মৈত্ৰেয উৱাচ
ভৃগ্ৱাদযস্তে মুনযো লোকানাং ক্ষেমদৰ্শিনঃ ।
গোপ্তৰ্যসতি ৱৈ নৃণাং পশ্যন্তঃ পশুসাম্যতাম্ ॥ ১ ॥
ভৃগ্ৱাদযস্তে মুনযো লোকানাং ক্ষেমদৰ্শিনঃ ।
গোপ্তৰ্যসতি ৱৈ নৃণাং পশ্যন্তঃ পশুসাম্যতাম্ ॥ ১ ॥
ৱীৰমাতৰমাহূয সুনীথাং ব্ৰহ্মৱাদিনঃ ।
প্ৰকৃত্যসম্মতং ৱেনমভ্যষিঞ্চন্ পতিং ভুৱঃ ॥ ২ ॥
প্ৰকৃত্যসম্মতং ৱেনমভ্যষিঞ্চন্ পতিং ভুৱঃ ॥ ২ ॥
শ্ৰুত্ৱা নৃপাসনগতং ৱেনমত্যুগ্ৰশাসনম্ ।
নিলিল্যুৰ্দস্যৱঃ সদ্যঃ সৰ্পত্ৰস্তা ইৱাখৱঃ ॥ ৩ ॥
নিলিল্যুৰ্দস্যৱঃ সদ্যঃ সৰ্পত্ৰস্তা ইৱাখৱঃ ॥ ৩ ॥
স আৰূঢনৃপস্থান উন্নদ্ধোঽষ্টৱিভূতিভিঃ ।
অৱমেনে মহাভাগান্ স্তব্ধঃ সম্ভাৱিতঃ স্ৱতঃ ॥ ৪ ॥
অৱমেনে মহাভাগান্ স্তব্ধঃ সম্ভাৱিতঃ স্ৱতঃ ॥ ৪ ॥
এৱং মদান্ধ উত্সিক্তো নিৰঙ্কুশ ইৱ দ্ৱিপঃ ।
পৰ্যটন্ ৰথমাস্থায কম্পযন্নিৱ ৰোদসী ॥ ৫ ॥
পৰ্যটন্ ৰথমাস্থায কম্পযন্নিৱ ৰোদসী ॥ ৫ ॥
ন যষ্টৱ্যং ন দাতৱ্যং ন হোতৱ্যং দ্ৱিজাঃ ক্ৱচিত্ ।
ইতি ন্যৱাৰযদ্ধৰ্মং ভেৰীঘোষেণ সৰ্ৱশঃ ॥ ৬ ॥
ইতি ন্যৱাৰযদ্ধৰ্মং ভেৰীঘোষেণ সৰ্ৱশঃ ॥ ৬ ॥
ৱেনস্যাৱেক্ষ্য মুনযো দুৰ্ৱৃত্তস্য ৱিচেষ্টিতম্ ।
ৱিমৃশ্য লোকৱ্যসনং কৃপযোচুঃ স্ম সত্ৰিণঃ ॥ ৭ ॥
ৱিমৃশ্য লোকৱ্যসনং কৃপযোচুঃ স্ম সত্ৰিণঃ ॥ ৭ ॥
অহো উভযতঃ প্ৰাপ্তং লোকস্য ৱ্যসনং মহত্ ।
দাৰুণ্যুভযতো দীপ্তে ইৱ তস্কৰপালযোঃ ॥ ৮ ॥
দাৰুণ্যুভযতো দীপ্তে ইৱ তস্কৰপালযোঃ ॥ ৮ ॥
অৰাজকভযাদেষ কৃতো ৰাজাতদৰ্হণঃ ।
ততোঽপ্যাসীদ্ভযং ত্ৱদ্য কথং স্যাত্স্ৱস্তি দেহিনাম্ ॥ ৯ ॥
ততোঽপ্যাসীদ্ভযং ত্ৱদ্য কথং স্যাত্স্ৱস্তি দেহিনাম্ ॥ ৯ ॥
অহেৰিৱ পযঃপোষঃ পোষকস্যাপ্যনৰ্থভৃত্ ।
ৱেনঃ প্ৰকৃত্যৈৱ খলঃ সুনীথাগৰ্ভসম্ভৱঃ ॥ ১০ ॥
ৱেনঃ প্ৰকৃত্যৈৱ খলঃ সুনীথাগৰ্ভসম্ভৱঃ ॥ ১০ ॥
নিৰূপিতঃ প্ৰজাপালঃ স জিঘাংসতি ৱৈ প্ৰজাঃ ।
তথাপি সান্ত্ৱযেমামুং নাস্মাংস্তত্পাতকং স্পৃশেত্ ॥ ১১ ॥
তথাপি সান্ত্ৱযেমামুং নাস্মাংস্তত্পাতকং স্পৃশেত্ ॥ ১১ ॥
তদ্ৱিদ্ৱদ্ভিৰসদ্ৱৃত্তো ৱেনোঽস্মাভিঃ কৃতো নৃপঃ ।
সান্ত্ৱিতো যদি নো ৱাচং ন গ্ৰহীষ্যত্যধৰ্মকৃত্ ।
লোকধিক্কাৰসন্দগ্ধং দহিষ্যামঃ স্ৱতেজসা ॥ ১২ ॥
সান্ত্ৱিতো যদি নো ৱাচং ন গ্ৰহীষ্যত্যধৰ্মকৃত্ ।
লোকধিক্কাৰসন্দগ্ধং দহিষ্যামঃ স্ৱতেজসা ॥ ১২ ॥
এৱমধ্যৱসাযৈনং মুনযো গূঢমন্যৱঃ ।
উপৱ্ৰজ্যাব্ৰুৱন্ ৱেনং সান্ত্ৱযিত্ৱা চ সামভিঃ ॥ ১৩ ॥
উপৱ্ৰজ্যাব্ৰুৱন্ ৱেনং সান্ত্ৱযিত্ৱা চ সামভিঃ ॥ ১৩ ॥
মুনয ঊচুঃ
নৃপৱৰ্য নিবোধৈতদ্যত্তে ৱিজ্ঞাপযাম ভোঃ ।
আযুঃশ্ৰীবলকীৰ্তীনাং তৱ তাত ৱিৱৰ্ধনম্ ॥ ১৪ ॥
নৃপৱৰ্য নিবোধৈতদ্যত্তে ৱিজ্ঞাপযাম ভোঃ ।
আযুঃশ্ৰীবলকীৰ্তীনাং তৱ তাত ৱিৱৰ্ধনম্ ॥ ১৪ ॥
ধৰ্ম আচৰিতঃ পুংসাং ৱাঙ্মনঃকাযবুদ্ধিভিঃ ।
লোকান্ ৱিশোকান্ ৱতৰত্যথানন্ত্যমসঙ্গিনাম্ ॥ ১৫ ॥
লোকান্ ৱিশোকান্ ৱতৰত্যথানন্ত্যমসঙ্গিনাম্ ॥ ১৫ ॥
স তে মা ৱিনশেদ্ৱীৰ প্ৰজানাং ক্ষেমলক্ষণঃ ।
যস্মিন্ ৱিনষ্টে নৃপতিৰৈশ্ৱৰ্যাদৱৰোহতি ॥ ১৬ ॥
যস্মিন্ ৱিনষ্টে নৃপতিৰৈশ্ৱৰ্যাদৱৰোহতি ॥ ১৬ ॥
ৰাজন্নসাধ্ৱমাত্যেভ্যশ্চোৰাদিভ্যঃ প্ৰজা নৃপঃ ।
ৰক্ষন্যথা বলিং গৃহ্ণন্নিহ প্ৰেত্য চ মোদতে ॥ ১৭ ॥
ৰক্ষন্যথা বলিং গৃহ্ণন্নিহ প্ৰেত্য চ মোদতে ॥ ১৭ ॥
যস্য ৰাষ্ট্ৰে পুৰে চৈৱ ভগৱান্ যজ্ঞপূৰুষঃ ।
ইজ্যতে স্ৱেন ধৰ্মেণ জনৈৰ্ৱৰ্ণাশ্ৰমান্ৱিতৈঃ ॥ ১৮ ॥
ইজ্যতে স্ৱেন ধৰ্মেণ জনৈৰ্ৱৰ্ণাশ্ৰমান্ৱিতৈঃ ॥ ১৮ ॥
তস্য ৰাজ্ঞো মহাভাগ ভগৱান্ ভূতভাৱনঃ ।
পৰিতুষ্যতি ৱিশ্ৱাত্মা তিষ্ঠতো নিজশাসনে ॥ ১৯ ॥
পৰিতুষ্যতি ৱিশ্ৱাত্মা তিষ্ঠতো নিজশাসনে ॥ ১৯ ॥
তস্মিংস্তুষ্টে কিমপ্ৰাপ্যং জগতামীশ্ৱৰেশ্ৱৰে ।
লোকাঃ সপালা হ্যেতস্মৈ হৰন্তি বলিমাদৃতাঃ ॥ ২০ ॥
লোকাঃ সপালা হ্যেতস্মৈ হৰন্তি বলিমাদৃতাঃ ॥ ২০ ॥
তং সৰ্ৱলোকামৰযজ্ঞসঙ্গ্ৰহং
ত্ৰযীমযং দ্ৰৱ্যমযং তপোমযম্ ।
যজ্ঞৈৰ্ৱিচিত্ৰৈৰ্যজতো ভৱায তে
ৰাজন্ স্ৱদেশাননুৰোদ্ধুমৰ্হসি ॥ ২১ ॥
ত্ৰযীমযং দ্ৰৱ্যমযং তপোমযম্ ।
যজ্ঞৈৰ্ৱিচিত্ৰৈৰ্যজতো ভৱায তে
ৰাজন্ স্ৱদেশাননুৰোদ্ধুমৰ্হসি ॥ ২১ ॥
যজ্ঞেন যুষ্মদ্ৱিষযে দ্ৱিজাতিভি-
ৰ্ৱিতাযমানেন সুৰাঃ কলা হৰেঃ ।
স্ৱিষ্টাঃ সুতুষ্টাঃ প্ৰদিশন্তি ৱাঞ্ছিতং
তদ্ধেলনং নাৰ্হসি ৱীৰ চেষ্টিতুম্ ॥ ২২ ॥
ৰ্ৱিতাযমানেন সুৰাঃ কলা হৰেঃ ।
স্ৱিষ্টাঃ সুতুষ্টাঃ প্ৰদিশন্তি ৱাঞ্ছিতং
তদ্ধেলনং নাৰ্হসি ৱীৰ চেষ্টিতুম্ ॥ ২২ ॥
ৱেন উৱাচ
বালিশা বত যূযং ৱা অধৰ্মে ধৰ্মমানিনঃ ।
যে ৱৃত্তিদং পতিং হিত্ৱা জাৰং পতিমুপাসতে ॥ ২৩ ॥
বালিশা বত যূযং ৱা অধৰ্মে ধৰ্মমানিনঃ ।
যে ৱৃত্তিদং পতিং হিত্ৱা জাৰং পতিমুপাসতে ॥ ২৩ ॥
অৱজানন্ত্যমী মূঢা নৃপৰূপিণমীশ্ৱৰম্ ।
নানুৱিন্দন্তি তে ভদ্ৰমিহ লোকে পৰত্ৰ চ ॥ ২৪ ॥
নানুৱিন্দন্তি তে ভদ্ৰমিহ লোকে পৰত্ৰ চ ॥ ২৪ ॥
কো যজ্ঞপুৰুষো নাম যত্ৰ ৱো ভক্তিৰীদৃশী ।
ভৰ্তৃস্নেহৱিদূৰাণাং যথা জাৰে কুযোষিতাম্ ॥ ২৫ ॥
ভৰ্তৃস্নেহৱিদূৰাণাং যথা জাৰে কুযোষিতাম্ ॥ ২৫ ॥
ৱিষ্ণুৰ্ৱিৰিঞ্চো গিৰিশ ইন্দ্ৰো ৱাযুৰ্যমো ৰৱিঃ ।
পৰ্জন্যো ধনদঃ সোমঃ ক্ষিতিৰগ্নিৰপাম্পতিঃ ॥ ২৬ ॥
পৰ্জন্যো ধনদঃ সোমঃ ক্ষিতিৰগ্নিৰপাম্পতিঃ ॥ ২৬ ॥
এতে চান্যে চ ৱিবুধাঃ প্ৰভৱো ৱৰশাপযোঃ ।
দেহে ভৱন্তি নৃপতেঃ সৰ্ৱদেৱমযো নৃপঃ ॥ ২৭ ॥
দেহে ভৱন্তি নৃপতেঃ সৰ্ৱদেৱমযো নৃপঃ ॥ ২৭ ॥
তস্মান্মাং কৰ্মভিৰ্ৱিপ্ৰা যজধ্ৱং গতমত্সৰাঃ ।
বলিং চ মহ্যং হৰত মত্তোঽন্যঃ কোঽগ্ৰভুক্পুমান্ ॥ ২৮ ॥
বলিং চ মহ্যং হৰত মত্তোঽন্যঃ কোঽগ্ৰভুক্পুমান্ ॥ ২৮ ॥
মৈত্ৰেয উৱাচ
ইত্থং ৱিপৰ্যযমতিঃ পাপীযানুত্পথং গতঃ ।
অনুনীযমানস্তদ্যাচ্ঞাং ন চক্ৰে ভ্ৰষ্টমঙ্গলঃ ॥ ২৯ ॥
ইত্থং ৱিপৰ্যযমতিঃ পাপীযানুত্পথং গতঃ ।
অনুনীযমানস্তদ্যাচ্ঞাং ন চক্ৰে ভ্ৰষ্টমঙ্গলঃ ॥ ২৯ ॥
ইতি তেঽসত্কৃতাস্তেন দ্ৱিজাঃ পণ্ডিতমানিনা ।
ভগ্নাযাং ভৱ্যযাচ্ঞাযাং তস্মৈ ৱিদুৰ চুক্ৰুধুঃ ॥ ৩০ ॥
ভগ্নাযাং ভৱ্যযাচ্ঞাযাং তস্মৈ ৱিদুৰ চুক্ৰুধুঃ ॥ ৩০ ॥
হন্যতাং হন্যতামেষ পাপঃ প্ৰকৃতিদাৰুণঃ ।
জীৱঞ্জগদসাৱাশু কুৰুতে ভস্মসাদ্ ধ্ৰুৱম্ ॥ ৩১ ॥
জীৱঞ্জগদসাৱাশু কুৰুতে ভস্মসাদ্ ধ্ৰুৱম্ ॥ ৩১ ॥
নাযমৰ্হত্যসদ্ৱৃত্তো নৰদেৱৱৰাসনম্ ।
যোঽধিযজ্ঞপতিং ৱিষ্ণুং ৱিনিন্দত্যনপত্ৰপঃ ॥ ৩২ ॥
যোঽধিযজ্ঞপতিং ৱিষ্ণুং ৱিনিন্দত্যনপত্ৰপঃ ॥ ৩২ ॥
কো ৱৈনং পৰিচক্ষীত ৱেনমেকমৃতেঽশুভম্ ।
প্ৰাপ্ত ঈদৃশমৈশ্ৱৰ্যং যদনুগ্ৰহভাজনঃ ॥ ৩৩ ॥
প্ৰাপ্ত ঈদৃশমৈশ্ৱৰ্যং যদনুগ্ৰহভাজনঃ ॥ ৩৩ ॥
ইত্থং ৱ্যৱসিতা হন্তুমৃষযো ৰূঢমন্যৱঃ ।
নিজঘ্নুৰ্হুঙ্কৃতৈৰ্ৱেনং হতমচ্যুতনিন্দযা ॥ ৩৪ ॥
নিজঘ্নুৰ্হুঙ্কৃতৈৰ্ৱেনং হতমচ্যুতনিন্দযা ॥ ৩৪ ॥
ঋষিভিঃ স্ৱাশ্ৰমপদং গতে পুত্ৰকলেৱৰম্ ।
সুনীথা পালযামাস ৱিদ্যাযোগেন শোচতী ॥ ৩৫ ॥
সুনীথা পালযামাস ৱিদ্যাযোগেন শোচতী ॥ ৩৫ ॥
একদা মুনযস্তে তু সৰস্ৱত্সলিলাপ্লুতাঃ ।
হুত্ৱাগ্নীন্ সত্কথাশ্চক্ৰুৰুপৱিষ্টাঃ সৰিত্তটে ॥ ৩৬ ॥
হুত্ৱাগ্নীন্ সত্কথাশ্চক্ৰুৰুপৱিষ্টাঃ সৰিত্তটে ॥ ৩৬ ॥
ৱীক্ষ্যোত্থিতাংস্তদোত্পাতানাহুৰ্লোকভযঙ্কৰান্ ।
অপ্যভদ্ৰমনাথাযা দস্যুভ্যো ন ভৱেদ্ভুৱঃ ॥ ৩৭ ॥
অপ্যভদ্ৰমনাথাযা দস্যুভ্যো ন ভৱেদ্ভুৱঃ ॥ ৩৭ ॥
এৱং মৃশন্ত ঋষযো ধাৱতাং সৰ্ৱতোদিশম্ ।
পাংসুঃ সমুত্থিতো ভূৰিশ্চোৰাণামভিলুম্পতাম্ ॥ ৩৮ ॥
পাংসুঃ সমুত্থিতো ভূৰিশ্চোৰাণামভিলুম্পতাম্ ॥ ৩৮ ॥
তদুপদ্ৰৱমাজ্ঞায লোকস্য ৱসু লুম্পতাম্ ।
ভৰ্তৰ্যুপৰতে তস্মিন্নন্যোন্যং চ জিঘাংসতাম্ ॥ ৩৯ ॥
ভৰ্তৰ্যুপৰতে তস্মিন্নন্যোন্যং চ জিঘাংসতাম্ ॥ ৩৯ ॥
চোৰপ্ৰাযং জনপদং হীনসত্ত্ৱমৰাজকম্ ।
লোকান্নাৱাৰযঞ্ছক্তা অপি তদ্দোষদৰ্শিনঃ ॥ ৪০ ॥
লোকান্নাৱাৰযঞ্ছক্তা অপি তদ্দোষদৰ্শিনঃ ॥ ৪০ ॥
ব্ৰাহ্মণঃ সমদৃক্ শান্তো দীনানাং সমুপেক্ষকঃ ।
স্ৰৱতে ব্ৰহ্ম তস্যাপি ভিন্নভাণ্ডাত্পযো যথা ॥ ৪১ ॥
স্ৰৱতে ব্ৰহ্ম তস্যাপি ভিন্নভাণ্ডাত্পযো যথা ॥ ৪১ ॥
নাঙ্গস্য ৱংশো ৰাজৰ্ষেৰেষ সংস্থাতুমৰ্হতি ।
অমোঘৱীৰ্যা হি নৃপা ৱংশেঽস্মিন্ কেশৱাশ্ৰযাঃ ॥ ৪২ ॥
অমোঘৱীৰ্যা হি নৃপা ৱংশেঽস্মিন্ কেশৱাশ্ৰযাঃ ॥ ৪২ ॥
ৱিনিশ্চিত্যৈৱমৃষযো ৱিপন্নস্য মহীপতেঃ ।
মমন্থুৰূৰুং তৰসা তত্ৰাসীদ্বাহুকো নৰঃ ॥ ৪৩ ॥
মমন্থুৰূৰুং তৰসা তত্ৰাসীদ্বাহুকো নৰঃ ॥ ৪৩ ॥
কাককৃষ্ণোঽতিহ্ৰস্ৱাঙ্গো হ্ৰস্ৱবাহুৰ্মহাহনুঃ ।
হ্ৰস্ৱপান্নিম্ননাসাগ্ৰো ৰক্তাক্ষস্তাম্ৰমূৰ্ধজঃ ॥ ৪৪ ॥
হ্ৰস্ৱপান্নিম্ননাসাগ্ৰো ৰক্তাক্ষস্তাম্ৰমূৰ্ধজঃ ॥ ৪৪ ॥
তং তু তেঽৱনতং দীনং কিং কৰোমীতি ৱাদিনম্ ।
নিষীদেত্যব্ৰুৱংস্তাত স নিষাদস্ততোঽভৱত্ ॥ ৪৫ ॥
নিষীদেত্যব্ৰুৱংস্তাত স নিষাদস্ততোঽভৱত্ ॥ ৪৫ ॥
তস্য ৱংশ্যাস্তু নৈষাদা গিৰিকাননগোচৰাঃ ।
যেনাহৰজ্জাযমানো ৱেনকল্মষমুল্বণম্ ॥ ৪৬ ॥
যেনাহৰজ্জাযমানো ৱেনকল্মষমুল্বণম্ ॥ ৪৬ ॥