শ্ৰীভগৱানুৱাচ
অথ তে সম্প্ৰৱক্ষ্যামি তত্ত্ৱানাং লক্ষণং পৃথক্ ।
যদ্ৱিদিত্ৱা ৱিমুচ্যেত পুৰুষঃ প্ৰাকৃতৈৰ্গুণৈঃ ॥ ১ ॥
অথ তে সম্প্ৰৱক্ষ্যামি তত্ত্ৱানাং লক্ষণং পৃথক্ ।
যদ্ৱিদিত্ৱা ৱিমুচ্যেত পুৰুষঃ প্ৰাকৃতৈৰ্গুণৈঃ ॥ ১ ॥
জ্ঞানং নিঃশ্ৰেযসাৰ্থায পুৰুষস্যাত্মদৰ্শনম্ ।
যদাহুৰ্ৱৰ্ণযে তত্তে হৃদযগ্ৰন্থিভেদনম্ ॥ ২ ॥
যদাহুৰ্ৱৰ্ণযে তত্তে হৃদযগ্ৰন্থিভেদনম্ ॥ ২ ॥
অনাদিৰাত্মা পুৰুষো নিৰ্গুণঃ প্ৰকৃতেঃ পৰঃ ।
প্ৰত্যগ্ধামা স্ৱযংজ্যোতিৰ্ৱিশ্ৱং যেন সমন্ৱিতম্ ॥ ৩ ॥
প্ৰত্যগ্ধামা স্ৱযংজ্যোতিৰ্ৱিশ্ৱং যেন সমন্ৱিতম্ ॥ ৩ ॥
স এষ প্ৰকৃতিং সূক্ষ্মাং দৈৱীং গুণমযীং ৱিভুঃ ।
যদৃচ্ছযৈৱোপগতামভ্যপদ্যত লীলযা ॥ ৪ ॥
যদৃচ্ছযৈৱোপগতামভ্যপদ্যত লীলযা ॥ ৪ ॥
গুণৈৰ্ৱিচিত্ৰাঃ সৃজতীং সৰূপাঃ প্ৰকৃতিং প্ৰজাঃ ।
ৱিলোক্য মুমুহে সদ্যঃ স ইহ জ্ঞানগূহযা ॥ ৫ ॥
ৱিলোক্য মুমুহে সদ্যঃ স ইহ জ্ঞানগূহযা ॥ ৫ ॥
এৱং পৰাভিধ্যানেন কৰ্তৃত্ৱং প্ৰকৃতেঃ পুমান্ ।
কৰ্মসু ক্ৰিযমাণেষু গুণৈৰাত্মনি মন্যতে ॥ ৬ ॥
কৰ্মসু ক্ৰিযমাণেষু গুণৈৰাত্মনি মন্যতে ॥ ৬ ॥
তদস্য সংসৃতিৰ্বন্ধঃ পাৰতন্ত্ৰ্যং চ তত্কৃতম্ ।
ভৱত্যকৰ্তুৰীশস্য সাক্ষিণো নিৰ্ৱৃতাত্মনঃ ॥ ৭ ॥
ভৱত্যকৰ্তুৰীশস্য সাক্ষিণো নিৰ্ৱৃতাত্মনঃ ॥ ৭ ॥
কাৰ্যকাৰণকৰ্তৃত্ৱে কাৰণং প্ৰকৃতিং ৱিদুঃ ।
ভোক্তৃত্ৱে সুখদুঃখানাং পুৰুষং প্ৰকৃতেঃ পৰম্ ॥ ৮ ॥
ভোক্তৃত্ৱে সুখদুঃখানাং পুৰুষং প্ৰকৃতেঃ পৰম্ ॥ ৮ ॥
দেৱহূতিৰুৱাচ
প্ৰকৃতেঃ পুৰুষস্যাপি লক্ষণং পুৰুষোত্তম ।
ব্ৰূহি কাৰণযোৰস্য সদসচ্চ যদাত্মকম্ ॥ ৯ ॥
প্ৰকৃতেঃ পুৰুষস্যাপি লক্ষণং পুৰুষোত্তম ।
ব্ৰূহি কাৰণযোৰস্য সদসচ্চ যদাত্মকম্ ॥ ৯ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
যত্তত্ত্ৰিগুণমৱ্যক্তং নিত্যং সদসদাত্মকম্ ।
প্ৰধানং প্ৰকৃতিং প্ৰাহুৰৱিশেষং ৱিশেষৱত্ ॥ ১০ ॥
যত্তত্ত্ৰিগুণমৱ্যক্তং নিত্যং সদসদাত্মকম্ ।
প্ৰধানং প্ৰকৃতিং প্ৰাহুৰৱিশেষং ৱিশেষৱত্ ॥ ১০ ॥
পঞ্চভিঃ পঞ্চভিৰ্ব্ৰহ্ম চতুৰ্ভিৰ্দশভিস্তথা ।
এতচ্চতুৰ্ৱিংশতিকং গণং প্ৰাধানিকং ৱিদুঃ ॥ ১১ ॥
এতচ্চতুৰ্ৱিংশতিকং গণং প্ৰাধানিকং ৱিদুঃ ॥ ১১ ॥
মহাভূতানি পঞ্চৈৱ ভূৰাপোঽগ্নিৰ্মৰুন্নভঃ ।
তন্মাত্ৰাণি চ তাৱন্তি গন্ধাদীনি মতানি মে ॥ ১২ ॥
তন্মাত্ৰাণি চ তাৱন্তি গন্ধাদীনি মতানি মে ॥ ১২ ॥
ইন্দ্ৰিযাণি দশ শ্ৰোত্ৰং ত্ৱগ্দৃগ্ৰসননাসিকাঃ ।
ৱাক্কৰৌ চৰণৌ মেঢ্ৰং পাযুৰ্দশম উচ্যতে ॥ ১৩ ॥
ৱাক্কৰৌ চৰণৌ মেঢ্ৰং পাযুৰ্দশম উচ্যতে ॥ ১৩ ॥
মনো বুদ্ধিৰহঙ্কাৰশ্চিত্তমিত্যন্তৰাত্মকম্ ।
চতুৰ্ধা লক্ষ্যতে ভেদো ৱৃত্ত্যা লক্ষণৰূপযা ॥ ১৪ ॥
চতুৰ্ধা লক্ষ্যতে ভেদো ৱৃত্ত্যা লক্ষণৰূপযা ॥ ১৪ ॥
এতাৱানেৱ সঙ্খ্যাতো ব্ৰহ্মণঃ সগুণস্য হ ।
সন্নিৱেশো মযা প্ৰোক্তো যঃ কালঃ পঞ্চৱিংশকঃ ॥ ১৫ ॥
সন্নিৱেশো মযা প্ৰোক্তো যঃ কালঃ পঞ্চৱিংশকঃ ॥ ১৫ ॥
প্ৰভাৱং পৌৰুষং প্ৰাহুঃ কালমেকে যতো ভযম্ ।
অহঙ্কাৰৱিমূঢস্য কৰ্তুঃ প্ৰকৃতিমীযুষঃ ॥ ১৬ ॥
অহঙ্কাৰৱিমূঢস্য কৰ্তুঃ প্ৰকৃতিমীযুষঃ ॥ ১৬ ॥
প্ৰকৃতেৰ্গুণসাম্যস্য নিৰ্ৱিশেষস্য মানৱি ।
চেষ্টা যতঃ স ভগৱান্কাল ইত্যুপলক্ষিতঃ ॥ ১৭ ॥
চেষ্টা যতঃ স ভগৱান্কাল ইত্যুপলক্ষিতঃ ॥ ১৭ ॥
অন্তঃ পুৰুষৰূপেণ কালৰূপেণ যো বহিঃ ।
সমন্ৱেত্যেষ সত্ত্ৱানাং ভগৱানাত্মমাযযা ॥ ১৮ ॥
সমন্ৱেত্যেষ সত্ত্ৱানাং ভগৱানাত্মমাযযা ॥ ১৮ ॥
দৈৱাত্ক্ষুভিতধৰ্মিণ্যাং স্ৱস্যাং যোনৌ পৰঃ পুমান্ ।
আধত্ত ৱীৰ্যং সাসূত মহত্তত্ত্ৱং হিৰণ্মযম্ ॥ ১৯ ॥
আধত্ত ৱীৰ্যং সাসূত মহত্তত্ত্ৱং হিৰণ্মযম্ ॥ ১৯ ॥
ৱিশ্ৱমাত্মগতং ৱ্যঞ্জন্কূটস্থো জগদঙ্কুৰঃ ।
স্ৱতেজসাপিবত্তীৱ্ৰমাত্মপ্ৰস্ৱাপনং তমঃ ॥ ২০ ॥
স্ৱতেজসাপিবত্তীৱ্ৰমাত্মপ্ৰস্ৱাপনং তমঃ ॥ ২০ ॥
যত্তত্সত্ত্ৱগুণং স্ৱচ্ছং শান্তং ভগৱতঃ পদম্ ।
যদাহুৰ্ৱাসুদেৱাখ্যং চিত্তং তন্মহদাত্মকম্ ॥ ২১ ॥
যদাহুৰ্ৱাসুদেৱাখ্যং চিত্তং তন্মহদাত্মকম্ ॥ ২১ ॥
স্ৱচ্ছত্ৱমৱিকাৰিত্ৱং শান্তত্ৱমিতি চেতসঃ ।
ৱৃত্তিভিৰ্লক্ষণং প্ৰোক্তং যথাপাং প্ৰকৃতিঃ পৰা ॥ ২২ ॥
ৱৃত্তিভিৰ্লক্ষণং প্ৰোক্তং যথাপাং প্ৰকৃতিঃ পৰা ॥ ২২ ॥
মহত্তত্ত্ৱাদ্ৱিকুৰ্ৱাণাদ্ভগৱদ্ৱীৰ্যসম্ভৱাত্ ।
ক্ৰিযাশক্তিৰহঙ্কাৰস্ত্ৰিৱিধঃ সমপদ্যত ॥ ২৩ ॥
ক্ৰিযাশক্তিৰহঙ্কাৰস্ত্ৰিৱিধঃ সমপদ্যত ॥ ২৩ ॥
ৱৈকাৰিকস্তৈজসশ্চ তামসশ্চ যতো ভৱঃ ।
মনসশ্চেন্দ্ৰিযাণাং চ ভূতানাং মহতামপি ॥ ২৪ ॥
মনসশ্চেন্দ্ৰিযাণাং চ ভূতানাং মহতামপি ॥ ২৪ ॥
সহস্ৰশিৰসং সাক্ষাদ্যমনন্তং প্ৰচক্ষতে ।
সঙ্কৰ্ষণাখ্যং পুৰুষং ভূতেন্দ্ৰিযমনোমযম্ ॥ ২৫ ॥
সঙ্কৰ্ষণাখ্যং পুৰুষং ভূতেন্দ্ৰিযমনোমযম্ ॥ ২৫ ॥
কৰ্তৃত্ৱং কৰণত্ৱং চ কাৰ্যত্ৱং চেতি লক্ষণম্ ।
শান্তঘোৰৱিমূঢত্ৱমিতি ৱা স্যাদহঙ্কৃতেঃ ॥ ২৬ ॥
শান্তঘোৰৱিমূঢত্ৱমিতি ৱা স্যাদহঙ্কৃতেঃ ॥ ২৬ ॥
ৱৈকাৰিকাদ্ৱিকুৰ্ৱাণান্মনস্তত্ত্ৱমজাযত ।
যত্সঙ্কল্পৱিকল্পাভ্যাং ৱৰ্ততে কামসম্ভৱঃ ॥ ২৭ ॥
যত্সঙ্কল্পৱিকল্পাভ্যাং ৱৰ্ততে কামসম্ভৱঃ ॥ ২৭ ॥
যদ্ৱিদুৰ্হ্যনিৰুদ্ধাখ্যং হৃষীকাণামধীশ্ৱৰম্ ।
শাৰদেন্দীৱৰশ্যামং সংৰাধ্যং যোগিভিঃ শনৈঃ ॥ ২৮ ॥
শাৰদেন্দীৱৰশ্যামং সংৰাধ্যং যোগিভিঃ শনৈঃ ॥ ২৮ ॥
তৈজসাত্তু ৱিকুৰ্ৱাণাদ্ বুদ্ধিতত্ত্ৱমভূত্সতি ।
দ্ৰৱ্যস্ফুৰণৱিজ্ঞানমিন্দ্ৰিযাণামনুগ্ৰহঃ ॥ ২৯ ॥
দ্ৰৱ্যস্ফুৰণৱিজ্ঞানমিন্দ্ৰিযাণামনুগ্ৰহঃ ॥ ২৯ ॥
সংশযোঽথ ৱিপৰ্যাসো নিশ্চযঃ স্মৃতিৰেৱ চ ।
স্ৱাপ ইত্যুচ্যতে বুদ্ধেৰ্লক্ষণং ৱৃত্তিতঃ পৃথক্ ॥ ৩০ ॥
স্ৱাপ ইত্যুচ্যতে বুদ্ধেৰ্লক্ষণং ৱৃত্তিতঃ পৃথক্ ॥ ৩০ ॥
তৈজসানীন্দ্ৰিযাণ্যেৱ ক্ৰিযাজ্ঞানৱিভাগশঃ ।
প্ৰাণস্য হি ক্ৰিযাশক্তিৰ্বুদ্ধেৰ্ৱিজ্ঞানশক্তিতা ॥ ৩১ ॥
প্ৰাণস্য হি ক্ৰিযাশক্তিৰ্বুদ্ধেৰ্ৱিজ্ঞানশক্তিতা ॥ ৩১ ॥
তামসাচ্চ ৱিকুৰ্ৱাণাদ্ভগৱদ্ৱীৰ্যচোদিতাত্ ।
শব্দমাত্ৰমভূত্তস্মান্নভঃ শ্ৰোত্ৰং তু শব্দগম্ ॥ ৩২ ॥
শব্দমাত্ৰমভূত্তস্মান্নভঃ শ্ৰোত্ৰং তু শব্দগম্ ॥ ৩২ ॥
অৰ্থাশ্ৰযত্ৱং শব্দস্য দ্ৰষ্টুৰ্লিঙ্গত্ৱমেৱ চ ।
তন্মাত্ৰত্ৱং চ নভসো লক্ষণং কৱযো ৱিদুঃ ॥ ৩৩ ॥
তন্মাত্ৰত্ৱং চ নভসো লক্ষণং কৱযো ৱিদুঃ ॥ ৩৩ ॥
ভূতানাং ছিদ্ৰদাতৃত্ৱং বহিৰন্তৰমেৱ চ ।
প্ৰাণেন্দ্ৰিযাত্মধিষ্ণ্যত্ৱং নভসো ৱৃত্তিলক্ষণম্ ॥ ৩৪ ॥
প্ৰাণেন্দ্ৰিযাত্মধিষ্ণ্যত্ৱং নভসো ৱৃত্তিলক্ষণম্ ॥ ৩৪ ॥
নভসঃ শব্দতন্মাত্ৰাত্কালগত্যা ৱিকুৰ্ৱতঃ ।
স্পৰ্শোঽভৱত্ততো ৱাযুস্ত্ৱক্স্পৰ্শস্য চ সংগ্ৰহঃ ॥ ৩৫ ॥
স্পৰ্শোঽভৱত্ততো ৱাযুস্ত্ৱক্স্পৰ্শস্য চ সংগ্ৰহঃ ॥ ৩৫ ॥
মৃদুত্ৱং কঠিনত্ৱং চ শৈত্যমুষ্ণত্ৱমেৱ চ ।
এতত্স্পৰ্শস্য স্পৰ্শত্ৱং তন্মাত্ৰত্ৱং নভস্ৱতঃ ॥ ৩৬ ॥
এতত্স্পৰ্শস্য স্পৰ্শত্ৱং তন্মাত্ৰত্ৱং নভস্ৱতঃ ॥ ৩৬ ॥
চালনং ৱ্যূহনং প্ৰাপ্তিৰ্নেতৃত্ৱং দ্ৰৱ্যশব্দযোঃ ।
সৰ্ৱেন্দ্ৰিযাণামাত্মত্ৱং ৱাযোঃ কৰ্মাভিলক্ষণম্ ॥ ৩৭ ॥
সৰ্ৱেন্দ্ৰিযাণামাত্মত্ৱং ৱাযোঃ কৰ্মাভিলক্ষণম্ ॥ ৩৭ ॥
ৱাযোশ্চ স্পৰ্শতন্মাত্ৰাদ্ৰূপং দৈৱেৰিতাদভূত্ ।
সমুত্থিতং ততস্তেজশ্চক্ষূ ৰূপোপলম্ভনম্ ॥ ৩৮ ॥
সমুত্থিতং ততস্তেজশ্চক্ষূ ৰূপোপলম্ভনম্ ॥ ৩৮ ॥
দ্ৰৱ্যাকৃতিত্ৱং গুণতা ৱ্যক্তিসংস্থাত্ৱমেৱ চ ।
তেজস্ত্ৱং তেজসঃ সাধ্ৱি ৰূপমাত্ৰস্য ৱৃত্তযঃ ॥ ৩৯ ॥
তেজস্ত্ৱং তেজসঃ সাধ্ৱি ৰূপমাত্ৰস্য ৱৃত্তযঃ ॥ ৩৯ ॥
দ্যোতনং পচনং পানমদনং হিমমৰ্দনম্ ।
তেজসো ৱৃত্তযস্ত্ৱেতাঃ শোষণং ক্ষুত্তৃডেৱ চ ॥ ৪০ ॥
তেজসো ৱৃত্তযস্ত্ৱেতাঃ শোষণং ক্ষুত্তৃডেৱ চ ॥ ৪০ ॥
ৰূপমাত্ৰাদ্ৱিকুৰ্ৱাণাত্তেজসো দৈৱচোদিতাত্ ।
ৰসমাত্ৰমভূত্তস্মাদম্ভো জিহ্ৱা ৰসগ্ৰহঃ ॥ ৪১ ॥
ৰসমাত্ৰমভূত্তস্মাদম্ভো জিহ্ৱা ৰসগ্ৰহঃ ॥ ৪১ ॥
কষাযো মধুৰস্তিক্তঃ কট্ৱম্ল ইতি নৈকধা ।
ভৌতিকানাং ৱিকাৰেণ ৰস একো ৱিভিদ্যতে ॥ ৪২ ॥
ভৌতিকানাং ৱিকাৰেণ ৰস একো ৱিভিদ্যতে ॥ ৪২ ॥
ক্লেদনং পিণ্ডনং তৃপ্তিঃ প্ৰাণনাপ্যাযনোন্দনম্ ।
তাপাপনোদো ভূযস্ত্ৱমম্ভসো ৱৃত্তযস্ত্ৱিমাঃ ॥ ৪৩ ॥
তাপাপনোদো ভূযস্ত্ৱমম্ভসো ৱৃত্তযস্ত্ৱিমাঃ ॥ ৪৩ ॥
ৰসমাত্ৰাদ্ৱিকুৰ্ৱাণাদম্ভসো দৈৱচোদিতাত্ ।
গন্ধমাত্ৰমভূত্তস্মাত্পৃথ্ৱী ঘ্ৰাণস্তু গন্ধগঃ ॥ ৪৪ ॥
গন্ধমাত্ৰমভূত্তস্মাত্পৃথ্ৱী ঘ্ৰাণস্তু গন্ধগঃ ॥ ৪৪ ॥
কৰম্ভপূতিসৌৰভ্যশান্তোগ্ৰাম্লাদিভিঃ পৃথক্ ।
দ্ৰৱ্যাৱযৱৱৈষম্যাদ্গন্ধ একো ৱিভিদ্যতে ॥ ৪৫ ॥
দ্ৰৱ্যাৱযৱৱৈষম্যাদ্গন্ধ একো ৱিভিদ্যতে ॥ ৪৫ ॥
ভাৱনং ব্ৰহ্মণঃ স্থানং ধাৰণং সদ্ৱিশেষণম্ ।
সৰ্ৱসত্ত্ৱগুণোদ্ভেদঃ পৃথিৱীৱৃত্তিলক্ষণম্ ॥ ৪৬ ॥
সৰ্ৱসত্ত্ৱগুণোদ্ভেদঃ পৃথিৱীৱৃত্তিলক্ষণম্ ॥ ৪৬ ॥
নভোগুণৱিশেষোঽৰ্থো যস্য তচ্ছ্ৰোত্ৰমুচ্যতে ।
ৱাযোৰ্গুণৱিশেষোঽৰ্থো যস্য তত্স্পৰ্শনং ৱিদুঃ ॥ ৪৭ ॥
ৱাযোৰ্গুণৱিশেষোঽৰ্থো যস্য তত্স্পৰ্শনং ৱিদুঃ ॥ ৪৭ ॥
তেজোগুণৱিশেষোঽৰ্থো যস্য তচ্চক্ষুৰুচ্যতে ।
অম্ভোগুণৱিশেষোঽৰ্থো যস্য তদ্ৰসনং ৱিদুঃ ।
ভূমেৰ্গুণৱিশেষোঽৰ্থো যস্য স ঘ্ৰাণ উচ্যতে ॥ ৪৮ ॥
অম্ভোগুণৱিশেষোঽৰ্থো যস্য তদ্ৰসনং ৱিদুঃ ।
ভূমেৰ্গুণৱিশেষোঽৰ্থো যস্য স ঘ্ৰাণ উচ্যতে ॥ ৪৮ ॥
পৰস্য দৃশ্যতে ধৰ্মো হ্যপৰস্মিন্সমন্ৱযাত্ ।
অতো ৱিশেষো ভাৱানাং ভূমাৱেৱোপলক্ষ্যতে ॥ ৪৯ ॥
অতো ৱিশেষো ভাৱানাং ভূমাৱেৱোপলক্ষ্যতে ॥ ৪৯ ॥
এতান্যসংহত্য যদা মহদাদীনি সপ্ত ৱৈ ।
কালকৰ্মগুণোপেতো জগদাদিৰুপাৱিশত্ ॥ ৫০ ॥
কালকৰ্মগুণোপেতো জগদাদিৰুপাৱিশত্ ॥ ৫০ ॥
ততস্তেনানুৱিদ্ধেভ্যো যুক্তেভ্যোঽণ্ডমচেতনম্ ।
উত্থিতং পুৰুষো যস্মাদুদতিষ্ঠদসৌ ৱিৰাট্ ॥ ৫১ ॥
উত্থিতং পুৰুষো যস্মাদুদতিষ্ঠদসৌ ৱিৰাট্ ॥ ৫১ ॥
এতদণ্ডং ৱিশেষাখ্যং ক্ৰমৱৃদ্ধৈৰ্দশোত্তৰৈঃ ।
তোযাদিভিঃ পৰিৱৃতং প্ৰধানেনাৱৃতৈৰ্বহিঃ ।
যত্ৰ লোকৱিতানোঽযং ৰূপং ভগৱতো হৰেঃ ॥ ৫২ ॥
তোযাদিভিঃ পৰিৱৃতং প্ৰধানেনাৱৃতৈৰ্বহিঃ ।
যত্ৰ লোকৱিতানোঽযং ৰূপং ভগৱতো হৰেঃ ॥ ৫২ ॥
হিৰণ্মযাদণ্ডকোশাদুত্থায সলিলেশযাত্ ।
তমাৱিশ্য মহাদেৱো বহুধা নিৰ্বিভেদ খম্ ॥ ৫৩ ॥
তমাৱিশ্য মহাদেৱো বহুধা নিৰ্বিভেদ খম্ ॥ ৫৩ ॥
নিৰভিদ্যতাস্য প্ৰথমং মুখং ৱাণী ততোঽভৱত্ ।
ৱাণ্যা ৱহ্নিৰথো নাসে প্ৰাণোতো ঘ্ৰাণ এতযোঃ ॥ ৫৪ ॥
ৱাণ্যা ৱহ্নিৰথো নাসে প্ৰাণোতো ঘ্ৰাণ এতযোঃ ॥ ৫৪ ॥
ঘ্ৰাণাদ্ৱাযুৰভিদ্যেতামক্ষিণী চক্ষুৰেতযোঃ ।
তস্মাত্সূৰ্যো ন্যভিদ্যেতাং কৰ্ণৌ শ্ৰোত্ৰং ততো দিশঃ ॥ ৫৫ ॥
তস্মাত্সূৰ্যো ন্যভিদ্যেতাং কৰ্ণৌ শ্ৰোত্ৰং ততো দিশঃ ॥ ৫৫ ॥
নিৰ্বিভেদ ৱিৰাজস্ত্ৱগ্ৰোমশ্মশ্ৰৱাদযস্ততঃ ।
তত ওষধযশ্চাসন্ শিশ্নং নিৰ্বিভিদে ততঃ ॥ ৫৬ ॥
তত ওষধযশ্চাসন্ শিশ্নং নিৰ্বিভিদে ততঃ ॥ ৫৬ ॥
ৰেতস্তস্মাদাপ আসন্নিৰভিদ্যত ৱৈ গুদম্ ।
গুদাদপানোঽপানাচ্চ মৃত্যুৰ্লোকভযঙ্কৰঃ ॥ ৫৭ ॥
গুদাদপানোঽপানাচ্চ মৃত্যুৰ্লোকভযঙ্কৰঃ ॥ ৫৭ ॥
হস্তৌ চ নিৰভিদ্যেতাং বলং তাভ্যাং ততঃ স্ৱৰাট্ ।
পাদৌ চ নিৰভিদ্যেতাং গতিস্তাভ্যাং ততো হৰিঃ ॥ ৫৮ ॥
পাদৌ চ নিৰভিদ্যেতাং গতিস্তাভ্যাং ততো হৰিঃ ॥ ৫৮ ॥
নাড্যোঽস্য নিৰভিদ্যন্ত তাভ্যো লোহিতমাভৃতম্ ।
নদ্যস্ততঃ সমভৱন্নুদৰং নিৰভিদ্যত ॥ ৫৯ ॥
নদ্যস্ততঃ সমভৱন্নুদৰং নিৰভিদ্যত ॥ ৫৯ ॥
ক্ষুত্পিপাসে ততঃ স্যাতাং সমুদ্ৰস্ত্ৱেতযোৰভূত্ ।
অথাস্য হৃদযং ভিন্নং হৃদযান্মন উত্থিতম্ ॥ ৬০ ॥
অথাস্য হৃদযং ভিন্নং হৃদযান্মন উত্থিতম্ ॥ ৬০ ॥
মনসশ্চন্দ্ৰমা জাতো বুদ্ধিৰ্বুদ্ধেৰ্গিৰাং পতিঃ ।
অহঙ্কাৰস্ততো ৰুদ্ৰশ্চিত্তং চৈত্যস্ততোঽভৱত্ ॥ ৬১ ॥
অহঙ্কাৰস্ততো ৰুদ্ৰশ্চিত্তং চৈত্যস্ততোঽভৱত্ ॥ ৬১ ॥
এতে হ্যভ্যুত্থিতা দেৱা নৈৱাস্যোত্থাপনেঽশকন্ ।
পুনৰাৱিৱিশুঃ খানি তমুত্থাপযিতুং ক্ৰমাত্ ॥ ৬২ ॥
পুনৰাৱিৱিশুঃ খানি তমুত্থাপযিতুং ক্ৰমাত্ ॥ ৬২ ॥
ৱহ্নিৰ্ৱাচা মুখং ভেজে নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ।
ঘ্ৰাণেন নাসিকে ৱাযুৰ্নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৩ ॥
ঘ্ৰাণেন নাসিকে ৱাযুৰ্নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৩ ॥
অক্ষিণী চক্ষুষাদিত্যো নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ।
শ্ৰোত্ৰেণ কৰ্ণৌ চ দিশো নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৪ ॥
শ্ৰোত্ৰেণ কৰ্ণৌ চ দিশো নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৪ ॥
ত্ৱচং ৰোমভিৰোষধ্যো নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ।
ৰেতসা শিশ্নমাপস্তু নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৫ ॥
ৰেতসা শিশ্নমাপস্তু নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৫ ॥
গুদং মৃত্যুৰপানেন নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ।
হস্তাৱিন্দ্ৰো বলেনৈৱ নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৬ ॥
হস্তাৱিন্দ্ৰো বলেনৈৱ নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৬ ॥
ৱিষ্ণুৰ্গত্যৈৱ চৰণৌ নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ।
নাডীৰ্নদ্যো লোহিতেন নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৭ ॥
নাডীৰ্নদ্যো লোহিতেন নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৭ ॥
ক্ষুত্তৃড্ভ্যামুদৰং সিন্ধুৰ্নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ।
হৃদযং মনসা চন্দ্ৰো নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৮ ॥
হৃদযং মনসা চন্দ্ৰো নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৮ ॥
বুদ্ধ্যা ব্ৰহ্মাপি হৃদযং নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ।
ৰুদ্ৰোঽভিমত্যা হৃদযং নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৯ ॥
ৰুদ্ৰোঽভিমত্যা হৃদযং নোদতিষ্ঠত্তদা ৱিৰাট্ ॥ ৬৯ ॥
চিত্তেন হৃদযং চৈত্যঃ ক্ষেত্ৰজ্ঞঃ প্ৰাৱিশদ্যদা ।
ৱিৰাট্ তদৈৱ পুৰুষঃ সলিলাদুদতিষ্ঠত ॥ ৭০ ॥
ৱিৰাট্ তদৈৱ পুৰুষঃ সলিলাদুদতিষ্ঠত ॥ ৭০ ॥
যথা প্ৰসুপ্তং পুৰুষং প্ৰাণেন্দ্ৰিযমনোধিযঃ ।
প্ৰভৱন্তি ৱিনা যেন নোত্থাপযিতুমোজসা ॥ ৭১ ॥
প্ৰভৱন্তি ৱিনা যেন নোত্থাপযিতুমোজসা ॥ ৭১ ॥
তমস্মিন্প্ৰত্যগাত্মানং ধিযা যোগপ্ৰৱৃত্তযা ।
ভক্ত্যা ৱিৰক্ত্যা জ্ঞানেন ৱিৱিচ্যাত্মনি চিন্তযেত্ ॥ ৭২ ॥
ভক্ত্যা ৱিৰক্ত্যা জ্ঞানেন ৱিৱিচ্যাত্মনি চিন্তযেত্ ॥ ৭২ ॥