ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଗୁଣାନାମସମ୍ମିଶ୍ରାଣାଂ ପୁମାନ୍ ଯେନ ଯଥା ଭଵେତ୍ ।
ତନ୍ମେ ପୁରୁଷଵର୍ଯେଦମୁପଧାରଯ ଶଂସତଃ ॥ ୧ ॥
ଗୁଣାନାମସମ୍ମିଶ୍ରାଣାଂ ପୁମାନ୍ ଯେନ ଯଥା ଭଵେତ୍ ।
ତନ୍ମେ ପୁରୁଷଵର୍ଯେଦମୁପଧାରଯ ଶଂସତଃ ॥ ୧ ॥
ଶମୋ ଦମସ୍ତିତିକ୍ଷେକ୍ଷା ତପଃ ସତ୍ଯଂ ଦଯା ସ୍ମୃତିଃ ।
ତୁଷ୍ଟିସ୍ତ୍ଯାଗୋଽସ୍ପୃହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ହ୍ରୀର୍ଦଯାଦିଃ ସ୍ଵନିର୍ଵୃତିଃ ॥ ୨ ॥
ତୁଷ୍ଟିସ୍ତ୍ଯାଗୋଽସ୍ପୃହା ଶ୍ରଦ୍ଧା ହ୍ରୀର୍ଦଯାଦିଃ ସ୍ଵନିର୍ଵୃତିଃ ॥ ୨ ॥
କାମ ଈହା ମଦସ୍ତୃଷ୍ଣା ସ୍ତମ୍ଭ ଆଶୀର୍ଭିଦା ସୁଖମ୍ ।
ମଦୋତ୍ସାହୋ ଯଶଃପ୍ରୀତିର୍ହାସ୍ଯଂ ଵୀର୍ଯଂ ବଲୋଦ୍ଯମଃ ॥ ୩ ॥
ମଦୋତ୍ସାହୋ ଯଶଃପ୍ରୀତିର୍ହାସ୍ଯଂ ଵୀର୍ଯଂ ବଲୋଦ୍ଯମଃ ॥ ୩ ॥
କ୍ରୋଧୋ ଲୋଭୋଽନୃତଂ ହିଂସା ଯାଚ୍ଞା ଦମ୍ଭଃ କ୍ଲମଃ କଲିଃ ।
ଶୋକମୋହୌ ଵିଷାଦାର୍ତୀ ନିଦ୍ରାଶା ଭୀରନୁଦ୍ଯମଃ ॥ ୪ ॥
ଶୋକମୋହୌ ଵିଷାଦାର୍ତୀ ନିଦ୍ରାଶା ଭୀରନୁଦ୍ଯମଃ ॥ ୪ ॥
ସତ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ରଜସଶ୍ଚୈତାସ୍ତମସଶ୍ଚାନୁପୂର୍ଵଶଃ ।
ଵୃତ୍ତଯୋ ଵର୍ଣିତପ୍ରାଯାଃ ସନ୍ନିପାତମଥୋ ଶୃଣୁ ॥ ୫ ॥
ଵୃତ୍ତଯୋ ଵର୍ଣିତପ୍ରାଯାଃ ସନ୍ନିପାତମଥୋ ଶୃଣୁ ॥ ୫ ॥
ସନ୍ନିପାତସ୍ତ୍ଵହମିତି ମମେତ୍ଯୁଦ୍ଧଵ ଯା ମତିଃ ।
ଵ୍ଯଵହାରଃ ସନ୍ନିପାତୋ ମନୋମାତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିଯାସୁଭିଃ ॥ ୬ ॥
ଵ୍ଯଵହାରଃ ସନ୍ନିପାତୋ ମନୋମାତ୍ରେନ୍ଦ୍ରିଯାସୁଭିଃ ॥ ୬ ॥
ଧର୍ମେ ଚାର୍ଥେ ଚ କାମେ ଚ ଯଦାସୌ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ ।
ଗୁଣାନାଂ ସନ୍ନିକର୍ଷୋଽଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାରତିଧନାଵହଃ ॥ ୭ ॥
ଗୁଣାନାଂ ସନ୍ନିକର୍ଷୋଽଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାରତିଧନାଵହଃ ॥ ୭ ॥
ପ୍ରଵୃତ୍ତିଲକ୍ଷଣେ ନିଷ୍ଠା ପୁମାନ୍ ଯର୍ହି ଗୃହାଶ୍ରମେ ।
ସ୍ଵଧର୍ମେ ଚାନୁତିଷ୍ଠେତ ଗୁଣାନାଂ ସମିତିର୍ହି ସା ॥ ୮ ॥
ସ୍ଵଧର୍ମେ ଚାନୁତିଷ୍ଠେତ ଗୁଣାନାଂ ସମିତିର୍ହି ସା ॥ ୮ ॥
ପୁରୁଷଂ ସତ୍ତ୍ଵସଂଯୁକ୍ତମନୁମୀଯାଚ୍ଛମାଦିଭିଃ ।
କାମାଦିଭୀ ରଜୋଯୁକ୍ତଂ କ୍ରୋଧାଦ୍ଯୈସ୍ତମସା ଯୁତମ୍ ॥ ୯ ॥
କାମାଦିଭୀ ରଜୋଯୁକ୍ତଂ କ୍ରୋଧାଦ୍ଯୈସ୍ତମସା ଯୁତମ୍ ॥ ୯ ॥
ଯଦା ଭଜତି ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ନିରପେକ୍ଷଃ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ।
ତଂ ସତ୍ତ୍ଵପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ପୁରୁଷଂ ସ୍ତ୍ରିଯମେଵ ଵା ॥ ୧୦ ॥
ତଂ ସତ୍ତ୍ଵପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ପୁରୁଷଂ ସ୍ତ୍ରିଯମେଵ ଵା ॥ ୧୦ ॥
ଯଦା ଆଶିଷ ଆଶାସ୍ଯ ମାଂ ଭଜେତ ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ ।
ତଂ ରଜଃପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ହିଂସାମାଶାସ୍ଯ ତାମସମ୍ ॥ ୧୧ ॥
ତଂ ରଜଃପ୍ରକୃତିଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ ହିଂସାମାଶାସ୍ଯ ତାମସମ୍ ॥ ୧୧ ॥
ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମ ଇତି ଗୁଣା ଜୀଵସ୍ଯ ନୈଵ ମେ ।
ଚିତ୍ତଜା ଯୈସ୍ତୁ ଭୂତାନାଂ ସଜ୍ଜମାନୋ ନିବଧ୍ଯତେ ॥ ୧୨ ॥
ଚିତ୍ତଜା ଯୈସ୍ତୁ ଭୂତାନାଂ ସଜ୍ଜମାନୋ ନିବଧ୍ଯତେ ॥ ୧୨ ॥
ଯଦେତରୌ ଜଯେତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଭାସ୍ଵରଂ ଵିଶଦଂ ଶିଵମ୍ ।
ତଦା ସୁଖେନ ଯୁଜ୍ଯେତ ଧର୍ମଜ୍ଞାନାଦିଭିଃ ପୁମାନ୍ ॥ ୧୩ ॥
ତଦା ସୁଖେନ ଯୁଜ୍ଯେତ ଧର୍ମଜ୍ଞାନାଦିଭିଃ ପୁମାନ୍ ॥ ୧୩ ॥
ଯଦା ଜଯେତ୍ତମଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜଃ ସଙ୍ଗଂ ଭିଦା ଚଲମ୍ ।
ତଦା ଦୁଃଖେନ ଯୁଜ୍ଯେତ କର୍ମଣା ଯଶସା ଶ୍ରିଯା ॥ ୧୪ ॥
ତଦା ଦୁଃଖେନ ଯୁଜ୍ଯେତ କର୍ମଣା ଯଶସା ଶ୍ରିଯା ॥ ୧୪ ॥
ଯଦା ଜଯେଦ୍ ରଜଃ ସତ୍ତ୍ଵଂ ତମୋ ମୂଢଂ ଲଯଂ ଜଡମ୍ ।
ଯୁଜ୍ଯେତ ଶୋକମୋହାଭ୍ଯାଂ ନିଦ୍ରଯାହିଂସଯାଶଯା ॥ ୧୫ ॥
ଯୁଜ୍ଯେତ ଶୋକମୋହାଭ୍ଯାଂ ନିଦ୍ରଯାହିଂସଯାଶଯା ॥ ୧୫ ॥
ଯଦା ଚିତ୍ତଂ ପ୍ରସୀଦେତ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ନିର୍ଵୃତିଃ ।
ଦେହେଽଭଯଂ ମନୋଽସଙ୍ଗଂ ତତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ମତ୍ପଦମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଦେହେଽଭଯଂ ମନୋଽସଙ୍ଗଂ ତତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ମତ୍ପଦମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଵିକୁର୍ଵନ୍ କ୍ରିଯଯା ଚାଧୀରନିଵୃତ୍ତିଶ୍ଚ ଚେତସାମ୍ ।
ଗାତ୍ରାସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ମନୋ ଭ୍ରାନ୍ତଂ ରଜ ଏତୈର୍ନିଶାମଯ ॥ ୧୭ ॥
ଗାତ୍ରାସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ମନୋ ଭ୍ରାନ୍ତଂ ରଜ ଏତୈର୍ନିଶାମଯ ॥ ୧୭ ॥
ସୀଦଚ୍ଚିତ୍ତଂ ଵିଲୀଯେତ ଚେତସୋ ଗ୍ରହଣେଽକ୍ଷମମ୍ ।
ମନୋ ନଷ୍ଟଂ ତମୋ ଗ୍ଲାନିସ୍ତମସ୍ତଦୁପଧାରଯ ॥ ୧୮ ॥
ମନୋ ନଷ୍ଟଂ ତମୋ ଗ୍ଲାନିସ୍ତମସ୍ତଦୁପଧାରଯ ॥ ୧୮ ॥
ଏଧମାନେ ଗୁଣେ ସତ୍ତ୍ଵେ ଦେଵାନାଂ ବଲମେଧତେ ।
ଅସୁରାଣାଂ ଚ ରଜସି ତମସ୍ଯୁଦ୍ଧଵ ରକ୍ଷସାମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ଅସୁରାଣାଂ ଚ ରଜସି ତମସ୍ଯୁଦ୍ଧଵ ରକ୍ଷସାମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ସତ୍ତ୍ଵାଜ୍ଜାଗରଣଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ ରଜସା ସ୍ଵପ୍ନମାଦିଶେତ୍ ।
ପ୍ରସ୍ଵାପଂ ତମସା ଜନ୍ତୋସ୍ତୁରୀଯଂ ତ୍ରିଷୁ ସନ୍ତତମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ପ୍ରସ୍ଵାପଂ ତମସା ଜନ୍ତୋସ୍ତୁରୀଯଂ ତ୍ରିଷୁ ସନ୍ତତମ୍ ॥ ୨୦ ॥
ଉପର୍ଯୁପରି ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵେନ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଜନାଃ ।
ତମସାଧୋଽଧ ଆମୁଖ୍ଯାଦ୍ ରଜସାନ୍ତରଚାରିଣଃ ॥ ୨୧ ॥
ତମସାଧୋଽଧ ଆମୁଖ୍ଯାଦ୍ ରଜସାନ୍ତରଚାରିଣଃ ॥ ୨୧ ॥
ସତ୍ତ୍ଵେ ପ୍ରଲୀନାଃ ସ୍ଵର୍ଯାନ୍ତି ନରଲୋକଂ ରଜୋଲଯାଃ ।
ତମୋଲଯାସ୍ତୁ ନିରଯଂ ଯାନ୍ତି ମାମେଵ ନିର୍ଗୁଣାଃ ॥ ୨୨ ॥
ତମୋଲଯାସ୍ତୁ ନିରଯଂ ଯାନ୍ତି ମାମେଵ ନିର୍ଗୁଣାଃ ॥ ୨୨ ॥
ମଦର୍ପଣଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଵା ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ନିଜକର୍ମ ତତ୍ ।
ରାଜସଂ ଫଲସଙ୍କଲ୍ପଂ ହିଂସାପ୍ରାଯାଦି ତାମସମ୍ ॥ ୨୩ ॥
ରାଜସଂ ଫଲସଙ୍କଲ୍ପଂ ହିଂସାପ୍ରାଯାଦି ତାମସମ୍ ॥ ୨୩ ॥
କୈଵଲ୍ଯଂ ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ଜ୍ଞାନଂ ରଜୋ ଵୈକଲ୍ପିକଂ ଚ ଯତ୍ ।
ପ୍ରାକୃତଂ ତାମସଂ ଜ୍ଞାନଂ ମନ୍ନିଷ୍ଠଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ପ୍ରାକୃତଂ ତାମସଂ ଜ୍ଞାନଂ ମନ୍ନିଷ୍ଠଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୨୪ ॥
ଵନଂ ତୁ ସାତ୍ତ୍ଵିକୋ ଵାସୋ ଗ୍ରାମୋ ରାଜସ ଉଚ୍ଯତେ ।
ତାମସଂ ଦ୍ଯୂତସଦନଂ ମନ୍ନିକେତଂ ତୁ ନିର୍ଗୁଣମ୍ ॥ ୨୫ ॥
ତାମସଂ ଦ୍ଯୂତସଦନଂ ମନ୍ନିକେତଂ ତୁ ନିର୍ଗୁଣମ୍ ॥ ୨୫ ॥
ସାତ୍ତ୍ଵିକଃ କାରକୋଽସଙ୍ଗୀ ରାଗାନ୍ଧୋ ରାଜସଃ ସ୍ମୃତଃ ।
ତାମସଃ ସ୍ମୃତିଵିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ମଦପାଶ୍ରଯଃ ॥ ୨୬ ॥
ତାମସଃ ସ୍ମୃତିଵିଭ୍ରଷ୍ଟୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ମଦପାଶ୍ରଯଃ ॥ ୨୬ ॥
ସାତ୍ତ୍ଵିକ୍ଯାଧ୍ଯାତ୍ମିକୀ ଶ୍ରଦ୍ଧା କର୍ମଶ୍ରଦ୍ଧା ତୁ ରାଜସୀ ।
ତାମସ୍ଯଧର୍ମେ ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧା ମତ୍ସେଵାଯାଂ ତୁ ନିର୍ଗୁଣା ॥ ୨୭ ॥
ତାମସ୍ଯଧର୍ମେ ଯା ଶ୍ରଦ୍ଧା ମତ୍ସେଵାଯାଂ ତୁ ନିର୍ଗୁଣା ॥ ୨୭ ॥
ପଥ୍ଯଂ ପୂତମନାଯସ୍ତମାହାର୍ଯଂ ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।
ରାଜସଂ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରେଷ୍ଠଂ ତାମସଂ ଚାର୍ତିଦାଶୁଚି ॥ ୨୮ ॥
ରାଜସଂ ଚେନ୍ଦ୍ରିଯପ୍ରେଷ୍ଠଂ ତାମସଂ ଚାର୍ତିଦାଶୁଚି ॥ ୨୮ ॥
ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ସୁଖମାତ୍ମୋତ୍ଥଂ ଵିଷଯୋତ୍ଥଂ ତୁ ରାଜସମ୍ ।
ତାମସଂ ମୋହଦୈନ୍ଯୋତ୍ଥଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ମଦପାଶ୍ରଯମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ତାମସଂ ମୋହଦୈନ୍ଯୋତ୍ଥଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ମଦପାଶ୍ରଯମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଦେଶଃ ଫଲଂ କାଲୋ ଜ୍ଞାନଂ କର୍ମ ଚ କାରକଃ ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାଵସ୍ଥାକୃତିର୍ନିଷ୍ଠା ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି ॥ ୩୦ ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାଵସ୍ଥାକୃତିର୍ନିଷ୍ଠା ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି ॥ ୩୦ ॥
ସର୍ଵେ ଗୁଣମଯା ଭାଵାଃ ପୁରୁଷାଵ୍ଯକ୍ତଧିଷ୍ଠିତାଃ ।
ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତମନୁଧ୍ଯାତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵା ପୁରୁଷର୍ଷଭ ॥ ୩୧ ॥
ଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତମନୁଧ୍ଯାତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵା ପୁରୁଷର୍ଷଭ ॥ ୩୧ ॥
ଏତାଃ ସଂସୃତଯଃ ପୁଂସୋ ଗୁଣକର୍ମନିବନ୍ଧନାଃ ।
ଯେନେମେ ନିର୍ଜିତାଃ ସୌମ୍ଯ ଗୁଣା ଜୀଵେନ ଚିତ୍ତଜାଃ ।
ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ମନ୍ନିଷ୍ଠୋ ମଦ୍ଭାଵାଯ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ ॥ ୩୨ ॥
ଯେନେମେ ନିର୍ଜିତାଃ ସୌମ୍ଯ ଗୁଣା ଜୀଵେନ ଚିତ୍ତଜାଃ ।
ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ମନ୍ନିଷ୍ଠୋ ମଦ୍ଭାଵାଯ ପ୍ରପଦ୍ଯତେ ॥ ୩୨ ॥
ତସ୍ମାଦ୍ ଦେହମିମଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସମ୍ଭଵମ୍ ।
ଗୁଣସଙ୍ଗଂ ଵିନିର୍ଧୂଯ ମାଂ ଭଜନ୍ତୁ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ ॥ ୩୩ ॥
ଗୁଣସଙ୍ଗଂ ଵିନିର୍ଧୂଯ ମାଂ ଭଜନ୍ତୁ ଵିଚକ୍ଷଣାଃ ॥ ୩୩ ॥
ନିଃସଙ୍ଗୋ ମାଂ ଭଜେଦ୍ ଵିଦ୍ଵାନପ୍ରମତ୍ତୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।
ରଜସ୍ତମଶ୍ଚାଭିଜଯେତ୍ ସତ୍ତ୍ଵସଂସେଵଯା ମୁନିଃ ॥ ୩୪ ॥
ରଜସ୍ତମଶ୍ଚାଭିଜଯେତ୍ ସତ୍ତ୍ଵସଂସେଵଯା ମୁନିଃ ॥ ୩୪ ॥
ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚାଭିଜଯେଦ୍ ଯୁକ୍ତୋ ନୈରପେକ୍ଷ୍ଯେଣ ଶାନ୍ତଧୀଃ ।
ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ଗୁଣୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଜୀଵୋ ଜୀଵଂ ଵିହାଯ ମାମ୍ ॥ ୩୫ ॥
ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ଗୁଣୈର୍ମୁକ୍ତୋ ଜୀଵୋ ଜୀଵଂ ଵିହାଯ ମାମ୍ ॥ ୩୫ ॥
ଜୀଵୋ ଜୀଵଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଗୁଣୈଶ୍ଚାଶଯସମ୍ଭଵୈଃ ।
ମଯୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଣୋ ନ ବହିର୍ନାନ୍ତରଶ୍ଚରେତ୍ ॥ ୩୬ ॥
ମଯୈଵ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ଣୋ ନ ବହିର୍ନାନ୍ତରଶ୍ଚରେତ୍ ॥ ୩୬ ॥