శ్రీరాజోవాచ
పరస్య విష్ణోరీశస్య మాయినామపి మోహినీమ్ ।
మాయాం వేదితుమిచ్ఛామో భగవన్తో బ్రువన్తు నః ॥ ౧ ॥
పరస్య విష్ణోరీశస్య మాయినామపి మోహినీమ్ ।
మాయాం వేదితుమిచ్ఛామో భగవన్తో బ్రువన్తు నః ॥ ౧ ॥
నానుతృప్యే జుషన్యుష్మద్వచోహరికథామృతమ్ ।
సంసారతాపనిస్తప్తో మర్త్యస్తత్తాపభేషజమ్ ॥ ౨ ॥
సంసారతాపనిస్తప్తో మర్త్యస్తత్తాపభేషజమ్ ॥ ౨ ॥
శ్రీఅన్తరీక్ష ఉవాచ
ఏభిర్భూతాని భూతాత్మా మహాభూతైర్మహాభుజ ।
ససర్జోచ్చావచాన్యాద్యః స్వమాత్రాత్మప్రసిద్ధయే ॥ ౩ ॥
ఏభిర్భూతాని భూతాత్మా మహాభూతైర్మహాభుజ ।
ససర్జోచ్చావచాన్యాద్యః స్వమాత్రాత్మప్రసిద్ధయే ॥ ౩ ॥
ఏవం సృష్టాని భూతాని ప్రవిష్టః పఞ్చధాతుభిః ।
ఏకధా దశధాత్మానం విభజన్జుషతే గుణాన్ ॥ ౪ ॥
ఏకధా దశధాత్మానం విభజన్జుషతే గుణాన్ ॥ ౪ ॥
గుణైర్గుణాన్స భుఞ్జాన ఆత్మప్రద్యోతితైః ప్రభుః ।
మన్యమాన ఇదం సృష్టమాత్మానమిహ సజ్జతే ॥ ౫ ॥
మన్యమాన ఇదం సృష్టమాత్మానమిహ సజ్జతే ॥ ౫ ॥
కర్మాణి కర్మభిః కుర్వన్సనిమిత్తాని దేహభృత్ ।
తత్తత్కర్మఫలం గృహ్ణన్భ్రమతీహ సుఖేతరమ్ ॥ ౬ ॥
తత్తత్కర్మఫలం గృహ్ణన్భ్రమతీహ సుఖేతరమ్ ॥ ౬ ॥
ఇత్థం కర్మగతీర్గచ్ఛన్బహ్వభద్రవహాః పుమాన్ ।
ఆభూతసమ్ప్లవాత్సర్గప్రలయావశ్నుతేఽవశః ॥ ౭ ॥
ఆభూతసమ్ప్లవాత్సర్గప్రలయావశ్నుతేఽవశః ॥ ౭ ॥
ధాతూపప్లవ ఆసన్నే వ్యక్తం ద్రవ్యగుణాత్మకమ్ ।
అనాదినిధనః కాలో హ్యవ్యక్తాయాపకర్షతి ॥ ౮ ॥
అనాదినిధనః కాలో హ్యవ్యక్తాయాపకర్షతి ॥ ౮ ॥
శతవర్షా హ్యనావృష్టిర్భవిష్యత్యుల్బణా భువి ।
తత్కాలోపచితోష్ణార్కో లోకాంస్త్రీన్ప్రతపిష్యతి ॥ ౯ ॥
తత్కాలోపచితోష్ణార్కో లోకాంస్త్రీన్ప్రతపిష్యతి ॥ ౯ ॥
పాతాలతలమారభ్య సఙ్కర్షణముఖానలః ।
దహన్నూర్ధ్వశిఖో విష్వగ్వర్ధతే వాయునేరితః ॥ ౧౦ ॥
దహన్నూర్ధ్వశిఖో విష్వగ్వర్ధతే వాయునేరితః ॥ ౧౦ ॥
సంవర్తకో మేఘగణో వర్షతి స్మ శతం సమాః ।
ధారాభిర్హస్తిహస్తాభిర్లీయతే సలిలే విరాట్ ॥ ౧౧ ॥
ధారాభిర్హస్తిహస్తాభిర్లీయతే సలిలే విరాట్ ॥ ౧౧ ॥
తతో విరాజముత్సృజ్య వైరాజః పురుషో నృప ।
అవ్యక్తం విశతే సూక్ష్మం నిరిన్ధన ఇవానలః ॥ ౧౨ ॥
అవ్యక్తం విశతే సూక్ష్మం నిరిన్ధన ఇవానలః ॥ ౧౨ ॥
వాయునా హృతగన్ధా భూః సలిలత్వాయ కల్పతే ।
సలిలం తద్ధృతరసం జ్యోతిష్ట్వాయోపకల్పతే ॥ ౧౩ ॥
సలిలం తద్ధృతరసం జ్యోతిష్ట్వాయోపకల్పతే ॥ ౧౩ ॥
హృతరూపం తు తమసా వాయౌ జ్యోతిః ప్రలీయతే ।
హృతస్పర్శోఽవకాశేన వాయుర్నభసి లీయతే ।
కాలాత్మనా హృతగుణం నభ ఆత్మని లీయతే ॥ ౧౪ ॥
హృతస్పర్శోఽవకాశేన వాయుర్నభసి లీయతే ।
కాలాత్మనా హృతగుణం నభ ఆత్మని లీయతే ॥ ౧౪ ॥
ఇన్ద్రియాణి మనో బుద్ధిః సహ వైకారికైర్నృప ।
ప్రవిశన్తి హ్యహఙ్కారం స్వగుణైరహమాత్మని ॥ ౧౫ ॥
ప్రవిశన్తి హ్యహఙ్కారం స్వగుణైరహమాత్మని ॥ ౧౫ ॥
ఏషా మాయా భగవతః సర్గస్థిత్యన్తకారిణీ ।
త్రివర్ణా వర్ణితాస్మాభిః కిం భూయః శ్రోతుమిచ్ఛసి ॥ ౧౬ ॥
త్రివర్ణా వర్ణితాస్మాభిః కిం భూయః శ్రోతుమిచ్ఛసి ॥ ౧౬ ॥
శ్రీరాజోవాచ
యథైతామైశ్వరీం మాయాం దుస్తరామకృతాత్మభిః ।
తరన్త్యఞ్జః స్థూలధియో మహర్ష ఇదముచ్యతామ్ ॥ ౧౭ ॥
యథైతామైశ్వరీం మాయాం దుస్తరామకృతాత్మభిః ।
తరన్త్యఞ్జః స్థూలధియో మహర్ష ఇదముచ్యతామ్ ॥ ౧౭ ॥
శ్రీప్రబుద్ధ ఉవాచ
కర్మాణ్యారభమాణానాం దుఃఖహత్యై సుఖాయ చ ।
పశ్యేత్ పాకవిపర్యాసం మిథునీచారిణాం నృణామ్ ॥ ౧౮ ॥
కర్మాణ్యారభమాణానాం దుఃఖహత్యై సుఖాయ చ ।
పశ్యేత్ పాకవిపర్యాసం మిథునీచారిణాం నృణామ్ ॥ ౧౮ ॥
నిత్యార్తిదేన విత్తేన దుర్లభేనాత్మమృత్యునా ।
గృహాపత్యాప్తపశుభిః కా ప్రీతిః సాధితైశ్చలైః ॥ ౧౯ ॥
గృహాపత్యాప్తపశుభిః కా ప్రీతిః సాధితైశ్చలైః ॥ ౧౯ ॥
ఏవం లోకం పరం విద్యాన్నశ్వరం కర్మనిర్మితమ్ ।
సతుల్యాతిశయధ్వంసం యథా మణ్డలవర్తినామ్ ॥ ౨౦ ॥
సతుల్యాతిశయధ్వంసం యథా మణ్డలవర్తినామ్ ॥ ౨౦ ॥
తస్మాద్ గురుం ప్రపద్యేత జిజ్ఞాసుః శ్రేయ ఉత్తమమ్ ।
శాబ్దే పరే చ నిష్ణాతం బ్రహ్మణ్యుపశమాశ్రయమ్ ॥ ౨౧ ॥
శాబ్దే పరే చ నిష్ణాతం బ్రహ్మణ్యుపశమాశ్రయమ్ ॥ ౨౧ ॥
తత్ర భాగవతాన్ ధర్మాన్ శిక్షేద్ గుర్వాత్మదైవతః ।
అమాయయానువృత్త్యా యైస్తుష్యేదాత్మాత్మదోహరిః ॥ ౨౨ ॥
అమాయయానువృత్త్యా యైస్తుష్యేదాత్మాత్మదోహరిః ॥ ౨౨ ॥
సర్వతో మనసోఽసఙ్గమాదౌ సఙ్గం చ సాధుషు ।
దయాం మైత్రీం ప్రశ్రయం చ భూతేష్వద్ధా యథోచితమ్ ॥ ౨౩ ॥
దయాం మైత్రీం ప్రశ్రయం చ భూతేష్వద్ధా యథోచితమ్ ॥ ౨౩ ॥
శౌచం తపస్తితిక్షాం చ మౌనం స్వాధ్యాయమార్జవమ్ ।
బ్రహ్మచర్యమహింసాం చ సమత్వం ద్వన్ద్వసంజ్ఞయోః ॥ ౨౪ ॥
బ్రహ్మచర్యమహింసాం చ సమత్వం ద్వన్ద్వసంజ్ఞయోః ॥ ౨౪ ॥
సర్వత్రాత్మేశ్వరాన్వీక్షాం కైవల్యమనికేతతామ్ ।
వివిక్తచీరవసనం సన్తోషం యేన కేనచిత్ ॥ ౨౫ ॥
వివిక్తచీరవసనం సన్తోషం యేన కేనచిత్ ॥ ౨౫ ॥
శ్రద్ధాం భాగవతే శాస్త్రేఽనిన్దామన్యత్ర చాపి హి ।
మనోవాక్కర్మదణ్డం చ సత్యం శమదమావపి ॥ ౨౬ ॥
మనోవాక్కర్మదణ్డం చ సత్యం శమదమావపి ॥ ౨౬ ॥
శ్రవణం కీర్తనం ధ్యానం హరేరద్భుతకర్మణః ।
జన్మకర్మగుణానాం చ తదర్థేఽఖిలచేష్టితమ్ ॥ ౨౭ ॥
జన్మకర్మగుణానాం చ తదర్థేఽఖిలచేష్టితమ్ ॥ ౨౭ ॥
ఇష్టం దత్తం తపో జప్తం వృత్తం యచ్చాత్మనః ప్రియమ్ ।
దారాన్ సుతాన్ గృహాన్ ప్రాణాన్ యత్పరస్మై నివేదనమ్ ॥ ౨౮ ॥
దారాన్ సుతాన్ గృహాన్ ప్రాణాన్ యత్పరస్మై నివేదనమ్ ॥ ౨౮ ॥
ఏవం కృష్ణాత్మనాథేషు మనుష్యేషు చ సౌహృదమ్ ।
పరిచర్యాం చోభయత్ర మహత్సు నృషు సాధుషు ॥ ౨౯ ॥
పరిచర్యాం చోభయత్ర మహత్సు నృషు సాధుషు ॥ ౨౯ ॥
పరస్పరానుకథనం పావనం భగవద్యశః ।
మిథో రతిర్మిథస్తుష్టిర్నివృత్తిర్మిథ ఆత్మనః ॥ ౩౦ ॥
మిథో రతిర్మిథస్తుష్టిర్నివృత్తిర్మిథ ఆత్మనః ॥ ౩౦ ॥
స్మరన్తః స్మారయన్తశ్చ మిథోఽఘౌఘహరం హరిమ్ ।
భక్త్యా సఞ్జాతయా భక్త్యా బిభ్రత్యుత్పులకాం తనుమ్ ॥ ౩౧ ॥
భక్త్యా సఞ్జాతయా భక్త్యా బిభ్రత్యుత్పులకాం తనుమ్ ॥ ౩౧ ॥
క్వచిద్ రుదన్త్యచ్యుతచిన్తయా క్వచి-
ద్ధసన్తి నన్దన్తి వదన్త్యలౌకికాః ।
నృత్యన్తి గాయన్త్యనుశీలయన్త్యజం
భవన్తి తూష్ణీం పరమేత్య నివృతాః ॥ ౩౨ ॥
ద్ధసన్తి నన్దన్తి వదన్త్యలౌకికాః ।
నృత్యన్తి గాయన్త్యనుశీలయన్త్యజం
భవన్తి తూష్ణీం పరమేత్య నివృతాః ॥ ౩౨ ॥
ఇతి భాగవతాన్ ధర్మాన్ శిక్షన్ భక్త్యా తదుత్థయా ।
నారాయణపరో మాయామఞ్జస్తరతి దుస్తరామ్ ॥ ౩౩ ॥
నారాయణపరో మాయామఞ్జస్తరతి దుస్తరామ్ ॥ ౩౩ ॥
శ్రీరాజోవాచ
నారాయణాభిధానస్య బ్రహ్మణః పరమాత్మనః ।
నిష్ఠామర్హథ నో వక్తుం యూయం హి బ్రహ్మవిత్తమాః ॥ ౩౪ ॥
నారాయణాభిధానస్య బ్రహ్మణః పరమాత్మనః ।
నిష్ఠామర్హథ నో వక్తుం యూయం హి బ్రహ్మవిత్తమాః ॥ ౩౪ ॥
శ్రీపిప్పలాయన ఉవాచ
స్థిత్యుద్భవప్రలయహేతురహేతురస్య
యత్ స్వప్నజాగరసుషుప్తిషు సద్ బహిశ్చ ।
దేహేన్ద్రియాసుహృదయాని చరన్తి యేన
సఞ్జీవితాని తదవేహి పరం నరేన్ద్ర ॥ ౩౫ ॥
స్థిత్యుద్భవప్రలయహేతురహేతురస్య
యత్ స్వప్నజాగరసుషుప్తిషు సద్ బహిశ్చ ।
దేహేన్ద్రియాసుహృదయాని చరన్తి యేన
సఞ్జీవితాని తదవేహి పరం నరేన్ద్ర ॥ ౩౫ ॥
నైతన్మనో విశతి వాగుత చక్షురాత్మా
ప్రాణేన్ద్రియాణి చ యథానలమర్చిషః స్వాః ।
శబ్దోఽపి బోధకనిషేధతయాత్మమూల-
మర్థోక్తమాహ యదృతే న నిషేధసిద్ధిః ॥ ౩౬ ॥
ప్రాణేన్ద్రియాణి చ యథానలమర్చిషః స్వాః ।
శబ్దోఽపి బోధకనిషేధతయాత్మమూల-
మర్థోక్తమాహ యదృతే న నిషేధసిద్ధిః ॥ ౩౬ ॥
సత్త్వం రజస్తమ ఇతి త్రివృదేకమాదౌ
సూత్రం మహానహమితి ప్రవదన్తి జీవమ్ ।
జ్ఞానక్రియార్థఫలరూపతయోరుశక్తి
బ్రహ్మైవ భాతి సదసచ్చ తయోః పరం యత్ ॥ ౩౭ ॥
సూత్రం మహానహమితి ప్రవదన్తి జీవమ్ ।
జ్ఞానక్రియార్థఫలరూపతయోరుశక్తి
బ్రహ్మైవ భాతి సదసచ్చ తయోః పరం యత్ ॥ ౩౭ ॥
నాత్మా జజాన న మరిష్యతి నైధతేఽసౌ
న క్షీయతే సవనవిద్ వ్యభిచారిణాం హి ।
సర్వత్ర శశ్వదనపాయ్యుపలబ్ధిమాత్రం
ప్రాణో యథేన్ద్రియబలేన వికల్పితం సత్ ॥ ౩౮ ॥
న క్షీయతే సవనవిద్ వ్యభిచారిణాం హి ।
సర్వత్ర శశ్వదనపాయ్యుపలబ్ధిమాత్రం
ప్రాణో యథేన్ద్రియబలేన వికల్పితం సత్ ॥ ౩౮ ॥
అణ్డేషు పేశిషు తరుష్వవినిశ్చితేషు
ప్రాణో హి జీవముపధావతి తత్ర తత్ర ।
సన్నే యదిన్ద్రియగణేఽహమి చ ప్రసుప్తే
కూటస్థ ఆశయమృతే తదనుస్మృతిర్నః ॥ ౩౯ ॥
ప్రాణో హి జీవముపధావతి తత్ర తత్ర ।
సన్నే యదిన్ద్రియగణేఽహమి చ ప్రసుప్తే
కూటస్థ ఆశయమృతే తదనుస్మృతిర్నః ॥ ౩౯ ॥
యర్హ్యబ్జనాభచరణైషణయోరుభక్త్యా
చేతోమలాని విధమేద్ గుణకర్మజాని ।
తస్మిన్ విశుద్ధ ఉపలభ్యత ఆత్మతత్త్వం
సాక్షాద్ యథామలదృశోః సవితృప్రకాశః ॥ ౪౦ ॥
చేతోమలాని విధమేద్ గుణకర్మజాని ।
తస్మిన్ విశుద్ధ ఉపలభ్యత ఆత్మతత్త్వం
సాక్షాద్ యథామలదృశోః సవితృప్రకాశః ॥ ౪౦ ॥
శ్రీరాజోవాచ
కర్మయోగం వదత నః పురుషో యేన సంస్కృతః ।
విధూయేహాశు కర్మాణి నైష్కర్మ్యం విన్దతే పరమ్ ॥ ౪౧ ॥
కర్మయోగం వదత నః పురుషో యేన సంస్కృతః ।
విధూయేహాశు కర్మాణి నైష్కర్మ్యం విన్దతే పరమ్ ॥ ౪౧ ॥
ఏవం ప్రశ్నమృషీన్ పూర్వమపృచ్ఛం పితురన్తికే ।
నాబ్రువన్ బ్రహ్మణః పుత్రాస్తత్ర కారణముచ్యతామ్ ॥ ౪౨ ॥
నాబ్రువన్ బ్రహ్మణః పుత్రాస్తత్ర కారణముచ్యతామ్ ॥ ౪౨ ॥
శ్రీఆవిర్హోత్ర ఉవాచ
కర్మాకర్మవికర్మేతి వేదవాదో న లౌకికః ।
వేదస్య చేశ్వరాత్మత్వాత్ తత్ర ముహ్యన్తి సూరయః ॥ ౪౩ ॥
కర్మాకర్మవికర్మేతి వేదవాదో న లౌకికః ।
వేదస్య చేశ్వరాత్మత్వాత్ తత్ర ముహ్యన్తి సూరయః ॥ ౪౩ ॥
పరోక్షవాదో వేదోఽయం బాలానామనుశాసనమ్ ।
కర్మమోక్షాయ కర్మాణి విధత్తే హ్యగదం యథా ॥ ౪౪ ॥
కర్మమోక్షాయ కర్మాణి విధత్తే హ్యగదం యథా ॥ ౪౪ ॥
నాచరేద్ యస్తు వేదోక్తం స్వయమజ్ఞోఽజితేన్ద్రియః ।
వికర్మణా హ్యధర్మేణ మృత్యోర్మృత్యుముపైతి సః ॥ ౪౫ ॥
వికర్మణా హ్యధర్మేణ మృత్యోర్మృత్యుముపైతి సః ॥ ౪౫ ॥
వేదోక్తమేవ కుర్వాణో నిఃసఙ్గోఽర్పితమీశ్వరే ।
నైష్కర్మ్యాం లభతే సిద్ధిం రోచనార్థా ఫలశ్రుతిః ॥ ౪౬ ॥
నైష్కర్మ్యాం లభతే సిద్ధిం రోచనార్థా ఫలశ్రుతిః ॥ ౪౬ ॥
య ఆశు హృదయగ్రన్థిం నిర్జిహీర్షుః పరాత్మనః ।
విధినోపచరేద్ దేవం తన్త్రోక్తేన చ కేశవమ్ ॥ ౪౭ ॥
విధినోపచరేద్ దేవం తన్త్రోక్తేన చ కేశవమ్ ॥ ౪౭ ॥
లబ్ధ్వానుగ్రహ ఆచార్యాత్ తేన సన్దర్శితాగమః ।
మహాపురుషమభ్యర్చేన్మూర్త్యాభిమతయాత్మనః ॥ ౪౮ ॥
మహాపురుషమభ్యర్చేన్మూర్త్యాభిమతయాత్మనః ॥ ౪౮ ॥
శుచిః సమ్ముఖమాసీనః ప్రాణసంయమనాదిభిః ।
పిణ్డం విశోధ్య సన్న్యాసకృతరక్షోఽర్చయేద్ధరిమ్ ॥ ౪౯ ॥
పిణ్డం విశోధ్య సన్న్యాసకృతరక్షోఽర్చయేద్ధరిమ్ ॥ ౪౯ ॥
అర్చాదౌ హృదయే చాపి యథాలబ్ధోపచారకైః ।
ద్రవ్యక్షిత్యాత్మలిఙ్గాని నిష్పాద్య ప్రోక్ష్య చాసనమ్ ॥ ౫౦ ॥
ద్రవ్యక్షిత్యాత్మలిఙ్గాని నిష్పాద్య ప్రోక్ష్య చాసనమ్ ॥ ౫౦ ॥
పాద్యాదీనుపకల్ప్యాథ సన్నిధాప్య సమాహితః ।
హృదాదిభిః కృతన్యాసో మూలమన్త్రేణ చార్చయేత్ ॥ ౫౧ ॥
హృదాదిభిః కృతన్యాసో మూలమన్త్రేణ చార్చయేత్ ॥ ౫౧ ॥
సాఙ్గోపాఙ్గాం సపార్షదాం తాం తాం మూర్తిం స్వమన్త్రతః ।
పాద్యార్ఘ్యాచమనీయాద్యైః స్నానవాసోవిభూషణైః ॥ ౫౨ ॥
పాద్యార్ఘ్యాచమనీయాద్యైః స్నానవాసోవిభూషణైః ॥ ౫౨ ॥
గన్ధమాల్యాక్షతస్రగ్భిర్ధూపదీపోపహారకైః ।
సాఙ్గంసమ్పూజ్య విధివత్ స్తవైః స్తుత్వా నమేద్ధరిమ్ ॥ ౫౩ ॥
సాఙ్గంసమ్పూజ్య విధివత్ స్తవైః స్తుత్వా నమేద్ధరిమ్ ॥ ౫౩ ॥
ఆత్మానమ్ తన్మయం ధ్యాయన్ మూర్తిం సమ్పూజయేద్ధరేః ।
శేషామాధాయ శిరసా స్వధామ్న్యుద్వాస్య సత్కృతమ్ ॥ ౫౪ ॥
శేషామాధాయ శిరసా స్వధామ్న్యుద్వాస్య సత్కృతమ్ ॥ ౫౪ ॥
ఏవమగ్న్యర్కతోయాదావతిథౌ హృదయే చ యః ।
యజతీశ్వరమాత్మానమచిరాన్ముచ్యతే హి సః ॥ ౫౫ ॥
యజతీశ్వరమాత్మానమచిరాన్ముచ్యతే హి సః ॥ ౫౫ ॥