ശ്രീശൌനക ഉവാച
സൂത ജീവ ചിരം സാധോ വദ നോ വദതാം വര ।
തമസ്യപാരേ ഭ്രമതാം നൃണാം ത്വം പാരദര്ശനഃ ॥ ൧ ॥
സൂത ജീവ ചിരം സാധോ വദ നോ വദതാം വര ।
തമസ്യപാരേ ഭ്രമതാം നൃണാം ത്വം പാരദര്ശനഃ ॥ ൧ ॥
ആഹുശ്ചിരായുഷമൃഷിം മൃകണ്ഡതനയം ജനാഃ ।
യഃ കല്പാന്തേ ഹ്യുര്വരിതോ യേന ഗ്രസ്തമിദം ജഗത് ॥ ൨ ॥
യഃ കല്പാന്തേ ഹ്യുര്വരിതോ യേന ഗ്രസ്തമിദം ജഗത് ॥ ൨ ॥
സ വാ അസ്മത്കുലോത്പന്നഃ കല്പേഽസ്മിന് ഭാര്ഗവര്ഷഭഃ ।
നൈവാധുനാപി ഭൂതാനാം സമ്പ്ലവഃ കോഽപി ജായതേ ॥ ൩ ॥
നൈവാധുനാപി ഭൂതാനാം സമ്പ്ലവഃ കോഽപി ജായതേ ॥ ൩ ॥
ഏക ഏവാര്ണവേ ഭ്രാമ്യന് ദദര്ശ പുരുഷം കില ।
വടപത്രപുടേ തോകം ശയാനം ത്വേകമദ്ഭുതമ് ॥ ൪ ॥
വടപത്രപുടേ തോകം ശയാനം ത്വേകമദ്ഭുതമ് ॥ ൪ ॥
ഏഷ നഃ സംശയോ ഭൂയാന് സൂത കൌതൂഹലം യതഃ ।
തം നശ്ഛിന്ധി മഹായോഗിന് പുരാണേഷ്വപി സമ്മതഃ ॥ ൫ ॥
തം നശ്ഛിന്ധി മഹായോഗിന് പുരാണേഷ്വപി സമ്മതഃ ॥ ൫ ॥
സൂത ഉവാച
പ്രശ്നസ്ത്വയാ മഹര്ഷേഽയം കൃതോ ലോകഭ്രമാപഹഃ ।
നാരായണകഥാ യത്ര ഗീതാ കലിമലാപഹാ ॥ ൬ ॥
പ്രശ്നസ്ത്വയാ മഹര്ഷേഽയം കൃതോ ലോകഭ്രമാപഹഃ ।
നാരായണകഥാ യത്ര ഗീതാ കലിമലാപഹാ ॥ ൬ ॥
പ്രാപ്തദ്വിജാതിസംസ്കാരോ മാര്കണ്ഡേയഃ പിതുഃ ക്രമാത് ।
ഛന്ദാംസ്യധീത്യ ധര്മേണ തപഃസ്വാധ്യായസംയുതഃ ॥ ൭ ॥
ഛന്ദാംസ്യധീത്യ ധര്മേണ തപഃസ്വാധ്യായസംയുതഃ ॥ ൭ ॥
ബൃഹദ്വ്രതധരഃ ശാന്തോ ജടിലോ വല്കലാമ്ബരഃ ।
ബിഭ്രത് കമണ്ഡലും ദണ്ഡമുപവീതം സമേഖലമ് ॥ ൮ ॥
ബിഭ്രത് കമണ്ഡലും ദണ്ഡമുപവീതം സമേഖലമ് ॥ ൮ ॥
കൃഷ്ണാജിനം സാക്ഷസൂത്രം കുശാംശ്ച നിയമര്ദ്ധയേ ।
അഗ്ന്യര്കഗുരുവിപ്രാത്മസ്വര്ചയന് സന്ധ്യയോര്ഹരിമ് ॥ ൯ ॥
അഗ്ന്യര്കഗുരുവിപ്രാത്മസ്വര്ചയന് സന്ധ്യയോര്ഹരിമ് ॥ ൯ ॥
സായം പ്രാതഃ സ ഗുരവേ ഭൈക്ഷ്യമാഹൃത്യ വാഗ്യതഃ ।
ബുഭുജേ ഗുര്വനുജ്ഞാതഃ സകൃന്നോ ചേദുപോഷിതഃ ॥ ൧൦ ॥
ബുഭുജേ ഗുര്വനുജ്ഞാതഃ സകൃന്നോ ചേദുപോഷിതഃ ॥ ൧൦ ॥
ഏവം തപഃസ്വാധ്യായപരോ വര്ഷാണാമയുതായുതമ് ।
ആരാധയന് ഹൃഷീകേശം ജിഗ്യേ മൃത്യും സുദുര്ജയമ് ॥ ൧൧ ॥
ആരാധയന് ഹൃഷീകേശം ജിഗ്യേ മൃത്യും സുദുര്ജയമ് ॥ ൧൧ ॥
ബ്രഹ്മാ ഭൃഗുര്ഭവോ ദക്ഷോ ബ്രഹ്മപുത്രാശ്ച യേഽപരേ ।
നൃദേവപിതൃഭൂതാനി തേനാസന്നതിവിസ്മിതാഃ ॥ ൧൨ ॥
നൃദേവപിതൃഭൂതാനി തേനാസന്നതിവിസ്മിതാഃ ॥ ൧൨ ॥
ഇത്ഥം ബൃഹദ്വ്രതധരസ്തപഃസ്വാധ്യായസംയമൈഃ ।
ദധ്യാവധോക്ഷജം യോഗീ ധ്വസ്തക്ലേശാന്തരാത്മനാ ॥ ൧൩ ॥
ദധ്യാവധോക്ഷജം യോഗീ ധ്വസ്തക്ലേശാന്തരാത്മനാ ॥ ൧൩ ॥
തസ്യൈവം യുഞ്ജതശ്ചിത്തം മഹായോഗേന യോഗിനഃ ।
വ്യതീയായ മഹാന് കാലോ മന്വന്തരഷഡാത്മകഃ ॥ ൧൪ ॥
വ്യതീയായ മഹാന് കാലോ മന്വന്തരഷഡാത്മകഃ ॥ ൧൪ ॥
ഏതത് പുരന്ദരോ ജ്ഞാത്വാ സപ്തമേഽസ്മിന് കിലാന്തരേ ।
തപോവിശങ്കിതോ ബ്രഹ്മന്നാരേഭേ തദ്വിഘാതനമ് ॥ ൧൫ ॥
തപോവിശങ്കിതോ ബ്രഹ്മന്നാരേഭേ തദ്വിഘാതനമ് ॥ ൧൫ ॥
ഗന്ധര്വാപ്സരസഃ കാമം വസന്തമലയാനിലൌ ।
മുനയേ പ്രേഷയാമാസ രജസ്തോകമദൌ തഥാ ॥ ൧൬ ॥
മുനയേ പ്രേഷയാമാസ രജസ്തോകമദൌ തഥാ ॥ ൧൬ ॥
തേ വൈ തദാശ്രമം ജഗ്മുര്ഹിമാദ്രേഃ പാര്ശ്വ ഉത്തരേ ।
പുഷ്പഭദ്രാ നദീ യത്ര ചിത്രാഖ്യാ ച ശിലാ വിഭോ ॥ ൧൭ ॥
പുഷ്പഭദ്രാ നദീ യത്ര ചിത്രാഖ്യാ ച ശിലാ വിഭോ ॥ ൧൭ ॥
തദാശ്രമപദം പുണ്യം പുണ്യദ്രുമലതാഞ്ചിതമ് ।
പുണ്യദ്വിജകുലാകീര്ണം പുണ്യാമലജലാശയമ് ॥ ൧൮ ॥
പുണ്യദ്വിജകുലാകീര്ണം പുണ്യാമലജലാശയമ് ॥ ൧൮ ॥
മത്തഭ്രമരസങ്ഗീതം മത്തകോകിലകൂജിതമ് ।
മത്തബര്ഹിനടാടോപം മത്തദ്വിജകുലാകുലമ് ॥ ൧൯ ॥
മത്തബര്ഹിനടാടോപം മത്തദ്വിജകുലാകുലമ് ॥ ൧൯ ॥
വായുഃ പ്രവിഷ്ട ആദായ ഹിമനിര്ഝരശീകരാന് ।
സുമനോഭിഃ പരിഷ്വക്തോ വവാവുത്തമ്ഭയന് സ്മരമ് ॥ ൨൦ ॥
സുമനോഭിഃ പരിഷ്വക്തോ വവാവുത്തമ്ഭയന് സ്മരമ് ॥ ൨൦ ॥
ഉദ്യച്ചന്ദ്രനിശാവക്ത്രഃ പ്രവാലസ്തബകാലിഭിഃ ।
ഗോപദ്രുമലതാജാലൈസ്തത്രാസീത് കുസുമാകരഃ ॥ ൨൧ ॥
ഗോപദ്രുമലതാജാലൈസ്തത്രാസീത് കുസുമാകരഃ ॥ ൨൧ ॥
അന്വീയമാനോ ഗന്ധര്വൈര്ഗീതവാദിത്രയൂഥകൈഃ ।
അദൃശ്യതാത്തചാപേഷുഃ സ്വഃസ്ത്രീയൂഥപതിഃ സ്മരഃ ॥ ൨൨ ॥
അദൃശ്യതാത്തചാപേഷുഃ സ്വഃസ്ത്രീയൂഥപതിഃ സ്മരഃ ॥ ൨൨ ॥
ഹുത്വാഗ്നിം സമുപാസീനം ദദൃശുഃ ശക്രകിങ്കരാഃ ।
മീലിതാക്ഷം ദുരാധര്ഷം മൂര്തിമന്തമിവാനലമ് ॥ ൨൩ ॥
മീലിതാക്ഷം ദുരാധര്ഷം മൂര്തിമന്തമിവാനലമ് ॥ ൨൩ ॥
നനൃതുസ്തസ്യ പുരതഃ സ്ത്രിയോഽഥോ ഗായകാ ജഗുഃ ।
മൃദങ്ഗവീണാപണവൈര്വാദ്യം ചക്രുര്മനോരമമ് ॥ ൨൪ ॥
മൃദങ്ഗവീണാപണവൈര്വാദ്യം ചക്രുര്മനോരമമ് ॥ ൨൪ ॥
സന്ദധേഽസ്ത്രം സ്വധനുഷി കാമഃ പഞ്ചമുഖം തദാ ।
മധുര്മനോ രജസ്തോക ഇന്ദ്രഭൃത്യാ വ്യകമ്പയന് ॥ ൨൫ ॥
മധുര്മനോ രജസ്തോക ഇന്ദ്രഭൃത്യാ വ്യകമ്പയന് ॥ ൨൫ ॥
ക്രീഡന്ത്യാഃ പുഞ്ജികസ്ഥല്യാഃ കന്ദുകൈഃ സ്തനഗൌരവാത് ।
ഭൃശമുദ്വിഗ്നമധ്യായാഃ കേശവിസ്രംസിതസ്രജഃ ॥ ൨൬ ॥
ഭൃശമുദ്വിഗ്നമധ്യായാഃ കേശവിസ്രംസിതസ്രജഃ ॥ ൨൬ ॥
ഇതസ്തതോഭ്രമദ്ദൃഷ്ടേശ്ചലന്ത്യാ അനുകന്ദുകമ് ।
വായുര്ജഹാര തദ്വാസഃ സൂക്ഷ്മം ത്രുടിതമേഖലമ് ॥ ൨൭ ॥
വായുര്ജഹാര തദ്വാസഃ സൂക്ഷ്മം ത്രുടിതമേഖലമ് ॥ ൨൭ ॥
വിസസര്ജ തദാ ബാണം മത്വാ തം സ്വജിതം സ്മരഃ ।
സര്വം തത്രാഭവന്മോഘമനീശസ്യ യഥോദ്യമഃ ॥ ൨൮ ॥
സര്വം തത്രാഭവന്മോഘമനീശസ്യ യഥോദ്യമഃ ॥ ൨൮ ॥
ത ഇത്ഥമപകുര്വന്തോ മുനേസ്തത്തേജസാ മുനേ ।
ദഹ്യമാനാ നിവവൃതുഃ പ്രബോധ്യാഹിമിവാര്ഭകാഃ ॥ ൨൯ ॥
ദഹ്യമാനാ നിവവൃതുഃ പ്രബോധ്യാഹിമിവാര്ഭകാഃ ॥ ൨൯ ॥
ഇതീന്ദ്രാനുചരൈര്ബ്രഹ്മന് ധര്ഷിതോഽപി മഹാമുനിഃ ।
യന്നാഗാദഹമോ ഭാവം ന തച്ചിത്രം മഹത്സു ഹി ॥ ൩൦ ॥
യന്നാഗാദഹമോ ഭാവം ന തച്ചിത്രം മഹത്സു ഹി ॥ ൩൦ ॥
ദൃഷ്ട്വാ നിസ്തേജസം കാമം സഗണം ഭഗവാന് സ്വരാട് ।
ശ്രുത്വാനുഭാവം ബ്രഹ്മര്ഷേര്വിസ്മയം സമഗാത് പരമ് ॥ ൩൧ ॥
ശ്രുത്വാനുഭാവം ബ്രഹ്മര്ഷേര്വിസ്മയം സമഗാത് പരമ് ॥ ൩൧ ॥
തസ്യൈവം യുഞ്ജതശ്ചിത്തം തപഃസ്വാധ്യായസംയമൈഃ ।
അനുഗ്രഹായാവിരാസീന്നരനാരായണോ ഹരിഃ ॥ ൩൨ ॥
അനുഗ്രഹായാവിരാസീന്നരനാരായണോ ഹരിഃ ॥ ൩൨ ॥
തൌ ശുക്ലകൃഷ്ണൌ നവകഞ്ജലോചനൌ
ചതുര്ഭുജൌ രൌരവവല്കലാമ്ബരൌ ।
പവിത്രപാണീ ഉപവീതകം ത്രിവൃത്
കമണ്ഡലും ദണ്ഡമൃജും ച വൈണവമ് ॥ ൩൩ ॥
ചതുര്ഭുജൌ രൌരവവല്കലാമ്ബരൌ ।
പവിത്രപാണീ ഉപവീതകം ത്രിവൃത്
കമണ്ഡലും ദണ്ഡമൃജും ച വൈണവമ് ॥ ൩൩ ॥
പദ്മാക്ഷമാലാമുത ജന്തുമാര്ജനം
വേദം ച സാക്ഷാത്തപ ഏവ രൂപിണൌ ।
തപത്തഡിദ്വര്ണപിശങ്ഗരോചിഷാ
പ്രാംശൂ ദധാനൌ വിബുധര്ഷഭാര്ചിതൌ ॥ ൩൪ ॥
വേദം ച സാക്ഷാത്തപ ഏവ രൂപിണൌ ।
തപത്തഡിദ്വര്ണപിശങ്ഗരോചിഷാ
പ്രാംശൂ ദധാനൌ വിബുധര്ഷഭാര്ചിതൌ ॥ ൩൪ ॥
തേ വൈ ഭഗവതോ രൂപേ നരനാരായണാവൃഷീ ।
ദൃഷ്ട്വോത്ഥായാദരേണോച്ചൈര്നനാമാങ്ഗേന ദണ്ഡവത് ॥ ൩൫ ॥
ദൃഷ്ട്വോത്ഥായാദരേണോച്ചൈര്നനാമാങ്ഗേന ദണ്ഡവത് ॥ ൩൫ ॥
സ തത്സന്ദര്ശനാനന്ദനിര്വൃതാത്മേന്ദ്രിയാശയഃ ।
ഹൃഷ്ടരോമാശ്രുപൂര്ണാക്ഷോ ന സേഹേ താവുദീക്ഷിതുമ് ॥ ൩൬ ॥
ഹൃഷ്ടരോമാശ്രുപൂര്ണാക്ഷോ ന സേഹേ താവുദീക്ഷിതുമ് ॥ ൩൬ ॥
ഉത്ഥായ പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രഹ്വ ഔത്സുക്യാദാശ്ലിഷന്നിവ ।
നമോ നമ ഇതീശാനൌ ബഭാശേ ഗദ്ഗദാക്ഷരമ് ॥ ൩൭ ॥
നമോ നമ ഇതീശാനൌ ബഭാശേ ഗദ്ഗദാക്ഷരമ് ॥ ൩൭ ॥
തയോരാസനമാദായ പാദയോരവനിജ്യ ച ।
അര്ഹണേനാനുലേപേന ധൂപമാല്യൈരപൂജയത് ॥ ൩൮ ॥
അര്ഹണേനാനുലേപേന ധൂപമാല്യൈരപൂജയത് ॥ ൩൮ ॥
സുഖമാസനമാസീനൌ പ്രസാദാഭിമുഖൌ മുനീ ।
പുനരാനമ്യ പാദാഭ്യാം ഗരിഷ്ഠാവിദമബ്രവീത് ॥ ൩൯ ॥
പുനരാനമ്യ പാദാഭ്യാം ഗരിഷ്ഠാവിദമബ്രവീത് ॥ ൩൯ ॥
ശ്രീമാര്കണ്ഡേയ ഉവാച
കിം വര്ണയേ തവ വിഭോ യദുദീരിതോഽസുഃ
സംസ്പന്ദതേ തമനു വാങ്മനഇന്ദ്രിയാണി ।
സ്പന്ദന്തി വൈ തനുഭൃതാമജശര്വയോശ്ച
സ്വസ്യാപ്യഥാപി ഭജതാമസി ഭാവബന്ധുഃ ॥ ൪൦ ॥
കിം വര്ണയേ തവ വിഭോ യദുദീരിതോഽസുഃ
സംസ്പന്ദതേ തമനു വാങ്മനഇന്ദ്രിയാണി ।
സ്പന്ദന്തി വൈ തനുഭൃതാമജശര്വയോശ്ച
സ്വസ്യാപ്യഥാപി ഭജതാമസി ഭാവബന്ധുഃ ॥ ൪൦ ॥
മൂര്തീ ഇമേ ഭഗവതോ ഭഗവംസ്ത്രിലോക്യാഃ
ക്ഷേമായ താപവിരമായ ച മൃത്യുജിത്യൈ ।
നാനാ ബിഭര്ഷ്യവിതുമന്യതനൂര്യഥേദം
സൃഷ്ട്വാ പുനര്ഗ്രസസി സര്വമിവോര്ണനാഭിഃ ॥ ൪൧ ॥
ക്ഷേമായ താപവിരമായ ച മൃത്യുജിത്യൈ ।
നാനാ ബിഭര്ഷ്യവിതുമന്യതനൂര്യഥേദം
സൃഷ്ട്വാ പുനര്ഗ്രസസി സര്വമിവോര്ണനാഭിഃ ॥ ൪൧ ॥
തസ്യാവിതുഃ സ്ഥിരചരേശിതുരങ്ഘ്രിമൂലം
യത്സ്ഥം ന കര്മഗുണകാലരജഃ സ്പൃശന്തി ।
യദ് വൈ സ്തുവന്തി നിനമന്തി യജന്ത്യഭീക്ഷ്ണം
ധ്യായന്തി വേദഹൃദയാ മുനയസ്തദാപ്ത്യൈ ॥ ൪൨ ॥
യത്സ്ഥം ന കര്മഗുണകാലരജഃ സ്പൃശന്തി ।
യദ് വൈ സ്തുവന്തി നിനമന്തി യജന്ത്യഭീക്ഷ്ണം
ധ്യായന്തി വേദഹൃദയാ മുനയസ്തദാപ്ത്യൈ ॥ ൪൨ ॥
നാന്യം തവാങ്ഘ്ര്യുപനയാദപവര്ഗമൂര്തേഃ
ക്ഷേമം ജനസ്യ പരിതോഭിയ ഈശ വിദ്മഃ ।
ബ്രഹ്മാ ബിഭേത്യലമതോ ദ്വിപരാര്ധധിഷ്ണ്യഃ
കാലസ്യ തേ കിമുത തത്കൃതഭൌതികാനാമ് ॥ ൪൩ ॥
ക്ഷേമം ജനസ്യ പരിതോഭിയ ഈശ വിദ്മഃ ।
ബ്രഹ്മാ ബിഭേത്യലമതോ ദ്വിപരാര്ധധിഷ്ണ്യഃ
കാലസ്യ തേ കിമുത തത്കൃതഭൌതികാനാമ് ॥ ൪൩ ॥
തദ് വൈ ഭജാമ്യൃതധിയസ്തവ പാദമൂലം
ഹിത്വേദമാത്മച്ഛദി ചാത്മഗുരോഃ പരസ്യ ।
ദേഹാദ്യപാര്ഥമസദന്ത്യമഭിജ്ഞമാത്രം
വിന്ദേത തേ തര്ഹി സര്വമനീഷിതാര്ഥമ് ॥ ൪൪ ॥
ഹിത്വേദമാത്മച്ഛദി ചാത്മഗുരോഃ പരസ്യ ।
ദേഹാദ്യപാര്ഥമസദന്ത്യമഭിജ്ഞമാത്രം
വിന്ദേത തേ തര്ഹി സര്വമനീഷിതാര്ഥമ് ॥ ൪൪ ॥
സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതീശ തവാത്മബന്ധോ
മായാമയാഃ സ്ഥിതിലയോദയഹേതവോഽസ്യ ।
ലീലാ ധൃതാ യദപി സത്ത്വമയീ പ്രശാന്ത്യൈ
നാന്യേ നൃണാം വ്യസനമോഹഭിയശ്ച യാഭ്യാമ് ॥ ൪൫ ॥
മായാമയാഃ സ്ഥിതിലയോദയഹേതവോഽസ്യ ।
ലീലാ ധൃതാ യദപി സത്ത്വമയീ പ്രശാന്ത്യൈ
നാന്യേ നൃണാം വ്യസനമോഹഭിയശ്ച യാഭ്യാമ് ॥ ൪൫ ॥
തസ്മാത്തവേഹ ഭഗവന്നഥ താവകാനാം
ശുക്ലാം തനും സ്വദയിതാം കുശലാ ഭജന്തി ।
യത് സാത്വതാഃ പുരുഷരൂപമുശന്തി സത്ത്വം
ലോകോ യതോഽഭയമുതാത്മസുഖം ന ചാന്യത് ॥ ൪൬ ॥
ശുക്ലാം തനും സ്വദയിതാം കുശലാ ഭജന്തി ।
യത് സാത്വതാഃ പുരുഷരൂപമുശന്തി സത്ത്വം
ലോകോ യതോഽഭയമുതാത്മസുഖം ന ചാന്യത് ॥ ൪൬ ॥
തസ്മൈ നമോ ഭഗവതേ പുരുഷായ ഭൂമ്നേ
വിശ്വായ വിശ്വഗുരവേ പരദൈവതായ ।
നാരായണായ ഋഷയേ ച നരോത്തമായ
ഹംസായ സംയതഗിരേ നിഗമേശ്വരായ ॥ ൪൭ ॥
വിശ്വായ വിശ്വഗുരവേ പരദൈവതായ ।
നാരായണായ ഋഷയേ ച നരോത്തമായ
ഹംസായ സംയതഗിരേ നിഗമേശ്വരായ ॥ ൪൭ ॥
യം വൈ ന വേദ വിതഥാക്ഷപഥൈര്ഭ്രമദ്ധീഃ
സന്തം സ്വകേഷ്വസുഷു ഹൃദ്യപി ദൃക്പഥേഷു ।
തന്മായയാവൃതമതിഃ സ ഉ ഏവ സാക്ഷാ-
ദാദ്യസ്തവാഖിലഗുരോരുപസാദ്യ വേദമ് ॥ ൪൮ ॥
സന്തം സ്വകേഷ്വസുഷു ഹൃദ്യപി ദൃക്പഥേഷു ।
തന്മായയാവൃതമതിഃ സ ഉ ഏവ സാക്ഷാ-
ദാദ്യസ്തവാഖിലഗുരോരുപസാദ്യ വേദമ് ॥ ൪൮ ॥
യദ്ദര്ശനം നിഗമ ആത്മരഹഃപ്രകാശം
മുഹ്യന്തി യത്ര കവയോഽജപരാ യതന്തഃ ।
തം സര്വവാദവിഷയപ്രതിരൂപശീലം
വന്ദേ മഹാപുരുഷമാത്മനിഗൂഢബോധമ് ॥ ൪൯ ॥
മുഹ്യന്തി യത്ര കവയോഽജപരാ യതന്തഃ ।
തം സര്വവാദവിഷയപ്രതിരൂപശീലം
വന്ദേ മഹാപുരുഷമാത്മനിഗൂഢബോധമ് ॥ ൪൯ ॥