ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ପ୍ରଜାପତେର୍ଦୁହିତରଂ ଶିଶୁମାରସ୍ଯ ଵୈ ଧ୍ରୁଵଃ । ଉପଯେମେ ଭ୍ରମିଂ ନାମ ତତ୍ସୁତୌ କଲ୍ପଵତ୍ସରୌ ॥ ୧ ॥
ପ୍ରଜାପତେର୍ଦୁହିତରଂ ଶିଶୁମାରସ୍ଯ ଵୈ ଧ୍ରୁଵଃ । ଉପଯେମେ ଭ୍ରମିଂ ନାମ ତତ୍ସୁତୌ କଲ୍ପଵତ୍ସରୌ ॥ ୧ ॥
ଇଲାଯାମପି ଭାର୍ଯାଯାଂ ଵାଯୋଃ ପୁତ୍ର୍ଯାଂ ମହାବଲଃ । ପୁତ୍ରମୁତ୍କଲନାମାନଂ ଯୋଷିଦ୍ରତ୍ନମଜୀଜନତ୍ ॥ ୨ ॥
ଉତ୍ତମସ୍ତ୍ଵକୃତୋଦ୍ଵାହୋ ମୃଗଯାଯାଂ ବଲୀଯସା । ହତଃ ପୁଣ୍ଯଜନେନାଦ୍ରୌ ତନ୍ମାତାସ୍ଯ ଗତିଂ ଗତା ॥ ୩ ॥
ଧ୍ରୁଵୋ ଭ୍ରାତୃଵଧଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୋପାମର୍ଷଶୁଚାର୍ପିତଃ । ଜୈତ୍ରଂ ସ୍ଯନ୍ଦନମାସ୍ଥାଯ ଗତଃ ପୁଣ୍ଯଜନାଲଯମ୍ ॥ ୪ ॥
ଗତ୍ଵୋଦୀଚୀଂ ଦିଶଂ ରାଜା ରୁଦ୍ରାନୁଚରସେଵିତାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ହିମଵଦ୍ଦ୍ରୋଣ୍ଯାଂ ପୁରୀଂ ଗୁହ୍ଯକସଙ୍କୁଲାମ୍ ॥ ୫ ॥
ଦଧ୍ମୌ ଶଙ୍ଖଂ ବୃହଦ୍ବାହୁଃ ଖଂ ଦିଶଶ୍ଚାନୁନାଦଯନ୍ । ଯେନୋଦ୍ଵିଗ୍ନଦୃଶଃ କ୍ଷତ୍ତରୁପଦେଵ୍ଯୋଽତ୍ରସନ୍ଭୃଶମ୍ ॥ ୬ ॥
ତତୋ ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ବଲିନ ଉପଦେଵମହାଭଟାଃ । ଅସହନ୍ତସ୍ତନ୍ନିନାଦମଭିପେତୁରୁଦାଯୁଧାଃ ॥ ୭ ॥
ସ ତାନାପତତୋ ଵୀର ଉଗ୍ରଧନ୍ଵା ମହାରଥଃ । ଏକୈକଂ ଯୁଗପତ୍ସର୍ଵାନହନ୍ ବାଣୈସ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ ॥ ୮ ॥
ତେ ଵୈ ଲଲାଟଲଗ୍ନୈସ୍ତୈରିଷୁଭିଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି । ମତ୍ଵା ନିରସ୍ତମାତ୍ମାନମାଶଂସନ୍ କର୍ମ ତସ୍ଯ ତତ୍ ॥ ୯ ॥
ତେଽପି ଚାମୁମମୃଷ୍ଯନ୍ତଃ ପାଦସ୍ପର୍ଶମିଵୋରଗାଃ । ଶରୈରଵିଧ୍ଯନ୍ ଯୁଗପଦ୍ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ପ୍ରଚିକୀର୍ଷଵଃ ॥ ୧୦ ॥
ତତଃ ପରିଘନିସ୍ତ୍ରିଂଶୈଃ ପ୍ରାସଶୂଲପରଶ୍ଵଧୈଃ । ଶକ୍ତ୍ଯୃଷ୍ଟିଭିର୍ଭୁଶୁଣ୍ଡୀଭିଶ୍ଚିତ୍ରଵାଜୈଃ ଶରୈରପି ॥ ୧୧ ॥
ଅଭ୍ଯଵର୍ଷନ୍ ପ୍ରକୁପିତାଃ ସରଥଂ ସହସାରଥିମ୍ । ଇଚ୍ଛନ୍ତସ୍ତତ୍ପ୍ରତୀକର୍ତୁମଯୁତାନାଂ ତ୍ରଯୋଦଶ ॥ ୧୨ ॥
ଔତ୍ତାନପାଦିଃ ସ ତଦା ଶସ୍ତ୍ରଵର୍ଷେଣ ଭୂରିଣା ।
ନ ଏଵାଦୃଶ୍ଯତାଚ୍ଛନ୍ନ ଆସାରେଣ ଯଥା ଗିରିଃ ॥ ୧୩ ॥
ନ ଏଵାଦୃଶ୍ଯତାଚ୍ଛନ୍ନ ଆସାରେଣ ଯଥା ଗିରିଃ ॥ ୧୩ ॥
ହାହାକାରସ୍ତଦୈଵାସୀତ୍ସିଦ୍ଧାନାଂ ଦିଵି ପଶ୍ଯତାମ୍ ।
ହତୋଽଯଂ ମାନଵଃ ସୂର୍ଯୋ ମଗ୍ନଃ ପୁଣ୍ଯଜନାର୍ଣଵେ ॥ ୧୪ ॥
ହତୋଽଯଂ ମାନଵଃ ସୂର୍ଯୋ ମଗ୍ନଃ ପୁଣ୍ଯଜନାର୍ଣଵେ ॥ ୧୪ ॥
ନଦତ୍ସୁ ଯାତୁଧାନେଷୁ ଜଯକାଶିଷ୍ଵଥୋ ମୃଧେ ।
ଉଦତିଷ୍ଠଦ୍ରଥସ୍ତସ୍ଯ ନୀହାରାଦିଵ ଭାସ୍କରଃ ॥ ୧୫ ॥
ଉଦତିଷ୍ଠଦ୍ରଥସ୍ତସ୍ଯ ନୀହାରାଦିଵ ଭାସ୍କରଃ ॥ ୧୫ ॥
ଧନୁର୍ଵିସ୍ଫୂର୍ଜଯନ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଷତାଂ ଖେଦମୁଦ୍ଵହନ୍ ।
ଅସ୍ତ୍ରୌଘଂ ଵ୍ଯଧମଦ୍ବାଣୈର୍ଘନାନୀକମିଵାନିଲଃ ॥ ୧୬ ॥
ଅସ୍ତ୍ରୌଘଂ ଵ୍ଯଧମଦ୍ବାଣୈର୍ଘନାନୀକମିଵାନିଲଃ ॥ ୧୬ ॥
ତସ୍ଯ ତେ ଚାପନିର୍ମୁକ୍ତା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଵର୍ମାଣି ରକ୍ଷସାମ୍ ।
କାଯାନାଵିଵିଶୁସ୍ତିଗ୍ମା ଗିରୀନଶନଯୋ ଯଥା ॥ ୧୭ ॥
କାଯାନାଵିଵିଶୁସ୍ତିଗ୍ମା ଗିରୀନଶନଯୋ ଯଥା ॥ ୧୭ ॥
ଭଲ୍ଲୈଃ ସଞ୍ଛିଦ୍ଯମାନାନାଂ ଶିରୋଭିଶ୍ଚାରୁକୁଣ୍ଡଲୈଃ ।
ଊରୁଭିର୍ହେମତାଲାଭୈର୍ଦୋର୍ଭିର୍ଵଲଯଵଲ୍ଗୁଭିଃ ॥ ୧୮ ॥
ଊରୁଭିର୍ହେମତାଲାଭୈର୍ଦୋର୍ଭିର୍ଵଲଯଵଲ୍ଗୁଭିଃ ॥ ୧୮ ॥
ହାରକେଯୂରମୁକୁଟୈରୁଷ୍ଣୀଷୈଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ ।
ଆସ୍ତୃତାସ୍ତା ରଣଭୁଵୋ ରେଜୁର୍ଵୀରମନୋହରାଃ ॥ ୧୯ ॥
ଆସ୍ତୃତାସ୍ତା ରଣଭୁଵୋ ରେଜୁର୍ଵୀରମନୋହରାଃ ॥ ୧୯ ॥
ହତାଵଶିଷ୍ଟା ଇତରେ ରଣାଜିରାଦ୍
ରକ୍ଷୋଗଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଵର୍ଯସାଯକୈଃ ।
ପ୍ରାଯୋ ଵିଵୃକ୍ଣାଵଯଵା ଵିଦୁଦ୍ରୁଵୁ-
ର୍ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଵିକ୍ରୀଡିତଯୂଥପା ଇଵ ॥ ୨୦ ॥
ରକ୍ଷୋଗଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯଵର୍ଯସାଯକୈଃ ।
ପ୍ରାଯୋ ଵିଵୃକ୍ଣାଵଯଵା ଵିଦୁଦ୍ରୁଵୁ-
ର୍ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଵିକ୍ରୀଡିତଯୂଥପା ଇଵ ॥ ୨୦ ॥
ଅପଶ୍ଯମାନଃ ସ ତଦାତତାଯିନଂ
ମହାମୃଧେ କଞ୍ଚନ ମାନଵୋତ୍ତମଃ ।
ପୁରୀଂ ଦିଦୃକ୍ଷନ୍ନପି ନାଵିଶଦ୍ଦ୍ଵିଷାଂ
ନ ମାଯିନାଂ ଵେଦ ଚିକୀର୍ଷିତଂ ଜନଃ ॥ ୨୧ ॥
ମହାମୃଧେ କଞ୍ଚନ ମାନଵୋତ୍ତମଃ ।
ପୁରୀଂ ଦିଦୃକ୍ଷନ୍ନପି ନାଵିଶଦ୍ଦ୍ଵିଷାଂ
ନ ମାଯିନାଂ ଵେଦ ଚିକୀର୍ଷିତଂ ଜନଃ ॥ ୨୧ ॥
ଇତି ବ୍ରୁଵଂଶ୍ଚିତ୍ରରଥଃ ସ୍ଵସାରଥିଂ
ଯତ୍ତଃ ପରେଷାଂ ପ୍ରତିଯୋଗଶଙ୍କିତଃ ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ଶବ୍ଦଂ ଜଲଧେରିଵେରିତଂ
ନଭସ୍ଵତୋ ଦିକ୍ଷୁ ରଜୋଽନ୍ଵଦୃଶ୍ଯତ ॥ ୨୨ ॥
ଯତ୍ତଃ ପରେଷାଂ ପ୍ରତିଯୋଗଶଙ୍କିତଃ ।
ଶୁଶ୍ରାଵ ଶବ୍ଦଂ ଜଲଧେରିଵେରିତଂ
ନଭସ୍ଵତୋ ଦିକ୍ଷୁ ରଜୋଽନ୍ଵଦୃଶ୍ଯତ ॥ ୨୨ ॥
କ୍ଷଣେନାଚ୍ଛାଦିତଂ ଵ୍ଯୋମ ଘନାନୀକେନ ସର୍ଵତଃ ।
ଵିସ୍ଫୁରତ୍ତଡିତା ଦିକ୍ଷୁ ତ୍ରାସଯତ୍ସ୍ତନଯିତ୍ନୁନା ॥ ୨୩ ॥
ଵିସ୍ଫୁରତ୍ତଡିତା ଦିକ୍ଷୁ ତ୍ରାସଯତ୍ସ୍ତନଯିତ୍ନୁନା ॥ ୨୩ ॥
ଵଵୃଷୂ ରୁଧିରୌଘାସୃକ୍ପୂଯଵିଣ୍ମୂତ୍ରମେଦସଃ ।
ନିପେତୁର୍ଗଗନାଦସ୍ଯ କବନ୍ଧାନ୍ଯଗ୍ରତୋଽନଘ ॥ ୨୪ ॥
ନିପେତୁର୍ଗଗନାଦସ୍ଯ କବନ୍ଧାନ୍ଯଗ୍ରତୋଽନଘ ॥ ୨୪ ॥
ତତଃ ଖେଽଦୃଶ୍ଯତ ଗିରିର୍ନିପେତୁଃ ସର୍ଵତୋଦିଶମ୍ ।
ଗଦାପରିଘନିସ୍ତ୍ରିଂଶମୁସଲାଃ ସାଶ୍ମଵର୍ଷିଣଃ ॥ ୨୫ ॥
ଗଦାପରିଘନିସ୍ତ୍ରିଂଶମୁସଲାଃ ସାଶ୍ମଵର୍ଷିଣଃ ॥ ୨୫ ॥
ଅହଯୋଽଶନିନିଃଶ୍ଵାସା ଵମନ୍ତୋଽଗ୍ନିଂ ରୁଷାକ୍ଷିଭିଃ ।
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ ଗଜା ମତ୍ତାଃ ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରାଶ୍ଚ ଯୂଥଶଃ ॥ ୨୬ ॥
ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ ଗଜା ମତ୍ତାଃ ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରାଶ୍ଚ ଯୂଥଶଃ ॥ ୨୬ ॥
ସମୁଦ୍ର ଊର୍ମିଭିର୍ଭୀମଃ ପ୍ଲାଵଯନ୍ ସର୍ଵତୋ ଭୁଵମ୍ ।
ଆସସାଦ ମହାହ୍ରାଦଃ କଲ୍ପାନ୍ତ ଇଵ ଭୀଷଣଃ ॥ ୨୭ ॥
ଆସସାଦ ମହାହ୍ରାଦଃ କଲ୍ପାନ୍ତ ଇଵ ଭୀଷଣଃ ॥ ୨୭ ॥
ଏଵଂଵିଧାନ୍ଯନେକାନି ତ୍ରାସନାନ୍ଯମନସ୍ଵିନାମ୍ ।
ସସୃଜୁସ୍ତିଗ୍ମଗତଯ ଆସୁର୍ଯା ମାଯଯାସୁରାଃ ॥ ୨୮ ॥
ସସୃଜୁସ୍ତିଗ୍ମଗତଯ ଆସୁର୍ଯା ମାଯଯାସୁରାଃ ॥ ୨୮ ॥
ଧ୍ରୁଵେ ପ୍ରଯୁକ୍ତାମସୁରୈସ୍ତାଂ ମାଯାମତିଦୁସ୍ତରାମ୍ ।
ନିଶମ୍ଯ ତସ୍ଯ ମୁନଯଃ ଶମାଶଂସନ୍ ସମାଗତାଃ ॥ ୨୯ ॥
ନିଶମ୍ଯ ତସ୍ଯ ମୁନଯଃ ଶମାଶଂସନ୍ ସମାଗତାଃ ॥ ୨୯ ॥
ମୁନଯ ଊଚୁଃ
ଔତ୍ତାନପାଦ ଭଗଵାଂସ୍ତଵ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଵା
ଦେଵଃ କ୍ଷିଣୋତ୍ଵଵନତାର୍ତିହରୋ ଵିପକ୍ଷାନ୍ ।
ଯନ୍ନାମଧେଯମଭିଧାଯ ନିଶମ୍ଯ ଚାଦ୍ଧା
ଲୋକୋଽଞ୍ଜସା ତରତି ଦୁସ୍ତରମଙ୍ଗ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ॥ ୩୦ ॥
ଔତ୍ତାନପାଦ ଭଗଵାଂସ୍ତଵ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ଵା
ଦେଵଃ କ୍ଷିଣୋତ୍ଵଵନତାର୍ତିହରୋ ଵିପକ୍ଷାନ୍ ।
ଯନ୍ନାମଧେଯମଭିଧାଯ ନିଶମ୍ଯ ଚାଦ୍ଧା
ଲୋକୋଽଞ୍ଜସା ତରତି ଦୁସ୍ତରମଙ୍ଗ ମୃତ୍ଯୁମ୍ ॥ ୩୦ ॥