મૈત્રેય ઉવાચ
પ્રજાપતેર્દુહિતરં શિશુમારસ્ય વૈ ધ્રુવઃ । ઉપયેમે ભ્રમિં નામ તત્સુતૌ કલ્પવત્સરૌ ॥ ૧ ॥
પ્રજાપતેર્દુહિતરં શિશુમારસ્ય વૈ ધ્રુવઃ । ઉપયેમે ભ્રમિં નામ તત્સુતૌ કલ્પવત્સરૌ ॥ ૧ ॥
ઇલાયામપિ ભાર્યાયાં વાયોઃ પુત્ર્યાં મહાબલઃ । પુત્રમુત્કલનામાનં યોષિદ્રત્નમજીજનત્ ॥ ૨ ॥
ઉત્તમસ્ત્વકૃતોદ્વાહો મૃગયાયાં બલીયસા । હતઃ પુણ્યજનેનાદ્રૌ તન્માતાસ્ય ગતિં ગતા ॥ ૩ ॥
ધ્રુવો ભ્રાતૃવધં શ્રુત્વા કોપામર્ષશુચાર્પિતઃ । જૈત્રં સ્યન્દનમાસ્થાય ગતઃ પુણ્યજનાલયમ્ ॥ ૪ ॥
ગત્વોદીચીં દિશં રાજા રુદ્રાનુચરસેવિતામ્ । દદર્શ હિમવદ્દ્રોણ્યાં પુરીં ગુહ્યકસઙ્કુલામ્ ॥ ૫ ॥
દધ્મૌ શઙ્ખં બૃહદ્બાહુઃ ખં દિશશ્ચાનુનાદયન્ । યેનોદ્વિગ્નદૃશઃ ક્ષત્તરુપદેવ્યોઽત્રસન્ભૃશમ્ ॥ ૬ ॥
તતો નિષ્ક્રમ્ય બલિન ઉપદેવમહાભટાઃ । અસહન્તસ્તન્નિનાદમભિપેતુરુદાયુધાઃ ॥ ૭ ॥
સ તાનાપતતો વીર ઉગ્રધન્વા મહારથઃ । એકૈકં યુગપત્સર્વાનહન્ બાણૈસ્ત્રિભિસ્ત્રિભિઃ ॥ ૮ ॥
તે વૈ લલાટલગ્નૈસ્તૈરિષુભિઃ સર્વ એવ હિ । મત્વા નિરસ્તમાત્માનમાશંસન્ કર્મ તસ્ય તત્ ॥ ૯ ॥
તેઽપિ ચામુમમૃષ્યન્તઃ પાદસ્પર્શમિવોરગાઃ । શરૈરવિધ્યન્ યુગપદ્ દ્વિગુણં પ્રચિકીર્ષવઃ ॥ ૧૦ ॥
તતઃ પરિઘનિસ્ત્રિંશૈઃ પ્રાસશૂલપરશ્વધૈઃ । શક્ત્યૃષ્ટિભિર્ભુશુણ્ડીભિશ્ચિત્રવાજૈઃ શરૈરપિ ॥ ૧૧ ॥
અભ્યવર્ષન્ પ્રકુપિતાઃ સરથં સહસારથિમ્ । ઇચ્છન્તસ્તત્પ્રતીકર્તુમયુતાનાં ત્રયોદશ ॥ ૧૨ ॥
ઔત્તાનપાદિઃ સ તદા શસ્ત્રવર્ષેણ ભૂરિણા ।
ન એવાદૃશ્યતાચ્છન્ન આસારેણ યથા ગિરિઃ ॥ ૧૩ ॥
ન એવાદૃશ્યતાચ્છન્ન આસારેણ યથા ગિરિઃ ॥ ૧૩ ॥
હાહાકારસ્તદૈવાસીત્સિદ્ધાનાં દિવિ પશ્યતામ્ ।
હતોઽયં માનવઃ સૂર્યો મગ્નઃ પુણ્યજનાર્ણવે ॥ ૧૪ ॥
હતોઽયં માનવઃ સૂર્યો મગ્નઃ પુણ્યજનાર્ણવે ॥ ૧૪ ॥
નદત્સુ યાતુધાનેષુ જયકાશિષ્વથો મૃધે ।
ઉદતિષ્ઠદ્રથસ્તસ્ય નીહારાદિવ ભાસ્કરઃ ॥ ૧૫ ॥
ઉદતિષ્ઠદ્રથસ્તસ્ય નીહારાદિવ ભાસ્કરઃ ॥ ૧૫ ॥
ધનુર્વિસ્ફૂર્જયન્દિવ્યં દ્વિષતાં ખેદમુદ્વહન્ ।
અસ્ત્રૌઘં વ્યધમદ્બાણૈર્ઘનાનીકમિવાનિલઃ ॥ ૧૬ ॥
અસ્ત્રૌઘં વ્યધમદ્બાણૈર્ઘનાનીકમિવાનિલઃ ॥ ૧૬ ॥
તસ્ય તે ચાપનિર્મુક્તા ભિત્ત્વા વર્માણિ રક્ષસામ્ ।
કાયાનાવિવિશુસ્તિગ્મા ગિરીનશનયો યથા ॥ ૧૭ ॥
કાયાનાવિવિશુસ્તિગ્મા ગિરીનશનયો યથા ॥ ૧૭ ॥
ભલ્લૈઃ સઞ્છિદ્યમાનાનાં શિરોભિશ્ચારુકુણ્ડલૈઃ ।
ઊરુભિર્હેમતાલાભૈર્દોર્ભિર્વલયવલ્ગુભિઃ ॥ ૧૮ ॥
ઊરુભિર્હેમતાલાભૈર્દોર્ભિર્વલયવલ્ગુભિઃ ॥ ૧૮ ॥
હારકેયૂરમુકુટૈરુષ્ણીષૈશ્ચ મહાધનૈઃ ।
આસ્તૃતાસ્તા રણભુવો રેજુર્વીરમનોહરાઃ ॥ ૧૯ ॥
આસ્તૃતાસ્તા રણભુવો રેજુર્વીરમનોહરાઃ ॥ ૧૯ ॥
હતાવશિષ્ટા ઇતરે રણાજિરાદ્
રક્ષોગણાઃ ક્ષત્રિયવર્યસાયકૈઃ ।
પ્રાયો વિવૃક્ણાવયવા વિદુદ્રુવુ-
ર્મૃગેન્દ્રવિક્રીડિતયૂથપા ઇવ ॥ ૨૦ ॥
રક્ષોગણાઃ ક્ષત્રિયવર્યસાયકૈઃ ।
પ્રાયો વિવૃક્ણાવયવા વિદુદ્રુવુ-
ર્મૃગેન્દ્રવિક્રીડિતયૂથપા ઇવ ॥ ૨૦ ॥
અપશ્યમાનઃ સ તદાતતાયિનં
મહામૃધે કઞ્ચન માનવોત્તમઃ ।
પુરીં દિદૃક્ષન્નપિ નાવિશદ્દ્વિષાં
ન માયિનાં વેદ ચિકીર્ષિતં જનઃ ॥ ૨૧ ॥
મહામૃધે કઞ્ચન માનવોત્તમઃ ।
પુરીં દિદૃક્ષન્નપિ નાવિશદ્દ્વિષાં
ન માયિનાં વેદ ચિકીર્ષિતં જનઃ ॥ ૨૧ ॥
ઇતિ બ્રુવંશ્ચિત્રરથઃ સ્વસારથિં
યત્તઃ પરેષાં પ્રતિયોગશઙ્કિતઃ ।
શુશ્રાવ શબ્દં જલધેરિવેરિતં
નભસ્વતો દિક્ષુ રજોઽન્વદૃશ્યત ॥ ૨૨ ॥
યત્તઃ પરેષાં પ્રતિયોગશઙ્કિતઃ ।
શુશ્રાવ શબ્દં જલધેરિવેરિતં
નભસ્વતો દિક્ષુ રજોઽન્વદૃશ્યત ॥ ૨૨ ॥
ક્ષણેનાચ્છાદિતં વ્યોમ ઘનાનીકેન સર્વતઃ ।
વિસ્ફુરત્તડિતા દિક્ષુ ત્રાસયત્સ્તનયિત્નુના ॥ ૨૩ ॥
વિસ્ફુરત્તડિતા દિક્ષુ ત્રાસયત્સ્તનયિત્નુના ॥ ૨૩ ॥
વવૃષૂ રુધિરૌઘાસૃક્પૂયવિણ્મૂત્રમેદસઃ ।
નિપેતુર્ગગનાદસ્ય કબન્ધાન્યગ્રતોઽનઘ ॥ ૨૪ ॥
નિપેતુર્ગગનાદસ્ય કબન્ધાન્યગ્રતોઽનઘ ॥ ૨૪ ॥
તતઃ ખેઽદૃશ્યત ગિરિર્નિપેતુઃ સર્વતોદિશમ્ ।
ગદાપરિઘનિસ્ત્રિંશમુસલાઃ સાશ્મવર્ષિણઃ ॥ ૨૫ ॥
ગદાપરિઘનિસ્ત્રિંશમુસલાઃ સાશ્મવર્ષિણઃ ॥ ૨૫ ॥
અહયોઽશનિનિઃશ્વાસા વમન્તોઽગ્નિં રુષાક્ષિભિઃ ।
અભ્યધાવન્ ગજા મત્તાઃ સિંહવ્યાઘ્રાશ્ચ યૂથશઃ ॥ ૨૬ ॥
અભ્યધાવન્ ગજા મત્તાઃ સિંહવ્યાઘ્રાશ્ચ યૂથશઃ ॥ ૨૬ ॥
સમુદ્ર ઊર્મિભિર્ભીમઃ પ્લાવયન્ સર્વતો ભુવમ્ ।
આસસાદ મહાહ્રાદઃ કલ્પાન્ત ઇવ ભીષણઃ ॥ ૨૭ ॥
આસસાદ મહાહ્રાદઃ કલ્પાન્ત ઇવ ભીષણઃ ॥ ૨૭ ॥
એવંવિધાન્યનેકાનિ ત્રાસનાન્યમનસ્વિનામ્ ।
સસૃજુસ્તિગ્મગતય આસુર્યા માયયાસુરાઃ ॥ ૨૮ ॥
સસૃજુસ્તિગ્મગતય આસુર્યા માયયાસુરાઃ ॥ ૨૮ ॥
ધ્રુવે પ્રયુક્તામસુરૈસ્તાં માયામતિદુસ્તરામ્ ।
નિશમ્ય તસ્ય મુનયઃ શમાશંસન્ સમાગતાઃ ॥ ૨૯ ॥
નિશમ્ય તસ્ય મુનયઃ શમાશંસન્ સમાગતાઃ ॥ ૨૯ ॥
મુનય ઊચુઃ
ઔત્તાનપાદ ભગવાંસ્તવ શાર્ઙ્ગધન્વા
દેવઃ ક્ષિણોત્વવનતાર્તિહરો વિપક્ષાન્ ।
યન્નામધેયમભિધાય નિશમ્ય ચાદ્ધા
લોકોઽઞ્જસા તરતિ દુસ્તરમઙ્ગ મૃત્યુમ્ ॥ ૩૦ ॥
ઔત્તાનપાદ ભગવાંસ્તવ શાર્ઙ્ગધન્વા
દેવઃ ક્ષિણોત્વવનતાર્તિહરો વિપક્ષાન્ ।
યન્નામધેયમભિધાય નિશમ્ય ચાદ્ધા
લોકોઽઞ્જસા તરતિ દુસ્તરમઙ્ગ મૃત્યુમ્ ॥ ૩૦ ॥