ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୧୨.୮

ଶ୍ରୀଶୌନକ ଉଵାଚ
ସୂତ ଜୀଵ ଚିରଂ ସାଧୋ ଵଦ ନୋ ଵଦତାଂ ଵର ।
ତମସ୍ଯପାରେ ଭ୍ରମତାଂ ନୃଣାଂ ତ୍ଵଂ ପାରଦର୍ଶନଃ ॥ ୧ ॥

ଆହୁଶ୍ଚିରାଯୁଷମୃଷିଂ ମୃକଣ୍ଡତନଯଂ ଜନାଃ ।
ଯଃ କଲ୍ପାନ୍ତେ ହ୍ଯୁର୍ଵରିତୋ ଯେନ ଗ୍ରସ୍ତମିଦଂ ଜଗତ୍ ॥ ୨ ॥

ସ ଵା ଅସ୍ମତ୍କୁଲୋତ୍ପନ୍ନଃ କଲ୍ପେଽସ୍ମିନ୍ ଭାର୍ଗଵର୍ଷଭଃ ।
ନୈଵାଧୁନାପି ଭୂତାନାଂ ସମ୍ପ୍ଲଵଃ କୋଽପି ଜାଯତେ ॥ ୩ ॥

ଏକ ଏଵାର୍ଣଵେ ଭ୍ରାମ୍ଯନ୍ ଦଦର୍ଶ ପୁରୁଷଂ କିଲ ।
ଵଟପତ୍ରପୁଟେ ତୋକଂ ଶଯାନଂ ତ୍ଵେକମଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ ୪ ॥

ଏଷ ନଃ ସଂଶଯୋ ଭୂଯାନ୍ ସୂତ କୌତୂହଲଂ ଯତଃ ।
ତଂ ନଶ୍ଛିନ୍ଧି ମହାଯୋଗିନ୍ ପୁରାଣେଷ୍ଵପି ସମ୍ମତଃ ॥ ୫ ॥

ସୂତ ଉଵାଚ
ପ୍ରଶ୍ନସ୍ତ୍ଵଯା ମହର୍ଷେଽଯଂ କୃତୋ ଲୋକଭ୍ରମାପହଃ ।
ନାରାଯଣକଥା ଯତ୍ର ଗୀତା କଲିମଲାପହା ॥ ୬ ॥

ପ୍ରାପ୍ତଦ୍ଵିଜାତିସଂସ୍କାରୋ ମାର୍କଣ୍ଡେଯଃ ପିତୁଃ କ୍ରମାତ୍ ।
ଛନ୍ଦାଂସ୍ଯଧୀତ୍ଯ ଧର୍ମେଣ ତପଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସଂଯୁତଃ ॥ ୭ ॥

ବୃହଦ୍ଵ୍ରତଧରଃ ଶାନ୍ତୋ ଜଟିଲୋ ଵଲ୍କଲାମ୍ବରଃ ।
ବିଭ୍ରତ୍ କମଣ୍ଡଲୁଂ ଦଣ୍ଡମୁପଵୀତଂ ସମେଖଲମ୍ ॥ ୮ ॥

କୃଷ୍ଣାଜିନଂ ସାକ୍ଷସୂତ୍ରଂ କୁଶାଂଶ୍ଚ ନିଯମର୍ଦ୍ଧଯେ ।
ଅଗ୍ନ୍ଯର୍କଗୁରୁଵିପ୍ରାତ୍ମସ୍ଵର୍ଚଯନ୍ ସନ୍ଧ୍ଯଯୋର୍ହରିମ୍ ॥ ୯ ॥

ସାଯଂ ପ୍ରାତଃ ସ ଗୁରଵେ ଭୈକ୍ଷ୍ଯମାହୃତ୍ଯ ଵାଗ୍ଯତଃ ।
ବୁଭୁଜେ ଗୁର୍ଵନୁଜ୍ଞାତଃ ସକୃନ୍ନୋ ଚେଦୁପୋଷିତଃ ॥ ୧୦ ॥

ଏଵଂ ତପଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯପରୋ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତାଯୁତମ୍ ।
ଆରାଧଯନ୍ ହୃଷୀକେଶଂ ଜିଗ୍ଯେ ମୃତ୍ଯୁଂ ସୁଦୁର୍ଜଯମ୍ ॥ ୧୧ ॥

ବ୍ରହ୍ମା ଭୃଗୁର୍ଭଵୋ ଦକ୍ଷୋ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଯେଽପରେ ।
ନୃଦେଵପିତୃଭୂତାନି ତେନାସନ୍ନତିଵିସ୍ମିତାଃ ॥ ୧୨ ॥

ଇତ୍ଥଂ ବୃହଦ୍ଵ୍ରତଧରସ୍ତପଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସଂଯମୈଃ ।
ଦଧ୍ଯାଵଧୋକ୍ଷଜଂ ଯୋଗୀ ଧ୍ଵସ୍ତକ୍ଲେଶାନ୍ତରାତ୍ମନା ॥ ୧୩ ॥

ତସ୍ଯୈଵଂ ଯୁଞ୍ଜତଶ୍ଚିତ୍ତଂ ମହାଯୋଗେନ ଯୋଗିନଃ ।
ଵ୍ଯତୀଯାଯ ମହାନ୍ କାଲୋ ମନ୍ଵନ୍ତରଷଡାତ୍ମକଃ ॥ ୧୪ ॥

ଏତତ୍ ପୁରନ୍ଦରୋ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସପ୍ତମେଽସ୍ମିନ୍ କିଲାନ୍ତରେ ।
ତପୋଵିଶଙ୍କିତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନାରେଭେ ତଦ୍ଵିଘାତନମ୍ ॥ ୧୫ ॥

ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଃ କାମଂ ଵସନ୍ତମଲଯାନିଲୌ ।
ମୁନଯେ ପ୍ରେଷଯାମାସ ରଜସ୍ତୋକମଦୌ ତଥା ॥ ୧୬ ॥

ତେ ଵୈ ତଦାଶ୍ରମଂ ଜଗ୍ମୁର୍ହିମାଦ୍ରେଃ ପାର୍ଶ୍ଵ ଉତ୍ତରେ ।
ପୁଷ୍ପଭଦ୍ରା ନଦୀ ଯତ୍ର ଚିତ୍ରାଖ୍ଯା ଚ ଶିଲା ଵିଭୋ ॥ ୧୭ ॥

ତଦାଶ୍ରମପଦଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯଦ୍ରୁମଲତାଞ୍ଚିତମ୍ ।
ପୁଣ୍ଯଦ୍ଵିଜକୁଲାକୀର୍ଣଂ ପୁଣ୍ଯାମଲଜଲାଶଯମ୍ ॥ ୧୮ ॥

ମତ୍ତଭ୍ରମରସଙ୍ଗୀତଂ ମତ୍ତକୋକିଲକୂଜିତମ୍ ।
ମତ୍ତବର୍ହିନଟାଟୋପଂ ମତ୍ତଦ୍ଵିଜକୁଲାକୁଲମ୍ ॥ ୧୯ ॥

ଵାଯୁଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ ଆଦାଯ ହିମନିର୍ଝରଶୀକରାନ୍ ।
ସୁମନୋଭିଃ ପରିଷ୍ଵକ୍ତୋ ଵଵାଵୁତ୍ତମ୍ଭଯନ୍ ସ୍ମରମ୍ ॥ ୨୦ ॥

ଉଦ୍ଯଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରନିଶାଵକ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରଵାଲସ୍ତବକାଲିଭିଃ ।
ଗୋପଦ୍ରୁମଲତାଜାଲୈସ୍ତତ୍ରାସୀତ୍ କୁସୁମାକରଃ ॥ ୨୧ ॥

ଅନ୍ଵୀଯମାନୋ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଗୀତଵାଦିତ୍ରଯୂଥକୈଃ ।
ଅଦୃଶ୍ଯତାତ୍ତଚାପେଷୁଃ ସ୍ଵଃସ୍ତ୍ରୀଯୂଥପତିଃ ସ୍ମରଃ ॥ ୨୨ ॥

ହୁତ୍ଵାଗ୍ନିଂ ସମୁପାସୀନଂ ଦଦୃଶୁଃ ଶକ୍ରକିଙ୍କରାଃ ।
ମୀଲିତାକ୍ଷଂ ଦୁରାଧର୍ଷଂ ମୂର୍ତିମନ୍ତମିଵାନଲମ୍ ॥ ୨୩ ॥

ନନୃତୁସ୍ତସ୍ଯ ପୁରତଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋଽଥୋ ଗାଯକା ଜଗୁଃ ।
ମୃଦଙ୍ଗଵୀଣାପଣଵୈର୍ଵାଦ୍ଯଂ ଚକ୍ରୁର୍ମନୋରମମ୍ ॥ ୨୪ ॥

ସନ୍ଦଧେଽସ୍ତ୍ରଂ ସ୍ଵଧନୁଷି କାମଃ ପଞ୍ଚମୁଖଂ ତଦା ।
ମଧୁର୍ମନୋ ରଜସ୍ତୋକ ଇନ୍ଦ୍ରଭୃତ୍ଯା ଵ୍ଯକମ୍ପଯନ୍ ॥ ୨୫ ॥

କ୍ରୀଡନ୍ତ୍ଯାଃ ପୁଞ୍ଜିକସ୍ଥଲ୍ଯାଃ କନ୍ଦୁକୈଃ ସ୍ତନଗୌରଵାତ୍ ।
ଭୃଶମୁଦ୍ଵିଗ୍ନମଧ୍ଯାଯାଃ କେଶଵିସ୍ରଂସିତସ୍ରଜଃ ॥ ୨୬ ॥

ଇତସ୍ତତୋଭ୍ରମଦ୍ଦୃଷ୍ଟେଶ୍ଚଲନ୍ତ୍ଯା ଅନୁକନ୍ଦୁକମ୍ ।
ଵାଯୁର୍ଜହାର ତଦ୍ଵାସଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ତ୍ରୁଟିତମେଖଲମ୍ ॥ ୨୭ ॥

ଵିସସର୍ଜ ତଦା ବାଣଂ ମତ୍ଵା ତଂ ସ୍ଵଜିତଂ ସ୍ମରଃ ।
ସର୍ଵଂ ତତ୍ରାଭଵନ୍ମୋଘମନୀଶସ୍ଯ ଯଥୋଦ୍ଯମଃ ॥ ୨୮ ॥

ତ ଇତ୍ଥମପକୁର୍ଵନ୍ତୋ ମୁନେସ୍ତତ୍ତେଜସା ମୁନେ ।
ଦହ୍ଯମାନା ନିଵଵୃତୁଃ ପ୍ରବୋଧ୍ଯାହିମିଵାର୍ଭକାଃ ॥ ୨୯ ॥

ଇତୀନ୍ଦ୍ରାନୁଚରୈର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଧର୍ଷିତୋଽପି ମହାମୁନିଃ ।
ଯନ୍ନାଗାଦହମୋ ଭାଵଂ ନ ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ମହତ୍ସୁ ହି ॥ ୩୦ ॥

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିସ୍ତେଜସଂ କାମଂ ସଗଣଂ ଭଗଵାନ୍ ସ୍ଵରାଟ୍ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵାନୁଭାଵଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେର୍ଵିସ୍ମଯଂ ସମଗାତ୍ ପରମ୍ ॥ ୩୧ ॥

ତସ୍ଯୈଵଂ ଯୁଞ୍ଜତଶ୍ଚିତ୍ତଂ ତପଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସଂଯମୈଃ ।
ଅନୁଗ୍ରହାଯାଵିରାସୀନ୍ନରନାରାଯଣୋ ହରିଃ ॥ ୩୨ ॥

ତୌ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣୌ ନଵକଞ୍ଜଲୋଚନୌ
ଚତୁର୍ଭୁଜୌ ରୌରଵଵଲ୍କଲାମ୍ବରୌ ।
ପଵିତ୍ରପାଣୀ ଉପଵୀତକଂ ତ୍ରିଵୃତ୍
କମଣ୍ଡଲୁଂ ଦଣ୍ଡମୃଜୁଂ ଚ ଵୈଣଵମ୍ ॥ ୩୩ ॥

ପଦ୍ମାକ୍ଷମାଲାମୁତ ଜନ୍ତୁମାର୍ଜନଂ
ଵେଦଂ ଚ ସାକ୍ଷାତ୍ତପ ଏଵ ରୂପିଣୌ ।
ତପତ୍ତଡିଦ୍ଵର୍ଣପିଶଙ୍ଗରୋଚିଷା
ପ୍ରାଂଶୂ ଦଧାନୌ ଵିବୁଧର୍ଷଭାର୍ଚିତୌ ॥ ୩୪ ॥

ତେ ଵୈ ଭଗଵତୋ ରୂପେ ନରନାରାଯଣାଵୃଷୀ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୋତ୍ଥାଯାଦରେଣୋଚ୍ଚୈର୍ନନାମାଙ୍ଗେନ ଦଣ୍ଡଵତ୍ ॥ ୩୫ ॥

ସ ତତ୍ସନ୍ଦର୍ଶନାନନ୍ଦନିର୍ଵୃତାତ୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯାଶଯଃ ।
ହୃଷ୍ଟରୋମାଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୋ ନ ସେହେ ତାଵୁଦୀକ୍ଷିତୁମ୍ ॥ ୩୬ ॥

ଉତ୍ଥାଯ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରହ୍ଵ ଔତ୍ସୁକ୍ଯାଦାଶ୍ଲିଷନ୍ନିଵ ।
ନମୋ ନମ ଇତୀଶାନୌ ବଭାଶେ ଗଦ୍ଗଦାକ୍ଷରମ୍ ॥ ୩୭ ॥

ତଯୋରାସନମାଦାଯ ପାଦଯୋରଵନିଜ୍ଯ ଚ ।
ଅର୍ହଣେନାନୁଲେପେନ ଧୂପମାଲ୍ଯୈରପୂଜଯତ୍ ॥ ୩୮ ॥

ସୁଖମାସନମାସୀନୌ ପ୍ରସାଦାଭିମୁଖୌ ମୁନୀ ।
ପୁନରାନମ୍ଯ ପାଦାଭ୍ଯାଂ ଗରିଷ୍ଠାଵିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ ୩୯ ॥

ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେଯ ଉଵାଚ
କିଂ ଵର୍ଣଯେ ତଵ ଵିଭୋ ଯଦୁଦୀରିତୋଽସୁଃ
ସଂସ୍ପନ୍ଦତେ ତମନୁ ଵାଙ୍ମନଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ।
ସ୍ପନ୍ଦନ୍ତି ଵୈ ତନୁଭୃତାମଜଶର୍ଵଯୋଶ୍ଚ
ସ୍ଵସ୍ଯାପ୍ଯଥାପି ଭଜତାମସି ଭାଵବନ୍ଧୁଃ ॥ ୪୦ ॥

ମୂର୍ତୀ ଇମେ ଭଗଵତୋ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାଃ
କ୍ଷେମାଯ ତାପଵିରମାଯ ଚ ମୃତ୍ଯୁଜିତ୍ଯୈ ।
ନାନା ବିଭର୍ଷ୍ଯଵିତୁମନ୍ଯତନୂର୍ଯଥେଦଂ
ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁନର୍ଗ୍ରସସି ସର୍ଵମିଵୋର୍ଣନାଭିଃ ॥ ୪୧ ॥

ତସ୍ଯାଵିତୁଃ ସ୍ଥିରଚରେଶିତୁରଙ୍ଘ୍ରିମୂଲଂ
ଯତ୍ସ୍ଥଂ ନ କର୍ମଗୁଣକାଲରଜଃ ସ୍ପୃଶନ୍ତି ।
ଯଦ୍ ଵୈ ସ୍ତୁଵନ୍ତି ନିନମନ୍ତି ଯଜନ୍ତ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଂ
ଧ୍ଯାଯନ୍ତି ଵେଦହୃଦଯା ମୁନଯସ୍ତଦାପ୍ତ୍ଯୈ ॥ ୪୨ ॥

ନାନ୍ଯଂ ତଵାଙ୍ଘ୍ର୍ଯୁପନଯାଦପଵର୍ଗମୂର୍ତେଃ
କ୍ଷେମଂ ଜନସ୍ଯ ପରିତୋଭିଯ ଈଶ ଵିଦ୍ମଃ ।
ବ୍ରହ୍ମା ବିଭେତ୍ଯଲମତୋ ଦ୍ଵିପରାର୍ଧଧିଷ୍ଣ୍ଯଃ
କାଲସ୍ଯ ତେ କିମୁତ ତତ୍କୃତଭୌତିକାନାମ୍ ॥ ୪୩ ॥

ତଦ୍ ଵୈ ଭଜାମ୍ଯୃତଧିଯସ୍ତଵ ପାଦମୂଲଂ
ହିତ୍ଵେଦମାତ୍ମଚ୍ଛଦି ଚାତ୍ମଗୁରୋଃ ପରସ୍ଯ ।
ଦେହାଦ୍ଯପାର୍ଥମସଦନ୍ତ୍ଯମଭିଜ୍ଞମାତ୍ରଂ
ଵିନ୍ଦେତ ତେ ତର୍ହି ସର୍ଵମନୀଷିତାର୍ଥମ୍ ॥ ୪୪ ॥

ସତ୍ତ୍ଵଂ ରଜସ୍ତମ ଇତୀଶ ତଵାତ୍ମବନ୍ଧୋ
ମାଯାମଯାଃ ସ୍ଥିତିଲଯୋଦଯହେତଵୋଽସ୍ଯ ।
ଲୀଲା ଧୃତା ଯଦପି ସତ୍ତ୍ଵମଯୀ ପ୍ରଶାନ୍ତ୍ଯୈ
ନାନ୍ଯେ ନୃଣାଂ ଵ୍ଯସନମୋହଭିଯଶ୍ଚ ଯାଭ୍ଯାମ୍ ॥ ୪୫ ॥

ତସ୍ମାତ୍ତଵେହ ଭଗଵନ୍ନଥ ତାଵକାନାଂ
ଶୁକ୍ଲାଂ ତନୁଂ ସ୍ଵଦଯିତାଂ କୁଶଲା ଭଜନ୍ତି ।
ଯତ୍ ସାତ୍ଵତାଃ ପୁରୁଷରୂପମୁଶନ୍ତି ସତ୍ତ୍ଵଂ
ଲୋକୋ ଯତୋଽଭଯମୁତାତ୍ମସୁଖଂ ନ ଚାନ୍ଯତ୍ ॥ ୪୬ ॥

ତସ୍ମୈ ନମୋ ଭଗଵତେ ପୁରୁଷାଯ ଭୂମ୍ନେ
ଵିଶ୍ଵାଯ ଵିଶ୍ଵଗୁରଵେ ପରଦୈଵତାଯ ।
ନାରାଯଣାଯ ଋଷଯେ ଚ ନରୋତ୍ତମାଯ
ହଂସାଯ ସଂଯତଗିରେ ନିଗମେଶ୍ଵରାଯ ॥ ୪୭ ॥

ଯଂ ଵୈ ନ ଵେଦ ଵିତଥାକ୍ଷପଥୈର୍ଭ୍ରମଦ୍ଧୀଃ
ସନ୍ତଂ ସ୍ଵକେଷ୍ଵସୁଷୁ ହୃଦ୍ଯପି ଦୃକ୍ପଥେଷୁ ।
ତନ୍ମାଯଯାଵୃତମତିଃ ସ ଉ ଏଵ ସାକ୍ଷା-
ଦାଦ୍ଯସ୍ତଵାଖିଲଗୁରୋରୁପସାଦ୍ଯ ଵେଦମ୍ ॥ ୪୮ ॥

ଯଦ୍ଦର୍ଶନଂ ନିଗମ ଆତ୍ମରହଃପ୍ରକାଶଂ
ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଯତ୍ର କଵଯୋଽଜପରା ଯତନ୍ତଃ ।
ତଂ ସର୍ଵଵାଦଵିଷଯପ୍ରତିରୂପଶୀଲଂ
ଵନ୍ଦେ ମହାପୁରୁଷମାତ୍ମନିଗୂଢବୋଧମ୍ ॥ ୪୯ ॥