ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଏଵଂ ସ ଭଗଵାନ୍ ଵୈନ୍ଯଃ ଖ୍ଯାପିତୋ ଗୁଣକର୍ମଭିଃ । ଛନ୍ଦଯାମାସ ତାନ୍ କାମୈଃ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯାଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ ॥ ୧ ॥
ଏଵଂ ସ ଭଗଵାନ୍ ଵୈନ୍ଯଃ ଖ୍ଯାପିତୋ ଗୁଣକର୍ମଭିଃ । ଛନ୍ଦଯାମାସ ତାନ୍ କାମୈଃ ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯାଭିନନ୍ଦ୍ଯ ଚ ॥ ୧ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖାନ୍ ଵର୍ଣାନ୍ ଭୃତ୍ଯାମାତ୍ଯପୁରୋଧସଃ । ପୌରାଞ୍ଜାନପଦାନ୍ ଶ୍ରେଣୀଃ ପ୍ରକୃତୀଃ ସମପୂଜଯତ୍ ॥ ୨ ॥
ଵିଦୁର ଉଵାଚ
କସ୍ମାଦ୍ଦଧାର ଗୋରୂପଂ ଧରିତ୍ରୀ ବହୁରୂପିଣୀ । ଯାଂ ଦୁଦୋହ ପୃଥୁସ୍ତତ୍ର କୋ ଵତ୍ସୋ ଦୋହନଂ ଚ କିମ୍ ॥ ୩ ॥
କସ୍ମାଦ୍ଦଧାର ଗୋରୂପଂ ଧରିତ୍ରୀ ବହୁରୂପିଣୀ । ଯାଂ ଦୁଦୋହ ପୃଥୁସ୍ତତ୍ର କୋ ଵତ୍ସୋ ଦୋହନଂ ଚ କିମ୍ ॥ ୩ ॥
ପ୍ରକୃତ୍ଯା ଵିଷମା ଦେଵୀ କୃତା ତେନ ସମା କଥମ୍ । ତସ୍ଯ ମେଧ୍ଯଂ ହଯଂ ଦେଵଃ କସ୍ଯ ହେତୋରପାହରତ୍ ॥ ୪ ॥
ସନତ୍କୁମାରାଦ୍ଭଗଵତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମାତ୍ । ଲବ୍ଧ୍ଵା ଜ୍ଞାନଂ ସଵିଜ୍ଞାନଂ ରାଜର୍ଷିଃ କାଂ ଗତିଂ ଗତଃ ॥ ୫ ॥
ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦପି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଭଵାନ୍ ଭଗଵତଃ ପ୍ରଭୋଃ । ଶ୍ରଵଃ ସୁଶ୍ରଵସଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପୂର୍ଵଦେହକଥାଶ୍ରଯମ୍ ॥ ୬ ॥
ଭକ୍ତାଯ ମେଽନୁରକ୍ତାଯ ତଵ ଚାଧୋକ୍ଷଜସ୍ଯ ଚ । ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ଯୋଽଦୁହ୍ଯଦ୍ଵୈନ୍ଯରୂପେଣ ଗାମିମାମ୍ ॥ ୭ ॥
ସୂତ ଉଵାଚ
ଚୋଦିତୋ ଵିଦୁରେଣୈଵଂ ଵାସୁଦେଵକଥାଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରଶସ୍ଯ ତଂ ପ୍ରୀତମନା ମୈତ୍ରେଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ॥ ୮ ॥
ଚୋଦିତୋ ଵିଦୁରେଣୈଵଂ ଵାସୁଦେଵକଥାଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରଶସ୍ଯ ତଂ ପ୍ରୀତମନା ମୈତ୍ରେଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ॥ ୮ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ଯଦାଭିଷିକ୍ତଃ ପୃଥୁରଙ୍ଗ ଵିପ୍ରୈ-ରାମନ୍ତ୍ରିତୋ ଜନତାଯାଶ୍ଚ ପାଲଃ । ପ୍ରଜା ନିରନ୍ନେ କ୍ଷିତିପୃଷ୍ଠ ଏତ୍ଯକ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମଦେହାଃ ପତିମଭ୍ଯଵୋଚନ୍ ॥ ୯ ॥
ଯଦାଭିଷିକ୍ତଃ ପୃଥୁରଙ୍ଗ ଵିପ୍ରୈ-ରାମନ୍ତ୍ରିତୋ ଜନତାଯାଶ୍ଚ ପାଲଃ । ପ୍ରଜା ନିରନ୍ନେ କ୍ଷିତିପୃଷ୍ଠ ଏତ୍ଯକ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମଦେହାଃ ପତିମଭ୍ଯଵୋଚନ୍ ॥ ୯ ॥
ଵଯଂ ରାଜଞ୍ଜାଠରେଣାଭିତପ୍ତାଯଥାଗ୍ନିନା କୋଟରସ୍ଥେନ ଵୃକ୍ଷାଃ । ତ୍ଵାମଦ୍ଯ ଯାତାଃ ଶରଣଂ ଶରଣ୍ଯଂଯଃ ସାଧିତୋ ଵୃତ୍ତିକରଃ ପତିର୍ନଃ ॥ ୧୦ ॥
ତନ୍ନୋ ଭଵାନୀହତୁ ରାତଵେଽନ୍ନଂକ୍ଷୁଧାର୍ଦିତାନାଂ ନରଦେଵଦେଵ । ଯାଵନ୍ନ ନଙ୍କ୍ଷ୍ଯାମହ ଉଜ୍ଝିତୋର୍ଜାଵାର୍ତାପତିସ୍ତ୍ଵଂ କିଲ ଲୋକପାଲଃ ॥ ୧୧ ॥
ମୈତ୍ରେଯ ଉଵାଚ
ପୃଥୁଃ ପ୍ରଜାନାଂ କରୁଣଂ ନିଶମ୍ଯ ପରିଦେଵିତମ୍ । ଦୀର୍ଘଂ ଦଧ୍ଯୌ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିମିତ୍ତଂ ସୋଽନ୍ଵପଦ୍ଯତ ॥ ୧୨ ॥
ପୃଥୁଃ ପ୍ରଜାନାଂ କରୁଣଂ ନିଶମ୍ଯ ପରିଦେଵିତମ୍ । ଦୀର୍ଘଂ ଦଧ୍ଯୌ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିମିତ୍ତଂ ସୋଽନ୍ଵପଦ୍ଯତ ॥ ୧୨ ॥
ଇତି ଵ୍ଯଵସିତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନଃ । ସନ୍ଦଧେ ଵିଶିଖଂ ଭୂମେଃ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତ୍ରିପୁରହା ଯଥା ॥ ୧୩ ॥
ପ୍ରଵେପମାନା ଧରଣୀ ନିଶାମ୍ଯୋଦାଯୁଧଂ ଚ ତମ୍ । ଗୌଃ ସତ୍ଯପାଦ୍ରଵଦ୍ଭୀତା ମୃଗୀଵ ମୃଗଯୁଦ୍ରୁତା ॥ ୧୪ ॥
ତାମନ୍ଵଧାଵତ୍ତଦ୍ଵୈନ୍ଯଃ କୁପିତୋଽତ୍ଯରୁଣେକ୍ଷଣଃ । ଶରଂ ଧନୁଷି ସନ୍ଧାଯ ଯତ୍ର ଯତ୍ର ପଲାଯତେ ॥ ୧୫ ॥
ସା ଦିଶୋ ଵିଦିଶୋ ଦେଵୀ ରୋଦସୀ ଚାନ୍ତରଂ ତଯୋଃ । ଧାଵନ୍ତୀ ତତ୍ର ତତ୍ରୈନଂ ଦଦର୍ଶାନୂଦ୍ଯତାଯୁଧମ୍ ॥ ୧୬ ॥
ଲୋକେ ନାଵିନ୍ଦତ ତ୍ରାଣଂ ଵୈନ୍ଯାନ୍ମୃତ୍ଯୋରିଵ ପ୍ରଜାଃ । ତ୍ରସ୍ତା ତଦା ନିଵଵୃତେ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା ॥ ୧୭ ॥
ଉଵାଚଚ ମହାଭାଗଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାପନ୍ନଵତ୍ସଲ । ତ୍ରାହି ମାମପି ଭୂତାନାଂ ପାଲନେଽଵସ୍ଥିତୋ ଭଵାନ୍ ॥ ୧୮ ॥
ସ ତ୍ଵଂ ଜିଘାଂସସେ କସ୍ମାଦ୍ଦୀନାମକୃତକିଲ୍ବିଷାମ୍ । ଅହନିଷ୍ଯତ୍କଥଂ ଯୋଷାଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଇତି ଯୋ ମତଃ ॥ ୧୯ ॥
ପ୍ରହରନ୍ତି ନ ଵୈ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ କୃତାଗଃସ୍ଵପି ଜନ୍ତଵଃ । କିମୁତ ତ୍ଵଦ୍ଵିଧା ରାଜନ୍ କରୁଣା ଦୀନଵତ୍ସଲାଃ ॥ ୨୦ ॥
ମାଂ ଵିପାଟ୍ଯାଜରାଂ ନାଵଂ ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ଆତ୍ମାନଂ ଚ ପ୍ରଜାଶ୍ଚେମାଃ କଥମମ୍ଭସି ଧାସ୍ଯସି ॥ ୨୧ ॥
ପୃଥୁରୁଵାଚ
ଵସୁଧେ ତ୍ଵାଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ମଚ୍ଛାସନପରାଙ୍ମୁଖୀମ୍ । ଭାଗଂ ବର୍ହିଷି ଯା ଵୃଙ୍କ୍ତେ ନ ତନୋତି ଚ ନୋ ଵସୁ ॥ ୨୨ ॥
ଵସୁଧେ ତ୍ଵାଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ମଚ୍ଛାସନପରାଙ୍ମୁଖୀମ୍ । ଭାଗଂ ବର୍ହିଷି ଯା ଵୃଙ୍କ୍ତେ ନ ତନୋତି ଚ ନୋ ଵସୁ ॥ ୨୨ ॥
ଯଵସଂ ଜଗ୍ଧ୍ଯନୁଦିନଂ ନୈଵ ଦୋଗ୍ଧ୍ଯୌଧସଂ ପଯଃ । ତସ୍ଯାମେଵଂ ହି ଦୁଷ୍ଟାଯାଂ ଦଣ୍ଡୋ ନାତ୍ର ନ ଶସ୍ଯତେ ॥ ୨୩ ॥
ତ୍ଵଂ ଖଲ୍ଵୋଷଧିବୀଜାନି ପ୍ରାକ୍ ସୃଷ୍ଟାନି ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା । ନ ମୁଞ୍ଚସ୍ଯାତ୍ମରୁଦ୍ଧାନି ମାମଵଜ୍ଞାଯ ମନ୍ଦଧୀଃ ॥ ୨୪ ॥
ଅମୂଷାଂ କ୍ଷୁତ୍ପରୀତାନାମାର୍ତାନାଂ ପରିଦେଵିତମ୍ । ଶମଯିଷ୍ଯାମି ମଦ୍ବାଣୈର୍ଭିନ୍ନାଯାସ୍ତଵ ମେଦସା ॥ ୨୫ ॥
ପୁମାନ୍ ଯୋଷିଦୁତ କ୍ଲୀବ ଆତ୍ମସମ୍ଭାଵନୋଽଧମଃ । ଭୂତେଷୁ ନିରନୁକ୍ରୋଶୋ ନୃପାଣାଂ ତଦ୍ଵଧୋଽଵଧଃ ॥ ୨୬ ॥
ତ୍ଵାଂ ସ୍ତବ୍ଧାଂ ଦୁର୍ମଦାଂ ନୀତ୍ଵା ମାଯାଗାଂ ତିଲଶଃ ଶରୈଃ ।
ଆତ୍ମଯୋଗବଲେନେମା ଧାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୨୭ ॥
ଆତ୍ମଯୋଗବଲେନେମା ଧାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୨୭ ॥
ଏଵଂ ମନ୍ଯୁମଯୀଂ ମୂର୍ତିଂ କୃତାନ୍ତମିଵ ବିଭ୍ରତମ୍ ।
ପ୍ରଣତା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରାହ ମହୀ ସଞ୍ଜାତଵେପଥୁଃ ॥ ୨୮ ॥
ପ୍ରଣତା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରାହ ମହୀ ସଞ୍ଜାତଵେପଥୁଃ ॥ ୨୮ ॥
ଧରୋଵାଚ
ନମଃ ପରସ୍ମୈ ପୁରୁଷାଯ ମାଯଯା
ଵିନ୍ଯସ୍ତନାନାତନଵେ ଗୁଣାତ୍ମନେ ।
ନମଃ ସ୍ଵରୂପାନୁଭଵେନ ନିର୍ଧୁତ
ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ରିଯାକାରକଵିଭ୍ରମୋର୍ମଯେ ॥ ୨୯ ॥
ନମଃ ପରସ୍ମୈ ପୁରୁଷାଯ ମାଯଯା
ଵିନ୍ଯସ୍ତନାନାତନଵେ ଗୁଣାତ୍ମନେ ।
ନମଃ ସ୍ଵରୂପାନୁଭଵେନ ନିର୍ଧୁତ
ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ରିଯାକାରକଵିଭ୍ରମୋର୍ମଯେ ॥ ୨୯ ॥
ଯେନାହମାତ୍ମାଯତନଂ ଵିନିର୍ମିତା
ଧାତ୍ରା ଯତୋଽଯଂ ଗୁଣସର୍ଗସଙ୍ଗ୍ରହଃ ।
ସ ଏଵ ମାଂ ହନ୍ତୁମୁଦାଯୁଧଃ ସ୍ଵରା-
ଡୁପସ୍ଥିତୋଽନ୍ଯଂ ଶରଣଂ କମାଶ୍ରଯେ ॥ ୩୦ ॥
ଧାତ୍ରା ଯତୋଽଯଂ ଗୁଣସର୍ଗସଙ୍ଗ୍ରହଃ ।
ସ ଏଵ ମାଂ ହନ୍ତୁମୁଦାଯୁଧଃ ସ୍ଵରା-
ଡୁପସ୍ଥିତୋଽନ୍ଯଂ ଶରଣଂ କମାଶ୍ରଯେ ॥ ୩୦ ॥
ଯ ଏତଦାଦାଵସୃଜଚ୍ଚରାଚରଂ
ସ୍ଵମାଯଯାତ୍ମାଶ୍ରଯଯାଵିତର୍କ୍ଯଯା ।
ତଯୈଵ ସୋଽଯଂ କିଲ ଗୋପ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
କଥଂ ନୁ ମାଂ ଧର୍ମପରୋ ଜିଘାଂସତି ॥ ୩୧ ॥
ସ୍ଵମାଯଯାତ୍ମାଶ୍ରଯଯାଵିତର୍କ୍ଯଯା ।
ତଯୈଵ ସୋଽଯଂ କିଲ ଗୋପ୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
କଥଂ ନୁ ମାଂ ଧର୍ମପରୋ ଜିଘାଂସତି ॥ ୩୧ ॥
ନୂନଂ ବତେଶସ୍ଯ ସମୀହିତଂ ଜନୈ-
ସ୍ତନ୍ମାଯଯା ଦୁର୍ଜଯଯାକୃତାତ୍ମଭିଃ ।
ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଯସ୍ତ୍ଵକରୋଦକାରଯଦ୍
ଯୋଽନେକ ଏକଃ ପରତଶ୍ଚ ଈଶ୍ଵରଃ ॥ ୩୨ ॥
ସ୍ତନ୍ମାଯଯା ଦୁର୍ଜଯଯାକୃତାତ୍ମଭିଃ ।
ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଯସ୍ତ୍ଵକରୋଦକାରଯଦ୍
ଯୋଽନେକ ଏକଃ ପରତଶ୍ଚ ଈଶ୍ଵରଃ ॥ ୩୨ ॥
ସର୍ଗାଦି ଯୋଽସ୍ଯାନୁରୁଣଦ୍ଧି ଶକ୍ତିଭି-
ର୍ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ରିଯାକାରକଚେତନାତ୍ମଭିଃ ।
ତସ୍ମୈ ସମୁନ୍ନଦ୍ଧନିରୁଦ୍ଧଶକ୍ତଯେ
ନମଃ ପରସ୍ମୈ ପୁରୁଷାଯ ଵେଧସେ ॥ ୩୩ ॥
ର୍ଦ୍ରଵ୍ଯକ୍ରିଯାକାରକଚେତନାତ୍ମଭିଃ ।
ତସ୍ମୈ ସମୁନ୍ନଦ୍ଧନିରୁଦ୍ଧଶକ୍ତଯେ
ନମଃ ପରସ୍ମୈ ପୁରୁଷାଯ ଵେଧସେ ॥ ୩୩ ॥
ସ ଵୈ ଭଵାନାତ୍ମଵିନିର୍ମିତଂ ଜଗଦ୍
ଭୂତେନ୍ଦ୍ରିଯାନ୍ତଃକରଣାତ୍ମକଂ ଵିଭୋ ।
ସଂସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯନ୍ନଜ ମାଂ ରସାତଲା-
ଦଭ୍ଯୁଜ୍ଜହାରାମ୍ଭସ ଆଦିସୂକରଃ ॥ ୩୪ ॥
ଭୂତେନ୍ଦ୍ରିଯାନ୍ତଃକରଣାତ୍ମକଂ ଵିଭୋ ।
ସଂସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯନ୍ନଜ ମାଂ ରସାତଲା-
ଦଭ୍ଯୁଜ୍ଜହାରାମ୍ଭସ ଆଦିସୂକରଃ ॥ ୩୪ ॥
ଅପାମୁପସ୍ଥେ ମଯି ନାଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ପ୍ରଜା ଭଵାନଦ୍ଯ ରିରକ୍ଷିଷୁଃ କିଲ ।
ସ ଵୀରମୂର୍ତିଃ ସମଭୂଦ୍ଧରାଧରୋ
ଯୋ ମାଂ ପଯସ୍ଯୁଗ୍ରଶରୋ ଜିଘାଂସସି ॥ ୩୫ ॥
ପ୍ରଜା ଭଵାନଦ୍ଯ ରିରକ୍ଷିଷୁଃ କିଲ ।
ସ ଵୀରମୂର୍ତିଃ ସମଭୂଦ୍ଧରାଧରୋ
ଯୋ ମାଂ ପଯସ୍ଯୁଗ୍ରଶରୋ ଜିଘାଂସସି ॥ ୩୫ ॥
ନୂନଂ ଜନୈରୀହିତମୀଶ୍ଵରାଣା-
ମସ୍ମଦ୍ଵିଧୈସ୍ତଦ୍ଗୁଣସର୍ଗମାଯଯା ।
ନ ଜ୍ଞାଯତେ ମୋହିତଚିତ୍ତଵର୍ତ୍ମଭି-
ସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନମୋ ଵୀରଯଶସ୍କରେଭ୍ଯଃ ॥ ୩୬ ॥
ମସ୍ମଦ୍ଵିଧୈସ୍ତଦ୍ଗୁଣସର୍ଗମାଯଯା ।
ନ ଜ୍ଞାଯତେ ମୋହିତଚିତ୍ତଵର୍ତ୍ମଭି-
ସ୍ତେଭ୍ଯୋ ନମୋ ଵୀରଯଶସ୍କରେଭ୍ଯଃ ॥ ୩୬ ॥