শ্ৰীমদ্ভাগৱতম্ ১২.৬

সূত উৱাচ
এতন্নিশম্য মুনিনাভিহিতং পৰীক্ষিদ্
ৱ্যাসাত্মজেন নিখিলাত্মদৃশা সমেন ।
তত্পাদমূলমুপসৃত্য নতেন মূৰ্ধ্না
বদ্ধাঞ্জলিস্তমিদমাহ স ৱিষ্ণুৰাতঃ ॥ ১ ॥

ৰাজোৱাচ
সিদ্ধোঽস্ম্যনুগৃহীতোঽস্মি ভৱতা কৰুণাত্মনা ।
শ্ৰাৱিতো যচ্চ মে সাক্ষাদনাদিনিধনো হৰিঃ ॥ ২ ॥

নাত্যদ্ভুতমহং মন্যে মহতামচ্যুতাত্মনাম্ ।
অজ্ঞেষু তাপতপ্তেষু ভূতেষু যদনুগ্ৰহঃ ॥ ৩ ॥

পুৰাণসংহিতামেতামশ্ৰৌষ্ম ভৱতো ৱযম্ ।
যস্যাং খলূত্তমঃশ্লোকো ভগৱাননুৱৰ্ণ্যতে ॥ ৪ ॥

ভগৱংস্তক্ষকাদিভ্যো মৃত্যুভ্যো ন বিভেম্যহম্ ।
প্ৰৱিষ্টো ব্ৰহ্ম নিৰ্ৱাণমভযং দৰ্শিতং ত্ৱযা ॥ ৫ ॥

অনুজানীহি মাং ব্ৰহ্মন্ ৱাচং যচ্ছাম্যধোক্ষজে ।
মুক্তকামাশযং চেতঃ প্ৰৱেশ্য ৱিসৃজাম্যসূন্ ॥ ৬ ॥

অজ্ঞানং চ নিৰস্তং মে জ্ঞানৱিজ্ঞাননিষ্ঠযা ।
ভৱতা দৰ্শিতং ক্ষেমং পৰং ভগৱতঃ পদম্ ॥ ৭ ॥

সূত উৱাচ
ইত্যুক্তস্তমনুজ্ঞাপ্য ভগৱান্ বাদৰাযণিঃ ।
জগাম ভিক্ষুভিঃ সাকং নৰদেৱেন পূজিতঃ ॥ ৮ ॥

পৰীক্ষিদপি ৰাজৰ্ষিৰাত্মন্যাত্মানমাত্মনা ।
সমাধায পৰং দধ্যাৱস্পন্দাসুৰ্যথা তৰুঃ ॥ ৯ ॥

প্ৰাক্কূলে বৰ্হিষ্যাসীনো গঙ্গাকূল উদঙ্মুখঃ ।
ব্ৰহ্মভূতো মহাযোগী নিঃসঙ্গশ্ছিন্নসংশযঃ ॥ ১০ ॥

তক্ষকঃ প্ৰহিতো ৱিপ্ৰাঃ ক্ৰুদ্ধেন দ্ৱিজসূনুনা ।
হন্তুকামো নৃপং গচ্ছন্ দদৰ্শ পথি কশ্যপম্ ॥ ১১ ॥

তং তৰ্পযিত্ৱা দ্ৰৱিণৈৰ্নিৱৰ্ত্য ৱিষহাৰিণম্ ।
দ্ৱিজৰূপপ্ৰতিচ্ছন্নঃ কামৰূপোঽদশন্নৃপম্ ॥ ১২ ॥

ব্ৰহ্মভূতস্য ৰাজৰ্ষেৰ্দেহোঽহিগৰলাগ্নিনা ।
বভূৱ ভস্মসাত্ সদ্যঃ পশ্যতাং সৰ্ৱদেহিনাম্ ॥ ১৩ ॥

হাহাকাৰো মহানাসীদ্ ভুৱি খে দিক্ষু সৰ্ৱতঃ ।
ৱিস্মিতা হ্যভৱন্ সৰ্ৱে দেৱাসুৰনৰাদযঃ ॥ ১৪ ॥

দেৱদুন্দুভযো নেদুৰ্গন্ধৰ্ৱাপ্সৰসো জগুঃ ।
ৱৱৃষুঃ পুষ্পৱৰ্ষাণি ৱিবুধাঃ সাধুৱাদিনঃ ॥ ১৫ ॥

জন্মেজযঃ স্ৱপিতৰং শ্ৰুত্ৱা তক্ষকভক্ষিতম্ ।
যথা জুহাৱ সঙ্ক্ৰুদ্ধো নাগান্ সত্ৰে সহ দ্ৱিজৈঃ ॥ ১৬ ॥

সৰ্পসত্ৰে সমিদ্ধাগ্নৌ দহ্যমানান্ মহোৰগান্ ।
দৃষ্ট্ৱেন্দ্ৰং ভযসংৱিগ্নস্তক্ষকঃ শৰণং যযৌ ॥ ১৭ ॥

অপশ্যংস্তক্ষকং তত্ৰ ৰাজা পাৰীক্ষিতো দ্ৱিজান্ ।
উৱাচতক্ষকঃ কস্মান্ন দহ্যেতোৰগাধমঃ ॥ ১৮ ॥

তং গোপাযতি ৰাজেন্দ্ৰ শক্ৰঃ শৰণমাগতম্ ।
তেন সংস্তম্ভিতঃ সৰ্পস্তস্মান্নাগ্নৌ পতত্যসৌ ॥ ১৯ ॥

পাৰীক্ষিত ইতি শ্ৰুত্ৱা প্ৰাহৰ্ত্ৱিজ উদাৰধীঃ ।
সহেন্দ্ৰস্তক্ষকো ৱিপ্ৰা নাগ্নৌ কিমিতি পাত্যতে ॥ ২০ ॥

তচ্ছ্ৰুত্ৱাজুহুৱুৰ্ৱিপ্ৰাঃ সহেন্দ্ৰং তক্ষকং মখে ।
তক্ষকাশু পতস্ৱেহ সহেন্দ্ৰেণ মৰুত্ৱতা ॥ ২১ ॥

ইতি ব্ৰহ্মোদিতাক্ষেপৈঃ স্থানাদিন্দ্ৰঃ প্ৰচালিতঃ ।
বভূৱ সম্ভ্ৰান্তমতিঃ সৱিমানঃ সতক্ষকঃ ॥ ২২ ॥

তং পতন্তং ৱিমানেন সহতক্ষকমম্বৰাত্ ।
ৱিলোক্যাঙ্গিৰসঃ প্ৰাহ ৰাজানং তং বৃহস্পতিঃ ॥ ২৩ ॥

নৈষ ত্ৱযা মনুষ্যেন্দ্ৰ ৱধমৰ্হতি সৰ্পৰাট্ ।
অনেন পীতমমৃতমথ ৱা অজৰামৰঃ ॥ ২৪ ॥

জীৱিতং মৰণং জন্তোৰ্গতিঃ স্ৱেনৈৱ কৰ্মণা ।
ৰাজংস্ততোঽন্যো নাস্ত্যস্য প্ৰদাতা সুখদুঃখযোঃ ॥ ২৫ ॥

সৰ্পচৌৰাগ্নিৱিদ্যুদ্ভ্যঃ ক্ষুত্তৃড্ৱ্যাধ্যাদিভিৰ্নৃপ ।
পঞ্চত্ৱমৃচ্ছতে জন্তুৰ্ভুঙ্ক্ত আৰব্ধকৰ্ম তত্ ॥ ২৬ ॥

তস্মাত্ সত্ৰমিদং ৰাজন্ সংস্থীযেতাভিচাৰিকম্ ।
সৰ্পা অনাগসো দগ্ধা জনৈৰ্দিষ্টং হি ভুজ্যতে ॥ ২৭ ॥

সূত উৱাচ
ইত্যুক্তঃ স তথেত্যাহ মহৰ্ষেৰ্মানযন্ ৱচঃ ।
সৰ্পসত্ৰাদুপৰতঃ পূজযামাস ৱাক্পতিম্ ॥ ২৮ ॥

সৈষা ৱিষ্ণোৰ্মহামাযাবাধ্যযালক্ষণা যযা ।
মুহ্যন্ত্যস্যৈৱাত্মভূতা ভূতেষু গুণৱৃত্তিভিঃ ॥ ২৯ ॥

ন যত্ৰ দম্ভীত্যভযা ৱিৰাজিতা
মাযাত্মৱাদেঽসকৃদাত্মৱাদিভিঃ ।
ন যদ্ৱিৱাদো ৱিৱিধস্তদাশ্ৰযো
মনশ্চ সঙ্কল্পৱিকল্পৱৃত্তি যত্ ॥ ৩০ ॥

ন যত্ৰ সৃজ্যং সৃজতোভযোঃ পৰং
শ্ৰেযশ্চ জীৱস্ত্ৰিভিৰন্ৱিতস্ত্ৱহম্ ।
তদেতদুত্সাদিতবাধ্যবাধকং
নিষিধ্য চোৰ্মীন্ ৱিৰমেত তন্মুনিঃ ॥ ৩১ ॥

পৰং পদং ৱৈষ্ণৱমামনন্তি তদ্
যন্নেতি নেতীত্যতদুত্সিসৃক্ষৱঃ ।
ৱিসৃজ্য দৌৰাত্ম্যমনন্যসৌহৃদা
হৃদোপগুহ্যাৱসিতং সমাহিতৈঃ ॥ ৩২ ॥

ত এতদধিগচ্ছন্তি ৱিষ্ণোৰ্যত্ পৰমং পদম্ ।
অহং মমেতি দৌৰ্জন্যং ন যেষাং দেহগেহজম্ ॥ ৩৩ ॥

অতিৱাদাংস্তিতিক্ষেত নাৱমন্যেত কঞ্চন ।
ন চেমং দেহমাশ্ৰিত্য ৱৈৰং কুৰ্ৱীত কেনচিত্ ॥ ৩৪ ॥

নমো ভগৱতে তস্মৈ কৃষ্ণাযাকুণ্ঠমেধসে ।
যত্পাদাম্বুৰুহধ্যানাত্ সংহিতামধ্যগামিমাম্ ॥ ৩৫ ॥

শ্ৰীশৌনক উৱাচ
পৈলাদিভিৰ্ৱ্যাসশিষ্যৈৰ্ৱেদাচাৰ্যৈৰ্মহাত্মভিঃ ।
ৱেদাশ্চ কথিতা ৱ্যস্তা এতত্ সৌম্যাভিধেহি নঃ ॥ ৩৬ ॥

সূত উৱাচ
সমাহিতাত্মনো ব্ৰহ্মন্ ব্ৰহ্মণঃ পৰমেষ্ঠিনঃ ।
হৃদ্যাকাশাদভূন্নাদো ৱৃত্তিৰোধাদ্ ৱিভাৱ্যতে ॥ ৩৭ ॥

যদুপাসনযা ব্ৰহ্মন্ যোগিনো মলমাত্মনঃ ।
দ্ৰৱ্যক্ৰিযাকাৰকাখ্যং ধূত্ৱা যান্ত্যপুনৰ্ভৱম্ ॥ ৩৮ ॥

ততোঽভূত্ত্ৰিৱৃদোংকাৰো যোঽৱ্যক্তপ্ৰভৱঃ স্ৱৰাট্ ।
যত্তল্লিঙ্গং ভগৱতো ব্ৰহ্মণঃ পৰমাত্মনঃ ॥ ৩৯ ॥

শৃণোতি য ইমং স্ফোটং সুপ্তশ্ৰোত্ৰে চ শূন্যদৃক্ ।
যেন ৱাগ্ ৱ্যজ্যতে যস্য ৱ্যক্তিৰাকাশ আত্মনঃ ॥ ৪০ ॥

স্ৱধাম্নো ব্ৰাহ্মণঃ সাক্ষাদ্ ৱাচকঃ পৰমাত্মনঃ ।
স সৰ্ৱমন্ত্ৰোপনিষদ্ৱেদবীজং সনাতনম্ ॥ ৪১ ॥

তস্য হ্যাসংস্ত্ৰযো ৱৰ্ণা অকাৰাদ্যা ভৃগূদ্ৱহ ।
ধাৰ্যন্তে যৈস্ত্ৰযো ভাৱা গুণনামাৰ্থৱৃত্তযঃ ॥ ৪২ ॥

ততোঽক্ষৰসমাম্নাযমসৃজদ্ ভগৱানজঃ ।
অন্তস্থোষ্মস্ৱৰস্পৰ্শহ্ৰস্ৱদীৰ্ঘাদিলক্ষণম্ ॥ ৪৩ ॥

তেনাসৌ চতুৰো ৱেদাংশ্চতুৰ্ভিৰ্ৱদনৈৰ্ৱিভুঃ ।
সৱ্যাহৃতিকান্ সোংকাৰাংশ্চাতুৰ্হোত্ৰৱিৱক্ষযা ॥ ৪৪ ॥

পুত্ৰানধ্যাপযত্তাংস্তু ব্ৰহ্মৰ্ষীন্ ব্ৰহ্মকোৱিদান্ ।
তে তু ধৰ্মোপদেষ্টাৰঃ স্ৱপুত্ৰেভ্যঃ সমাদিশন্ ॥ ৪৫ ॥

তে পৰম্পৰযা প্ৰাপ্তাস্তত্তচ্ছিষ্যৈৰ্ধৃতৱ্ৰতৈঃ ।
চতুৰ্যুগেষ্ৱথ ৱ্যস্তা দ্ৱাপৰাদৌ মহৰ্ষিভিঃ ॥ ৪৬ ॥

ক্ষীণাযুষঃ ক্ষীণসত্ত্ৱান্ দুৰ্মেধান্ ৱীক্ষ্য কালতঃ ।
ৱেদান্ব্ৰহ্মৰ্ষযো ৱ্যস্যন্ হৃদিস্থাচ্যুতচোদিতাঃ ॥ ৪৭ ॥

অস্মিন্নপ্যন্তৰে ব্ৰহ্মন্ ভগৱান্লোকভাৱনঃ ।
ব্ৰহ্মেশাদ্যৈৰ্লোকপালৈৰ্যাচিতো ধৰ্মগুপ্তযে ॥ ৪৮ ॥

পৰাশৰাত্ সত্যৱত্যামংশাংশকলযা ৱিভুঃ ।
অৱতীৰ্ণো মহাভাগ ৱেদং চক্ৰে চতুৰ্ৱিধম্ ॥ ৪৯ ॥

ঋগথৰ্ৱযজুঃসাম্নাং ৰাশীৰুদ্ধৃত্য ৱৰ্গশঃ ।
চতস্ৰঃ সংহিতাশ্চক্ৰে মন্ত্ৰৈৰ্মণিগণা ইৱ ॥ ৫০ ॥

তাসাং স চতুৰঃ শিষ্যানুপাহূয মহামতিঃ ।
একৈকাং সংহিতাং ব্ৰহ্মন্নেকৈকস্মৈ দদৌ ৱিভুঃ ॥ ৫১ ॥

পৈলায সংহিতামাদ্যাং বহ্ৱৃচাখ্যাং উৱাচহ ।
ৱৈশম্পাযনসংজ্ঞায নিগদাখ্যং যজুৰ্গণম্ ॥ ৫২ ॥

সাম্নাং জৈমিনযে প্ৰাহ তথা ছন্দোগসংহিতাম্ ।
অথৰ্ৱাঙ্গিৰসীং নাম স্ৱশিষ্যায সুমন্তৱে ॥ ৫৩ ॥

পৈলঃ স্ৱসংহিতামূচে ইন্দ্ৰপ্ৰমিতযে মুনিঃ ।
বাষ্কলায চ সোঽপ্যাহ শিষ্যেভ্যঃ সংহিতাং স্ৱকাম্ ॥ ৫৪ ॥

চতুৰ্ধা ৱ্যস্য বোধ্যায যাজ্ঞৱল্ক্যায ভাৰ্গৱ ।
পৰাশৰাযাগ্নিমিত্ৰ ইন্দ্ৰপ্ৰমিতিৰাত্মৱান্ ॥ ৫৫ ॥

অধ্যাপযত্ সংহিতাং স্ৱাং মাণ্ডূকেযমৃষিং কৱিম্ ।
তস্য শিষ্যো দেৱমিত্ৰঃ সৌভৰ্যাদিভ্য ঊচিৱান্ ॥ ৫৬ ॥

শাকল্যস্তত্সুতঃ স্ৱাং তু পঞ্চধা ৱ্যস্য সংহিতাম্ ।
ৱাত্স্যমুদ্গলশালীযগোখল্যশিশিৰেষ্ৱধাত্ ॥ ৫৭ ॥

জাতূকৰ্ণ্যশ্চ তচ্ছিষ্যঃ সনিৰুক্তাং স্ৱসংহিতাম্ ।
বলাকপৈলজাবালৱিৰজেভ্যো দদৌ মুনিঃ ॥ ৫৮ ॥

বাষ্কলিঃ প্ৰতিশাখাভ্যো ৱালখিল্যাখ্যসংহিতাম্ ।
চক্ৰে ৱালাযনিৰ্ভজ্যঃ কাশাৰশ্চৈৱ তাং দধুঃ ॥ ৫৯ ॥

বহ্ৱৃচাঃ সংহিতা হ্যেতা এভিৰ্ব্ৰহ্মৰ্ষিভিৰ্ধৃতাঃ ।
শ্ৰুত্ৱৈতচ্ছন্দসাং ৱ্যাসং সৰ্ৱপাপৈঃ প্ৰমুচ্যতে ॥ ৬০ ॥

ৱৈশম্পাযনশিষ্যা ৱৈ চৰকাধ্ৱৰ্যৱোঽভৱন্ ।
যচ্চেৰুৰ্ব্ৰহ্মহত্যাংহঃ ক্ষপণং স্ৱগুৰোৰ্ৱ্ৰতম্ ॥ ৬১ ॥

যাজ্ঞৱল্ক্যশ্চ তচ্ছিষ্য আহাহো ভগৱন্ কিযত্ ।
চৰিতেনাল্পসাৰাণাং চৰিষ্যেঽহং সুদুশ্চৰম্ ॥ ৬২ ॥

ইত্যুক্তো গুৰুৰপ্যাহ কুপিতো যাহ্যলং ত্ৱযা ।
ৱিপ্ৰাৱমন্ত্ৰা শিষ্যেণ মদধীতং ত্যজাশ্ৱিতি ॥ ৬৩ ॥

দেৱৰাতসুতঃ সোঽপি ছৰ্দিত্ৱা যজুষাং গণম্ ।
ততো গতোঽথ মুনযো দদৃশুস্তান্ যজুৰ্গণান্ ॥ ৬৪ ॥

যজূংষি তিত্তিৰা ভূত্ৱা তল্লোলুপতযাদদুঃ ।
তৈত্তিৰীযা ইতি যজুঃশাখা আসন্ সুপেশলাঃ ॥ ৬৫ ॥

যাজ্ঞৱল্ক্যস্ততো ব্ৰহ্মংশ্ছন্দাংস্যধিগৱেষযন্ ।
গুৰোৰৱিদ্যমানানি সূপতস্থেঽৰ্কমীশ্ৱৰম্ ॥ ৬৬ ॥

শ্ৰীযাজ্ঞৱল্ক্য উৱাচ
ওঁ নমো ভগৱতে আদিত্যাযাখিলজগতামাত্মস্ৱৰূপেণ কালস্ৱৰূপেণ চতুৰ্ৱিধভূতনিকাযানাং ব্ৰহ্মাদিস্তম্বপৰ্যন্তানামন্তৰ্হৃদযেষু বহিৰপি চাকাশ ইৱোপাধিনাৱ্যৱধীযমানো ভৱানেক এৱ ক্ষণলৱনিমেষাৱযৱোপচিতসংৱত্সৰগণেনাপামাদান ৱিসৰ্গাভ্যামিমাং লোকযাত্ৰামনুৱহতি ॥ ৬৭ ॥

যদু হ ৱাৱ ৱিবুধৰ্ষভ সৱিতৰদস্তপত্যনুসৱনমহৰ অহৰাম্নাযৱিধিনোপতিষ্ঠমানানামখিলদুৰিতৱৃজিন বীজাৱভৰ্জন ভগৱতঃ সমভিধীমহি তপন মণ্ডলম্ ॥ ৬৮ ॥

য ইহ ৱাৱ স্থিৰচৰনিকৰাণাং নিজনিকেতনানাং মনইন্দ্ৰিযাসু গণাননাত্মনঃ স্ৱযমাত্মান্তৰ্যামী প্ৰচোদযতি ॥ ৬৯ ॥

য এৱেমং লোকমতিকৰালৱদনান্ধকাৰসংজ্ঞাজগৰগ্ৰহ গিলিতং মৃতকমিৱ ৱিচেতনমৱলোক্যানুকম্পযা পৰমকাৰুণিক ঈক্ষযৈৱোত্থাপ্যাহৰহৰনুসৱনং শ্ৰেযসি স্ৱধৰ্মাখ্যাত্মাৱস্থানে প্ৰৱৰ্তযতি ॥ ৭০ ॥

অৱনিপতিৰিৱাসাধূনাং ভযমুদীৰযন্নটতি পৰিত আশাপালৈস্তত্ৰ তত্ৰ কমলকোশাঞ্জলিভিৰুপহৃতাৰ্হণঃ ॥ ৭১ ॥

অথ হ ভগৱংস্তৱ চৰণনলিনযুগলং ত্ৰিভুৱনগুৰুভিৰভিৱন্দিতমহমযাতযামযজুষ্কাম উপসৰামীতি ॥ ৭২ ॥

সূত উৱাচ
এৱং স্তুতঃ স ভগৱান্ ৱাজিৰূপধৰো ৰৱিঃ ।
যজূংষ্যযাতযামানি মুনযেঽদাত্ প্ৰসাদিতঃ ॥ ৭৩ ॥

যজুৰ্ভিৰকৰোচ্ছাখা দশপঞ্চ শতৈৰ্ৱিভুঃ ।
জগৃহুৰ্ৱাজসন্যস্তাঃ কাণ্ৱমাধ্যন্দিনাদযঃ ॥ ৭৪ ॥

জৈমিনেঃ সামগস্যাসীত্ সুমন্তুস্তনযো মুনিঃ ।
সুত্ৱাংস্তু তত্সুতস্তাভ্যামেকৈকাং প্ৰাহ সংহিতাম্ ॥ ৭৫ ॥

সুকৰ্মা চাপি তচ্ছিষ্যঃ সামৱেদতৰোৰ্মহান্ ।
সহস্ৰসংহিতাভেদং চক্ৰে সাম্নাং ততো দ্ৱিজ ॥ ৭৬ ॥

হিৰণ্যনাভঃ কৌশল্যঃ পৌষ্যঞ্জিশ্চ সুকৰ্মণঃ ।
শিষ্যৌ জগৃহতুশ্চান্য আৱন্ত্যো ব্ৰহ্মৱিত্তমঃ ॥ ৭৭ ॥

উদীচ্যাঃ সামগাঃ শিষ্যা আসন্ পঞ্চশতানি ৱৈ ।
পৌষ্যঞ্জ্যাৱন্ত্যযোশ্চাপি তাংশ্চ প্ৰাচ্যান্ প্ৰচক্ষতে ॥ ৭৮ ॥

লৌগাক্ষিৰ্মাঙ্গলিঃ কুল্যঃ কুশীদঃ কুক্ষিৰেৱ চ ।
পৌষ্যঞ্জিশিষ্যা জগৃহুঃ সংহিতাস্তে শতং শতম্ ॥ ৭৯ ॥

কৃতো হিৰণ্যনাভস্য চতুৰ্ৱিংশতিসংহিতাঃ ।
শিষ্য ঊচে স্ৱশিষ্যেভ্যঃ শেষা আৱন্ত্য আত্মৱান্ ॥ ৮০ ॥