ശ്രീമദ്ഭാഗവതമ് ൧൨.൬

സൂത ഉവാച
ഏതന്നിശമ്യ മുനിനാഭിഹിതം പരീക്ഷിദ്
വ്യാസാത്മജേന നിഖിലാത്മദൃശാ സമേന ।
തത്പാദമൂലമുപസൃത്യ നതേന മൂര്ധ്നാ
ബദ്ധാഞ്ജലിസ്തമിദമാഹ സ വിഷ്ണുരാതഃ ॥ ൧ ॥

രാജോവാച
സിദ്ധോഽസ്മ്യനുഗൃഹീതോഽസ്മി ഭവതാ കരുണാത്മനാ ।
ശ്രാവിതോ യച്ച മേ സാക്ഷാദനാദിനിധനോ ഹരിഃ ॥ ൨ ॥

നാത്യദ്ഭുതമഹം മന്യേ മഹതാമച്യുതാത്മനാമ് ।
അജ്ഞേഷു താപതപ്തേഷു ഭൂതേഷു യദനുഗ്രഹഃ ॥ ൩ ॥

പുരാണസംഹിതാമേതാമശ്രൌഷ്മ ഭവതോ വയമ് ।
യസ്യാം ഖലൂത്തമഃശ്ലോകോ ഭഗവാനനുവര്ണ്യതേ ॥ ൪ ॥

ഭഗവംസ്തക്ഷകാദിഭ്യോ മൃത്യുഭ്യോ ന ബിഭേമ്യഹമ് ।
പ്രവിഷ്ടോ ബ്രഹ്മ നിര്വാണമഭയം ദര്ശിതം ത്വയാ ॥ ൫ ॥

അനുജാനീഹി മാം ബ്രഹ്മന് വാചം യച്ഛാമ്യധോക്ഷജേ ।
മുക്തകാമാശയം ചേതഃ പ്രവേശ്യ വിസൃജാമ്യസൂന് ॥ ൬ ॥

അജ്ഞാനം ച നിരസ്തം മേ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനനിഷ്ഠയാ ।
ഭവതാ ദര്ശിതം ക്ഷേമം പരം ഭഗവതഃ പദമ് ॥ ൭ ॥

സൂത ഉവാച
ഇത്യുക്തസ്തമനുജ്ഞാപ്യ ഭഗവാന് ബാദരായണിഃ ।
ജഗാമ ഭിക്ഷുഭിഃ സാകം നരദേവേന പൂജിതഃ ॥ ൮ ॥

പരീക്ഷിദപി രാജര്ഷിരാത്മന്യാത്മാനമാത്മനാ ।
സമാധായ പരം ദധ്യാവസ്പന്ദാസുര്യഥാ തരുഃ ॥ ൯ ॥

പ്രാക്കൂലേ ബര്ഹിഷ്യാസീനോ ഗങ്ഗാകൂല ഉദങ്മുഖഃ ।
ബ്രഹ്മഭൂതോ മഹായോഗീ നിഃസങ്ഗശ്ഛിന്നസംശയഃ ॥ ൧൦ ॥

തക്ഷകഃ പ്രഹിതോ വിപ്രാഃ ക്രുദ്ധേന ദ്വിജസൂനുനാ ।
ഹന്തുകാമോ നൃപം ഗച്ഛന് ദദര്ശ പഥി കശ്യപമ് ॥ ൧൧ ॥

തം തര്പയിത്വാ ദ്രവിണൈര്നിവര്ത്യ വിഷഹാരിണമ് ।
ദ്വിജരൂപപ്രതിച്ഛന്നഃ കാമരൂപോഽദശന്നൃപമ് ॥ ൧൨ ॥

ബ്രഹ്മഭൂതസ്യ രാജര്ഷേര്ദേഹോഽഹിഗരലാഗ്നിനാ ।
ബഭൂവ ഭസ്മസാത് സദ്യഃ പശ്യതാം സര്വദേഹിനാമ് ॥ ൧൩ ॥

ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീദ് ഭുവി ഖേ ദിക്ഷു സര്വതഃ ।
വിസ്മിതാ ഹ്യഭവന് സര്വേ ദേവാസുരനരാദയഃ ॥ ൧൪ ॥

ദേവദുന്ദുഭയോ നേദുര്ഗന്ധര്വാപ്സരസോ ജഗുഃ ।
വവൃഷുഃ പുഷ്പവര്ഷാണി വിബുധാഃ സാധുവാദിനഃ ॥ ൧൫ ॥

ജന്മേജയഃ സ്വപിതരം ശ്രുത്വാ തക്ഷകഭക്ഷിതമ് ।
യഥാ ജുഹാവ സങ്ക്രുദ്ധോ നാഗാന് സത്രേ സഹ ദ്വിജൈഃ ॥ ൧൬ ॥

സര്പസത്രേ സമിദ്ധാഗ്നൌ ദഹ്യമാനാന് മഹോരഗാന് ।
ദൃഷ്ട്വേന്ദ്രം ഭയസംവിഗ്നസ്തക്ഷകഃ ശരണം യയൌ ॥ ൧൭ ॥

അപശ്യംസ്തക്ഷകം തത്ര രാജാ പാരീക്ഷിതോ ദ്വിജാന് ।
ഉവാചതക്ഷകഃ കസ്മാന്ന ദഹ്യേതോരഗാധമഃ ॥ ൧൮ ॥

തം ഗോപായതി രാജേന്ദ്ര ശക്രഃ ശരണമാഗതമ് ।
തേന സംസ്തമ്ഭിതഃ സര്പസ്തസ്മാന്നാഗ്നൌ പതത്യസൌ ॥ ൧൯ ॥

പാരീക്ഷിത ഇതി ശ്രുത്വാ പ്രാഹര്ത്വിജ ഉദാരധീഃ ।
സഹേന്ദ്രസ്തക്ഷകോ വിപ്രാ നാഗ്നൌ കിമിതി പാത്യതേ ॥ ൨൦ ॥

തച്ഛ്രുത്വാജുഹുവുര്വിപ്രാഃ സഹേന്ദ്രം തക്ഷകം മഖേ ।
തക്ഷകാശു പതസ്വേഹ സഹേന്ദ്രേണ മരുത്വതാ ॥ ൨൧ ॥

ഇതി ബ്രഹ്മോദിതാക്ഷേപൈഃ സ്ഥാനാദിന്ദ്രഃ പ്രചാലിതഃ ।
ബഭൂവ സമ്ഭ്രാന്തമതിഃ സവിമാനഃ സതക്ഷകഃ ॥ ൨൨ ॥

തം പതന്തം വിമാനേന സഹതക്ഷകമമ്ബരാത് ।
വിലോക്യാങ്ഗിരസഃ പ്രാഹ രാജാനം തം ബൃഹസ്പതിഃ ॥ ൨൩ ॥

നൈഷ ത്വയാ മനുഷ്യേന്ദ്ര വധമര്ഹതി സര്പരാട് ।
അനേന പീതമമൃതമഥ വാ അജരാമരഃ ॥ ൨൪ ॥

ജീവിതം മരണം ജന്തോര്ഗതിഃ സ്വേനൈവ കര്മണാ ।
രാജംസ്തതോഽന്യോ നാസ്ത്യസ്യ പ്രദാതാ സുഖദുഃഖയോഃ ॥ ൨൫ ॥

സര്പചൌരാഗ്നിവിദ്യുദ്ഭ്യഃ ക്ഷുത്തൃഡ്വ്യാധ്യാദിഭിര്നൃപ ।
പഞ്ചത്വമൃച്ഛതേ ജന്തുര്ഭുങ്ക്ത ആരബ്ധകര്മ തത് ॥ ൨൬ ॥

തസ്മാത് സത്രമിദം രാജന് സംസ്ഥീയേതാഭിചാരികമ് ।
സര്പാ അനാഗസോ ദഗ്ധാ ജനൈര്ദിഷ്ടം ഹി ഭുജ്യതേ ॥ ൨൭ ॥

സൂത ഉവാച
ഇത്യുക്തഃ സ തഥേത്യാഹ മഹര്ഷേര്മാനയന് വചഃ ।
സര്പസത്രാദുപരതഃ പൂജയാമാസ വാക്പതിമ് ॥ ൨൮ ॥

സൈഷാ വിഷ്ണോര്മഹാമായാബാധ്യയാലക്ഷണാ യയാ ।
മുഹ്യന്ത്യസ്യൈവാത്മഭൂതാ ഭൂതേഷു ഗുണവൃത്തിഭിഃ ॥ ൨൯ ॥

ന യത്ര ദമ്ഭീത്യഭയാ വിരാജിതാ
മായാത്മവാദേഽസകൃദാത്മവാദിഭിഃ ।
ന യദ്വിവാദോ വിവിധസ്തദാശ്രയോ
മനശ്ച സങ്കല്പവികല്പവൃത്തി യത് ॥ ൩൦ ॥

ന യത്ര സൃജ്യം സൃജതോഭയോഃ പരം
ശ്രേയശ്ച ജീവസ്ത്രിഭിരന്വിതസ്ത്വഹമ് ।
തദേതദുത്സാദിതബാധ്യബാധകം
നിഷിധ്യ ചോര്മീന് വിരമേത തന്മുനിഃ ॥ ൩൧ ॥

പരം പദം വൈഷ്ണവമാമനന്തി തദ്
യന്നേതി നേതീത്യതദുത്സിസൃക്ഷവഃ ।
വിസൃജ്യ ദൌരാത്മ്യമനന്യസൌഹൃദാ
ഹൃദോപഗുഹ്യാവസിതം സമാഹിതൈഃ ॥ ൩൨ ॥

ത ഏതദധിഗച്ഛന്തി വിഷ്ണോര്യത് പരമം പദമ് ।
അഹം മമേതി ദൌര്ജന്യം ന യേഷാം ദേഹഗേഹജമ് ॥ ൩൩ ॥

അതിവാദാംസ്തിതിക്ഷേത നാവമന്യേത കഞ്ചന ।
ന ചേമം ദേഹമാശ്രിത്യ വൈരം കുര്വീത കേനചിത് ॥ ൩൪ ॥

നമോ ഭഗവതേ തസ്മൈ കൃഷ്ണായാകുണ്ഠമേധസേ ।
യത്പാദാമ്ബുരുഹധ്യാനാത് സംഹിതാമധ്യഗാമിമാമ് ॥ ൩൫ ॥

ശ്രീശൌനക ഉവാച
പൈലാദിഭിര്വ്യാസശിഷ്യൈര്വേദാചാര്യൈര്മഹാത്മഭിഃ ।
വേദാശ്ച കഥിതാ വ്യസ്താ ഏതത് സൌമ്യാഭിധേഹി നഃ ॥ ൩൬ ॥

സൂത ഉവാച
സമാഹിതാത്മനോ ബ്രഹ്മന് ബ്രഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനഃ ।
ഹൃദ്യാകാശാദഭൂന്നാദോ വൃത്തിരോധാദ് വിഭാവ്യതേ ॥ ൩൭ ॥

യദുപാസനയാ ബ്രഹ്മന് യോഗിനോ മലമാത്മനഃ ।
ദ്രവ്യക്രിയാകാരകാഖ്യം ധൂത്വാ യാന്ത്യപുനര്ഭവമ് ॥ ൩൮ ॥

തതോഽഭൂത്ത്രിവൃദോംകാരോ യോഽവ്യക്തപ്രഭവഃ സ്വരാട് ।
യത്തല്ലിങ്ഗം ഭഗവതോ ബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ ॥ ൩൯ ॥

ശൃണോതി യ ഇമം സ്ഫോടം സുപ്തശ്രോത്രേ ച ശൂന്യദൃക് ।
യേന വാഗ് വ്യജ്യതേ യസ്യ വ്യക്തിരാകാശ ആത്മനഃ ॥ ൪൦ ॥

സ്വധാമ്നോ ബ്രാഹ്മണഃ സാക്ഷാദ് വാചകഃ പരമാത്മനഃ ।
സ സര്വമന്ത്രോപനിഷദ്വേദബീജം സനാതനമ് ॥ ൪൧ ॥

തസ്യ ഹ്യാസംസ്ത്രയോ വര്ണാ അകാരാദ്യാ ഭൃഗൂദ്വഹ ।
ധാര്യന്തേ യൈസ്ത്രയോ ഭാവാ ഗുണനാമാര്ഥവൃത്തയഃ ॥ ൪൨ ॥

തതോഽക്ഷരസമാമ്നായമസൃജദ് ഭഗവാനജഃ ।
അന്തസ്ഥോഷ്മസ്വരസ്പര്ശഹ്രസ്വദീര്ഘാദിലക്ഷണമ് ॥ ൪൩ ॥

തേനാസൌ ചതുരോ വേദാംശ്ചതുര്ഭിര്വദനൈര്വിഭുഃ ।
സവ്യാഹൃതികാന് സോംകാരാംശ്ചാതുര്ഹോത്രവിവക്ഷയാ ॥ ൪൪ ॥

പുത്രാനധ്യാപയത്താംസ്തു ബ്രഹ്മര്ഷീന് ബ്രഹ്മകോവിദാന് ।
തേ തു ധര്മോപദേഷ്ടാരഃ സ്വപുത്രേഭ്യഃ സമാദിശന് ॥ ൪൫ ॥

തേ പരമ്പരയാ പ്രാപ്താസ്തത്തച്ഛിഷ്യൈര്ധൃതവ്രതൈഃ ।
ചതുര്യുഗേഷ്വഥ വ്യസ്താ ദ്വാപരാദൌ മഹര്ഷിഭിഃ ॥ ൪൬ ॥

ക്ഷീണായുഷഃ ക്ഷീണസത്ത്വാന് ദുര്മേധാന് വീക്ഷ്യ കാലതഃ ।
വേദാന്ബ്രഹ്മര്ഷയോ വ്യസ്യന് ഹൃദിസ്ഥാച്യുതചോദിതാഃ ॥ ൪൭ ॥

അസ്മിന്നപ്യന്തരേ ബ്രഹ്മന് ഭഗവാന്ലോകഭാവനഃ ।
ബ്രഹ്മേശാദ്യൈര്ലോകപാലൈര്യാചിതോ ധര്മഗുപ്തയേ ॥ ൪൮ ॥

പരാശരാത് സത്യവത്യാമംശാംശകലയാ വിഭുഃ ।
അവതീര്ണോ മഹാഭാഗ വേദം ചക്രേ ചതുര്വിധമ് ॥ ൪൯ ॥

ഋഗഥര്വയജുഃസാമ്നാം രാശീരുദ്ധൃത്യ വര്ഗശഃ ।
ചതസ്രഃ സംഹിതാശ്ചക്രേ മന്ത്രൈര്മണിഗണാ ഇവ ॥ ൫൦ ॥

താസാം സ ചതുരഃ ശിഷ്യാനുപാഹൂയ മഹാമതിഃ ।
ഏകൈകാം സംഹിതാം ബ്രഹ്മന്നേകൈകസ്മൈ ദദൌ വിഭുഃ ॥ ൫൧ ॥

പൈലായ സംഹിതാമാദ്യാം ബഹ്വൃചാഖ്യാം ഉവാചഹ ।
വൈശമ്പായനസംജ്ഞായ നിഗദാഖ്യം യജുര്ഗണമ് ॥ ൫൨ ॥

സാമ്നാം ജൈമിനയേ പ്രാഹ തഥാ ഛന്ദോഗസംഹിതാമ് ।
അഥര്വാങ്ഗിരസീം നാമ സ്വശിഷ്യായ സുമന്തവേ ॥ ൫൩ ॥

പൈലഃ സ്വസംഹിതാമൂചേ ഇന്ദ്രപ്രമിതയേ മുനിഃ ।
ബാഷ്കലായ ച സോഽപ്യാഹ ശിഷ്യേഭ്യഃ സംഹിതാം സ്വകാമ് ॥ ൫൪ ॥

ചതുര്ധാ വ്യസ്യ ബോധ്യായ യാജ്ഞവല്ക്യായ ഭാര്ഗവ ।
പരാശരായാഗ്നിമിത്ര ഇന്ദ്രപ്രമിതിരാത്മവാന് ॥ ൫൫ ॥

അധ്യാപയത് സംഹിതാം സ്വാം മാണ്ഡൂകേയമൃഷിം കവിമ് ।
തസ്യ ശിഷ്യോ ദേവമിത്രഃ സൌഭര്യാദിഭ്യ ഊചിവാന് ॥ ൫൬ ॥

ശാകല്യസ്തത്സുതഃ സ്വാം തു പഞ്ചധാ വ്യസ്യ സംഹിതാമ് ।
വാത്സ്യമുദ്ഗലശാലീയഗോഖല്യശിശിരേഷ്വധാത് ॥ ൫൭ ॥

ജാതൂകര്ണ്യശ്ച തച്ഛിഷ്യഃ സനിരുക്താം സ്വസംഹിതാമ് ।
ബലാകപൈലജാബാലവിരജേഭ്യോ ദദൌ മുനിഃ ॥ ൫൮ ॥

ബാഷ്കലിഃ പ്രതിശാഖാഭ്യോ വാലഖില്യാഖ്യസംഹിതാമ് ।
ചക്രേ വാലായനിര്ഭജ്യഃ കാശാരശ്ചൈവ താം ദധുഃ ॥ ൫൯ ॥

ബഹ്വൃചാഃ സംഹിതാ ഹ്യേതാ ഏഭിര്ബ്രഹ്മര്ഷിഭിര്ധൃതാഃ ।
ശ്രുത്വൈതച്ഛന്ദസാം വ്യാസം സര്വപാപൈഃ പ്രമുച്യതേ ॥ ൬൦ ॥

വൈശമ്പായനശിഷ്യാ വൈ ചരകാധ്വര്യവോഽഭവന് ।
യച്ചേരുര്ബ്രഹ്മഹത്യാംഹഃ ക്ഷപണം സ്വഗുരോര്വ്രതമ് ॥ ൬൧ ॥

യാജ്ഞവല്ക്യശ്ച തച്ഛിഷ്യ ആഹാഹോ ഭഗവന് കിയത് ।
ചരിതേനാല്പസാരാണാം ചരിഷ്യേഽഹം സുദുശ്ചരമ് ॥ ൬൨ ॥

ഇത്യുക്തോ ഗുരുരപ്യാഹ കുപിതോ യാഹ്യലം ത്വയാ ।
വിപ്രാവമന്ത്രാ ശിഷ്യേണ മദധീതം ത്യജാശ്വിതി ॥ ൬൩ ॥

ദേവരാതസുതഃ സോഽപി ഛര്ദിത്വാ യജുഷാം ഗണമ് ।
തതോ ഗതോഽഥ മുനയോ ദദൃശുസ്താന് യജുര്ഗണാന് ॥ ൬൪ ॥

യജൂംഷി തിത്തിരാ ഭൂത്വാ തല്ലോലുപതയാദദുഃ ।
തൈത്തിരീയാ ഇതി യജുഃശാഖാ ആസന് സുപേശലാഃ ॥ ൬൫ ॥

യാജ്ഞവല്ക്യസ്തതോ ബ്രഹ്മംശ്ഛന്ദാംസ്യധിഗവേഷയന് ।
ഗുരോരവിദ്യമാനാനി സൂപതസ്ഥേഽര്കമീശ്വരമ് ॥ ൬൬ ॥

ശ്രീയാജ്ഞവല്ക്യ ഉവാച
ഓം നമോ ഭഗവതേ ആദിത്യായാഖിലജഗതാമാത്മസ്വരൂപേണ കാലസ്വരൂപേണ ചതുര്വിധഭൂതനികായാനാം ബ്രഹ്മാദിസ്തമ്ബപര്യന്താനാമന്തര്ഹൃദയേഷു ബഹിരപി ചാകാശ ഇവോപാധിനാവ്യവധീയമാനോ ഭവാനേക ഏവ ക്ഷണലവനിമേഷാവയവോപചിതസംവത്സരഗണേനാപാമാദാന വിസര്ഗാഭ്യാമിമാം ലോകയാത്രാമനുവഹതി ॥ ൬൭ ॥

യദു ഹ വാവ വിബുധര്ഷഭ സവിതരദസ്തപത്യനുസവനമഹര അഹരാമ്നായവിധിനോപതിഷ്ഠമാനാനാമഖിലദുരിതവൃജിന ബീജാവഭര്ജന ഭഗവതഃ സമഭിധീമഹി തപന മണ്ഡലമ് ॥ ൬൮ ॥

യ ഇഹ വാവ സ്ഥിരചരനികരാണാം നിജനികേതനാനാം മനഇന്ദ്രിയാസു ഗണാനനാത്മനഃ സ്വയമാത്മാന്തര്യാമീ പ്രചോദയതി ॥ ൬൯ ॥

യ ഏവേമം ലോകമതികരാലവദനാന്ധകാരസംജ്ഞാജഗരഗ്രഹ ഗിലിതം മൃതകമിവ വിചേതനമവലോക്യാനുകമ്പയാ പരമകാരുണിക ഈക്ഷയൈവോത്ഥാപ്യാഹരഹരനുസവനം ശ്രേയസി സ്വധര്മാഖ്യാത്മാവസ്ഥാനേ പ്രവര്തയതി ॥ ൭൦ ॥

അവനിപതിരിവാസാധൂനാം ഭയമുദീരയന്നടതി പരിത ആശാപാലൈസ്തത്ര തത്ര കമലകോശാഞ്ജലിഭിരുപഹൃതാര്ഹണഃ ॥ ൭൧ ॥

അഥ ഹ ഭഗവംസ്തവ ചരണനലിനയുഗലം ത്രിഭുവനഗുരുഭിരഭിവന്ദിതമഹമയാതയാമയജുഷ്കാമ ഉപസരാമീതി ॥ ൭൨ ॥

സൂത ഉവാച
ഏവം സ്തുതഃ സ ഭഗവാന് വാജിരൂപധരോ രവിഃ ।
യജൂംഷ്യയാതയാമാനി മുനയേഽദാത് പ്രസാദിതഃ ॥ ൭൩ ॥

യജുര്ഭിരകരോച്ഛാഖാ ദശപഞ്ച ശതൈര്വിഭുഃ ।
ജഗൃഹുര്വാജസന്യസ്താഃ കാണ്വമാധ്യന്ദിനാദയഃ ॥ ൭൪ ॥

ജൈമിനേഃ സാമഗസ്യാസീത് സുമന്തുസ്തനയോ മുനിഃ ।
സുത്വാംസ്തു തത്സുതസ്താഭ്യാമേകൈകാം പ്രാഹ സംഹിതാമ് ॥ ൭൫ ॥

സുകര്മാ ചാപി തച്ഛിഷ്യഃ സാമവേദതരോര്മഹാന് ।
സഹസ്രസംഹിതാഭേദം ചക്രേ സാമ്നാം തതോ ദ്വിജ ॥ ൭൬ ॥

ഹിരണ്യനാഭഃ കൌശല്യഃ പൌഷ്യഞ്ജിശ്ച സുകര്മണഃ ।
ശിഷ്യൌ ജഗൃഹതുശ്ചാന്യ ആവന്ത്യോ ബ്രഹ്മവിത്തമഃ ॥ ൭൭ ॥

ഉദീച്യാഃ സാമഗാഃ ശിഷ്യാ ആസന് പഞ്ചശതാനി വൈ ।
പൌഷ്യഞ്ജ്യാവന്ത്യയോശ്ചാപി താംശ്ച പ്രാച്യാന് പ്രചക്ഷതേ ॥ ൭൮ ॥

ലൌഗാക്ഷിര്മാങ്ഗലിഃ കുല്യഃ കുശീദഃ കുക്ഷിരേവ ച ।
പൌഷ്യഞ്ജിശിഷ്യാ ജഗൃഹുഃ സംഹിതാസ്തേ ശതം ശതമ് ॥ ൭൯ ॥

കൃതോ ഹിരണ്യനാഭസ്യ ചതുര്വിംശതിസംഹിതാഃ ।
ശിഷ്യ ഊചേ സ്വശിഷ്യേഭ്യഃ ശേഷാ ആവന്ത്യ ആത്മവാന് ॥ ൮൦ ॥