సూత ఉవాచ
నిశమ్య కౌషారవిణోపవర్ణితంధ్రువస్య వైకుణ్ఠపదాధిరోహణమ్ । ప్రరూఢభావో భగవత్యధోక్షజేప్రష్టుం పునస్తం విదురః ప్రచక్రమే ॥ ౧ ॥
నిశమ్య కౌషారవిణోపవర్ణితంధ్రువస్య వైకుణ్ఠపదాధిరోహణమ్ । ప్రరూఢభావో భగవత్యధోక్షజేప్రష్టుం పునస్తం విదురః ప్రచక్రమే ॥ ౧ ॥
విదుర ఉవాచ
కే తే ప్రచేతసో నామ కస్యాపత్యాని
సువ్రత ।
కస్యాన్వవాయే ప్రఖ్యాతాః కుత్ర వా సత్రమాసత ॥ ౨ ॥
కే తే ప్రచేతసో నామ కస్యాపత్యాని
సువ్రత ।
కస్యాన్వవాయే ప్రఖ్యాతాః కుత్ర వా సత్రమాసత ॥ ౨ ॥
మన్యే మహాభాగవతం నారదం దేవదర్శనమ్ ।
యేన
ప్రోక్తః క్రియాయోగః పరిచర్యావిధిర్హరేః ॥ ౩ ॥
యేన
ప్రోక్తః క్రియాయోగః పరిచర్యావిధిర్హరేః ॥ ౩ ॥
స్వధర్మశీలైః పురుషైర్భగవాన్ యజ్ఞపూరుషః ।
ఇజ్యమానో భక్తిమతా నారదేనేరితః కిల ॥ ౪ ॥
ఇజ్యమానో భక్తిమతా నారదేనేరితః కిల ॥ ౪ ॥
యాస్తా దేవర్షిణా తత్ర వర్ణితా భగవత్కథాః ।
మహ్యం శుశ్రూషవే బ్రహ్మన్ కార్త్స్న్యేనాచష్టుమర్హసి ॥ ౫ ॥
మహ్యం శుశ్రూషవే బ్రహ్మన్ కార్త్స్న్యేనాచష్టుమర్హసి ॥ ౫ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
ధ్రువస్య చోత్కలః పుత్రః పితరి ప్రస్థితే వనమ్ ।
సార్వభౌమశ్రియం నైచ్ఛదధిరాజాసనం పితుః ॥ ౬ ॥
ధ్రువస్య చోత్కలః పుత్రః పితరి ప్రస్థితే వనమ్ ।
సార్వభౌమశ్రియం నైచ్ఛదధిరాజాసనం పితుః ॥ ౬ ॥
స జన్మనోపశాన్తాత్మా నిఃసఙ్గః సమదర్శనః ।
దదర్శ లోకే వితతమాత్మానం లోకమాత్మని ॥ ౭ ॥
దదర్శ లోకే వితతమాత్మానం లోకమాత్మని ॥ ౭ ॥
ఆత్మానం బ్రహ్మ నిర్వాణం ప్రత్యస్తమితవిగ్రహమ్ ।
అవబోధరసైకాత్మ్యమానన్దమనుసన్తతమ్ ॥ ౮ ॥
అవబోధరసైకాత్మ్యమానన్దమనుసన్తతమ్ ॥ ౮ ॥
అవ్యవచ్ఛిన్నయోగాగ్నిదగ్ధకర్మమలాశయః ।
స్వరూపమవరున్ధానో నాత్మనోఽన్యం తదైక్షత ॥ ౯ ॥
స్వరూపమవరున్ధానో నాత్మనోఽన్యం తదైక్షత ॥ ౯ ॥
జడాన్ధబధిరోన్మత్తమూకాకృతిరతన్మతిః ।
లక్షితః పథి బాలానాం ప్రశాన్తార్చిరివానలః ॥ ౧౦ ॥
లక్షితః పథి బాలానాం ప్రశాన్తార్చిరివానలః ॥ ౧౦ ॥
మత్వా తం జడమున్మత్తం కులవృద్ధాః సమన్త్రిణః ।
వత్సరం భూపతిం చక్రుర్యవీయాంసం భ్రమేః సుతమ్ ॥ ౧౧ ॥
వత్సరం భూపతిం చక్రుర్యవీయాంసం భ్రమేః సుతమ్ ॥ ౧౧ ॥
స్వర్వీథిర్వత్సరస్యేష్టా భార్యాసూత షడాత్మజాన్ ।
పుష్పార్ణం తిగ్మకేతుం చ ఇషమూర్జం వసుం జయమ్ ॥ ౧౨ ॥
పుష్పార్ణం తిగ్మకేతుం చ ఇషమూర్జం వసుం జయమ్ ॥ ౧౨ ॥
పుష్పార్ణస్య ప్రభా భార్యా దోషా చ ద్వే బభూవతుః ।
ప్రాతర్మధ్యన్దినం సాయమితి హ్యాసన్ ప్రభాసుతాః ॥ ౧౩ ॥
ప్రాతర్మధ్యన్దినం సాయమితి హ్యాసన్ ప్రభాసుతాః ॥ ౧౩ ॥
ప్రదోషో నిశిథో వ్యుష్ట ఇతి దోషాసుతాస్త్రయః ।
వ్యుష్టః సుతం పుష్కరిణ్యాం సర్వతేజసమాదధే ॥ ౧౪ ॥
వ్యుష్టః సుతం పుష్కరిణ్యాం సర్వతేజసమాదధే ॥ ౧౪ ॥
స చక్షుః సుతమాకూత్యాం పత్న్యాం మనుమవాప హ ।
మనోరసూత మహిషీ విరజాన్నడ్వలా సుతాన్ ॥ ౧౫ ॥
మనోరసూత మహిషీ విరజాన్నడ్వలా సుతాన్ ॥ ౧౫ ॥
పురుం కుత్సం త్రితం ద్యుమ్నం సత్యవన్తమృతం వ్రతమ్ ।
అగ్నిష్టోమమతీరాత్రం ప్రద్యుమ్నం శిబిముల్ముకమ్ ॥ ౧౬ ॥
అగ్నిష్టోమమతీరాత్రం ప్రద్యుమ్నం శిబిముల్ముకమ్ ॥ ౧౬ ॥
ఉల్ముకోఽజనయత్పుత్రాన్పుష్కరిణ్యాం షడుత్తమాన్ ।
అఙ్గం సుమనసం ఖ్యాతిం క్రతుమఙ్గిరసం గయమ్ ॥ ౧౭ ॥
అఙ్గం సుమనసం ఖ్యాతిం క్రతుమఙ్గిరసం గయమ్ ॥ ౧౭ ॥
సునీథాఙ్గస్య యా పత్నీ సుషువే వేనముల్బణమ్ ।
యద్దౌఃశీల్యాత్స రాజర్షిర్నిర్విణ్ణో నిరగాత్పురాత్ ॥ ౧౮ ॥
యద్దౌఃశీల్యాత్స రాజర్షిర్నిర్విణ్ణో నిరగాత్పురాత్ ॥ ౧౮ ॥
యమఙ్గ శేపుః కుపితా వాగ్వజ్రా మునయః కిల ।
గతాసోస్తస్య భూయస్తే మమన్థుర్దక్షిణం కరమ్ ॥ ౧౯ ॥
గతాసోస్తస్య భూయస్తే మమన్థుర్దక్షిణం కరమ్ ॥ ౧౯ ॥
అరాజకే తదా లోకే దస్యుభిః పీడితాః ప్రజాః ।
జాతో నారాయణాంశేన పృథురాద్యః క్షితీశ్వరః ॥ ౨౦ ॥
జాతో నారాయణాంశేన పృథురాద్యః క్షితీశ్వరః ॥ ౨౦ ॥
విదుర ఉవాచ
తస్య శీలనిధేః సాధోర్బ్రహ్మణ్యస్య మహాత్మనః ।
రాజ్ఞః కథమభూద్దుష్టా ప్రజా యద్విమనా యయౌ ॥ ౨౧ ॥
తస్య శీలనిధేః సాధోర్బ్రహ్మణ్యస్య మహాత్మనః ।
రాజ్ఞః కథమభూద్దుష్టా ప్రజా యద్విమనా యయౌ ॥ ౨౧ ॥
కిం వాంహో వేన ఉద్దిశ్య బ్రహ్మదణ్డమయూయుజన్ ।
దణ్డవ్రతధరే రాజ్ఞి మునయో ధర్మకోవిదాః ॥ ౨౨ ॥
దణ్డవ్రతధరే రాజ్ఞి మునయో ధర్మకోవిదాః ॥ ౨౨ ॥
నావధ్యేయః ప్రజాపాలః ప్రజాభిరఘవానపి ।
యదసౌ లోకపాలానాం బిభర్త్యోజః స్వతేజసా ॥ ౨౩ ॥
యదసౌ లోకపాలానాం బిభర్త్యోజః స్వతేజసా ॥ ౨౩ ॥
ఏతదాఖ్యాహి మే బ్రహ్మన్ సునీథాత్మజచేష్టితమ్ ।
శ్రద్దధానాయ భక్తాయ త్వం పరావరవిత్తమః ॥ ౨౪ ॥
శ్రద్దధానాయ భక్తాయ త్వం పరావరవిత్తమః ॥ ౨౪ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
అఙ్గోఽశ్వమేధం రాజర్షిరాజహార మహాక్రతుమ్ ।
నాజగ్ముర్దేవతాస్తస్మిన్నాహూతా బ్రహ్మవాదిభిః ॥ ౨౫ ॥
అఙ్గోఽశ్వమేధం రాజర్షిరాజహార మహాక్రతుమ్ ।
నాజగ్ముర్దేవతాస్తస్మిన్నాహూతా బ్రహ్మవాదిభిః ॥ ౨౫ ॥
తమూచుర్విస్మితాస్తత్ర యజమానమథర్త్విజః ।
హవీంషి హూయమానాని న తే గృహ్ణన్తి దేవతాః ॥ ౨౬ ॥
హవీంషి హూయమానాని న తే గృహ్ణన్తి దేవతాః ॥ ౨౬ ॥
రాజన్ హవీంష్యదుష్టాని శ్రద్ధయాసాదితాని తే ।
ఛన్దాంస్యయాతయామాని యోజితాని ధృతవ్రతైః ॥ ౨౭ ॥
ఛన్దాంస్యయాతయామాని యోజితాని ధృతవ్రతైః ॥ ౨౭ ॥
న విదామేహ దేవానాం హేలనం వయమణ్వపి ।
యన్న గృహ్ణన్తి భాగాన్ స్వాన్ యే దేవాః కర్మసాక్షిణః ॥ ౨౮ ॥
యన్న గృహ్ణన్తి భాగాన్ స్వాన్ యే దేవాః కర్మసాక్షిణః ॥ ౨౮ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
అఙ్గో ద్విజవచః శ్రుత్వా యజమానః సుదుర్మనాః ।
తత్ప్రష్టుం వ్యసృజద్వాచం సదస్యాంస్తదనుజ్ఞయా ॥ ౨౯ ॥
అఙ్గో ద్విజవచః శ్రుత్వా యజమానః సుదుర్మనాః ।
తత్ప్రష్టుం వ్యసృజద్వాచం సదస్యాంస్తదనుజ్ఞయా ॥ ౨౯ ॥
నాగచ్ఛన్త్యాహుతా దేవా న గృహ్ణన్తి గ్రహానిహ ।
సదసస్పతయో బ్రూత కిమవద్యం మయా కృతమ్ ॥ ౩౦ ॥
సదసస్పతయో బ్రూత కిమవద్యం మయా కృతమ్ ॥ ౩౦ ॥
సదసస్పతయ ఊచుః
నరదేవేహ భవతో నాఘం తావన్ మనాక్స్థితమ్ ।
అస్త్యేకం ప్రాక్తనమఘం యదిహేదృక్ త్వమప్రజః ॥ ౩౧ ॥
నరదేవేహ భవతో నాఘం తావన్ మనాక్స్థితమ్ ।
అస్త్యేకం ప్రాక్తనమఘం యదిహేదృక్ త్వమప్రజః ॥ ౩౧ ॥
తథా సాధయ భద్రం తే ఆత్మానం సుప్రజం నృప ।
ఇష్టస్తే పుత్రకామస్య పుత్రం దాస్యతి యజ్ఞభుక్ ॥ ౩౨ ॥
ఇష్టస్తే పుత్రకామస్య పుత్రం దాస్యతి యజ్ఞభుక్ ॥ ౩౨ ॥
తథా స్వభాగధేయాని గ్రహీష్యన్తి దివౌకసః ।
యద్యజ్ఞపురుషః సాక్షాదపత్యాయ హరిర్వృతః ॥ ౩౩ ॥
యద్యజ్ఞపురుషః సాక్షాదపత్యాయ హరిర్వృతః ॥ ౩౩ ॥
తాంస్తాన్ కామాన్ హరిర్దద్యాద్యాన్ యాన్ కామయతే జనః ।
ఆరాధితో యథైవైష తథా పుంసాం ఫలోదయః ॥ ౩౪ ॥
ఆరాధితో యథైవైష తథా పుంసాం ఫలోదయః ॥ ౩౪ ॥
ఇతి వ్యవసితా విప్రాస్తస్య రాజ్ఞః ప్రజాతయే ।
పురోడాశం నిరవపన్ శిపివిష్టాయ విష్ణవే ॥ ౩౫ ॥
పురోడాశం నిరవపన్ శిపివిష్టాయ విష్ణవే ॥ ౩౫ ॥
తస్మాత్పురుష ఉత్తస్థౌ హేమమాల్యమలామ్బరః ।
హిరణ్మయేన పాత్రేణ సిద్ధమాదాయ పాయసమ్ ॥ ౩౬ ॥
హిరణ్మయేన పాత్రేణ సిద్ధమాదాయ పాయసమ్ ॥ ౩౬ ॥
స విప్రానుమతో రాజా గృహీత్వాఞ్జలినౌదనమ్ ।
అవఘ్రాయ ముదా యుక్తః ప్రాదాత్పత్న్యా ఉదారధీః ॥ ౩౭ ॥
అవఘ్రాయ ముదా యుక్తః ప్రాదాత్పత్న్యా ఉదారధీః ॥ ౩౭ ॥
సా తత్పుంసవనం రాజ్ఞీ ప్రాశ్య వై పత్యురాదధే ।
గర్భం కాల ఉపావృత్తే కుమారం సుషువేఽప్రజా ॥ ౩౮ ॥
గర్భం కాల ఉపావృత్తే కుమారం సుషువేఽప్రజా ॥ ౩౮ ॥
స బాల ఏవ పురుషో మాతామహమనువ్రతః ।
అధర్మాంశోద్భవం మృత్యుం తేనాభవదధార్మికః ॥ ౩౯ ॥
అధర్మాంశోద్భవం మృత్యుం తేనాభవదధార్మికః ॥ ౩౯ ॥
స శరాసనముద్యమ్య మృగయుర్వనగోచరః ।
హన్త్యసాధుర్మృగాన్ దీనాన్ వేనోఽసావిత్యరౌజ్జనః ॥ ౪౦ ॥
హన్త్యసాధుర్మృగాన్ దీనాన్ వేనోఽసావిత్యరౌజ్జనః ॥ ౪౦ ॥
ఆక్రీడే క్రీడతో బాలాన్ వయస్యానతిదారుణః ।
ప్రసహ్య నిరనుక్రోశః పశుమారమమారయత్ ॥ ౪౧ ॥
ప్రసహ్య నిరనుక్రోశః పశుమారమమారయత్ ॥ ౪౧ ॥
తం విచక్ష్య ఖలం పుత్రం శాసనైర్వివిధైర్నృపః ।
యదా న శాసితుం కల్పో భృశమాసీత్సుదుర్మనాః ॥ ౪౨ ॥
యదా న శాసితుం కల్పో భృశమాసీత్సుదుర్మనాః ॥ ౪౨ ॥
ప్రాయేణాభ్యర్చితో దేవో యేఽప్రజా గృహమేధినః ।
కదపత్యభృతం దుఃఖం యే న విన్దన్తి దుర్భరమ్ ॥ ౪౩ ॥
కదపత్యభృతం దుఃఖం యే న విన్దన్తి దుర్భరమ్ ॥ ౪౩ ॥
యతః పాపీయసీ కీర్తిరధర్మశ్చ మహాన్నృణామ్ ।
యతో విరోధః సర్వేషాం యత ఆధిరనన్తకః ॥ ౪౪ ॥
యతో విరోధః సర్వేషాం యత ఆధిరనన్తకః ॥ ౪౪ ॥
కస్తం ప్రజాపదేశం వై మోహబన్ధనమాత్మనః ।
పణ్డితో బహు మన్యేత యదర్థాః క్లేశదా గృహాః ॥ ౪౫ ॥
పణ్డితో బహు మన్యేత యదర్థాః క్లేశదా గృహాః ॥ ౪౫ ॥
కదపత్యం వరం మన్యే సదపత్యాచ్ఛుచాం పదాత్ ।
నిర్విద్యేత గృహాన్మర్త్యో యత్క్లేశనివహా గృహాః ॥ ౪౬ ॥
నిర్విద్యేత గృహాన్మర్త్యో యత్క్లేశనివహా గృహాః ॥ ౪౬ ॥
ఏవం స నిర్విణ్ణమనా నృపో గృహా-
న్నిశీథ ఉత్థాయ మహోదయోదయాత్ ।
అలబ్ధనిద్రోఽనుపలక్షితో నృభి-
ర్హిత్వా గతో వేనసువం ప్రసుప్తామ్ ॥ ౪౭ ॥
న్నిశీథ ఉత్థాయ మహోదయోదయాత్ ।
అలబ్ధనిద్రోఽనుపలక్షితో నృభి-
ర్హిత్వా గతో వేనసువం ప్రసుప్తామ్ ॥ ౪౭ ॥
విజ్ఞాయ నిర్విద్య గతం పతిం ప్రజాః
పురోహితామాత్యసుహృద్గణాదయః ।
విచిక్యురుర్వ్యామతిశోకకాతరా
యథా నిగూఢం పురుషం కుయోగినః ॥ ౪౮ ॥
పురోహితామాత్యసుహృద్గణాదయః ।
విచిక్యురుర్వ్యామతిశోకకాతరా
యథా నిగూఢం పురుషం కుయోగినః ॥ ౪౮ ॥
అలక్షయన్తః పదవీం ప్రజాపతే-
ర్హతోద్యమాః ప్రత్యుపసృత్య తే పురీమ్ ।
ఋషీన్ సమేతానభివన్ద్య సాశ్రవో
న్యవేదయన్ పౌరవ భర్తృవిప్లవమ్ ॥ ౪౯ ॥
ర్హతోద్యమాః ప్రత్యుపసృత్య తే పురీమ్ ।
ఋషీన్ సమేతానభివన్ద్య సాశ్రవో
న్యవేదయన్ పౌరవ భర్తృవిప్లవమ్ ॥ ౪౯ ॥