శ్రీమద్భాగవతమ్ ౧౨.౬

సూత ఉవాచ
ఏతన్నిశమ్య మునినాభిహితం పరీక్షిద్
వ్యాసాత్మజేన నిఖిలాత్మదృశా సమేన ।
తత్పాదమూలముపసృత్య నతేన మూర్ధ్నా
బద్ధాఞ్జలిస్తమిదమాహ స విష్ణురాతః ॥ ౧ ॥

రాజోవాచ
సిద్ధోఽస్మ్యనుగృహీతోఽస్మి భవతా కరుణాత్మనా ।
శ్రావితో యచ్చ మే సాక్షాదనాదినిధనో హరిః ॥ ౨ ॥

నాత్యద్భుతమహం మన్యే మహతామచ్యుతాత్మనామ్ ।
అజ్ఞేషు తాపతప్తేషు భూతేషు యదనుగ్రహః ॥ ౩ ॥

పురాణసంహితామేతామశ్రౌష్మ భవతో వయమ్ ।
యస్యాం ఖలూత్తమఃశ్లోకో భగవాననువర్ణ్యతే ॥ ౪ ॥

భగవంస్తక్షకాదిభ్యో మృత్యుభ్యో న బిభేమ్యహమ్ ।
ప్రవిష్టో బ్రహ్మ నిర్వాణమభయం దర్శితం త్వయా ॥ ౫ ॥

అనుజానీహి మాం బ్రహ్మన్ వాచం యచ్ఛామ్యధోక్షజే ।
ముక్తకామాశయం చేతః ప్రవేశ్య విసృజామ్యసూన్ ॥ ౬ ॥

అజ్ఞానం చ నిరస్తం మే జ్ఞానవిజ్ఞాననిష్ఠయా ।
భవతా దర్శితం క్షేమం పరం భగవతః పదమ్ ॥ ౭ ॥

సూత ఉవాచ
ఇత్యుక్తస్తమనుజ్ఞాప్య భగవాన్ బాదరాయణిః ।
జగామ భిక్షుభిః సాకం నరదేవేన పూజితః ॥ ౮ ॥

పరీక్షిదపి రాజర్షిరాత్మన్యాత్మానమాత్మనా ।
సమాధాయ పరం దధ్యావస్పన్దాసుర్యథా తరుః ॥ ౯ ॥

ప్రాక్కూలే బర్హిష్యాసీనో గఙ్గాకూల ఉదఙ్ముఖః ।
బ్రహ్మభూతో మహాయోగీ నిఃసఙ్గశ్ఛిన్నసంశయః ॥ ౧౦ ॥

తక్షకః ప్రహితో విప్రాః క్రుద్ధేన ద్విజసూనునా ।
హన్తుకామో నృపం గచ్ఛన్ దదర్శ పథి కశ్యపమ్ ॥ ౧౧ ॥

తం తర్పయిత్వా ద్రవిణైర్నివర్త్య విషహారిణమ్ ।
ద్విజరూపప్రతిచ్ఛన్నః కామరూపోఽదశన్నృపమ్ ॥ ౧౨ ॥

బ్రహ్మభూతస్య రాజర్షేర్దేహోఽహిగరలాగ్నినా ।
బభూవ భస్మసాత్ సద్యః పశ్యతాం సర్వదేహినామ్ ॥ ౧౩ ॥

హాహాకారో మహానాసీద్ భువి ఖే దిక్షు సర్వతః ।
విస్మితా హ్యభవన్ సర్వే దేవాసురనరాదయః ॥ ౧౪ ॥

దేవదున్దుభయో నేదుర్గన్ధర్వాప్సరసో జగుః ।
వవృషుః పుష్పవర్షాణి విబుధాః సాధువాదినః ॥ ౧౫ ॥

జన్మేజయః స్వపితరం శ్రుత్వా తక్షకభక్షితమ్ ।
యథా జుహావ సఙ్క్రుద్ధో నాగాన్ సత్రే సహ ద్విజైః ॥ ౧౬ ॥

సర్పసత్రే సమిద్ధాగ్నౌ దహ్యమానాన్ మహోరగాన్ ।
దృష్ట్వేన్ద్రం భయసంవిగ్నస్తక్షకః శరణం యయౌ ॥ ౧౭ ॥

అపశ్యంస్తక్షకం తత్ర రాజా పారీక్షితో ద్విజాన్ ।
ఉవాచతక్షకః కస్మాన్న దహ్యేతోరగాధమః ॥ ౧౮ ॥

తం గోపాయతి రాజేన్ద్ర శక్రః శరణమాగతమ్ ।
తేన సంస్తమ్భితః సర్పస్తస్మాన్నాగ్నౌ పతత్యసౌ ॥ ౧౯ ॥

పారీక్షిత ఇతి శ్రుత్వా ప్రాహర్త్విజ ఉదారధీః ।
సహేన్ద్రస్తక్షకో విప్రా నాగ్నౌ కిమితి పాత్యతే ॥ ౨౦ ॥

తచ్ఛ్రుత్వాజుహువుర్విప్రాః సహేన్ద్రం తక్షకం మఖే ।
తక్షకాశు పతస్వేహ సహేన్ద్రేణ మరుత్వతా ॥ ౨౧ ॥

ఇతి బ్రహ్మోదితాక్షేపైః స్థానాదిన్ద్రః ప్రచాలితః ।
బభూవ సమ్భ్రాన్తమతిః సవిమానః సతక్షకః ॥ ౨౨ ॥

తం పతన్తం విమానేన సహతక్షకమమ్బరాత్ ।
విలోక్యాఙ్గిరసః ప్రాహ రాజానం తం బృహస్పతిః ॥ ౨౩ ॥

నైష త్వయా మనుష్యేన్ద్ర వధమర్హతి సర్పరాట్ ।
అనేన పీతమమృతమథ వా అజరామరః ॥ ౨౪ ॥

జీవితం మరణం జన్తోర్గతిః స్వేనైవ కర్మణా ।
రాజంస్తతోఽన్యో నాస్త్యస్య ప్రదాతా సుఖదుఃఖయోః ॥ ౨౫ ॥

సర్పచౌరాగ్నివిద్యుద్భ్యః క్షుత్తృడ్వ్యాధ్యాదిభిర్నృప ।
పఞ్చత్వమృచ్ఛతే జన్తుర్భుఙ్క్త ఆరబ్ధకర్మ తత్ ॥ ౨౬ ॥

తస్మాత్ సత్రమిదం రాజన్ సంస్థీయేతాభిచారికమ్ ।
సర్పా అనాగసో దగ్ధా జనైర్దిష్టం హి భుజ్యతే ॥ ౨౭ ॥

సూత ఉవాచ
ఇత్యుక్తః స తథేత్యాహ మహర్షేర్మానయన్ వచః ।
సర్పసత్రాదుపరతః పూజయామాస వాక్పతిమ్ ॥ ౨౮ ॥

సైషా విష్ణోర్మహామాయాబాధ్యయాలక్షణా యయా ।
ముహ్యన్త్యస్యైవాత్మభూతా భూతేషు గుణవృత్తిభిః ॥ ౨౯ ॥

న యత్ర దమ్భీత్యభయా విరాజితా
మాయాత్మవాదేఽసకృదాత్మవాదిభిః ।
న యద్వివాదో వివిధస్తదాశ్రయో
మనశ్చ సఙ్కల్పవికల్పవృత్తి యత్ ॥ ౩౦ ॥

న యత్ర సృజ్యం సృజతోభయోః పరం
శ్రేయశ్చ జీవస్త్రిభిరన్వితస్త్వహమ్ ।
తదేతదుత్సాదితబాధ్యబాధకం
నిషిధ్య చోర్మీన్ విరమేత తన్మునిః ॥ ౩౧ ॥

పరం పదం వైష్ణవమామనన్తి తద్
యన్నేతి నేతీత్యతదుత్సిసృక్షవః ।
విసృజ్య దౌరాత్మ్యమనన్యసౌహృదా
హృదోపగుహ్యావసితం సమాహితైః ॥ ౩౨ ॥

త ఏతదధిగచ్ఛన్తి విష్ణోర్యత్ పరమం పదమ్ ।
అహం మమేతి దౌర్జన్యం న యేషాం దేహగేహజమ్ ॥ ౩౩ ॥

అతివాదాంస్తితిక్షేత నావమన్యేత కఞ్చన ।
న చేమం దేహమాశ్రిత్య వైరం కుర్వీత కేనచిత్ ॥ ౩౪ ॥

నమో భగవతే తస్మై కృష్ణాయాకుణ్ఠమేధసే ।
యత్పాదామ్బురుహధ్యానాత్ సంహితామధ్యగామిమామ్ ॥ ౩౫ ॥

శ్రీశౌనక ఉవాచ
పైలాదిభిర్వ్యాసశిష్యైర్వేదాచార్యైర్మహాత్మభిః ।
వేదాశ్చ కథితా వ్యస్తా ఏతత్ సౌమ్యాభిధేహి నః ॥ ౩౬ ॥

సూత ఉవాచ
సమాహితాత్మనో బ్రహ్మన్ బ్రహ్మణః పరమేష్ఠినః ।
హృద్యాకాశాదభూన్నాదో వృత్తిరోధాద్ విభావ్యతే ॥ ౩౭ ॥

యదుపాసనయా బ్రహ్మన్ యోగినో మలమాత్మనః ।
ద్రవ్యక్రియాకారకాఖ్యం ధూత్వా యాన్త్యపునర్భవమ్ ॥ ౩౮ ॥

తతోఽభూత్త్రివృదోంకారో యోఽవ్యక్తప్రభవః స్వరాట్ ।
యత్తల్లిఙ్గం భగవతో బ్రహ్మణః పరమాత్మనః ॥ ౩౯ ॥

శృణోతి య ఇమం స్ఫోటం సుప్తశ్రోత్రే చ శూన్యదృక్ ।
యేన వాగ్ వ్యజ్యతే యస్య వ్యక్తిరాకాశ ఆత్మనః ॥ ౪౦ ॥

స్వధామ్నో బ్రాహ్మణః సాక్షాద్ వాచకః పరమాత్మనః ।
స సర్వమన్త్రోపనిషద్వేదబీజం సనాతనమ్ ॥ ౪౧ ॥

తస్య హ్యాసంస్త్రయో వర్ణా అకారాద్యా భృగూద్వహ ।
ధార్యన్తే యైస్త్రయో భావా గుణనామార్థవృత్తయః ॥ ౪౨ ॥

తతోఽక్షరసమామ్నాయమసృజద్ భగవానజః ।
అన్తస్థోష్మస్వరస్పర్శహ్రస్వదీర్ఘాదిలక్షణమ్ ॥ ౪౩ ॥

తేనాసౌ చతురో వేదాంశ్చతుర్భిర్వదనైర్విభుః ।
సవ్యాహృతికాన్ సోంకారాంశ్చాతుర్హోత్రవివక్షయా ॥ ౪౪ ॥

పుత్రానధ్యాపయత్తాంస్తు బ్రహ్మర్షీన్ బ్రహ్మకోవిదాన్ ।
తే తు ధర్మోపదేష్టారః స్వపుత్రేభ్యః సమాదిశన్ ॥ ౪౫ ॥

తే పరమ్పరయా ప్రాప్తాస్తత్తచ్ఛిష్యైర్ధృతవ్రతైః ।
చతుర్యుగేష్వథ వ్యస్తా ద్వాపరాదౌ మహర్షిభిః ॥ ౪౬ ॥

క్షీణాయుషః క్షీణసత్త్వాన్ దుర్మేధాన్ వీక్ష్య కాలతః ।
వేదాన్బ్రహ్మర్షయో వ్యస్యన్ హృదిస్థాచ్యుతచోదితాః ॥ ౪౭ ॥

అస్మిన్నప్యన్తరే బ్రహ్మన్ భగవాన్లోకభావనః ।
బ్రహ్మేశాద్యైర్లోకపాలైర్యాచితో ధర్మగుప్తయే ॥ ౪౮ ॥

పరాశరాత్ సత్యవత్యామంశాంశకలయా విభుః ।
అవతీర్ణో మహాభాగ వేదం చక్రే చతుర్విధమ్ ॥ ౪౯ ॥

ఋగథర్వయజుఃసామ్నాం రాశీరుద్ధృత్య వర్గశః ।
చతస్రః సంహితాశ్చక్రే మన్త్రైర్మణిగణా ఇవ ॥ ౫౦ ॥

తాసాం స చతురః శిష్యానుపాహూయ మహామతిః ।
ఏకైకాం సంహితాం బ్రహ్మన్నేకైకస్మై దదౌ విభుః ॥ ౫౧ ॥

పైలాయ సంహితామాద్యాం బహ్వృచాఖ్యాం ఉవాచహ ।
వైశమ్పాయనసంజ్ఞాయ నిగదాఖ్యం యజుర్గణమ్ ॥ ౫౨ ॥

సామ్నాం జైమినయే ప్రాహ తథా ఛన్దోగసంహితామ్ ।
అథర్వాఙ్గిరసీం నామ స్వశిష్యాయ సుమన్తవే ॥ ౫౩ ॥

పైలః స్వసంహితామూచే ఇన్ద్రప్రమితయే మునిః ।
బాష్కలాయ చ సోఽప్యాహ శిష్యేభ్యః సంహితాం స్వకామ్ ॥ ౫౪ ॥

చతుర్ధా వ్యస్య బోధ్యాయ యాజ్ఞవల్క్యాయ భార్గవ ।
పరాశరాయాగ్నిమిత్ర ఇన్ద్రప్రమితిరాత్మవాన్ ॥ ౫౫ ॥

అధ్యాపయత్ సంహితాం స్వాం మాణ్డూకేయమృషిం కవిమ్ ।
తస్య శిష్యో దేవమిత్రః సౌభర్యాదిభ్య ఊచివాన్ ॥ ౫౬ ॥

శాకల్యస్తత్సుతః స్వాం తు పఞ్చధా వ్యస్య సంహితామ్ ।
వాత్స్యముద్గలశాలీయగోఖల్యశిశిరేష్వధాత్ ॥ ౫౭ ॥

జాతూకర్ణ్యశ్చ తచ్ఛిష్యః సనిరుక్తాం స్వసంహితామ్ ।
బలాకపైలజాబాలవిరజేభ్యో దదౌ మునిః ॥ ౫౮ ॥

బాష్కలిః ప్రతిశాఖాభ్యో వాలఖిల్యాఖ్యసంహితామ్ ।
చక్రే వాలాయనిర్భజ్యః కాశారశ్చైవ తాం దధుః ॥ ౫౯ ॥

బహ్వృచాః సంహితా హ్యేతా ఏభిర్బ్రహ్మర్షిభిర్ధృతాః ।
శ్రుత్వైతచ్ఛన్దసాం వ్యాసం సర్వపాపైః ప్రముచ్యతే ॥ ౬౦ ॥

వైశమ్పాయనశిష్యా వై చరకాధ్వర్యవోఽభవన్ ।
యచ్చేరుర్బ్రహ్మహత్యాంహః క్షపణం స్వగురోర్వ్రతమ్ ॥ ౬౧ ॥

యాజ్ఞవల్క్యశ్చ తచ్ఛిష్య ఆహాహో భగవన్ కియత్ ।
చరితేనాల్పసారాణాం చరిష్యేఽహం సుదుశ్చరమ్ ॥ ౬౨ ॥

ఇత్యుక్తో గురురప్యాహ కుపితో యాహ్యలం త్వయా ।
విప్రావమన్త్రా శిష్యేణ మదధీతం త్యజాశ్వితి ॥ ౬౩ ॥

దేవరాతసుతః సోఽపి ఛర్దిత్వా యజుషాం గణమ్ ।
తతో గతోఽథ మునయో దదృశుస్తాన్ యజుర్గణాన్ ॥ ౬౪ ॥

యజూంషి తిత్తిరా భూత్వా తల్లోలుపతయాదదుః ।
తైత్తిరీయా ఇతి యజుఃశాఖా ఆసన్ సుపేశలాః ॥ ౬౫ ॥

యాజ్ఞవల్క్యస్తతో బ్రహ్మంశ్ఛన్దాంస్యధిగవేషయన్ ।
గురోరవిద్యమానాని సూపతస్థేఽర్కమీశ్వరమ్ ॥ ౬౬ ॥

శ్రీయాజ్ఞవల్క్య ఉవాచ
ఓం నమో భగవతే ఆదిత్యాయాఖిలజగతామాత్మస్వరూపేణ కాలస్వరూపేణ చతుర్విధభూతనికాయానాం బ్రహ్మాదిస్తమ్బపర్యన్తానామన్తర్హృదయేషు బహిరపి చాకాశ ఇవోపాధినావ్యవధీయమానో భవానేక ఏవ క్షణలవనిమేషావయవోపచితసంవత్సరగణేనాపామాదాన విసర్గాభ్యామిమాం లోకయాత్రామనువహతి ॥ ౬౭ ॥

యదు హ వావ విబుధర్షభ సవితరదస్తపత్యనుసవనమహర అహరామ్నాయవిధినోపతిష్ఠమానానామఖిలదురితవృజిన బీజావభర్జన భగవతః సమభిధీమహి తపన మణ్డలమ్ ॥ ౬౮ ॥

య ఇహ వావ స్థిరచరనికరాణాం నిజనికేతనానాం మనఇన్ద్రియాసు గణాననాత్మనః స్వయమాత్మాన్తర్యామీ ప్రచోదయతి ॥ ౬౯ ॥

య ఏవేమం లోకమతికరాలవదనాన్ధకారసంజ్ఞాజగరగ్రహ గిలితం మృతకమివ విచేతనమవలోక్యానుకమ్పయా పరమకారుణిక ఈక్షయైవోత్థాప్యాహరహరనుసవనం శ్రేయసి స్వధర్మాఖ్యాత్మావస్థానే ప్రవర్తయతి ॥ ౭౦ ॥

అవనిపతిరివాసాధూనాం భయముదీరయన్నటతి పరిత ఆశాపాలైస్తత్ర తత్ర కమలకోశాఞ్జలిభిరుపహృతార్హణః ॥ ౭౧ ॥

అథ హ భగవంస్తవ చరణనలినయుగలం త్రిభువనగురుభిరభివన్దితమహమయాతయామయజుష్కామ ఉపసరామీతి ॥ ౭౨ ॥

సూత ఉవాచ
ఏవం స్తుతః స భగవాన్ వాజిరూపధరో రవిః ।
యజూంష్యయాతయామాని మునయేఽదాత్ ప్రసాదితః ॥ ౭౩ ॥

యజుర్భిరకరోచ్ఛాఖా దశపఞ్చ శతైర్విభుః ।
జగృహుర్వాజసన్యస్తాః కాణ్వమాధ్యన్దినాదయః ॥ ౭౪ ॥

జైమినేః సామగస్యాసీత్ సుమన్తుస్తనయో మునిః ।
సుత్వాంస్తు తత్సుతస్తాభ్యామేకైకాం ప్రాహ సంహితామ్ ॥ ౭౫ ॥

సుకర్మా చాపి తచ్ఛిష్యః సామవేదతరోర్మహాన్ ।
సహస్రసంహితాభేదం చక్రే సామ్నాం తతో ద్విజ ॥ ౭౬ ॥

హిరణ్యనాభః కౌశల్యః పౌష్యఞ్జిశ్చ సుకర్మణః ।
శిష్యౌ జగృహతుశ్చాన్య ఆవన్త్యో బ్రహ్మవిత్తమః ॥ ౭౭ ॥

ఉదీచ్యాః సామగాః శిష్యా ఆసన్ పఞ్చశతాని వై ।
పౌష్యఞ్జ్యావన్త్యయోశ్చాపి తాంశ్చ ప్రాచ్యాన్ ప్రచక్షతే ॥ ౭౮ ॥

లౌగాక్షిర్మాఙ్గలిః కుల్యః కుశీదః కుక్షిరేవ చ ।
పౌష్యఞ్జిశిష్యా జగృహుః సంహితాస్తే శతం శతమ్ ॥ ౭౯ ॥

కృతో హిరణ్యనాభస్య చతుర్వింశతిసంహితాః ।
శిష్య ఊచే స్వశిష్యేభ్యః శేషా ఆవన్త్య ఆత్మవాన్ ॥ ౮౦ ॥