maitreya uvāca
evaṁ sa bhagavān vainyaḥ
khyāpito guṇa-karmabhiḥ
chandayām āsa tān kāmaiḥ
pratipūjyābhinandya ca
evaṁ sa bhagavān vainyaḥ
khyāpito guṇa-karmabhiḥ
chandayām āsa tān kāmaiḥ
pratipūjyābhinandya ca
brāhmaṇa-pramukhān varṇān
bhṛtyāmātya-purodhasaḥ
paurāñ jāna-padān śreṇīḥ
prakṛtīḥ samapūjayat
bhṛtyāmātya-purodhasaḥ
paurāñ jāna-padān śreṇīḥ
prakṛtīḥ samapūjayat
vidura uvāca
kasmād dadhāra go-rūpaṁ
dharitrī bahu-rūpiṇī
yāṁ dudoha pṛthus tatra
ko vatso dohanaṁ ca kim
kasmād dadhāra go-rūpaṁ
dharitrī bahu-rūpiṇī
yāṁ dudoha pṛthus tatra
ko vatso dohanaṁ ca kim
prakṛtyā viṣamā devī
kṛtā tena samā katham
tasya medhyaṁ hayaṁ devaḥ
kasya hetor apāharat
kṛtā tena samā katham
tasya medhyaṁ hayaṁ devaḥ
kasya hetor apāharat
sanat-kumārād bhagavato
brahman brahma-vid-uttamāt
labdhvā jñānaṁ sa-vijñānaṁ
rājarṣiḥ kāṁ gatiṁ gataḥ
brahman brahma-vid-uttamāt
labdhvā jñānaṁ sa-vijñānaṁ
rājarṣiḥ kāṁ gatiṁ gataḥ
yac cānyad api kṛṣṇasya
bhavān bhagavataḥ prabhoḥ
śravaḥ suśravasaḥ puṇyaṁ
pūrva-deha-kathāśrayam
bhavān bhagavataḥ prabhoḥ
śravaḥ suśravasaḥ puṇyaṁ
pūrva-deha-kathāśrayam
bhaktāya me ’nuraktāya
tava cādhokṣajasya ca
vaktum arhasi yo ’duhyad
vainya-rūpeṇa gām imām
tava cādhokṣajasya ca
vaktum arhasi yo ’duhyad
vainya-rūpeṇa gām imām
sūta uvāca
codito vidureṇaivaṁ
vāsudeva-kathāṁ prati
praśasya taṁ prīta-manā
maitreyaḥ pratyabhāṣata
codito vidureṇaivaṁ
vāsudeva-kathāṁ prati
praśasya taṁ prīta-manā
maitreyaḥ pratyabhāṣata
maitreya uvāca
yadābhiṣiktaḥ pṛthur aṅga viprair
āmantrito janatāyāś ca pālaḥ
prajā niranne kṣiti-pṛṣṭha etya
kṣut-kṣāma-dehāḥ patim abhyavocan
yadābhiṣiktaḥ pṛthur aṅga viprair
āmantrito janatāyāś ca pālaḥ
prajā niranne kṣiti-pṛṣṭha etya
kṣut-kṣāma-dehāḥ patim abhyavocan
vayaṁ rājañ jāṭhareṇābhitaptā
yathāgninā koṭara-sthena vṛkṣāḥ
tvām adya yātāḥ śaraṇaṁ śaraṇyaṁ
yaḥ sādhito vṛtti-karaḥ patir naḥ
yathāgninā koṭara-sthena vṛkṣāḥ
tvām adya yātāḥ śaraṇaṁ śaraṇyaṁ
yaḥ sādhito vṛtti-karaḥ patir naḥ
tan no bhavān īhatu rātave ’nnaṁ
kṣudhārditānāṁ naradeva-deva
yāvan na naṅkṣyāmaha ujjhitorjā
vārtā-patis tvaṁ kila loka-pālaḥ
kṣudhārditānāṁ naradeva-deva
yāvan na naṅkṣyāmaha ujjhitorjā
vārtā-patis tvaṁ kila loka-pālaḥ
maitreya uvāca
pṛthuḥ prajānāṁ karuṇaṁ
niśamya paridevitam
dīrghaṁ dadhyau kuruśreṣṭha
nimittaṁ so ’nvapadyata
pṛthuḥ prajānāṁ karuṇaṁ
niśamya paridevitam
dīrghaṁ dadhyau kuruśreṣṭha
nimittaṁ so ’nvapadyata
iti vyavasito buddhyā
pragṛhīta-śarāsanaḥ
sandadhe viśikhaṁ bhūmeḥ
kruddhas tripura-hā yathā
pragṛhīta-śarāsanaḥ
sandadhe viśikhaṁ bhūmeḥ
kruddhas tripura-hā yathā
pravepamānā dharaṇī
niśāmyodāyudhaṁ ca tam
gauḥ saty apādravad bhītā
mṛgīva mṛgayu-drutā
niśāmyodāyudhaṁ ca tam
gauḥ saty apādravad bhītā
mṛgīva mṛgayu-drutā
tām anvadhāvat tad vainyaḥ
kupito ’tyaruṇekṣaṇaḥ
śaraṁ dhanuṣi sandhāya
yatra yatra palāyate
kupito ’tyaruṇekṣaṇaḥ
śaraṁ dhanuṣi sandhāya
yatra yatra palāyate
sā diśo vidiśo devī
rodasī cāntaraṁ tayoḥ
dhāvantī tatra tatrainaṁ
dadarśānūdyatāyudham
rodasī cāntaraṁ tayoḥ
dhāvantī tatra tatrainaṁ
dadarśānūdyatāyudham
loke nāvindata trāṇaṁ
vainyān mṛtyor iva prajāḥ
trastā tadā nivavṛte
hṛdayena vidūyatā
vainyān mṛtyor iva prajāḥ
trastā tadā nivavṛte
hṛdayena vidūyatā
uvāca ca mahā-bhāgaṁ
dharma-jñāpanna-vatsala
trāhi mām api bhūtānāṁ
pālane ’vasthito bhavān
dharma-jñāpanna-vatsala
trāhi mām api bhūtānāṁ
pālane ’vasthito bhavān
sa tvaṁ jighāṁsase kasmād
dīnām akṛta-kilbiṣām
ahaniṣyat kathaṁ yoṣāṁ
dharma-jña iti yo mataḥ
dīnām akṛta-kilbiṣām
ahaniṣyat kathaṁ yoṣāṁ
dharma-jña iti yo mataḥ
praharanti na vai strīṣu
kṛtāgaḥsv api jantavaḥ
kim uta tvad-vidhā rājan
karuṇā dīna-vatsalāḥ
kṛtāgaḥsv api jantavaḥ
kim uta tvad-vidhā rājan
karuṇā dīna-vatsalāḥ
māṁ vipāṭyājarāṁ nāvaṁ
yatra viśvaṁ pratiṣṭhitam
ātmānaṁ ca prajāś cemāḥ
katham ambhasi dhāsyasi
yatra viśvaṁ pratiṣṭhitam
ātmānaṁ ca prajāś cemāḥ
katham ambhasi dhāsyasi
pṛthur uvāca
vasudhe tvāṁ vadhiṣyāmi
mac-chāsana-parāṅ-mukhīm
bhāgaṁ barhiṣi yā vṛṅkte
na tanoti ca no vasu
vasudhe tvāṁ vadhiṣyāmi
mac-chāsana-parāṅ-mukhīm
bhāgaṁ barhiṣi yā vṛṅkte
na tanoti ca no vasu
yavasaṁ jagdhy anudinaṁ
naiva dogdhy audhasaṁ payaḥ
tasyām evaṁ hi duṣṭāyāṁ
daṇḍo nātra na śasyate
naiva dogdhy audhasaṁ payaḥ
tasyām evaṁ hi duṣṭāyāṁ
daṇḍo nātra na śasyate
tvaṁ khalv oṣadhi-bījāni
prāk sṛṣṭāni svayambhuvā
na muñcasy ātma-ruddhāni
mām avajñāya manda-dhīḥ
prāk sṛṣṭāni svayambhuvā
na muñcasy ātma-ruddhāni
mām avajñāya manda-dhīḥ
amūṣāṁ kṣut-parītānām
ārtānāṁ paridevitam
śamayiṣyāmi mad-bāṇair
bhinnāyās tava medasā
ārtānāṁ paridevitam
śamayiṣyāmi mad-bāṇair
bhinnāyās tava medasā
pumān yoṣid uta klība
ātma-sambhāvano ’dhamaḥ
bhūteṣu niranukrośo
nṛpāṇāṁ tad-vadho ’vadhaḥ
ātma-sambhāvano ’dhamaḥ
bhūteṣu niranukrośo
nṛpāṇāṁ tad-vadho ’vadhaḥ
tvāṁ stabdhāṁ durmadāṁ nītvā
māyā-gāṁ tilaśaḥ śaraiḥ
ātma-yoga-balenemā
dhārayiṣyāmy ahaṁ prajāḥ
māyā-gāṁ tilaśaḥ śaraiḥ
ātma-yoga-balenemā
dhārayiṣyāmy ahaṁ prajāḥ
evaṁ manyumayīṁ mūrtiṁ
kṛtāntam iva bibhratam
praṇatā prāñjaliḥ prāha
mahī sañjāta-vepathuḥ
kṛtāntam iva bibhratam
praṇatā prāñjaliḥ prāha
mahī sañjāta-vepathuḥ
dharovāca
namaḥ parasmai puruṣāya māyayā
vinyasta-nānā-tanave guṇātmane
namaḥ svarūpānubhavena nirdhuta-
dravya-kriyā-kāraka-vibhramormaye
namaḥ parasmai puruṣāya māyayā
vinyasta-nānā-tanave guṇātmane
namaḥ svarūpānubhavena nirdhuta-
dravya-kriyā-kāraka-vibhramormaye
yenāham ātmāyatanaṁ vinirmitā
dhātrā yato ’yaṁ guṇa-sarga-saṅgrahaḥ
sa eva māṁ hantum udāyudhaḥ svarāḍ
upasthito ’nyaṁ śaraṇaṁ kam āśraye
dhātrā yato ’yaṁ guṇa-sarga-saṅgrahaḥ
sa eva māṁ hantum udāyudhaḥ svarāḍ
upasthito ’nyaṁ śaraṇaṁ kam āśraye
ya etad ādāv asṛjac carācaraṁ
sva-māyayātmāśrayayāvitarkyayā
tayaiva so ’yaṁ kila goptum udyataḥ
kathaṁ nu māṁ dharma-paro jighāṁsati
sva-māyayātmāśrayayāvitarkyayā
tayaiva so ’yaṁ kila goptum udyataḥ
kathaṁ nu māṁ dharma-paro jighāṁsati
nūnaṁ bateśasya samīhitaṁ janais
tan-māyayā durjayayākṛtātmabhiḥ
na lakṣyate yas tv akarod akārayad
yo ’neka ekaḥ parataś ca īśvaraḥ
tan-māyayā durjayayākṛtātmabhiḥ
na lakṣyate yas tv akarod akārayad
yo ’neka ekaḥ parataś ca īśvaraḥ
sargādi yo ’syānuruṇaddhi śaktibhir
dravya-kriyā-kāraka-cetanātmabhiḥ
tasmai samunnaddha-niruddha-śaktaye
namaḥ parasmai puruṣāya vedhase
dravya-kriyā-kāraka-cetanātmabhiḥ
tasmai samunnaddha-niruddha-śaktaye
namaḥ parasmai puruṣāya vedhase
sa vai bhavān ātma-vinirmitaṁ jagad
bhūtendriyāntaḥ-karaṇātmakaṁ vibho
saṁsthāpayiṣyann aja māṁ rasātalād
abhyujjahārāmbhasa ādi-sūkaraḥ
bhūtendriyāntaḥ-karaṇātmakaṁ vibho
saṁsthāpayiṣyann aja māṁ rasātalād
abhyujjahārāmbhasa ādi-sūkaraḥ
apām upasthe mayi nāvy avasthitāḥ
prajā bhavān adya rirakṣiṣuḥ kila
sa vīra-mūrtiḥ samabhūd dharā-dharo
yo māṁ payasy ugra-śaro jighāṁsasi
prajā bhavān adya rirakṣiṣuḥ kila
sa vīra-mūrtiḥ samabhūd dharā-dharo
yo māṁ payasy ugra-śaro jighāṁsasi
nūnaṁ janair īhitam īśvarāṇām
asmad-vidhais tad-guṇa-sarga-māyayā
na jñāyate mohita-citta-vartmabhis
tebhyo namo vīra-yaśas-karebhyaḥ
asmad-vidhais tad-guṇa-sarga-māyayā
na jñāyate mohita-citta-vartmabhis
tebhyo namo vīra-yaśas-karebhyaḥ