પ્રકૃતેર્ગુણઃ ॥ ૧૧ ॥
પ્રકૃતિર્ગુણસામ્યં વૈ પ્રકૃતેર્નાત્મનો ગુણાઃ ।
સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ સ્થિત્યુત્પત્ત્યન્તહેતવઃ ॥ ૧૨ ॥
સત્ત્વં રજસ્તમ ઇતિ સ્થિત્યુત્પત્ત્યન્તહેતવઃ ॥ ૧૨ ॥
સત્ત્વં જ્ઞાનં રજઃ કર્મ તમોઽજ્ઞાનમિહોચ્યતે ।
ગુણવ્યતિકરઃ કાલઃ સ્વભાવઃ સૂત્રમેવ ચ ॥ ૧૩ ॥
ગુણવ્યતિકરઃ કાલઃ સ્વભાવઃ સૂત્રમેવ ચ ॥ ૧૩ ॥
પુરુષઃ પ્રકૃતિર્વ્યક્તમહઙ્કારો નભોઽનિલઃ ।
જ્યોતિરાપઃ ક્ષિતિરિતિ તત્ત્વાન્યુક્તાનિ મે નવ ॥ ૧૪ ॥
જ્યોતિરાપઃ ક્ષિતિરિતિ તત્ત્વાન્યુક્તાનિ મે નવ ॥ ૧૪ ॥
શ્રોત્રં ત્વગ્દર્શનં ઘ્રાણો જિહ્વેતિ જ્ઞાનશક્તયઃ ।
વાક્પાણ્યુપસ્થપાય્વઙ્ઘ્રિઃ કર્માણ્યઙ્ગોભયં મનઃ ॥ ૧૫ ॥
વાક્પાણ્યુપસ્થપાય્વઙ્ઘ્રિઃ કર્માણ્યઙ્ગોભયં મનઃ ॥ ૧૫ ॥
શબ્દઃ સ્પર્શો રસો ગન્ધો રૂપં ચેત્યર્થજાતયઃ ।
ગત્યુક્ત્યુત્સર્ગશિલ્પાનિ કર્માયતનસિદ્ધયઃ ॥ ૧૬ ॥
ગત્યુક્ત્યુત્સર્ગશિલ્પાનિ કર્માયતનસિદ્ધયઃ ॥ ૧૬ ॥
સર્ગાદૌ પ્રકૃતિર્હ્યસ્ય કાર્યકારણરૂપિણી ।
સત્ત્વાદિભિર્ગુણૈર્ધત્તે પુરુષોઽવ્યક્ત ઈક્ષતે ॥ ૧૭ ॥
સત્ત્વાદિભિર્ગુણૈર્ધત્તે પુરુષોઽવ્યક્ત ઈક્ષતે ॥ ૧૭ ॥
વ્યક્તાદયો વિકુર્વાણા ધાતવઃ પુરુષેક્ષયા ।
લબ્ધવીર્યાઃ સૃજન્ત્યણ્ડં સંહતાઃ પ્રકૃતેર્બલાત્ ॥ ૧૮ ॥
લબ્ધવીર્યાઃ સૃજન્ત્યણ્ડં સંહતાઃ પ્રકૃતેર્બલાત્ ॥ ૧૮ ॥
સપ્તૈવ ધાતવ ઇતિ તત્રાર્થાઃ પઞ્ચખાદયઃ ।
જ્ઞાનમાત્મોભયાધારસ્તતો દેહેન્દ્રિયાસવઃ ॥ ૧૯ ॥
જ્ઞાનમાત્મોભયાધારસ્તતો દેહેન્દ્રિયાસવઃ ॥ ૧૯ ॥
ષડિત્યત્રાપિ ભૂતાનિ પઞ્ચષષ્ઠઃ પરઃ પુમાન્ ।
તૈર્યુક્ત આત્મસમ્ભૂતૈઃ સૃષ્ટ્વેદં સમપાવિશત્ ॥ ૨૦ ॥
તૈર્યુક્ત આત્મસમ્ભૂતૈઃ સૃષ્ટ્વેદં સમપાવિશત્ ॥ ૨૦ ॥
ચત્વાર્યેવેતિ તત્રાપિ તેજ આપોઽન્નમાત્મનઃ ।
જાતાનિ તૈરિદં જાતં જન્માવયવિનઃ ખલુ ॥ ૨૧ ॥
જાતાનિ તૈરિદં જાતં જન્માવયવિનઃ ખલુ ॥ ૨૧ ॥
સઙ્ખ્યાને સપ્તદશકે ભૂતમાત્રેન્દ્રિયાણિ ચ ।
પઞ્ચ પઞ્ચૈકમનસા આત્મા સપ્તદશઃ સ્મૃતઃ ॥ ૨૨ ॥
પઞ્ચ પઞ્ચૈકમનસા આત્મા સપ્તદશઃ સ્મૃતઃ ॥ ૨૨ ॥
તદ્વત્ ષોડશસઙ્ખ્યાને આત્મૈવ મન ઉચ્યતે ।
ભૂતેન્દ્રિયાણિ પઞ્ચૈવ મન આત્મા ત્રયોદશ ॥ ૨૩ ॥
ભૂતેન્દ્રિયાણિ પઞ્ચૈવ મન આત્મા ત્રયોદશ ॥ ૨૩ ॥
એકાદશત્વ આત્માસૌ મહાભૂતેન્દ્રિયાણિ ચ ।
અષ્ટૌ પ્રકૃતયશ્ચૈવ પુરુષશ્ચ નવેત્યથ ॥ ૨૪ ॥
અષ્ટૌ પ્રકૃતયશ્ચૈવ પુરુષશ્ચ નવેત્યથ ॥ ૨૪ ॥
ઇતિ નાનાપ્રસઙ્ખ્યાનં તત્ત્વાનામૃષિભિઃ કૃતમ્ ।
સર્વં ન્યાય્યં યુક્તિમત્ત્વાદ્ વિદુષાં કિમશોભનમ્ ॥ ૨૫ ॥
સર્વં ન્યાય્યં યુક્તિમત્ત્વાદ્ વિદુષાં કિમશોભનમ્ ॥ ૨૫ ॥
શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
પ્રકૃતિઃ પુરુષશ્ચોભૌ યદ્યપ્યાત્મવિલક્ષણૌ । અન્યોન્યાપાશ્રયાત્ કૃષ્ણ દૃશ્યતે ન ભિદા તયોઃ । પ્રકૃતૌ લક્ષ્યતે હ્યાત્મા પ્રકૃતિશ્ચ તથાત્મનિ ॥ ૨૬ ॥
પ્રકૃતિઃ પુરુષશ્ચોભૌ યદ્યપ્યાત્મવિલક્ષણૌ । અન્યોન્યાપાશ્રયાત્ કૃષ્ણ દૃશ્યતે ન ભિદા તયોઃ । પ્રકૃતૌ લક્ષ્યતે હ્યાત્મા પ્રકૃતિશ્ચ તથાત્મનિ ॥ ૨૬ ॥
એવં મે પુણ્ડરીકાક્ષ મહાન્તં સંશયં હૃદિ ।
છેત્તુમર્હસિ સર્વજ્ઞ વચોભિર્નયનૈપુણૈઃ ॥ ૨૭ ॥
છેત્તુમર્હસિ સર્વજ્ઞ વચોભિર્નયનૈપુણૈઃ ॥ ૨૭ ॥
ત્વત્તો જ્ઞાનં હિ જીવાનાં પ્રમોષસ્તેઽત્ર શક્તિતઃ ।
ત્વમેવ હ્યાત્મમાયાયા ગતિં વેત્થ ન ચાપરઃ ॥ ૨૮ ॥
ત્વમેવ હ્યાત્મમાયાયા ગતિં વેત્થ ન ચાપરઃ ॥ ૨૮ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
પ્રકૃતિઃ પુરુષશ્ચેતિ વિકલ્પઃ પુરુષર્ષભ ।
એષ વૈકારિકઃ સર્ગો ગુણવ્યતિકરાત્મકઃ ॥ ૨૯ ॥
પ્રકૃતિઃ પુરુષશ્ચેતિ વિકલ્પઃ પુરુષર્ષભ ।
એષ વૈકારિકઃ સર્ગો ગુણવ્યતિકરાત્મકઃ ॥ ૨૯ ॥
મમાઙ્ગ માયા ગુણમય્યનેકધા
વિકલ્પબુદ્ધીશ્ચ ગુણૈર્વિધત્તે ।
વૈકારિકસ્ત્રિવિધોઽધ્યાત્મમેક-
મથાધિદૈવમધિભૂતમન્યત્ ॥ ૩૦ ॥
વિકલ્પબુદ્ધીશ્ચ ગુણૈર્વિધત્તે ।
વૈકારિકસ્ત્રિવિધોઽધ્યાત્મમેક-
મથાધિદૈવમધિભૂતમન્યત્ ॥ ૩૦ ॥
દૃગ્ રૂપમાર્કં વપુરત્ર રન્ધ્રે
પરસ્પરં સિધ્યતિ યઃ સ્વતઃ ખે ।
આત્મા યદેષામપરો ય આદ્યઃ
સ્વયાનુભૂત્યાખિલસિદ્ધસિદ્ધિઃ ॥ ૩૧ ॥
પરસ્પરં સિધ્યતિ યઃ સ્વતઃ ખે ।
આત્મા યદેષામપરો ય આદ્યઃ
સ્વયાનુભૂત્યાખિલસિદ્ધસિદ્ધિઃ ॥ ૩૧ ॥
એવં ત્વગાદિ શ્રવણાદિ ચક્ષુ- ।
ર્જિહ્વાદિ નાસાદિ ચ ચિત્તયુક્તમ્ ॥ ૩૨ ॥
ર્જિહ્વાદિ નાસાદિ ચ ચિત્તયુક્તમ્ ॥ ૩૨ ॥
યોઽસૌ ગુણક્ષોભકૃતો વિકારઃ
પ્રધાનમૂલાન્મહતઃ પ્રસૂતઃ ।
અહં ત્રિવૃન્મોહવિકલ્પહેતુ-
ર્વૈકારિકસ્તામસ ઐન્દ્રિયશ્ચ ॥ ૩૩ ॥
પ્રધાનમૂલાન્મહતઃ પ્રસૂતઃ ।
અહં ત્રિવૃન્મોહવિકલ્પહેતુ-
ર્વૈકારિકસ્તામસ ઐન્દ્રિયશ્ચ ॥ ૩૩ ॥
આત્મા પરિજ્ઞાનમયો વિવાદો
હ્યસ્તીતિ નાસ્તીતિ ભિદાર્થનિષ્ઠઃ ।
વ્યર્થોઽપિ નૈવોપરમેત પુંસાં
મત્તઃ પરાવૃત્તધિયાં સ્વલોકાત્ ॥ ૩૪ ॥
હ્યસ્તીતિ નાસ્તીતિ ભિદાર્થનિષ્ઠઃ ।
વ્યર્થોઽપિ નૈવોપરમેત પુંસાં
મત્તઃ પરાવૃત્તધિયાં સ્વલોકાત્ ॥ ૩૪ ॥
શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
ત્વત્તઃ પરાવૃત્તધિયઃ સ્વકૃતૈઃ કર્મભિઃ પ્રભો ।
ઉચ્ચાવચાન્ યથા દેહાન્ ગૃહ્ણન્તિ વિસૃજન્તિ ચ ॥ ૩૫ ॥
ત્વત્તઃ પરાવૃત્તધિયઃ સ્વકૃતૈઃ કર્મભિઃ પ્રભો ।
ઉચ્ચાવચાન્ યથા દેહાન્ ગૃહ્ણન્તિ વિસૃજન્તિ ચ ॥ ૩૫ ॥
તન્મમાખ્યાહિ ગોવિન્દ દુર્વિભાવ્યમનાત્મભિઃ ।
ન હ્યેતત્ પ્રાયશો લોકે વિદ્વાંસઃ સન્તિ વઞ્ચિતાઃ ॥ ૩૬ ॥
ન હ્યેતત્ પ્રાયશો લોકે વિદ્વાંસઃ સન્તિ વઞ્ચિતાઃ ॥ ૩૬ ॥
શ્રીભગવાનુવાચ
મનઃ કર્મમયં નૃણામિન્દ્રિયૈઃ પઞ્ચભિર્યુતમ્ ।
લોકાલ્લોકં પ્રયાત્યન્ય આત્મા તદનુવર્તતે ॥ ૩૭ ॥
મનઃ કર્મમયં નૃણામિન્દ્રિયૈઃ પઞ્ચભિર્યુતમ્ ।
લોકાલ્લોકં પ્રયાત્યન્ય આત્મા તદનુવર્તતે ॥ ૩૭ ॥
ધ્યાયન્ મનોઽનુ વિષયાન્ દૃષ્ટાન્ વાનુશ્રુતાનથ ।
ઉદ્યત્ સીદત્ કર્મતન્ત્રં સ્મૃતિસ્તદનુ શામ્યતિ ॥ ૩૮ ॥
ઉદ્યત્ સીદત્ કર્મતન્ત્રં સ્મૃતિસ્તદનુ શામ્યતિ ॥ ૩૮ ॥
વિષયાભિનિવેશેન નાત્માનં યત્ સ્મરેત્ પુનઃ ।
જન્તોર્વૈ કસ્યચિદ્ધેતોર્મૃત્યુરત્યન્તવિસ્મૃતિઃ ॥ ૩૯ ॥
જન્તોર્વૈ કસ્યચિદ્ધેતોર્મૃત્યુરત્યન્તવિસ્મૃતિઃ ॥ ૩૯ ॥
જન્મ ત્વાત્મતયા પુંસઃ સર્વભાવેન ભૂરિદ ।
વિષયસ્વીકૃતિં પ્રાહુર્યથા સ્વપ્નમનોરથઃ ॥ ૪૦ ॥
વિષયસ્વીકૃતિં પ્રાહુર્યથા સ્વપ્નમનોરથઃ ॥ ૪૦ ॥
સ્વપ્નં મનોરથં ચેત્થં પ્રાક્તનં ન સ્મરત્યસૌ ।
તત્ર પૂર્વમિવાત્માનમપૂર્વમ્ ચાનુપશ્યતિ ॥ ૪૧ ॥
તત્ર પૂર્વમિવાત્માનમપૂર્વમ્ ચાનુપશ્યતિ ॥ ૪૧ ॥
ઇન્દ્રિયાયનસૃષ્ટ્યેદં ત્રૈવિધ્યં ભાતિ વસ્તુનિ ।
બહિરન્તર્ભિદાહેતુર્જનોઽસજ્જનકૃદ્ યથા ॥ ૪૨ ॥
બહિરન્તર્ભિદાહેતુર્જનોઽસજ્જનકૃદ્ યથા ॥ ૪૨ ॥
નિત્યદા હ્યઙ્ગ ભૂતાનિ ભવન્તિ ન ભવન્તિ ચ ।
કાલેનાલક્ષ્યવેગેન સૂક્ષ્મત્વાત્તન્ન દૃશ્યતે ॥ ૪૩ ॥
કાલેનાલક્ષ્યવેગેન સૂક્ષ્મત્વાત્તન્ન દૃશ્યતે ॥ ૪૩ ॥
યથાર્ચિષાં સ્રોતસાં ચ ફલાનાં વા વનસ્પતેઃ ।
તથૈવ સર્વભૂતાનાં વયોઽવસ્થાદયઃ કૃતાઃ ॥ ૪૪ ॥
તથૈવ સર્વભૂતાનાં વયોઽવસ્થાદયઃ કૃતાઃ ॥ ૪૪ ॥
સોઽયં દીપોઽર્ચિષાં યદ્વત્સ્રોતસાં તદિદં જલમ્ ।
સોઽયં પુમાનિતિ નૃણાં મૃષા ગીર્ધીર્મૃષાયુષામ્ ॥ ૪૫ ॥
સોઽયં પુમાનિતિ નૃણાં મૃષા ગીર્ધીર્મૃષાયુષામ્ ॥ ૪૫ ॥
મા સ્વસ્ય કર્મબીજેન જાયતે સોઽપ્યયં પુમાન્ ।
મ્રિયતે વામરો ભ્રાન્ત્યા યથાગ્નિર્દારુસંયુતઃ ॥ ૪૬ ॥
મ્રિયતે વામરો ભ્રાન્ત્યા યથાગ્નિર્દારુસંયુતઃ ॥ ૪૬ ॥
નિષેકગર્ભજન્માનિ બાલ્યકૌમારયૌવનમ્ ।
વયોમધ્યં જરા મૃત્યુરિત્યવસ્થાસ્તનોર્નવ ॥ ૪૭ ॥
વયોમધ્યં જરા મૃત્યુરિત્યવસ્થાસ્તનોર્નવ ॥ ૪૭ ॥
એતા મનોરથમયીર્હાન્યસ્યોચ્ચાવચાસ્તનૂઃ ।
ગુણસઙ્ગાદુપાદત્તે ક્વચિત્ કશ્ચિજ્જહાતિ ચ ॥ ૪૮ ॥
ગુણસઙ્ગાદુપાદત્તે ક્વચિત્ કશ્ચિજ્જહાતિ ચ ॥ ૪૮ ॥
આત્મનઃ પિતૃપુત્રાભ્યામનુમેયૌ ભવાપ્યયૌ ।
ન ભવાપ્યયવસ્તૂનામભિજ્ઞો દ્વયલક્ષણઃ ॥ ૪૯ ॥
ન ભવાપ્યયવસ્તૂનામભિજ્ઞો દ્વયલક્ષણઃ ॥ ૪૯ ॥
તરોર્બીજવિપાકાભ્યાં યો વિદ્વાઞ્જન્મસંયમૌ ।
તરોર્વિલક્ષણો દ્રષ્ટા એવં દ્રષ્ટા તનોઃ પૃથક્ ॥ ૫૦ ॥
તરોર્વિલક્ષણો દ્રષ્ટા એવં દ્રષ્ટા તનોઃ પૃથક્ ॥ ૫૦ ॥
પ્રકૃતેરેવમાત્માનમવિવિચ્યાબુધઃ પુમાન્ ।
તત્ત્વેન સ્પર્શસમ્મૂઢઃ સંસારં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૫૧ ॥
તત્ત્વેન સ્પર્શસમ્મૂઢઃ સંસારં પ્રતિપદ્યતે ॥ ૫૧ ॥
સત્ત્વસઙ્ગાદૃષીન્દેવાન્ રજસાસુરમાનુષાન્ ।
તમસા ભૂતતિર્યક્ત્વં ભ્રામિતો યાતિ કર્મભિઃ ॥ ૫૨ ॥
તમસા ભૂતતિર્યક્ત્વં ભ્રામિતો યાતિ કર્મભિઃ ॥ ૫૨ ॥
નૃત્યતો ગાયતઃ પશ્યન્ યથૈવાનુકરોતિ તાન્ ।
એવં બુદ્ધિગુણાન્ પશ્યન્નનીહોઽપ્યનુકાર્યતે ॥ ૫૩ ॥
એવં બુદ્ધિગુણાન્ પશ્યન્નનીહોઽપ્યનુકાર્યતે ॥ ૫૩ ॥
યથામ્ભસા પ્રચલતા તરવોઽપિ ચલા ઇવ ।
ચક્ષુષા ભ્રામ્યમાણેન દૃશ્યતે ભ્રમતીવ ભૂઃ ॥ ૫૪ ॥
ચક્ષુષા ભ્રામ્યમાણેન દૃશ્યતે ભ્રમતીવ ભૂઃ ॥ ૫૪ ॥
યથા મનોરથધિયો વિષયાનુભવો મૃષા ।
સ્વપ્નદૃષ્ટાશ્ચ દાશાર્હ તથા સંસાર આત્મનઃ ॥ ૫૫ ॥
સ્વપ્નદૃષ્ટાશ્ચ દાશાર્હ તથા સંસાર આત્મનઃ ॥ ૫૫ ॥
અર્થે હ્યવિદ્યમાનેઽપિ સંસૃતિર્ન નિવર્તતે ।
ધ્યાયતો વિષયાનસ્ય સ્વપ્નેઽનર્થાગમો યથા ॥ ૫૬ ॥
ધ્યાયતો વિષયાનસ્ય સ્વપ્નેઽનર્થાગમો યથા ॥ ૫૬ ॥
તસ્માદુદ્ધવ મા ભુઙ્ક્ષ્વ વિષયાનસદિન્દ્રિયૈઃ ।
આત્માગ્રહણનિર્ભાતં પશ્ય વૈકલ્પિકં ભ્રમમ્ ॥ ૫૭ ॥
આત્માગ્રહણનિર્ભાતં પશ્ય વૈકલ્પિકં ભ્રમમ્ ॥ ૫૭ ॥
ક્ષિપ્તોઽવમાનિતોઽસદ્ભિઃ પ્રલબ્ધોઽસૂયિતોઽથવા ।
તાડિતઃ સન્નિરુદ્ધો વા વૃત્ત્યા વા પરિહાપિતઃ ॥ ૫૮ ॥
તાડિતઃ સન્નિરુદ્ધો વા વૃત્ત્યા વા પરિહાપિતઃ ॥ ૫૮ ॥
નિષ્ઠ્યુતો મૂત્રિતો વાજ્ઞૈર્બહુધૈવં પ્રકમ્પિતઃ ।
શ્રેયસ્કામઃ કૃચ્છ્રગત આત્મનાત્માનમુદ્ધરેત્ ॥ ૫૯ ॥
શ્રેયસ્કામઃ કૃચ્છ્રગત આત્મનાત્માનમુદ્ધરેત્ ॥ ૫૯ ॥
શ્રીઉદ્ધવ ઉવાચ
યથૈવમનુબુધ્યેયં વદ નો વદતાં વર ॥ ૬૦ ॥
યથૈવમનુબુધ્યેયં વદ નો વદતાં વર ॥ ૬૦ ॥
સુદુઃસહમિમં મન્યે આત્મન્યસદતિક્રમમ્ ।
વિદુષામપિ વિશ્વાત્મન્ પ્રકૃતિર્હિ બલીયસી ।
ઋતે ત્વદ્ધર્મનિરતાન્ શાન્તાંસ્તે ચરણાલયાન્ ॥ ૬૧ ॥
વિદુષામપિ વિશ્વાત્મન્ પ્રકૃતિર્હિ બલીયસી ।
ઋતે ત્વદ્ધર્મનિરતાન્ શાન્તાંસ્તે ચરણાલયાન્ ॥ ૬૧ ॥
ય એતાં ભિક્ષુણા ગીતાં બ્રહ્મનિષ્ઠાં સમાહિતઃ ।
ધારયઞ્છ્રાવયઞ્છૃણ્વન્ દ્વન્દ્વૈર્નૈવાભિભૂયતે
ધારયઞ્છ્રાવયઞ્છૃણ્વન્ દ્વન્દ્વૈર્નૈવાભિભૂયતે