śrīmadbhāgavatam 12.6

sūta uvāca
etan niśamya muninābhihitaṁ parīkṣid
vyāsātmajena nikhilātma-dṛśā samena
tat-pāda-mūlam upasṛtya natena mūrdhnā
baddhāñjalis tam idam āha sa viṣṇurātaḥ

rājovāca
siddho ’smy anugṛhīto ’smi
bhavatā karuṇātmanā
śrāvito yac ca me sākṣād
anādi-nidhano hariḥ

nāty-adbhutam ahaṁ manye
mahatām acyutātmanām
ajñeṣu tāpa-tapteṣu
bhūteṣu yad anugrahaḥ

purāṇa-saṁhitām etām
aśrauṣma bhavato vayam
yasyāṁ khalūttamaḥ-śloko
bhagavān anuvarṇyate

bhagavaṁs takṣakādibhyo
mṛtyubhyo na bibhemy aham
praviṣṭo brahma nirvāṇam
abhayaṁ darśitaṁ tvayā

anujānīhi māṁ brahman
vācaṁ yacchāmy adhokṣaje
mukta-kāmāśayaṁ cetaḥ
praveśya visṛjāmy asūn

ajñānaṁ ca nirastaṁ me
jñāna-vijñāna-niṣṭhayā
bhavatā darśitaṁ kṣemaṁ
paraṁ bhagavataḥ padam

sūta uvāca
ity uktas tam anujñāpya
bhagavān bādarāyaṇiḥ
jagāma bhikṣubhiḥ sākaṁ
nara-devena pūjitaḥ

parīkṣid api rājarṣir
ātmany ātmānam ātmanā
samādhāya paraṁ dadhyāv
aspandāsur yathā taruḥ

prāk-kūle barhiṣy āsīno
gaṅgā-kūla udaṅ-mukhaḥ
brahma-bhūto mahā-yogī
niḥsaṅgaś chinna-saṁśayaḥ

takṣakaḥ prahito viprāḥ
kruddhena dvija-sūnunā
hantu-kāmo nṛpaṁ gacchan
dadarśa pathi kaśyapam

taṁ tarpayitvā draviṇair
nivartya viṣa-hāriṇam
dvija-rūpa-praticchannaḥ
kāma-rūpo ’daśan nṛpam

brahma-bhūtasya rājarṣer
deho ’hi-garalāgninā
babhūva bhasmasāt sadyaḥ
paśyatāṁ sarva-dehinām

hāhā-kāro mahān āsīd
bhuvi khe dikṣu sarvataḥ
vismitā hy abhavan sarve
devāsura-narādayaḥ

deva-dundubhayo nedur
gandharvāpsaraso jaguḥ
vavṛṣuḥ puṣpa-varṣāṇi
vibudhāḥ sādhu-vādinaḥ

janmejayaḥ sva-pitaraṁ
śrutvā takṣaka-bhakṣitam
yathājuhāva saṅkruddho
nāgān satre saha dvijaiḥ

sarpa-satre samiddhāgnau
dahyamānān mahoragān
dṛṣṭvendraṁ bhaya-saṁvignas
takṣakaḥ śaraṇaṁ yayau

apaśyaṁs takṣakaṁ tatra
rājā pārīkṣito dvijān
uvāca takṣakaḥ kasmān
na dahyetoragādhamaḥ

taṁ gopāyati rājendra
śakraḥ śaraṇam āgatam
tena saṁstambhitaḥ sarpas
tasmān nāgnau pataty asau

pārīkṣita iti śrutvā
prāhartvija udāra-dhīḥ
sahendras takṣako viprā
nāgnau kim iti pātyate

tac chrutvājuhuvur viprāḥ
sahendraṁ takṣakaṁ makhe
takṣakāśu patasveha
sahendreṇa marutvatā

iti brahmoditākṣepaiḥ
sthānād indraḥ pracālitaḥ
babhūva sambhrānta-matiḥ
sa-vimānaḥ sa-takṣakaḥ

taṁ patantaṁ vimānena
saha-takṣakam ambarāt
vilokyāṅgirasaḥ prāha
rājānaṁ taṁ bṛhaspatiḥ

naiṣa tvayā manuṣyendra
vadham arhati sarpa-rāṭ
anena pītam amṛtam
atha vā ajarāmaraḥ

jīvitaṁ maraṇaṁ jantor
gatiḥ svenaiva karmaṇā
rājaṁs tato ’nyo nāsty asya
pradātā sukha-duḥkhayoḥ

sarpa-caurāgni-vidyudbhyaḥ
kṣut-tṛd-vyādhy-ādibhir nṛpa
pañcatvam ṛcchate jantur
bhuṅkta ārabdha-karma tat

tasmāt satram idaṁ rājan
saṁsthīyetābhicārikam
sarpā anāgaso dagdhā
janair diṣṭaṁ hi bhujyate

sūta uvāca
ity uktaḥ sa tathety āha
maharṣer mānayan vacaḥ
sarpa-satrād uparataḥ
pūjayām āsa vāk-patim

saiṣā viṣṇor mahā-māyā-
bādhyayālakṣaṇā yayā
muhyanty asyaivātma-bhūtā
bhūteṣu guṇa-vṛttibhiḥ

na yatra dambhīty abhayā virājitā
māyātma-vāde ’sakṛd ātma-vādibhiḥ
na yad vivādo vividhas tad-āśrayo
manaś ca saṅkalpa-vikalpa-vṛtti yat

na yatra sṛjyaṁ sṛjatobhayoḥ paraṁ
śreyaś ca jīvas tribhir anvitas tv aham
tad etad utsādita-bādhya-bādhakaṁ
niṣidhya cormīn virameta tan muniḥ

paraṁ padaṁ vaiṣṇavam āmananti tad
yan neti netīty atad-utsisṛkṣavaḥ
visṛjya daurātmyam ananya-sauhṛdā
hṛdopaguhyāvasitaṁ samāhitaiḥ

ta etad adhigacchanti
viṣṇor yat paramaṁ padam
ahaṁ mameti daurjanyaṁ
na yeṣāṁ deha-geha-jam

ativādāṁs titikṣeta
nāvamanyeta kañcana
na cemaṁ deham āśritya
vairaṁ kurvīta kenacit

namo bhagavate tasmai
kṛṣṇāyākuṇṭha-medhase
yat-pādāmburuha-dhyānāt
saṁhitām adhyagām imām

śrī-śaunaka uvāca
pailādibhir vyāsa-śiṣyair
vedācāryair mahātmabhiḥ
vedāś ca kathitā vyastā
etat saumyābhidhehi naḥ

sūta uvāca
samāhitātmano brahman
brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ
hṛdy ākāśād abhūn nādo
vṛtti-rodhād vibhāvyate

yad-upāsanayā brahman
yogino malam ātmanaḥ
dravya-kriyā-kārakākhyaṁ
dhūtvā yānty apunar-bhavam

tato ’bhūt tri-vṛd oṁkāro
yo ’vyakta-prabhavaḥ sva-rāṭ
yat tal liṅgaṁ bhagavato
brahmaṇaḥ paramātmanaḥ

śṛṇoti ya imaṁ sphoṭaṁ
supta-śrotre ca śūnya-dṛk
yena vāg vyajyate yasya
vyaktir ākāśa ātmanaḥ

sva-dhāmno brahmaṇaḥ sākṣād
vācakaḥ paramātmanaḥ
sa sarva-mantropaniṣad
veda-bījaṁ sanātanam

tasya hy āsaṁs trayo varṇā
a-kārādyā bhṛgūdvaha
dhāryante yais trayo bhāvā
guṇa-nāmārtha-vṛttayaḥ

tato ’kṣara-samāmnāyam
asṛjad bhagavān ajaḥ
antasthoṣma-svara-sparśa-
hrasva-dīrghādi-lakṣaṇam

tenāsau caturo vedāṁś
caturbhir vadanair vibhuḥ
sa-vyāhṛtikān soṁkārāṁś
cātur-hotra-vivakṣayā

putrān adhyāpayat tāṁs tu
brahmarṣīn brahma-kovidān
te tu dharmopadeṣṭāraḥ
sva-putrebhyaḥ samādiśan

te paramparayā prāptās
tat-tac-chiṣyair dhṛta-vrataiḥ
catur-yugeṣv atha vyastā
dvāparādau maharṣibhiḥ

kṣīṇāyuṣaḥ kṣīṇa-sattvān
durmedhān vīkṣya kālataḥ
vedān brahmarṣayo vyasyan
hṛdi-sthācyuta-coditāḥ

asminn apy antare brahman
bhagavān loka-bhāvanaḥ
brahmeśādyair loka-pālair
yācito dharma-guptaye

parāśarāt satyavatyām
aṁśāṁśa-kalayā vibhuḥ
avatīrṇo mahā-bhāga
vedaṁ cakre catur-vidham

ṛg-atharva-yajuḥ-sāmnāṁ
rāśīr uddhṛtya vargaśaḥ
catasraḥ saṁhitāś cakre
mantrair maṇi-gaṇā iva

tāsāṁ sa caturaḥ śiṣyān
upāhūya mahā-matiḥ
ekaikāṁ saṁhitāṁ brahmann
ekaikasmai dadau vibhuḥ

pailāya saṁhitām ādyāṁ
bahvṛcākhyāṁ uvāca ha
vaiśampāyana-saṁjñāya
nigadākhyaṁ yajur-gaṇam

sāmnāṁ jaiminaye prāha
tathā chandoga-saṁhitām
atharvāṅgirasīṁ nāma
sva-śiṣyāya sumantave

pailaḥ sva-saṁhitām ūce
indrapramitaye muniḥ
bāṣkalāya ca so ’py āha
śiṣyebhyaḥ saṁhitāṁ svakām

caturdhā vyasya bodhyāya
yājñavalkyāya bhārgava
parāśarāyāgnimitra
indrapramitir ātmavān

adhyāpayat saṁhitāṁ svāṁ
māṇḍūkeyam ṛṣiṁ kavim
tasya śiṣyo devamitraḥ
saubhary-ādibhya ūcivān

śākalyas tat-sutaḥ svāṁ tu
pañcadhā vyasya saṁhitām
vātsya-mudgala-śālīya-
gokhalya-śiśireṣv adhāt

jātūkarṇyaś ca tac-chiṣyaḥ
sa-niruktāṁ sva-saṁhitām
balāka-paila-jābāla-
virajebhyo dadau muniḥ

bāṣkaliḥ prati-śākhābhyo
vālakhilyākhya-saṁhitām
cakre vālāyanir bhajyaḥ
kāśāraś caiva tāṁ dadhuḥ

bahvṛcāḥ saṁhitā hy etā
ebhir brahmarṣibhir dhṛtāḥ
śrutvaitac-chandasāṁ vyāsaṁ
sarva-pāpaiḥ pramucyate

vaiśampāyana-śiṣyā vai
carakādhvaryavo ’bhavan
yac cerur brahma-hatyāṁhaḥ
kṣapaṇaṁ sva-guror vratam

yājñavalkyaś ca tac-chiṣya
āhāho bhagavan kiyat
caritenālpa-sārāṇāṁ
cariṣye ’haṁ su-duścaram

ity ukto gurur apy āha
kupito yāhy alaṁ tvayā
viprāvamantrā śiṣyeṇa
mad-adhītaṁ tyajāśv iti

devarāta-sutaḥ so ’pi
charditvā yajuṣāṁ gaṇam
tato gato ’tha munayo
dadṛśus tān yajur-gaṇān

yajūṁṣi tittirā bhūtvā
tal-lolupatayādaduḥ
taittirīyā iti yajuḥ-
śākhā āsan su-peśalāḥ

yājñavalkyas tato brahmaṁś
chandāṁsy adhi gaveṣayan
guror avidyamānāni
sūpatasthe ’rkam īśvaram

śrī-yājñavalkya uvāca
oṁ namo bhagavate ādityāyākhila-jagatām ātma-svarūpeṇa kāla-svarūpeṇa catur-vidha-bhūta-nikāyānāṁ brahmādi-stamba-paryantānām antar-hṛdayeṣu bahir api cākāśa ivopādhināvyavadhīyamāno bhavān eka eva kṣaṇa-lava-nimeṣāvayavopacita-saṁvatsara-gaṇenāpām ādāna- visargābhyām imāṁ loka-yātrām anuvahati.

yad u ha vāva vibudharṣabha savitar adas tapaty anusavanam ahar ahar āmnāya-vidhinopatiṣṭhamānānām akhila-durita-vṛjina- bījāvabharjana bhagavataḥ samabhidhīmahi tapana maṇḍalam.

ya iha vāva sthira-cara-nikarāṇāṁ nija-niketanānāṁ mana-indriyāsu-gaṇān anātmanaḥ svayam ātmāntar-yāmī pracodayati.

ya evemaṁ lokam ati-karāla-vadanāndhakāra-saṁjñājagara-graha-gilitaṁ mṛtakam iva vicetanam avalokyānukampayā parama-kāruṇika īkṣayaivotthāpyāhar ahar anusavanaṁ śreyasi sva-dharmākhyātmāva-sthane pravartayati.

avani-patir ivāsādhūnāṁ bhayam udīrayann aṭati parita āśā-pālais tatra tatra kamala-kośāñjalibhir upahṛtārhaṇaḥ.

atha ha bhagavaṁs tava caraṇa-nalina-yugalaṁ tri-bhuvana-gurubhir abhivanditam aham ayāta-yāma-yajuṣ-kāma upasarāmīti.

sūta uvāca
evaṁ stutaḥ sa bhagavān
vāji-rūpa-dharo raviḥ
yajūṁṣy ayāta-yāmāni
munaye ’dāt prasāditaḥ

yajurbhir akaroc chākhā
daśa pañca śatair vibhuḥ
jagṛhur vājasanyas tāḥ
kāṇva-mādhyandinādayaḥ

jaimineḥ sama-gasyāsīt
sumantus tanayo muniḥ
sutvāṁs tu tat-sutas tābhyām
ekaikāṁ prāha saṁhitām

sukarmā cāpi tac-chiṣyaḥ
sāma-veda-taror mahān
sahasra-saṁhitā-bhedaṁ
cakre sāmnāṁ tato dvija

hiraṇyanābhaḥ kauśalyaḥ
pauṣyañjiś ca sukarmaṇaḥ
śiṣyau jagṛhatuś cānya
āvantyo brahma-vittamaḥ

udīcyāḥ sāma-gāḥ śiṣyā
āsan pañca-śatāni vai
pauṣyañjy-āvantyayoś cāpi
tāṁś ca prācyān pracakṣate

laugākṣir māṅgaliḥ kulyaḥ
kuśīdaḥ kukṣir eva ca
pauṣyañji-śiṣyā jagṛhuḥ
saṁhitās te śataṁ śatam

kṛto hiraṇyanābhasya
catur-viṁśati saṁhitāḥ
śiṣya ūce sva-śiṣyebhyaḥ
śeṣā āvantya ātmavān