మైత్రేయ ఉవాచ
ఏవం స భగవాన్ వైన్యః ఖ్యాపితో గుణకర్మభిః । ఛన్దయామాస తాన్ కామైః ప్రతిపూజ్యాభినన్ద్య చ ॥ ౧ ॥
ఏవం స భగవాన్ వైన్యః ఖ్యాపితో గుణకర్మభిః । ఛన్దయామాస తాన్ కామైః ప్రతిపూజ్యాభినన్ద్య చ ॥ ౧ ॥
బ్రాహ్మణప్రముఖాన్ వర్ణాన్ భృత్యామాత్యపురోధసః । పౌరాఞ్జానపదాన్ శ్రేణీః ప్రకృతీః సమపూజయత్ ॥ ౨ ॥
విదుర ఉవాచ
కస్మాద్దధార గోరూపం ధరిత్రీ బహురూపిణీ । యాం దుదోహ పృథుస్తత్ర కో వత్సో దోహనం చ కిమ్ ॥ ౩ ॥
కస్మాద్దధార గోరూపం ధరిత్రీ బహురూపిణీ । యాం దుదోహ పృథుస్తత్ర కో వత్సో దోహనం చ కిమ్ ॥ ౩ ॥
ప్రకృత్యా విషమా దేవీ కృతా తేన సమా కథమ్ । తస్య మేధ్యం హయం దేవః కస్య హేతోరపాహరత్ ॥ ౪ ॥
సనత్కుమారాద్భగవతో బ్రహ్మన్ బ్రహ్మవిదుత్తమాత్ । లబ్ధ్వా జ్ఞానం సవిజ్ఞానం రాజర్షిః కాం గతిం గతః ॥ ౫ ॥
యచ్చాన్యదపి కృష్ణస్య భవాన్ భగవతః ప్రభోః । శ్రవః సుశ్రవసః పుణ్యం పూర్వదేహకథాశ్రయమ్ ॥ ౬ ॥
భక్తాయ మేఽనురక్తాయ తవ చాధోక్షజస్య చ । వక్తుమర్హసి యోఽదుహ్యద్వైన్యరూపేణ గామిమామ్ ॥ ౭ ॥
సూత ఉవాచ
చోదితో విదురేణైవం వాసుదేవకథాం ప్రతి । ప్రశస్య తం ప్రీతమనా మైత్రేయః ప్రత్యభాషత ॥ ౮ ॥
చోదితో విదురేణైవం వాసుదేవకథాం ప్రతి । ప్రశస్య తం ప్రీతమనా మైత్రేయః ప్రత్యభాషత ॥ ౮ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
యదాభిషిక్తః పృథురఙ్గ విప్రై-రామన్త్రితో జనతాయాశ్చ పాలః । ప్రజా నిరన్నే క్షితిపృష్ఠ ఏత్యక్షుత్క్షామదేహాః పతిమభ్యవోచన్ ॥ ౯ ॥
యదాభిషిక్తః పృథురఙ్గ విప్రై-రామన్త్రితో జనతాయాశ్చ పాలః । ప్రజా నిరన్నే క్షితిపృష్ఠ ఏత్యక్షుత్క్షామదేహాః పతిమభ్యవోచన్ ॥ ౯ ॥
వయం రాజఞ్జాఠరేణాభితప్తాయథాగ్నినా కోటరస్థేన వృక్షాః । త్వామద్య యాతాః శరణం శరణ్యంయః సాధితో వృత్తికరః పతిర్నః ॥ ౧౦ ॥
తన్నో భవానీహతు రాతవేఽన్నంక్షుధార్దితానాం నరదేవదేవ । యావన్న నఙ్క్ష్యామహ ఉజ్ఝితోర్జావార్తాపతిస్త్వం కిల లోకపాలః ॥ ౧౧ ॥
మైత్రేయ ఉవాచ
పృథుః ప్రజానాం కరుణం నిశమ్య పరిదేవితమ్ । దీర్ఘం దధ్యౌ కురుశ్రేష్ఠ నిమిత్తం సోఽన్వపద్యత ॥ ౧౨ ॥
పృథుః ప్రజానాం కరుణం నిశమ్య పరిదేవితమ్ । దీర్ఘం దధ్యౌ కురుశ్రేష్ఠ నిమిత్తం సోఽన్వపద్యత ॥ ౧౨ ॥
ఇతి వ్యవసితో బుద్ధ్యా ప్రగృహీతశరాసనః । సన్దధే విశిఖం భూమేః క్రుద్ధస్త్రిపురహా యథా ॥ ౧౩ ॥
ప్రవేపమానా ధరణీ నిశామ్యోదాయుధం చ తమ్ । గౌః సత్యపాద్రవద్భీతా మృగీవ మృగయుద్రుతా ॥ ౧౪ ॥
తామన్వధావత్తద్వైన్యః కుపితోఽత్యరుణేక్షణః । శరం ధనుషి సన్ధాయ యత్ర యత్ర పలాయతే ॥ ౧౫ ॥
సా దిశో విదిశో దేవీ రోదసీ చాన్తరం తయోః । ధావన్తీ తత్ర తత్రైనం దదర్శానూద్యతాయుధమ్ ॥ ౧౬ ॥
లోకే నావిన్దత త్రాణం వైన్యాన్మృత్యోరివ ప్రజాః । త్రస్తా తదా నివవృతే హృదయేన విదూయతా ॥ ౧౭ ॥
ఉవాచచ మహాభాగం ధర్మజ్ఞాపన్నవత్సల । త్రాహి మామపి భూతానాం పాలనేఽవస్థితో భవాన్ ॥ ౧౮ ॥
స త్వం జిఘాంససే కస్మాద్దీనామకృతకిల్బిషామ్ । అహనిష్యత్కథం యోషాం ధర్మజ్ఞ ఇతి యో మతః ॥ ౧౯ ॥
ప్రహరన్తి న వై స్త్రీషు కృతాగఃస్వపి జన్తవః । కిముత త్వద్విధా రాజన్ కరుణా దీనవత్సలాః ॥ ౨౦ ॥
మాం విపాట్యాజరాం నావం యత్ర విశ్వం ప్రతిష్ఠితమ్ । ఆత్మానం చ ప్రజాశ్చేమాః కథమమ్భసి ధాస్యసి ॥ ౨౧ ॥
పృథురువాచ
వసుధే త్వాం వధిష్యామి మచ్ఛాసనపరాఙ్ముఖీమ్ । భాగం బర్హిషి యా వృఙ్క్తే న తనోతి చ నో వసు ॥ ౨౨ ॥
వసుధే త్వాం వధిష్యామి మచ్ఛాసనపరాఙ్ముఖీమ్ । భాగం బర్హిషి యా వృఙ్క్తే న తనోతి చ నో వసు ॥ ౨౨ ॥
యవసం జగ్ధ్యనుదినం నైవ దోగ్ధ్యౌధసం పయః । తస్యామేవం హి దుష్టాయాం దణ్డో నాత్ర న శస్యతే ॥ ౨౩ ॥
త్వం ఖల్వోషధిబీజాని ప్రాక్ సృష్టాని స్వయమ్భువా । న ముఞ్చస్యాత్మరుద్ధాని మామవజ్ఞాయ మన్దధీః ॥ ౨౪ ॥
అమూషాం క్షుత్పరీతానామార్తానాం పరిదేవితమ్ । శమయిష్యామి మద్బాణైర్భిన్నాయాస్తవ మేదసా ॥ ౨౫ ॥
పుమాన్ యోషిదుత క్లీబ ఆత్మసమ్భావనోఽధమః । భూతేషు నిరనుక్రోశో నృపాణాం తద్వధోఽవధః ॥ ౨౬ ॥
త్వాం స్తబ్ధాం దుర్మదాం నీత్వా మాయాగాం తిలశః శరైః ।
ఆత్మయోగబలేనేమా ధారయిష్యామ్యహం ప్రజాః ॥ ౨౭ ॥
ఆత్మయోగబలేనేమా ధారయిష్యామ్యహం ప్రజాః ॥ ౨౭ ॥
ఏవం మన్యుమయీం మూర్తిం కృతాన్తమివ బిభ్రతమ్ ।
ప్రణతా ప్రాఞ్జలిః ప్రాహ మహీ సఞ్జాతవేపథుః ॥ ౨౮ ॥
ప్రణతా ప్రాఞ్జలిః ప్రాహ మహీ సఞ్జాతవేపథుః ॥ ౨౮ ॥
ధరోవాచ
నమః పరస్మై పురుషాయ మాయయా
విన్యస్తనానాతనవే గుణాత్మనే ।
నమః స్వరూపానుభవేన నిర్ధుత
ద్రవ్యక్రియాకారకవిభ్రమోర్మయే ॥ ౨౯ ॥
నమః పరస్మై పురుషాయ మాయయా
విన్యస్తనానాతనవే గుణాత్మనే ।
నమః స్వరూపానుభవేన నిర్ధుత
ద్రవ్యక్రియాకారకవిభ్రమోర్మయే ॥ ౨౯ ॥
యేనాహమాత్మాయతనం వినిర్మితా
ధాత్రా యతోఽయం గుణసర్గసఙ్గ్రహః ।
స ఏవ మాం హన్తుముదాయుధః స్వరా-
డుపస్థితోఽన్యం శరణం కమాశ్రయే ॥ ౩౦ ॥
ధాత్రా యతోఽయం గుణసర్గసఙ్గ్రహః ।
స ఏవ మాం హన్తుముదాయుధః స్వరా-
డుపస్థితోఽన్యం శరణం కమాశ్రయే ॥ ౩౦ ॥
య ఏతదాదావసృజచ్చరాచరం
స్వమాయయాత్మాశ్రయయావితర్క్యయా ।
తయైవ సోఽయం కిల గోప్తుముద్యతః
కథం ను మాం ధర్మపరో జిఘాంసతి ॥ ౩౧ ॥
స్వమాయయాత్మాశ్రయయావితర్క్యయా ।
తయైవ సోఽయం కిల గోప్తుముద్యతః
కథం ను మాం ధర్మపరో జిఘాంసతి ॥ ౩౧ ॥
నూనం బతేశస్య సమీహితం జనై-
స్తన్మాయయా దుర్జయయాకృతాత్మభిః ।
న లక్ష్యతే యస్త్వకరోదకారయద్
యోఽనేక ఏకః పరతశ్చ ఈశ్వరః ॥ ౩౨ ॥
స్తన్మాయయా దుర్జయయాకృతాత్మభిః ।
న లక్ష్యతే యస్త్వకరోదకారయద్
యోఽనేక ఏకః పరతశ్చ ఈశ్వరః ॥ ౩౨ ॥
సర్గాది యోఽస్యానురుణద్ధి శక్తిభి-
ర్ద్రవ్యక్రియాకారకచేతనాత్మభిః ।
తస్మై సమున్నద్ధనిరుద్ధశక్తయే
నమః పరస్మై పురుషాయ వేధసే ॥ ౩౩ ॥
ర్ద్రవ్యక్రియాకారకచేతనాత్మభిః ।
తస్మై సమున్నద్ధనిరుద్ధశక్తయే
నమః పరస్మై పురుషాయ వేధసే ॥ ౩౩ ॥
స వై భవానాత్మవినిర్మితం జగద్
భూతేన్ద్రియాన్తఃకరణాత్మకం విభో ।
సంస్థాపయిష్యన్నజ మాం రసాతలా-
దభ్యుజ్జహారామ్భస ఆదిసూకరః ॥ ౩౪ ॥
భూతేన్ద్రియాన్తఃకరణాత్మకం విభో ।
సంస్థాపయిష్యన్నజ మాం రసాతలా-
దభ్యుజ్జహారామ్భస ఆదిసూకరః ॥ ౩౪ ॥
అపాముపస్థే మయి నావ్యవస్థితాః
ప్రజా భవానద్య రిరక్షిషుః కిల ।
స వీరమూర్తిః సమభూద్ధరాధరో
యో మాం పయస్యుగ్రశరో జిఘాంససి ॥ ౩౫ ॥
ప్రజా భవానద్య రిరక్షిషుః కిల ।
స వీరమూర్తిః సమభూద్ధరాధరో
యో మాం పయస్యుగ్రశరో జిఘాంససి ॥ ౩౫ ॥
నూనం జనైరీహితమీశ్వరాణా-
మస్మద్విధైస్తద్గుణసర్గమాయయా ।
న జ్ఞాయతే మోహితచిత్తవర్త్మభి-
స్తేభ్యో నమో వీరయశస్కరేభ్యః ॥ ౩౬ ॥
మస్మద్విధైస్తద్గుణసర్గమాయయా ।
న జ్ఞాయతే మోహితచిత్తవర్త్మభి-
స్తేభ్యో నమో వీరయశస్కరేభ్యః ॥ ౩౬ ॥