దేవహూతిరువాచ
లక్షణం మహదాదీనాం ప్రకృతేః పురుషస్య చ ।
స్వరూపం లక్ష్యతేఽమీషాం యేన తత్పారమార్థికమ్ ॥ ౧ ॥
లక్షణం మహదాదీనాం ప్రకృతేః పురుషస్య చ ।
స్వరూపం లక్ష్యతేఽమీషాం యేన తత్పారమార్థికమ్ ॥ ౧ ॥
యథా సాఙ్ఖ్యేషు కథితం యన్మూలం తత్ప్రచక్షతే ।
భక్తియోగస్య మే మార్గం బ్రూహి విస్తరశః ప్రభో ॥ ౨ ॥
భక్తియోగస్య మే మార్గం బ్రూహి విస్తరశః ప్రభో ॥ ౨ ॥
విరాగో యేన పురుషో భగవన్సర్వతో భవేత్ ।
ఆచక్ష్వ జీవలోకస్య వివిధా మమ సంసృతీః ॥ ౩ ॥
ఆచక్ష్వ జీవలోకస్య వివిధా మమ సంసృతీః ॥ ౩ ॥
కాలస్యేశ్వరరూపస్య పరేషాం చ పరస్య తే ।
స్వరూపం బత కుర్వన్తి యద్ధేతోః కుశలం జనాః ॥ ౪ ॥
స్వరూపం బత కుర్వన్తి యద్ధేతోః కుశలం జనాః ॥ ౪ ॥
లోకస్య మిథ్యాభిమతేరచక్షుష-
శ్చిరం ప్రసుప్తస్య తమస్యనాశ్రయే ।
శ్రాన్తస్య కర్మస్వనువిద్ధయా ధియా
త్వమావిరాసీః కిల యోగభాస్కరః ॥ ౫ ॥
శ్చిరం ప్రసుప్తస్య తమస్యనాశ్రయే ।
శ్రాన్తస్య కర్మస్వనువిద్ధయా ధియా
త్వమావిరాసీః కిల యోగభాస్కరః ॥ ౫ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
ఇతి మాతుర్వచః శ్లక్ష్ణం ప్రతినన్ద్య మహామునిః ।
ఆబభాషే కురుశ్రేష్ఠ ప్రీతస్తాం కరుణార్దితః ॥ ౬ ॥
ఇతి మాతుర్వచః శ్లక్ష్ణం ప్రతినన్ద్య మహామునిః ।
ఆబభాషే కురుశ్రేష్ఠ ప్రీతస్తాం కరుణార్దితః ॥ ౬ ॥
శ్రీభగవానువాచ
భక్తియోగో బహువిధో మార్గైర్భామిని భావ్యతే ।
స్వభావగుణమార్గేణ పుంసాం భావో విభిద్యతే ॥ ౭ ॥
భక్తియోగో బహువిధో మార్గైర్భామిని భావ్యతే ।
స్వభావగుణమార్గేణ పుంసాం భావో విభిద్యతే ॥ ౭ ॥
అభిసన్ధాయ యో హింసాం దమ్భం మాత్సర్యమేవ వా ।
సంరమ్భీ భిన్నదృగ్భావం మయి కుర్యాత్స తామసః ॥ ౮ ॥
సంరమ్భీ భిన్నదృగ్భావం మయి కుర్యాత్స తామసః ॥ ౮ ॥
విషయానభిసన్ధాయ యశ ఐశ్వర్యమేవ వా ।
అర్చాదావర్చయేద్యో మాం పృథగ్భావః స రాజసః ॥ ౯ ॥
అర్చాదావర్చయేద్యో మాం పృథగ్భావః స రాజసః ॥ ౯ ॥
కర్మనిర్హారముద్దిశ్య పరస్మిన్వా తదర్పణమ్ ।
యజేద్యష్టవ్యమితి వా పృథగ్భావః స సాత్త్వికః ॥ ౧౦ ॥
యజేద్యష్టవ్యమితి వా పృథగ్భావః స సాత్త్వికః ॥ ౧౦ ॥
మద్గుణశ్రుతిమాత్రేణ మయి సర్వగుహాశయే ।
మనోగతిరవిచ్ఛిన్నా యథా గఙ్గామ్భసోఽమ్బుధౌ ॥ ౧౧ ॥
మనోగతిరవిచ్ఛిన్నా యథా గఙ్గామ్భసోఽమ్బుధౌ ॥ ౧౧ ॥
లక్షణం భక్తియోగస్య నిర్గుణస్య హ్యుదాహృతమ్ ।
అహైతుక్యవ్యవహితా యా భక్తిః పురుషోత్తమే ॥ ౧౨ ॥
అహైతుక్యవ్యవహితా యా భక్తిః పురుషోత్తమే ॥ ౧౨ ॥
సాలోక్యసార్ష్టిసామీప్యసారూప్యైకత్వమప్యుత ।
దీయమానం న గృహ్ణన్తి వినా మత్సేవనం జనాః ॥ ౧౩ ॥
దీయమానం న గృహ్ణన్తి వినా మత్సేవనం జనాః ॥ ౧౩ ॥
స ఏవ భక్తియోగాఖ్య ఆత్యన్తిక ఉదాహృతః ।
యేనాతివ్రజ్య త్రిగుణం మద్భావాయోపపద్యతే ॥ ౧౪ ॥
యేనాతివ్రజ్య త్రిగుణం మద్భావాయోపపద్యతే ॥ ౧౪ ॥
నిషేవితేనానిమిత్తేన స్వధర్మేణ మహీయసా ।
క్రియాయోగేన శస్తేన నాతిహింస్రేణ నిత్యశః ॥ ౧౫ ॥
క్రియాయోగేన శస్తేన నాతిహింస్రేణ నిత్యశః ॥ ౧౫ ॥
మద్ధిష్ణ్యదర్శనస్పర్శపూజాస్తుత్యభివన్దనైః ।
భూతేషు మద్భావనయా సత్త్వేనాసఙ్గమేన చ ॥ ౧౬ ॥
భూతేషు మద్భావనయా సత్త్వేనాసఙ్గమేన చ ॥ ౧౬ ॥
మహతాం బహుమానేన దీనానామనుకమ్పయా ।
మైత్ర్యా చైవాత్మతుల్యేషు యమేన నియమేన చ ॥ ౧౭ ॥
మైత్ర్యా చైవాత్మతుల్యేషు యమేన నియమేన చ ॥ ౧౭ ॥
ఆధ్యాత్మికానుశ్రవణాన్నామసఙ్కీర్తనాచ్చ మే ।
ఆర్జవేనార్యసఙ్గేన నిరహఙ్క్రియయా తథా ॥ ౧౮ ॥
ఆర్జవేనార్యసఙ్గేన నిరహఙ్క్రియయా తథా ॥ ౧౮ ॥
మద్ధర్మణో గుణైరేతైః పరిసంశుద్ధ ఆశయః ।
పురుషస్యాఞ్జసాభ్యేతి శ్రుతమాత్రగుణం హి మామ్ ॥ ౧౯ ॥
పురుషస్యాఞ్జసాభ్యేతి శ్రుతమాత్రగుణం హి మామ్ ॥ ౧౯ ॥
యథా వాతరథో ఘ్రాణమావృఙ్క్తే గన్ధ ఆశయాత్ ।
ఏవం యోగరతం చేత ఆత్మానమవికారి యత్ ॥ ౨౦ ॥
ఏవం యోగరతం చేత ఆత్మానమవికారి యత్ ॥ ౨౦ ॥
అహం సర్వేషు భూతేషు భూతాత్మావస్థితః సదా ।
తమవజ్ఞాయ మాం మర్త్యః కురుతేఽర్చావిడమ్బనమ్ ॥ ౨౧ ॥
తమవజ్ఞాయ మాం మర్త్యః కురుతేఽర్చావిడమ్బనమ్ ॥ ౨౧ ॥
యో మాం సర్వేషు భూతేషు సన్తమాత్మానమీశ్వరమ్ ।
హిత్వార్చాం భజతే మౌఢ్యాద్భస్మన్యేవ జుహోతి సః ॥ ౨౨ ॥
హిత్వార్చాం భజతే మౌఢ్యాద్భస్మన్యేవ జుహోతి సః ॥ ౨౨ ॥
ద్విషతః పరకాయే మాం మానినో భిన్నదర్శినః ।
భూతేషు బద్ధవైరస్య న మనః శాన్తిమృచ్ఛతి ॥ ౨౩ ॥
భూతేషు బద్ధవైరస్య న మనః శాన్తిమృచ్ఛతి ॥ ౨౩ ॥
అహముచ్చావచైర్ద్రవ్యైః క్రియయోత్పన్నయానఘే ।
నైవ తుష్యేఽర్చితోఽర్చాయాం భూతగ్రామావమానినః ॥ ౨౪ ॥
నైవ తుష్యేఽర్చితోఽర్చాయాం భూతగ్రామావమానినః ॥ ౨౪ ॥
అర్చాదావర్చయేత్తావదీశ్వరం మాం స్వకర్మకృత్ ।
యావన్న వేద స్వహృది సర్వభూతేష్వవస్థితమ్ ॥ ౨౫ ॥
యావన్న వేద స్వహృది సర్వభూతేష్వవస్థితమ్ ॥ ౨౫ ॥
ఆత్మనశ్చ పరస్యాపి యః కరోత్యన్తరోదరమ్ ।
తస్య భిన్నదృశో మృత్యుర్విదధే భయముల్బణమ్ ॥ ౨౬ ॥
తస్య భిన్నదృశో మృత్యుర్విదధే భయముల్బణమ్ ॥ ౨౬ ॥
అథ మాం సర్వభూతేషు భూతాత్మానం కృతాలయమ్ ।
అర్హయేద్దానమానాభ్యాం మైత్ర్యాభిన్నేన చక్షుషా ॥ ౨౭ ॥
అర్హయేద్దానమానాభ్యాం మైత్ర్యాభిన్నేన చక్షుషా ॥ ౨౭ ॥
జీవాః శ్రేష్ఠా హ్యజీవానాం తతః ప్రాణభృతః శుభే ।
తః సచిత్తాః ప్రవరాస్తతశ్చేన్ద్రియవృత్తయః ॥ ౨౮ ॥
తః సచిత్తాః ప్రవరాస్తతశ్చేన్ద్రియవృత్తయః ॥ ౨౮ ॥
తత్రాపి స్పర్శవేదిభ్యః ప్రవరా రసవేదినః ।
తేభ్యో గన్ధవిదః శ్రేష్ఠాస్తతః శబ్దవిదో వరాః ॥ ౨౯ ॥
తేభ్యో గన్ధవిదః శ్రేష్ఠాస్తతః శబ్దవిదో వరాః ॥ ౨౯ ॥
రూపభేదవిదస్తత్ర తతశ్చోభయతోదతః ।
తేషాం బహుపదాః శ్రేష్ఠాశ్చతుష్పాదస్తతో ద్విపాత్ ॥ ౩౦ ॥
తేషాం బహుపదాః శ్రేష్ఠాశ్చతుష్పాదస్తతో ద్విపాత్ ॥ ౩౦ ॥
తతో వర్ణాశ్చ చత్వారస్తేషాం బ్రాహ్మణ ఉత్తమః ।
బ్రాహ్మణేష్వపి వేదజ్ఞో హ్యర్థజ్ఞోఽభ్యధికస్తతః ॥ ౩౧ ॥
బ్రాహ్మణేష్వపి వేదజ్ఞో హ్యర్థజ్ఞోఽభ్యధికస్తతః ॥ ౩౧ ॥
అర్థజ్ఞాత్సంశయచ్ఛేత్తా తతః శ్రేయాన్స్వకర్మకృత్ ।
ముక్తసఙ్గస్తతో భూయానదోగ్ధా ధర్మమాత్మనః ॥ ౩౨ ॥
ముక్తసఙ్గస్తతో భూయానదోగ్ధా ధర్మమాత్మనః ॥ ౩౨ ॥
తస్మాన్మయ్యర్పితాశేషక్రియార్థాత్మా నిరన్తరః ।
మయ్యర్పితాత్మనః పుంసో మయి సంన్యస్తకర్మణః ।
న పశ్యామి పరం భూతమకర్తుః సమదర్శనాత్ ॥ ౩౩ ॥
మయ్యర్పితాత్మనః పుంసో మయి సంన్యస్తకర్మణః ।
న పశ్యామి పరం భూతమకర్తుః సమదర్శనాత్ ॥ ౩౩ ॥
మనసైతాని భూతాని ప్రణమేద్బహుమానయన్ ।
ఈశ్వరో జీవకలయా ప్రవిష్టో భగవానితి ॥ ౩౪ ॥
ఈశ్వరో జీవకలయా ప్రవిష్టో భగవానితి ॥ ౩౪ ॥
భక్తియోగశ్చ యోగశ్చ మయా మానవ్యుదీరితః ।
యయోరేకతరేణైవ పురుషః పురుషం వ్రజేత్ ॥ ౩౫ ॥
యయోరేకతరేణైవ పురుషః పురుషం వ్రజేత్ ॥ ౩౫ ॥
ఏతద్భగవతో రూపం బ్రహ్మణః పరమాత్మనః ।
పరం ప్రధానం పురుషం దైవం కర్మవిచేష్టితమ్ ॥ ౩౬ ॥
పరం ప్రధానం పురుషం దైవం కర్మవిచేష్టితమ్ ॥ ౩౬ ॥
రూపభేదాస్పదం దివ్యం కాల ఇత్యభిధీయతే ।
భూతానాం మహదాదీనాం యతో భిన్నదృశాం భయమ్ ॥ ౩౭ ॥
భూతానాం మహదాదీనాం యతో భిన్నదృశాం భయమ్ ॥ ౩౭ ॥
యోఽన్తః ప్రవిశ్య భూతాని భూతైరత్త్యఖిలాశ్రయః ।
స విష్ణ్వాఖ్యోఽధియజ్ఞోఽసౌ కాలః కలయతాం ప్రభుః ॥ ౩౮ ॥
స విష్ణ్వాఖ్యోఽధియజ్ఞోఽసౌ కాలః కలయతాం ప్రభుః ॥ ౩౮ ॥
న చాస్య కశ్చిద్దయితో న ద్వేష్యో న చ బాన్ధవః ।
ఆవిశత్యప్రమత్తోఽసౌ ప్రమత్తం జనమన్తకృత్ ॥ ౩౯ ॥
ఆవిశత్యప్రమత్తోఽసౌ ప్రమత్తం జనమన్తకృత్ ॥ ౩౯ ॥
యద్భయాద్వాతి వాతోఽయం సూర్యస్తపతి యద్భయాత్ ।
యద్భయాద్వర్షతే దేవో భగణో భాతి యద్భయాత్ ॥ ౪౦ ॥
యద్భయాద్వర్షతే దేవో భగణో భాతి యద్భయాత్ ॥ ౪౦ ॥
యద్వనస్పతయో భీతా లతాశ్చౌషధిభిః సహ ।
స్వే స్వే కాలేఽభిగృహ్ణన్తి పుష్పాణి చ ఫలాని చ ॥ ౪౧ ॥
స్వే స్వే కాలేఽభిగృహ్ణన్తి పుష్పాణి చ ఫలాని చ ॥ ౪౧ ॥
స్రవన్తి సరితో భీతా నోత్సర్పత్యుదధిర్యతః ।
అగ్నిరిన్ధే సగిరిభిర్భూర్న మజ్జతి యద్భయాత్ ॥ ౪౨ ॥
అగ్నిరిన్ధే సగిరిభిర్భూర్న మజ్జతి యద్భయాత్ ॥ ౪౨ ॥
నభో దదాతి శ్వసతాం పదం యన్నియమాదదః ।
లోకం స్వదేహం తనుతే మహాన్ సప్తభిరావృతమ్ ॥ ౪౩ ॥
లోకం స్వదేహం తనుతే మహాన్ సప్తభిరావృతమ్ ॥ ౪౩ ॥
గుణాభిమానినో దేవాః సర్గాదిష్వస్య యద్భయాత్ ।
వర్తన్తేఽనుయుగం యేషాం వశ ఏతచ్చరాచరమ్ ॥ ౪౪ ॥
వర్తన్తేఽనుయుగం యేషాం వశ ఏతచ్చరాచరమ్ ॥ ౪౪ ॥
సోఽనన్తోఽన్తకరః కాలోఽనాదిరాదికృదవ్యయః ।
జనం జనేన జనయన్మారయన్మృత్యునాన్తకమ్ ॥ ౪౫ ॥
జనం జనేన జనయన్మారయన్మృత్యునాన్తకమ్ ॥ ౪౫ ॥