শ্ৰীশৌনক উৱাচ
সূত জীৱ চিৰং সাধো ৱদ নো ৱদতাং ৱৰ ।
তমস্যপাৰে ভ্ৰমতাং নৃণাং ত্ৱং পাৰদৰ্শনঃ ॥ ১ ॥
সূত জীৱ চিৰং সাধো ৱদ নো ৱদতাং ৱৰ ।
তমস্যপাৰে ভ্ৰমতাং নৃণাং ত্ৱং পাৰদৰ্শনঃ ॥ ১ ॥
আহুশ্চিৰাযুষমৃষিং মৃকণ্ডতনযং জনাঃ ।
যঃ কল্পান্তে হ্যুৰ্ৱৰিতো যেন গ্ৰস্তমিদং জগত্ ॥ ২ ॥
যঃ কল্পান্তে হ্যুৰ্ৱৰিতো যেন গ্ৰস্তমিদং জগত্ ॥ ২ ॥
স ৱা অস্মত্কুলোত্পন্নঃ কল্পেঽস্মিন্ ভাৰ্গৱৰ্ষভঃ ।
নৈৱাধুনাপি ভূতানাং সম্প্লৱঃ কোঽপি জাযতে ॥ ৩ ॥
নৈৱাধুনাপি ভূতানাং সম্প্লৱঃ কোঽপি জাযতে ॥ ৩ ॥
এক এৱাৰ্ণৱে ভ্ৰাম্যন্ দদৰ্শ পুৰুষং কিল ।
ৱটপত্ৰপুটে তোকং শযানং ত্ৱেকমদ্ভুতম্ ॥ ৪ ॥
ৱটপত্ৰপুটে তোকং শযানং ত্ৱেকমদ্ভুতম্ ॥ ৪ ॥
এষ নঃ সংশযো ভূযান্ সূত কৌতূহলং যতঃ ।
তং নশ্ছিন্ধি মহাযোগিন্ পুৰাণেষ্ৱপি সম্মতঃ ॥ ৫ ॥
তং নশ্ছিন্ধি মহাযোগিন্ পুৰাণেষ্ৱপি সম্মতঃ ॥ ৫ ॥
সূত উৱাচ
প্ৰশ্নস্ত্ৱযা মহৰ্ষেঽযং কৃতো লোকভ্ৰমাপহঃ ।
নাৰাযণকথা যত্ৰ গীতা কলিমলাপহা ॥ ৬ ॥
প্ৰশ্নস্ত্ৱযা মহৰ্ষেঽযং কৃতো লোকভ্ৰমাপহঃ ।
নাৰাযণকথা যত্ৰ গীতা কলিমলাপহা ॥ ৬ ॥
প্ৰাপ্তদ্ৱিজাতিসংস্কাৰো মাৰ্কণ্ডেযঃ পিতুঃ ক্ৰমাত্ ।
ছন্দাংস্যধীত্য ধৰ্মেণ তপঃস্ৱাধ্যাযসংযুতঃ ॥ ৭ ॥
ছন্দাংস্যধীত্য ধৰ্মেণ তপঃস্ৱাধ্যাযসংযুতঃ ॥ ৭ ॥
বৃহদ্ৱ্ৰতধৰঃ শান্তো জটিলো ৱল্কলাম্বৰঃ ।
বিভ্ৰত্ কমণ্ডলুং দণ্ডমুপৱীতং সমেখলম্ ॥ ৮ ॥
বিভ্ৰত্ কমণ্ডলুং দণ্ডমুপৱীতং সমেখলম্ ॥ ৮ ॥
কৃষ্ণাজিনং সাক্ষসূত্ৰং কুশাংশ্চ নিযমৰ্দ্ধযে ।
অগ্ন্যৰ্কগুৰুৱিপ্ৰাত্মস্ৱৰ্চযন্ সন্ধ্যযোৰ্হৰিম্ ॥ ৯ ॥
অগ্ন্যৰ্কগুৰুৱিপ্ৰাত্মস্ৱৰ্চযন্ সন্ধ্যযোৰ্হৰিম্ ॥ ৯ ॥
সাযং প্ৰাতঃ স গুৰৱে ভৈক্ষ্যমাহৃত্য ৱাগ্যতঃ ।
বুভুজে গুৰ্ৱনুজ্ঞাতঃ সকৃন্নো চেদুপোষিতঃ ॥ ১০ ॥
বুভুজে গুৰ্ৱনুজ্ঞাতঃ সকৃন্নো চেদুপোষিতঃ ॥ ১০ ॥
এৱং তপঃস্ৱাধ্যাযপৰো ৱৰ্ষাণামযুতাযুতম্ ।
আৰাধযন্ হৃষীকেশং জিগ্যে মৃত্যুং সুদুৰ্জযম্ ॥ ১১ ॥
আৰাধযন্ হৃষীকেশং জিগ্যে মৃত্যুং সুদুৰ্জযম্ ॥ ১১ ॥
ব্ৰহ্মা ভৃগুৰ্ভৱো দক্ষো ব্ৰহ্মপুত্ৰাশ্চ যেঽপৰে ।
নৃদেৱপিতৃভূতানি তেনাসন্নতিৱিস্মিতাঃ ॥ ১২ ॥
নৃদেৱপিতৃভূতানি তেনাসন্নতিৱিস্মিতাঃ ॥ ১২ ॥
ইত্থং বৃহদ্ৱ্ৰতধৰস্তপঃস্ৱাধ্যাযসংযমৈঃ ।
দধ্যাৱধোক্ষজং যোগী ধ্ৱস্তক্লেশান্তৰাত্মনা ॥ ১৩ ॥
দধ্যাৱধোক্ষজং যোগী ধ্ৱস্তক্লেশান্তৰাত্মনা ॥ ১৩ ॥
তস্যৈৱং যুঞ্জতশ্চিত্তং মহাযোগেন যোগিনঃ ।
ৱ্যতীযায মহান্ কালো মন্ৱন্তৰষডাত্মকঃ ॥ ১৪ ॥
ৱ্যতীযায মহান্ কালো মন্ৱন্তৰষডাত্মকঃ ॥ ১৪ ॥
এতত্ পুৰন্দৰো জ্ঞাত্ৱা সপ্তমেঽস্মিন্ কিলান্তৰে ।
তপোৱিশঙ্কিতো ব্ৰহ্মন্নাৰেভে তদ্ৱিঘাতনম্ ॥ ১৫ ॥
তপোৱিশঙ্কিতো ব্ৰহ্মন্নাৰেভে তদ্ৱিঘাতনম্ ॥ ১৫ ॥
গন্ধৰ্ৱাপ্সৰসঃ কামং ৱসন্তমলযানিলৌ ।
মুনযে প্ৰেষযামাস ৰজস্তোকমদৌ তথা ॥ ১৬ ॥
মুনযে প্ৰেষযামাস ৰজস্তোকমদৌ তথা ॥ ১৬ ॥
তে ৱৈ তদাশ্ৰমং জগ্মুৰ্হিমাদ্ৰেঃ পাৰ্শ্ৱ উত্তৰে ।
পুষ্পভদ্ৰা নদী যত্ৰ চিত্ৰাখ্যা চ শিলা ৱিভো ॥ ১৭ ॥
পুষ্পভদ্ৰা নদী যত্ৰ চিত্ৰাখ্যা চ শিলা ৱিভো ॥ ১৭ ॥
তদাশ্ৰমপদং পুণ্যং পুণ্যদ্ৰুমলতাঞ্চিতম্ ।
পুণ্যদ্ৱিজকুলাকীৰ্ণং পুণ্যামলজলাশযম্ ॥ ১৮ ॥
পুণ্যদ্ৱিজকুলাকীৰ্ণং পুণ্যামলজলাশযম্ ॥ ১৮ ॥
মত্তভ্ৰমৰসঙ্গীতং মত্তকোকিলকূজিতম্ ।
মত্তবৰ্হিনটাটোপং মত্তদ্ৱিজকুলাকুলম্ ॥ ১৯ ॥
মত্তবৰ্হিনটাটোপং মত্তদ্ৱিজকুলাকুলম্ ॥ ১৯ ॥
ৱাযুঃ প্ৰৱিষ্ট আদায হিমনিৰ্ঝৰশীকৰান্ ।
সুমনোভিঃ পৰিষ্ৱক্তো ৱৱাৱুত্তম্ভযন্ স্মৰম্ ॥ ২০ ॥
সুমনোভিঃ পৰিষ্ৱক্তো ৱৱাৱুত্তম্ভযন্ স্মৰম্ ॥ ২০ ॥
উদ্যচ্চন্দ্ৰনিশাৱক্ত্ৰঃ প্ৰৱালস্তবকালিভিঃ ।
গোপদ্ৰুমলতাজালৈস্তত্ৰাসীত্ কুসুমাকৰঃ ॥ ২১ ॥
গোপদ্ৰুমলতাজালৈস্তত্ৰাসীত্ কুসুমাকৰঃ ॥ ২১ ॥
অন্ৱীযমানো গন্ধৰ্ৱৈৰ্গীতৱাদিত্ৰযূথকৈঃ ।
অদৃশ্যতাত্তচাপেষুঃ স্ৱঃস্ত্ৰীযূথপতিঃ স্মৰঃ ॥ ২২ ॥
অদৃশ্যতাত্তচাপেষুঃ স্ৱঃস্ত্ৰীযূথপতিঃ স্মৰঃ ॥ ২২ ॥
হুত্ৱাগ্নিং সমুপাসীনং দদৃশুঃ শক্ৰকিঙ্কৰাঃ ।
মীলিতাক্ষং দুৰাধৰ্ষং মূৰ্তিমন্তমিৱানলম্ ॥ ২৩ ॥
মীলিতাক্ষং দুৰাধৰ্ষং মূৰ্তিমন্তমিৱানলম্ ॥ ২৩ ॥
ননৃতুস্তস্য পুৰতঃ স্ত্ৰিযোঽথো গাযকা জগুঃ ।
মৃদঙ্গৱীণাপণৱৈৰ্ৱাদ্যং চক্ৰুৰ্মনোৰমম্ ॥ ২৪ ॥
মৃদঙ্গৱীণাপণৱৈৰ্ৱাদ্যং চক্ৰুৰ্মনোৰমম্ ॥ ২৪ ॥
সন্দধেঽস্ত্ৰং স্ৱধনুষি কামঃ পঞ্চমুখং তদা ।
মধুৰ্মনো ৰজস্তোক ইন্দ্ৰভৃত্যা ৱ্যকম্পযন্ ॥ ২৫ ॥
মধুৰ্মনো ৰজস্তোক ইন্দ্ৰভৃত্যা ৱ্যকম্পযন্ ॥ ২৫ ॥
ক্ৰীডন্ত্যাঃ পুঞ্জিকস্থল্যাঃ কন্দুকৈঃ স্তনগৌৰৱাত্ ।
ভৃশমুদ্ৱিগ্নমধ্যাযাঃ কেশৱিস্ৰংসিতস্ৰজঃ ॥ ২৬ ॥
ভৃশমুদ্ৱিগ্নমধ্যাযাঃ কেশৱিস্ৰংসিতস্ৰজঃ ॥ ২৬ ॥
ইতস্ততোভ্ৰমদ্দৃষ্টেশ্চলন্ত্যা অনুকন্দুকম্ ।
ৱাযুৰ্জহাৰ তদ্ৱাসঃ সূক্ষ্মং ত্ৰুটিতমেখলম্ ॥ ২৭ ॥
ৱাযুৰ্জহাৰ তদ্ৱাসঃ সূক্ষ্মং ত্ৰুটিতমেখলম্ ॥ ২৭ ॥
ৱিসসৰ্জ তদা বাণং মত্ৱা তং স্ৱজিতং স্মৰঃ ।
সৰ্ৱং তত্ৰাভৱন্মোঘমনীশস্য যথোদ্যমঃ ॥ ২৮ ॥
সৰ্ৱং তত্ৰাভৱন্মোঘমনীশস্য যথোদ্যমঃ ॥ ২৮ ॥
ত ইত্থমপকুৰ্ৱন্তো মুনেস্তত্তেজসা মুনে ।
দহ্যমানা নিৱৱৃতুঃ প্ৰবোধ্যাহিমিৱাৰ্ভকাঃ ॥ ২৯ ॥
দহ্যমানা নিৱৱৃতুঃ প্ৰবোধ্যাহিমিৱাৰ্ভকাঃ ॥ ২৯ ॥
ইতীন্দ্ৰানুচৰৈৰ্ব্ৰহ্মন্ ধৰ্ষিতোঽপি মহামুনিঃ ।
যন্নাগাদহমো ভাৱং ন তচ্চিত্ৰং মহত্সু হি ॥ ৩০ ॥
যন্নাগাদহমো ভাৱং ন তচ্চিত্ৰং মহত্সু হি ॥ ৩০ ॥
দৃষ্ট্ৱা নিস্তেজসং কামং সগণং ভগৱান্ স্ৱৰাট্ ।
শ্ৰুত্ৱানুভাৱং ব্ৰহ্মৰ্ষেৰ্ৱিস্মযং সমগাত্ পৰম্ ॥ ৩১ ॥
শ্ৰুত্ৱানুভাৱং ব্ৰহ্মৰ্ষেৰ্ৱিস্মযং সমগাত্ পৰম্ ॥ ৩১ ॥
তস্যৈৱং যুঞ্জতশ্চিত্তং তপঃস্ৱাধ্যাযসংযমৈঃ ।
অনুগ্ৰহাযাৱিৰাসীন্নৰনাৰাযণো হৰিঃ ॥ ৩২ ॥
অনুগ্ৰহাযাৱিৰাসীন্নৰনাৰাযণো হৰিঃ ॥ ৩২ ॥
তৌ শুক্লকৃষ্ণৌ নৱকঞ্জলোচনৌ
চতুৰ্ভুজৌ ৰৌৰৱৱল্কলাম্বৰৌ ।
পৱিত্ৰপাণী উপৱীতকং ত্ৰিৱৃত্
কমণ্ডলুং দণ্ডমৃজুং চ ৱৈণৱম্ ॥ ৩৩ ॥
চতুৰ্ভুজৌ ৰৌৰৱৱল্কলাম্বৰৌ ।
পৱিত্ৰপাণী উপৱীতকং ত্ৰিৱৃত্
কমণ্ডলুং দণ্ডমৃজুং চ ৱৈণৱম্ ॥ ৩৩ ॥
পদ্মাক্ষমালামুত জন্তুমাৰ্জনং
ৱেদং চ সাক্ষাত্তপ এৱ ৰূপিণৌ ।
তপত্তডিদ্ৱৰ্ণপিশঙ্গৰোচিষা
প্ৰাংশূ দধানৌ ৱিবুধৰ্ষভাৰ্চিতৌ ॥ ৩৪ ॥
ৱেদং চ সাক্ষাত্তপ এৱ ৰূপিণৌ ।
তপত্তডিদ্ৱৰ্ণপিশঙ্গৰোচিষা
প্ৰাংশূ দধানৌ ৱিবুধৰ্ষভাৰ্চিতৌ ॥ ৩৪ ॥
তে ৱৈ ভগৱতো ৰূপে নৰনাৰাযণাৱৃষী ।
দৃষ্ট্ৱোত্থাযাদৰেণোচ্চৈৰ্ননামাঙ্গেন দণ্ডৱত্ ॥ ৩৫ ॥
দৃষ্ট্ৱোত্থাযাদৰেণোচ্চৈৰ্ননামাঙ্গেন দণ্ডৱত্ ॥ ৩৫ ॥
স তত্সন্দৰ্শনানন্দনিৰ্ৱৃতাত্মেন্দ্ৰিযাশযঃ ।
হৃষ্টৰোমাশ্ৰুপূৰ্ণাক্ষো ন সেহে তাৱুদীক্ষিতুম্ ॥ ৩৬ ॥
হৃষ্টৰোমাশ্ৰুপূৰ্ণাক্ষো ন সেহে তাৱুদীক্ষিতুম্ ॥ ৩৬ ॥
উত্থায প্ৰাঞ্জলিঃ প্ৰহ্ৱ ঔত্সুক্যাদাশ্লিষন্নিৱ ।
নমো নম ইতীশানৌ বভাশে গদ্গদাক্ষৰম্ ॥ ৩৭ ॥
নমো নম ইতীশানৌ বভাশে গদ্গদাক্ষৰম্ ॥ ৩৭ ॥
তযোৰাসনমাদায পাদযোৰৱনিজ্য চ ।
অৰ্হণেনানুলেপেন ধূপমাল্যৈৰপূজযত্ ॥ ৩৮ ॥
অৰ্হণেনানুলেপেন ধূপমাল্যৈৰপূজযত্ ॥ ৩৮ ॥
সুখমাসনমাসীনৌ প্ৰসাদাভিমুখৌ মুনী ।
পুনৰানম্য পাদাভ্যাং গৰিষ্ঠাৱিদমব্ৰৱীত্ ॥ ৩৯ ॥
পুনৰানম্য পাদাভ্যাং গৰিষ্ঠাৱিদমব্ৰৱীত্ ॥ ৩৯ ॥
শ্ৰীমাৰ্কণ্ডেয উৱাচ
কিং ৱৰ্ণযে তৱ ৱিভো যদুদীৰিতোঽসুঃ
সংস্পন্দতে তমনু ৱাঙ্মনইন্দ্ৰিযাণি ।
স্পন্দন্তি ৱৈ তনুভৃতামজশৰ্ৱযোশ্চ
স্ৱস্যাপ্যথাপি ভজতামসি ভাৱবন্ধুঃ ॥ ৪০ ॥
কিং ৱৰ্ণযে তৱ ৱিভো যদুদীৰিতোঽসুঃ
সংস্পন্দতে তমনু ৱাঙ্মনইন্দ্ৰিযাণি ।
স্পন্দন্তি ৱৈ তনুভৃতামজশৰ্ৱযোশ্চ
স্ৱস্যাপ্যথাপি ভজতামসি ভাৱবন্ধুঃ ॥ ৪০ ॥
মূৰ্তী ইমে ভগৱতো ভগৱংস্ত্ৰিলোক্যাঃ
ক্ষেমায তাপৱিৰমায চ মৃত্যুজিত্যৈ ।
নানা বিভৰ্ষ্যৱিতুমন্যতনূৰ্যথেদং
সৃষ্ট্ৱা পুনৰ্গ্ৰসসি সৰ্ৱমিৱোৰ্ণনাভিঃ ॥ ৪১ ॥
ক্ষেমায তাপৱিৰমায চ মৃত্যুজিত্যৈ ।
নানা বিভৰ্ষ্যৱিতুমন্যতনূৰ্যথেদং
সৃষ্ট্ৱা পুনৰ্গ্ৰসসি সৰ্ৱমিৱোৰ্ণনাভিঃ ॥ ৪১ ॥
তস্যাৱিতুঃ স্থিৰচৰেশিতুৰঙ্ঘ্ৰিমূলং
যত্স্থং ন কৰ্মগুণকালৰজঃ স্পৃশন্তি ।
যদ্ ৱৈ স্তুৱন্তি নিনমন্তি যজন্ত্যভীক্ষ্ণং
ধ্যাযন্তি ৱেদহৃদযা মুনযস্তদাপ্ত্যৈ ॥ ৪২ ॥
যত্স্থং ন কৰ্মগুণকালৰজঃ স্পৃশন্তি ।
যদ্ ৱৈ স্তুৱন্তি নিনমন্তি যজন্ত্যভীক্ষ্ণং
ধ্যাযন্তি ৱেদহৃদযা মুনযস্তদাপ্ত্যৈ ॥ ৪২ ॥
নান্যং তৱাঙ্ঘ্ৰ্যুপনযাদপৱৰ্গমূৰ্তেঃ
ক্ষেমং জনস্য পৰিতোভিয ঈশ ৱিদ্মঃ ।
ব্ৰহ্মা বিভেত্যলমতো দ্ৱিপৰাৰ্ধধিষ্ণ্যঃ
কালস্য তে কিমুত তত্কৃতভৌতিকানাম্ ॥ ৪৩ ॥
ক্ষেমং জনস্য পৰিতোভিয ঈশ ৱিদ্মঃ ।
ব্ৰহ্মা বিভেত্যলমতো দ্ৱিপৰাৰ্ধধিষ্ণ্যঃ
কালস্য তে কিমুত তত্কৃতভৌতিকানাম্ ॥ ৪৩ ॥
তদ্ ৱৈ ভজাম্যৃতধিযস্তৱ পাদমূলং
হিত্ৱেদমাত্মচ্ছদি চাত্মগুৰোঃ পৰস্য ।
দেহাদ্যপাৰ্থমসদন্ত্যমভিজ্ঞমাত্ৰং
ৱিন্দেত তে তৰ্হি সৰ্ৱমনীষিতাৰ্থম্ ॥ ৪৪ ॥
হিত্ৱেদমাত্মচ্ছদি চাত্মগুৰোঃ পৰস্য ।
দেহাদ্যপাৰ্থমসদন্ত্যমভিজ্ঞমাত্ৰং
ৱিন্দেত তে তৰ্হি সৰ্ৱমনীষিতাৰ্থম্ ॥ ৪৪ ॥
সত্ত্ৱং ৰজস্তম ইতীশ তৱাত্মবন্ধো
মাযামযাঃ স্থিতিলযোদযহেতৱোঽস্য ।
লীলা ধৃতা যদপি সত্ত্ৱমযী প্ৰশান্ত্যৈ
নান্যে নৃণাং ৱ্যসনমোহভিযশ্চ যাভ্যাম্ ॥ ৪৫ ॥
মাযামযাঃ স্থিতিলযোদযহেতৱোঽস্য ।
লীলা ধৃতা যদপি সত্ত্ৱমযী প্ৰশান্ত্যৈ
নান্যে নৃণাং ৱ্যসনমোহভিযশ্চ যাভ্যাম্ ॥ ৪৫ ॥
তস্মাত্তৱেহ ভগৱন্নথ তাৱকানাং
শুক্লাং তনুং স্ৱদযিতাং কুশলা ভজন্তি ।
যত্ সাত্ৱতাঃ পুৰুষৰূপমুশন্তি সত্ত্ৱং
লোকো যতোঽভযমুতাত্মসুখং ন চান্যত্ ॥ ৪৬ ॥
শুক্লাং তনুং স্ৱদযিতাং কুশলা ভজন্তি ।
যত্ সাত্ৱতাঃ পুৰুষৰূপমুশন্তি সত্ত্ৱং
লোকো যতোঽভযমুতাত্মসুখং ন চান্যত্ ॥ ৪৬ ॥
তস্মৈ নমো ভগৱতে পুৰুষায ভূম্নে
ৱিশ্ৱায ৱিশ্ৱগুৰৱে পৰদৈৱতায ।
নাৰাযণায ঋষযে চ নৰোত্তমায
হংসায সংযতগিৰে নিগমেশ্ৱৰায ॥ ৪৭ ॥
ৱিশ্ৱায ৱিশ্ৱগুৰৱে পৰদৈৱতায ।
নাৰাযণায ঋষযে চ নৰোত্তমায
হংসায সংযতগিৰে নিগমেশ্ৱৰায ॥ ৪৭ ॥
যং ৱৈ ন ৱেদ ৱিতথাক্ষপথৈৰ্ভ্ৰমদ্ধীঃ
সন্তং স্ৱকেষ্ৱসুষু হৃদ্যপি দৃক্পথেষু ।
তন্মাযযাৱৃতমতিঃ স উ এৱ সাক্ষা-
দাদ্যস্তৱাখিলগুৰোৰুপসাদ্য ৱেদম্ ॥ ৪৮ ॥
সন্তং স্ৱকেষ্ৱসুষু হৃদ্যপি দৃক্পথেষু ।
তন্মাযযাৱৃতমতিঃ স উ এৱ সাক্ষা-
দাদ্যস্তৱাখিলগুৰোৰুপসাদ্য ৱেদম্ ॥ ৪৮ ॥
যদ্দৰ্শনং নিগম আত্মৰহঃপ্ৰকাশং
মুহ্যন্তি যত্ৰ কৱযোঽজপৰা যতন্তঃ ।
তং সৰ্ৱৱাদৱিষযপ্ৰতিৰূপশীলং
ৱন্দে মহাপুৰুষমাত্মনিগূঢবোধম্ ॥ ৪৯ ॥
মুহ্যন্তি যত্ৰ কৱযোঽজপৰা যতন্তঃ ।
তং সৰ্ৱৱাদৱিষযপ্ৰতিৰূপশীলং
ৱন্দে মহাপুৰুষমাত্মনিগূঢবোধম্ ॥ ৪৯ ॥