శ్రీభగవానువాచ
అథ తే సమ్ప్రవక్ష్యామి తత్త్వానాం లక్షణం పృథక్ ।
యద్విదిత్వా విముచ్యేత పురుషః ప్రాకృతైర్గుణైః ॥ ౧ ॥
అథ తే సమ్ప్రవక్ష్యామి తత్త్వానాం లక్షణం పృథక్ ।
యద్విదిత్వా విముచ్యేత పురుషః ప్రాకృతైర్గుణైః ॥ ౧ ॥
జ్ఞానం నిఃశ్రేయసార్థాయ పురుషస్యాత్మదర్శనమ్ ।
యదాహుర్వర్ణయే తత్తే హృదయగ్రన్థిభేదనమ్ ॥ ౨ ॥
యదాహుర్వర్ణయే తత్తే హృదయగ్రన్థిభేదనమ్ ॥ ౨ ॥
అనాదిరాత్మా పురుషో నిర్గుణః ప్రకృతేః పరః ।
ప్రత్యగ్ధామా స్వయంజ్యోతిర్విశ్వం యేన సమన్వితమ్ ॥ ౩ ॥
ప్రత్యగ్ధామా స్వయంజ్యోతిర్విశ్వం యేన సమన్వితమ్ ॥ ౩ ॥
స ఏష ప్రకృతిం సూక్ష్మాం దైవీం గుణమయీం విభుః ।
యదృచ్ఛయైవోపగతామభ్యపద్యత లీలయా ॥ ౪ ॥
యదృచ్ఛయైవోపగతామభ్యపద్యత లీలయా ॥ ౪ ॥
గుణైర్విచిత్రాః సృజతీం సరూపాః ప్రకృతిం ప్రజాః ।
విలోక్య ముముహే సద్యః స ఇహ జ్ఞానగూహయా ॥ ౫ ॥
విలోక్య ముముహే సద్యః స ఇహ జ్ఞానగూహయా ॥ ౫ ॥
ఏవం పరాభిధ్యానేన కర్తృత్వం ప్రకృతేః పుమాన్ ।
కర్మసు క్రియమాణేషు గుణైరాత్మని మన్యతే ॥ ౬ ॥
కర్మసు క్రియమాణేషు గుణైరాత్మని మన్యతే ॥ ౬ ॥
తదస్య సంసృతిర్బన్ధః పారతన్త్ర్యం చ తత్కృతమ్ ।
భవత్యకర్తురీశస్య సాక్షిణో నిర్వృతాత్మనః ॥ ౭ ॥
భవత్యకర్తురీశస్య సాక్షిణో నిర్వృతాత్మనః ॥ ౭ ॥
కార్యకారణకర్తృత్వే కారణం ప్రకృతిం విదుః ।
భోక్తృత్వే సుఖదుఃఖానాం పురుషం ప్రకృతేః పరమ్ ॥ ౮ ॥
భోక్తృత్వే సుఖదుఃఖానాం పురుషం ప్రకృతేః పరమ్ ॥ ౮ ॥
దేవహూతిరువాచ
ప్రకృతేః పురుషస్యాపి లక్షణం పురుషోత్తమ ।
బ్రూహి కారణయోరస్య సదసచ్చ యదాత్మకమ్ ॥ ౯ ॥
ప్రకృతేః పురుషస్యాపి లక్షణం పురుషోత్తమ ।
బ్రూహి కారణయోరస్య సదసచ్చ యదాత్మకమ్ ॥ ౯ ॥
శ్రీభగవానువాచ
యత్తత్త్రిగుణమవ్యక్తం నిత్యం సదసదాత్మకమ్ ।
ప్రధానం ప్రకృతిం ప్రాహురవిశేషం విశేషవత్ ॥ ౧౦ ॥
యత్తత్త్రిగుణమవ్యక్తం నిత్యం సదసదాత్మకమ్ ।
ప్రధానం ప్రకృతిం ప్రాహురవిశేషం విశేషవత్ ॥ ౧౦ ॥
పఞ్చభిః పఞ్చభిర్బ్రహ్మ చతుర్భిర్దశభిస్తథా ।
ఏతచ్చతుర్వింశతికం గణం ప్రాధానికం విదుః ॥ ౧౧ ॥
ఏతచ్చతుర్వింశతికం గణం ప్రాధానికం విదుః ॥ ౧౧ ॥
మహాభూతాని పఞ్చైవ భూరాపోఽగ్నిర్మరున్నభః ।
తన్మాత్రాణి చ తావన్తి గన్ధాదీని మతాని మే ॥ ౧౨ ॥
తన్మాత్రాణి చ తావన్తి గన్ధాదీని మతాని మే ॥ ౧౨ ॥
ఇన్ద్రియాణి దశ శ్రోత్రం త్వగ్దృగ్రసననాసికాః ।
వాక్కరౌ చరణౌ మేఢ్రం పాయుర్దశమ ఉచ్యతే ॥ ౧౩ ॥
వాక్కరౌ చరణౌ మేఢ్రం పాయుర్దశమ ఉచ్యతే ॥ ౧౩ ॥
మనో బుద్ధిరహఙ్కారశ్చిత్తమిత్యన్తరాత్మకమ్ ।
చతుర్ధా లక్ష్యతే భేదో వృత్త్యా లక్షణరూపయా ॥ ౧౪ ॥
చతుర్ధా లక్ష్యతే భేదో వృత్త్యా లక్షణరూపయా ॥ ౧౪ ॥
ఏతావానేవ సఙ్ఖ్యాతో బ్రహ్మణః సగుణస్య హ ।
సన్నివేశో మయా ప్రోక్తో యః కాలః పఞ్చవింశకః ॥ ౧౫ ॥
సన్నివేశో మయా ప్రోక్తో యః కాలః పఞ్చవింశకః ॥ ౧౫ ॥
ప్రభావం పౌరుషం ప్రాహుః కాలమేకే యతో భయమ్ ।
అహఙ్కారవిమూఢస్య కర్తుః ప్రకృతిమీయుషః ॥ ౧౬ ॥
అహఙ్కారవిమూఢస్య కర్తుః ప్రకృతిమీయుషః ॥ ౧౬ ॥
ప్రకృతేర్గుణసామ్యస్య నిర్విశేషస్య మానవి ।
చేష్టా యతః స భగవాన్కాల ఇత్యుపలక్షితః ॥ ౧౭ ॥
చేష్టా యతః స భగవాన్కాల ఇత్యుపలక్షితః ॥ ౧౭ ॥
అన్తః పురుషరూపేణ కాలరూపేణ యో బహిః ।
సమన్వేత్యేష సత్త్వానాం భగవానాత్మమాయయా ॥ ౧౮ ॥
సమన్వేత్యేష సత్త్వానాం భగవానాత్మమాయయా ॥ ౧౮ ॥
దైవాత్క్షుభితధర్మిణ్యాం స్వస్యాం యోనౌ పరః పుమాన్ ।
ఆధత్త వీర్యం సాసూత మహత్తత్త్వం హిరణ్మయమ్ ॥ ౧౯ ॥
ఆధత్త వీర్యం సాసూత మహత్తత్త్వం హిరణ్మయమ్ ॥ ౧౯ ॥
విశ్వమాత్మగతం వ్యఞ్జన్కూటస్థో జగదఙ్కురః ।
స్వతేజసాపిబత్తీవ్రమాత్మప్రస్వాపనం తమః ॥ ౨౦ ॥
స్వతేజసాపిబత్తీవ్రమాత్మప్రస్వాపనం తమః ॥ ౨౦ ॥
యత్తత్సత్త్వగుణం స్వచ్ఛం శాన్తం భగవతః పదమ్ ।
యదాహుర్వాసుదేవాఖ్యం చిత్తం తన్మహదాత్మకమ్ ॥ ౨౧ ॥
యదాహుర్వాసుదేవాఖ్యం చిత్తం తన్మహదాత్మకమ్ ॥ ౨౧ ॥
స్వచ్ఛత్వమవికారిత్వం శాన్తత్వమితి చేతసః ।
వృత్తిభిర్లక్షణం ప్రోక్తం యథాపాం ప్రకృతిః పరా ॥ ౨౨ ॥
వృత్తిభిర్లక్షణం ప్రోక్తం యథాపాం ప్రకృతిః పరా ॥ ౨౨ ॥
మహత్తత్త్వాద్వికుర్వాణాద్భగవద్వీర్యసమ్భవాత్ ।
క్రియాశక్తిరహఙ్కారస్త్రివిధః సమపద్యత ॥ ౨౩ ॥
క్రియాశక్తిరహఙ్కారస్త్రివిధః సమపద్యత ॥ ౨౩ ॥
వైకారికస్తైజసశ్చ తామసశ్చ యతో భవః ।
మనసశ్చేన్ద్రియాణాం చ భూతానాం మహతామపి ॥ ౨౪ ॥
మనసశ్చేన్ద్రియాణాం చ భూతానాం మహతామపి ॥ ౨౪ ॥
సహస్రశిరసం సాక్షాద్యమనన్తం ప్రచక్షతే ।
సఙ్కర్షణాఖ్యం పురుషం భూతేన్ద్రియమనోమయమ్ ॥ ౨౫ ॥
సఙ్కర్షణాఖ్యం పురుషం భూతేన్ద్రియమనోమయమ్ ॥ ౨౫ ॥
కర్తృత్వం కరణత్వం చ కార్యత్వం చేతి లక్షణమ్ ।
శాన్తఘోరవిమూఢత్వమితి వా స్యాదహఙ్కృతేః ॥ ౨౬ ॥
శాన్తఘోరవిమూఢత్వమితి వా స్యాదహఙ్కృతేః ॥ ౨౬ ॥
వైకారికాద్వికుర్వాణాన్మనస్తత్త్వమజాయత ।
యత్సఙ్కల్పవికల్పాభ్యాం వర్తతే కామసమ్భవః ॥ ౨౭ ॥
యత్సఙ్కల్పవికల్పాభ్యాం వర్తతే కామసమ్భవః ॥ ౨౭ ॥
యద్విదుర్హ్యనిరుద్ధాఖ్యం హృషీకాణామధీశ్వరమ్ ।
శారదేన్దీవరశ్యామం సంరాధ్యం యోగిభిః శనైః ॥ ౨౮ ॥
శారదేన్దీవరశ్యామం సంరాధ్యం యోగిభిః శనైః ॥ ౨౮ ॥
తైజసాత్తు వికుర్వాణాద్ బుద్ధితత్త్వమభూత్సతి ।
ద్రవ్యస్ఫురణవిజ్ఞానమిన్ద్రియాణామనుగ్రహః ॥ ౨౯ ॥
ద్రవ్యస్ఫురణవిజ్ఞానమిన్ద్రియాణామనుగ్రహః ॥ ౨౯ ॥
సంశయోఽథ విపర్యాసో నిశ్చయః స్మృతిరేవ చ ।
స్వాప ఇత్యుచ్యతే బుద్ధేర్లక్షణం వృత్తితః పృథక్ ॥ ౩౦ ॥
స్వాప ఇత్యుచ్యతే బుద్ధేర్లక్షణం వృత్తితః పృథక్ ॥ ౩౦ ॥
తైజసానీన్ద్రియాణ్యేవ క్రియాజ్ఞానవిభాగశః ।
ప్రాణస్య హి క్రియాశక్తిర్బుద్ధేర్విజ్ఞానశక్తితా ॥ ౩౧ ॥
ప్రాణస్య హి క్రియాశక్తిర్బుద్ధేర్విజ్ఞానశక్తితా ॥ ౩౧ ॥
తామసాచ్చ వికుర్వాణాద్భగవద్వీర్యచోదితాత్ ।
శబ్దమాత్రమభూత్తస్మాన్నభః శ్రోత్రం తు శబ్దగమ్ ॥ ౩౨ ॥
శబ్దమాత్రమభూత్తస్మాన్నభః శ్రోత్రం తు శబ్దగమ్ ॥ ౩౨ ॥
అర్థాశ్రయత్వం శబ్దస్య ద్రష్టుర్లిఙ్గత్వమేవ చ ।
తన్మాత్రత్వం చ నభసో లక్షణం కవయో విదుః ॥ ౩౩ ॥
తన్మాత్రత్వం చ నభసో లక్షణం కవయో విదుః ॥ ౩౩ ॥
భూతానాం ఛిద్రదాతృత్వం బహిరన్తరమేవ చ ।
ప్రాణేన్ద్రియాత్మధిష్ణ్యత్వం నభసో వృత్తిలక్షణమ్ ॥ ౩౪ ॥
ప్రాణేన్ద్రియాత్మధిష్ణ్యత్వం నభసో వృత్తిలక్షణమ్ ॥ ౩౪ ॥
నభసః శబ్దతన్మాత్రాత్కాలగత్యా వికుర్వతః ।
స్పర్శోఽభవత్తతో వాయుస్త్వక్స్పర్శస్య చ సంగ్రహః ॥ ౩౫ ॥
స్పర్శోఽభవత్తతో వాయుస్త్వక్స్పర్శస్య చ సంగ్రహః ॥ ౩౫ ॥
మృదుత్వం కఠినత్వం చ శైత్యముష్ణత్వమేవ చ ।
ఏతత్స్పర్శస్య స్పర్శత్వం తన్మాత్రత్వం నభస్వతః ॥ ౩౬ ॥
ఏతత్స్పర్శస్య స్పర్శత్వం తన్మాత్రత్వం నభస్వతః ॥ ౩౬ ॥
చాలనం వ్యూహనం ప్రాప్తిర్నేతృత్వం ద్రవ్యశబ్దయోః ।
సర్వేన్ద్రియాణామాత్మత్వం వాయోః కర్మాభిలక్షణమ్ ॥ ౩౭ ॥
సర్వేన్ద్రియాణామాత్మత్వం వాయోః కర్మాభిలక్షణమ్ ॥ ౩౭ ॥
వాయోశ్చ స్పర్శతన్మాత్రాద్రూపం దైవేరితాదభూత్ ।
సముత్థితం తతస్తేజశ్చక్షూ రూపోపలమ్భనమ్ ॥ ౩౮ ॥
సముత్థితం తతస్తేజశ్చక్షూ రూపోపలమ్భనమ్ ॥ ౩౮ ॥
ద్రవ్యాకృతిత్వం గుణతా వ్యక్తిసంస్థాత్వమేవ చ ।
తేజస్త్వం తేజసః సాధ్వి రూపమాత్రస్య వృత్తయః ॥ ౩౯ ॥
తేజస్త్వం తేజసః సాధ్వి రూపమాత్రస్య వృత్తయః ॥ ౩౯ ॥
ద్యోతనం పచనం పానమదనం హిమమర్దనమ్ ।
తేజసో వృత్తయస్త్వేతాః శోషణం క్షుత్తృడేవ చ ॥ ౪౦ ॥
తేజసో వృత్తయస్త్వేతాః శోషణం క్షుత్తృడేవ చ ॥ ౪౦ ॥
రూపమాత్రాద్వికుర్వాణాత్తేజసో దైవచోదితాత్ ।
రసమాత్రమభూత్తస్మాదమ్భో జిహ్వా రసగ్రహః ॥ ౪౧ ॥
రసమాత్రమభూత్తస్మాదమ్భో జిహ్వా రసగ్రహః ॥ ౪౧ ॥
కషాయో మధురస్తిక్తః కట్వమ్ల ఇతి నైకధా ।
భౌతికానాం వికారేణ రస ఏకో విభిద్యతే ॥ ౪౨ ॥
భౌతికానాం వికారేణ రస ఏకో విభిద్యతే ॥ ౪౨ ॥
క్లేదనం పిణ్డనం తృప్తిః ప్రాణనాప్యాయనోన్దనమ్ ।
తాపాపనోదో భూయస్త్వమమ్భసో వృత్తయస్త్విమాః ॥ ౪౩ ॥
తాపాపనోదో భూయస్త్వమమ్భసో వృత్తయస్త్విమాః ॥ ౪౩ ॥
రసమాత్రాద్వికుర్వాణాదమ్భసో దైవచోదితాత్ ।
గన్ధమాత్రమభూత్తస్మాత్పృథ్వీ ఘ్రాణస్తు గన్ధగః ॥ ౪౪ ॥
గన్ధమాత్రమభూత్తస్మాత్పృథ్వీ ఘ్రాణస్తు గన్ధగః ॥ ౪౪ ॥
కరమ్భపూతిసౌరభ్యశాన్తోగ్రామ్లాదిభిః పృథక్ ।
ద్రవ్యావయవవైషమ్యాద్గన్ధ ఏకో విభిద్యతే ॥ ౪౫ ॥
ద్రవ్యావయవవైషమ్యాద్గన్ధ ఏకో విభిద్యతే ॥ ౪౫ ॥
భావనం బ్రహ్మణః స్థానం ధారణం సద్విశేషణమ్ ।
సర్వసత్త్వగుణోద్భేదః పృథివీవృత్తిలక్షణమ్ ॥ ౪౬ ॥
సర్వసత్త్వగుణోద్భేదః పృథివీవృత్తిలక్షణమ్ ॥ ౪౬ ॥
నభోగుణవిశేషోఽర్థో యస్య తచ్ఛ్రోత్రముచ్యతే ।
వాయోర్గుణవిశేషోఽర్థో యస్య తత్స్పర్శనం విదుః ॥ ౪౭ ॥
వాయోర్గుణవిశేషోఽర్థో యస్య తత్స్పర్శనం విదుః ॥ ౪౭ ॥
తేజోగుణవిశేషోఽర్థో యస్య తచ్చక్షురుచ్యతే ।
అమ్భోగుణవిశేషోఽర్థో యస్య తద్రసనం విదుః ।
భూమేర్గుణవిశేషోఽర్థో యస్య స ఘ్రాణ ఉచ్యతే ॥ ౪౮ ॥
అమ్భోగుణవిశేషోఽర్థో యస్య తద్రసనం విదుః ।
భూమేర్గుణవిశేషోఽర్థో యస్య స ఘ్రాణ ఉచ్యతే ॥ ౪౮ ॥
పరస్య దృశ్యతే ధర్మో హ్యపరస్మిన్సమన్వయాత్ ।
అతో విశేషో భావానాం భూమావేవోపలక్ష్యతే ॥ ౪౯ ॥
అతో విశేషో భావానాం భూమావేవోపలక్ష్యతే ॥ ౪౯ ॥
ఏతాన్యసంహత్య యదా మహదాదీని సప్త వై ।
కాలకర్మగుణోపేతో జగదాదిరుపావిశత్ ॥ ౫౦ ॥
కాలకర్మగుణోపేతో జగదాదిరుపావిశత్ ॥ ౫౦ ॥
తతస్తేనానువిద్ధేభ్యో యుక్తేభ్యోఽణ్డమచేతనమ్ ।
ఉత్థితం పురుషో యస్మాదుదతిష్ఠదసౌ విరాట్ ॥ ౫౧ ॥
ఉత్థితం పురుషో యస్మాదుదతిష్ఠదసౌ విరాట్ ॥ ౫౧ ॥
ఏతదణ్డం విశేషాఖ్యం క్రమవృద్ధైర్దశోత్తరైః ।
తోయాదిభిః పరివృతం ప్రధానేనావృతైర్బహిః ।
యత్ర లోకవితానోఽయం రూపం భగవతో హరేః ॥ ౫౨ ॥
తోయాదిభిః పరివృతం ప్రధానేనావృతైర్బహిః ।
యత్ర లోకవితానోఽయం రూపం భగవతో హరేః ॥ ౫౨ ॥
హిరణ్మయాదణ్డకోశాదుత్థాయ సలిలేశయాత్ ।
తమావిశ్య మహాదేవో బహుధా నిర్బిభేద ఖమ్ ॥ ౫౩ ॥
తమావిశ్య మహాదేవో బహుధా నిర్బిభేద ఖమ్ ॥ ౫౩ ॥
నిరభిద్యతాస్య ప్రథమం ముఖం వాణీ తతోఽభవత్ ।
వాణ్యా వహ్నిరథో నాసే ప్రాణోతో ఘ్రాణ ఏతయోః ॥ ౫౪ ॥
వాణ్యా వహ్నిరథో నాసే ప్రాణోతో ఘ్రాణ ఏతయోః ॥ ౫౪ ॥
ఘ్రాణాద్వాయురభిద్యేతామక్షిణీ చక్షురేతయోః ।
తస్మాత్సూర్యో న్యభిద్యేతాం కర్ణౌ శ్రోత్రం తతో దిశః ॥ ౫౫ ॥
తస్మాత్సూర్యో న్యభిద్యేతాం కర్ణౌ శ్రోత్రం తతో దిశః ॥ ౫౫ ॥
నిర్బిభేద విరాజస్త్వగ్రోమశ్మశ్రవాదయస్తతః ।
తత ఓషధయశ్చాసన్ శిశ్నం నిర్బిభిదే తతః ॥ ౫౬ ॥
తత ఓషధయశ్చాసన్ శిశ్నం నిర్బిభిదే తతః ॥ ౫౬ ॥
రేతస్తస్మాదాప ఆసన్నిరభిద్యత వై గుదమ్ ।
గుదాదపానోఽపానాచ్చ మృత్యుర్లోకభయఙ్కరః ॥ ౫౭ ॥
గుదాదపానోఽపానాచ్చ మృత్యుర్లోకభయఙ్కరః ॥ ౫౭ ॥
హస్తౌ చ నిరభిద్యేతాం బలం తాభ్యాం తతః స్వరాట్ ।
పాదౌ చ నిరభిద్యేతాం గతిస్తాభ్యాం తతో హరిః ॥ ౫౮ ॥
పాదౌ చ నిరభిద్యేతాం గతిస్తాభ్యాం తతో హరిః ॥ ౫౮ ॥
నాడ్యోఽస్య నిరభిద్యన్త తాభ్యో లోహితమాభృతమ్ ।
నద్యస్తతః సమభవన్నుదరం నిరభిద్యత ॥ ౫౯ ॥
నద్యస్తతః సమభవన్నుదరం నిరభిద్యత ॥ ౫౯ ॥
క్షుత్పిపాసే తతః స్యాతాం సముద్రస్త్వేతయోరభూత్ ।
అథాస్య హృదయం భిన్నం హృదయాన్మన ఉత్థితమ్ ॥ ౬౦ ॥
అథాస్య హృదయం భిన్నం హృదయాన్మన ఉత్థితమ్ ॥ ౬౦ ॥
మనసశ్చన్ద్రమా జాతో బుద్ధిర్బుద్ధేర్గిరాం పతిః ।
అహఙ్కారస్తతో రుద్రశ్చిత్తం చైత్యస్తతోఽభవత్ ॥ ౬౧ ॥
అహఙ్కారస్తతో రుద్రశ్చిత్తం చైత్యస్తతోఽభవత్ ॥ ౬౧ ॥
ఏతే హ్యభ్యుత్థితా దేవా నైవాస్యోత్థాపనేఽశకన్ ।
పునరావివిశుః ఖాని తముత్థాపయితుం క్రమాత్ ॥ ౬౨ ॥
పునరావివిశుః ఖాని తముత్థాపయితుం క్రమాత్ ॥ ౬౨ ॥
వహ్నిర్వాచా ముఖం భేజే నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ।
ఘ్రాణేన నాసికే వాయుర్నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౩ ॥
ఘ్రాణేన నాసికే వాయుర్నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౩ ॥
అక్షిణీ చక్షుషాదిత్యో నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ।
శ్రోత్రేణ కర్ణౌ చ దిశో నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౪ ॥
శ్రోత్రేణ కర్ణౌ చ దిశో నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౪ ॥
త్వచం రోమభిరోషధ్యో నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ।
రేతసా శిశ్నమాపస్తు నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౫ ॥
రేతసా శిశ్నమాపస్తు నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౫ ॥
గుదం మృత్యురపానేన నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ।
హస్తావిన్ద్రో బలేనైవ నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౬ ॥
హస్తావిన్ద్రో బలేనైవ నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౬ ॥
విష్ణుర్గత్యైవ చరణౌ నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ।
నాడీర్నద్యో లోహితేన నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౭ ॥
నాడీర్నద్యో లోహితేన నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౭ ॥
క్షుత్తృడ్భ్యాముదరం సిన్ధుర్నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ।
హృదయం మనసా చన్ద్రో నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౮ ॥
హృదయం మనసా చన్ద్రో నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౮ ॥
బుద్ధ్యా బ్రహ్మాపి హృదయం నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ।
రుద్రోఽభిమత్యా హృదయం నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౯ ॥
రుద్రోఽభిమత్యా హృదయం నోదతిష్ఠత్తదా విరాట్ ॥ ౬౯ ॥
చిత్తేన హృదయం చైత్యః క్షేత్రజ్ఞః ప్రావిశద్యదా ।
విరాట్ తదైవ పురుషః సలిలాదుదతిష్ఠత ॥ ౭౦ ॥
విరాట్ తదైవ పురుషః సలిలాదుదతిష్ఠత ॥ ౭౦ ॥
యథా ప్రసుప్తం పురుషం ప్రాణేన్ద్రియమనోధియః ।
ప్రభవన్తి వినా యేన నోత్థాపయితుమోజసా ॥ ౭౧ ॥
ప్రభవన్తి వినా యేన నోత్థాపయితుమోజసా ॥ ౭౧ ॥
తమస్మిన్ప్రత్యగాత్మానం ధియా యోగప్రవృత్తయా ।
భక్త్యా విరక్త్యా జ్ఞానేన వివిచ్యాత్మని చిన్తయేత్ ॥ ౭౨ ॥
భక్త్యా విరక్త్యా జ్ఞానేన వివిచ్యాత్మని చిన్తయేత్ ॥ ౭౨ ॥