শ্রীভগবানুবাচ
দানং দমশ্চ যজ্ঞশ্চ স্বাধ্যাযস্তপ আর্জবম্ ॥ 1 ॥
- শ্রীভগবান্ (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- উবাচ (uvāca)said
- অভযম্ (abhayam)fearlessness
- সত্ত্বসংশুদ্ধিঃ (sattvasaṃśuddhiḥ)purity of heart (sattva:heart | saṃśuddhiḥ:purity)
- জ্ঞানযোগব্যবস্থিতিঃ (jñānayogavyavasthitiḥ)steadfastness in the YOGA of Knowledge (jñāna:knowledge | yoga:YOGA | vyavasthitiḥ:steadfastness)
- দানম্ (dānam)alms-giving
- দমঃ (damaḥ)control of the senses
- চ (ca)and
- যজ্ঞঃ (yajñaḥ)sacrifice
- চ (ca)and
- স্বাধ্যাযঃ (svādhyāyaḥ)study of the SHASTRAS
- তপঃ (tapaḥ)austerity
- আর্জবম্ (ārjavam)straightforwardness
দযা ভূতেষ্বলোলুপ্ত্বং মার্দবং হ্রীরচাপলম্ ॥ 2 ॥
- অহিংসা (ahiṃsā)harmlessness
- সত্যং (satyam)truth
- অক্রোধঃ (akrodhaḥ)absence of anger
- ত্যাগঃ (tyāgaḥ)renunciation
- শান্তিঃ (śāntiḥ)peacefulness
- অপৈশুনম্ (apaiśunam)absence of crookedness
- দযা (dayā)compassion
- ভূতেষু (bhūteṣu)to beings
- অলোলুপ্ত্বং (aloluptvaṃ)non-covetousness
- মার্দবম্ (mārdavam)gentleness
- হ্রীঃ (hrīḥ)modesty
- অচাপলম্ (acāpalam)absence of fickleness
ভবন্তি সম্পদং দৈবীমভিজাতস্য ভারত ॥ 3 ॥
- তেজঃ (tejaḥ)vigour
- ক্ষমা (kṣamā)forgiveness
- ধৃতিঃ (dhṛtiḥ)fortitude
- শৌচম্ (śaucam)purity
- অদ্রোহঃ (adrohaḥ)absence of hatred
- ন (na)absence
- অতিমানিতা (atimānitā)absence of pride
- ভবন্তি (bhavanti)are
- সম্পদং (sampadam)estate
- দৈবীম্ (daivīm)divine
- অভিজাতস্য (abhijātasya)born for
- ভারত (bhārata)O Bharata
অজ্ঞানং চাভিজাতস্য পার্থ সম্পদমাসুরীম্ ॥ 4 ॥
- দম্ভঃ (dambhaḥ)hypocrisy
- দর্পঃ (darpaḥ)arrogance
- অভিমানঃ (abhimānaḥ)self-conceit
- চ (ca)and
- ক্রোধঃ (krodhaḥ)anger
- পারুষ্যম্ (pāruṣyam)harshness
- এব (eva)also
- চ (ca)and
- অজ্ঞানম্ (ajñānam)ignorance
- চ (ca)and
- অভিজাতস্য (abhijātasya)of one born
- পার্থ (pārtha)O Partha
- সম্পদম্ (sampadam)estate
- আসুরীম্ (āsurīm)demoniac
মা শুচঃ সম্পদং দৈবীমভিজাতোঽসি পাণ্ডব ॥ 5 ॥
- দৈবী (daivī)divine
- সম্পত্ (sampat)wealth
- বিমোক্ষায (vimokṣāya)for liberation
- নিবন্ধায (nibandhāya)for bondage
- আসুরী (āsurī)demonic
- মতা (matā)considered
- মা (mā)do not
- শুচঃ (śucaḥ)grieve
- সম্পদং (sampadam)wealth
- দৈবীম্ (daivīm)divine
- অভিজাতঃ (abhijātaḥ)born
- অসি (asi)you are
- পাণ্ডব (pāṇḍava)O Pandava
দৈবো বিস্তরশঃ প্রোক্ত আসুরং পার্থ মে শৃণু ॥ 6 ॥
- দ্বৌ (dvau)two
- ভূতসর্গৌ (bhūtasargau)creations of beings (bhūta:beings | sargau:creations)
- লোকে (loke)in the world
- অস্মিন্ (asmin)in this
- দৈব (daiva)divine
- আসুর (āsura)demoniacal
- এব (eva)indeed
- চ (ca)and
- দৈবঃ (daivaḥ)divine
- বিস্তরশঃ (vistaraśaḥ)in detail
- প্রোক্ত (prokta)described
- আসুরম্ (āsuram)demoniacal
- পার্থ (pārtha)O Partha
- মে (me)my
- শৃণু (śṛṇu)hear
ন শৌচং নাপি চাচারো ন সত্যং তেষু বিদ্যতে ॥ 7 ॥
- প্রবৃত্তিং (pravṛttiṃ)action
- চ (ca)and
- নিবৃত্তিং (nivṛttiṃ)inaction
- চ (ca)and
- জনাঃ (janāḥ)people
- ন (na)not
- বিদুঃ (viduḥ)know
- অসুরাঃ (asurāḥ)demoniac
- ন (na)not
- শৌচং (śaucaṃ)purity
- ন (na)not
- অপি (api)also
- চ (ca)and
- আচারঃ (ācāraḥ)conduct
- ন (na)not
- সত্যং (satyaṃ)truth
- তেষু (teṣu)in them
- বিদ্যতে (vidyate)exists
অপরস্পরসম্ভূতং কিমন্যত্কামহৈতুকম্ ॥ 8 ॥
- অসত্যম্ (asatyam)without truth
- অপ্রতিষ্ঠম্ (apratiṣṭham)without basis
- তে (te)they
- জগত্ (jagat)universe
- আহুঃ (āhuḥ)say
- অনিশ্বরম্ (anīśvaram)without a God
- অপরস্পরসম্ভূতম্ (aparasparasambhūtam)not brought about by mutual cause (a:not | paraspara:mutual | sambhūtam:brought about)
- কিম্ (kim)what
- অন্যত্ (anyat)else
- কামহৈতুকম্ (kāmahaitukam)with lust for its cause (kāma:lust | hetukam:cause)
প্রভবন্ত্যুগ্রকর্মাণঃ ক্ষযায জগতোঽহিতাঃ ॥ 9 ॥
- এতাম্ (etām)this
- দৃষ্টিম্ (dṛṣṭim)view
- অবষ্টভ্য (avaṣṭabhya)holding
- নষ্টাত্মানঃ (naṣṭātmānaḥ)ruined souls (naṣṭa:ruined | ātmānaḥ:souls)
- অল্পবুদ্ধযঃ (alpabuddhayaḥ)small intellect (alpa:small | buddhayaḥ:intellect)
- প্রভবন্তি (prabhavanti)come forth
- উগ্রকর্মাণঃ (ugrakarmāṇaḥ)fierce deeds (ugra:fierce | karmāṇaḥ:deeds)
- ক্ষযায (kṣayāya)for destruction
- জগতঃ (jagataḥ)of the world
- অহিতাঃ (ahitāḥ)enemies
মোহাদ্গৃহীত্বাসদ্গ্রাহান্প্রবর্তন্তেঽশুচিব্রতাঃ ॥ 10 ॥
- কামম্ (kāmam)desire
- আশ্রিত্য (āśritya)resorting to
- দুষ্পূরম্ (duṣpūram)insatiable
- দম্ভ (dambha)hypocrisy
- মান (māna)pride
- মদ (mada)arrogance
- অন্বিতাঃ (anvitāḥ)endowed with
- মোহাত্ (mohāt)through delusion
- গৃহীত্বা (gṛhītvā)holding
- অসত্ (asat)evil
- গ্রাহান্ (grāhān)ideas
- প্রবর্তন্তে (pravartante)they work
- অশুচি (aśuci)impure
- ব্রতাঃ (vratāḥ)resolves
কামোপভোগপরমা এতাবদিতি নিশ্চিতাঃ ॥ 11 ॥
- চিন্তাম্ (cintām)cares
- অপরিমেযাম্ (aparimeyām)immeasurable
- চ (ca)and
- প্রলযান্তাম্ (pralayāntām)ending with death (pralaya:dissolution, death | antām:ending)
- উপাশ্রিতাঃ (upāśritāḥ)given themselves over
- কামোপভোগপরমাঃ (kāmopabhogaparamāḥ)regarding lust as highest aim (kāma:lust | upabhoga:gratification | paramāḥ:highest aim)
- এতাবত্ (etāvat)that is all
- ইতি (iti)thus
- নিশ্চিতাঃ (niścitāḥ)feeling sure
ঈহন্তে কামভোগার্থমন্যাযেনার্থসঞ্চযান্ ॥ 12 ॥
- আশাপাশশতৈঃ (āśāpāśaśataiḥ)by hundreds of ties of hope (āśā:hope | pāśa:ties | śataiḥ:by hundreds)
- বদ্ধাঃ (baddhāḥ)bound
- কামক্রোধপরাযণাঃ (kāmakrodhaparāyaṇāḥ)devoted to lust and anger (kāma:lust | krodha:anger | parāyaṇāḥ:devoted to)
- ঈহন্তে (īhante)they strive
- কামভোগার্থম্ (kāmabhogārtham)for sensual enjoyments (kāma:sensual | bhoga:enjoyments | artham:for)
- অন্যাযেন (anyāyena)by unlawful means
- অর্থসঞ্চযান্ (arthasañcayān)hoards of wealth (artha:wealth | sañcayān:hoards)
ইদমস্তীদমপি মে ভবিষ্যতি পুনর্ধনম্ ॥ 13 ॥
- ইদম্ (idam)this
- অদ্য (adya)today
- মযা (mayā)by me
- লব্ধম্ (labdham)gained
- ইমম্ (imam)this
- প্রাপ্স্যে (prāpsye)I shall obtain
- মনোরথম্ (manoratham)desire
- ইদম্ (idam)this
- অস্তি (asti)is
- ইদম্ (idam)this
- অপি (api)also
- মে (me)mine
- ভবিষ্যতি (bhaviṣyati)shall be
- পুনঃ (punaḥ)again
- ধনম্ (dhanam)wealth
ঈশ্বরোঽহমহং ভোগী সিদ্ধোঽহং বলবান্সুখী ॥ 14 ॥
- অসৌ (asau)that
- মযা (mayā)by me
- হতঃ (hataḥ)slain
- শত্রুঃ (śatruḥ)enemy
- হনিষ্যে (haniṣye)shall destroy
- চ (ca)and
- অপরান্ (aparān)others
- অপি (api)also
- ঈশ্বরঃ (īśvaraḥ)Lord
- অহম্ (aham)I am
- অহম্ (aham)I am
- ভোগী (bhogī)enjoyer
- সিদ্ধঃ (siddhaḥ)perfect
- অহম্ (aham)I am
- বলবান্ (balavān)powerful
- সুখী (sukhī)happy
যক্ষ্যে দাস্যামি মোদিষ্য ইত্যজ্ঞানবিমোহিতাঃ ॥ 15 ॥
- আঢ্যঃ (āḍhyaḥ)rich
- অভিজনবান্ (abhijanavān)well-born
- অস্মি (asmi)I am
- কঃ (kaḥ)who
- অন্যঃ (anyaḥ)else
- অস্তি (asti)is
- সদৃশঃ (sadṛśaḥ)equal
- মযা (mayā)to me
- যক্ষ্যে (yakṣye)I will give (alms)
- দাস্যামি (dāsyāmi)I will give
- মোদিষ্য (modiṣya)I will rejoice
- ইতি (iti)thus
- অজ্ঞানবিমোহিতাঃ (ajñānavimohitāḥ)deluded by ignorance (ajñāna:ignorance | vimohitāḥ:deluded)
প্রসক্তাঃ কামভোগেষু পতন্তি নরকেঽশুচৌ ॥ 16 ॥
- অনেকচিত্তবিভ্রান্তা (anekacittavibhrāntā)bewildered by many fancies (aneka:many | citta:mind | vibhrāntā:bewildered)
- মোহজালসমাবৃতাঃ (mohajālasamāvṛtāḥ)entangled in delusion's snare (moha:delusion | jāla:snare | samāvṛtāḥ:entangled)
- প্রসক্তাঃ (prasaktāḥ)addicted
- কামভোগেষু (kāmabhogeṣu)in lustful gratifications (kāma:lust | bhogeṣu:in gratifications)
- পতন্তি (patanti)they fall
- নরকে (narake)into hell
- অশুচৌ (aśucau)foul
যজন্তে নামযজ্ঞৈস্তে দম্ভেনাবিধিপূর্বকম্ ॥ 17 ॥
- আত্মসম্ভাবিতাঃ (ātmasambhāvitāḥ)self-conceited (ātma:self | sambhāvitāḥ:conceited)
- স্তব্ধাঃ (stabdhāḥ)stubborn
- ধনমানমদান্বিতাঃ (dhanamānamadānvitāḥ)filled with pride and wealth (dhana:wealth | māna:pride | mada:intoxication | anvitāḥ:filled with)
- যজন্তে (yajante)they perform sacrifices
- নামযজ্ঞৈঃ (nāmayajñaiḥ)sacrifices in name only (nāma:name | yajñaiḥ:with sacrifices)
- তে (te)they
- দম্ভেন (dambhena)out of ostentation
- অবিধিপূর্বকম্ (avidhipūrvakam)contrary to scriptural ordinance (avidhi:contrary to ordinance | pūrvakam:preceded by)
মামাত্মপরদেহেষু প্রদ্বিষন্তোঽভ্যসূযকাঃ ॥ 18 ॥
- অহঙ্কারং (ahaṅkāraṃ)egoism
- বলং (balaṃ)power
- দর্পং (darpaṃ)haughtiness
- কামং (kāmaṃ)lust
- ক্রোধং (krodhaṃ)anger
- চ (ca)and
- সংশ্রিতাঃ (saṃśritāḥ)given to
- মাম্ (mām)Me
- আত্মপরদেহেষু (ātmaparadeheṣu)in own and others' bodies (ātma:own | para:others' | deheṣu:in bodies)
- প্রদ্বিষন্তঃ (pradviṣantaḥ)hating
- অভ্যসূযকাঃ (abhyasūyakāḥ)malicious people
ক্ষিপাম্যজস্রমশুভানাসুরীষ্বেব যোনিষু ॥ 19 ॥
- তান্ (tān)them
- অহম্ (aham)I
- দ্বিষতঃ (dviṣataḥ)haters
- ক্রূরান্ (krūrān)cruel
- সংসারেষু (saṃsāreṣu)in the worlds
- নরাধমান্ (narādhamān)worst among men (nara:men | adhamān:worst)
- ক্ষিপামি (kṣipāmi)I hurl
- অজস্রম্ (ajasram)forever
- অশুভান্ (aśubhān)evil-doers
- আসুরীষু (āsurīṣu)in the demonic
- এব (eva)only
- যোনিṣu (yoniṣu)wombs
মামপ্রাপ্যৈব কৌন্তেয ততো যান্ত্যধমাং গতিম্ ॥ 20 ॥
- আসুরীং (āsurīm)demonic
- যোনিম্ (yonim)womb
- আপন্নাঃ (āpannāḥ)having attained
- মূঢাঃ (mūḍhāḥ)deluded
- জন্মনি (janmani)in birth
- জন্মনি (janmani)in birth
- মাম্ (mām)Me
- অপ্রাপ্য (aprāpya)not attaining
- এব (eva)indeed
- কৌন্তেয (kaunteya)O son of Kunti
- ততঃ (tataḥ)then
- যান্তি (yānti)go
- অধমাম্ (adhamām)lower
- গতিম্ (gatim)state
কামঃ ক্রোধস্তথা লোভস্তস্মাদেতত্ত্রযং ত্যজেত্ ॥ 21 ॥
- ত্রিবিধং (trividhaṃ)threefold
- নরকস্য (narakasya)of hell
- ইদং (idaṃ)this
- দ্বারং (dvāraṃ)gate
- নাশনম্ (nāśanam)destructive
- আত্মনঃ (ātmanaḥ)of the Self
- কামঃ (kāmaḥ)lust
- ক্রোধঃ (krodhaḥ)anger
- তথা (tathā)and
- লোভঃ (lobhaḥ)greed
- তস্মাত্ (tasmāt)therefore
- এতত্ (etat)these
- ত্রযম্ (trayam)three
- ত্যজেত্ (tyajet)should abandon
আচরত্যাত্মনঃ শ্রেযস্ততো যাতি পরাং গতিম্ ॥ 22 ॥
- এতৈঃ (etaiḥ)by these
- বিমুক্তঃ (vimuktaḥ)liberated
- কৌন্তেয (kaunteya)O son of Kunti
- তমোদ্বারৈঃ (tamodvāraiḥ)gates to darkness (tamaḥ:darkness | dvāraiḥ:by gates)
- ত্রিভিঃ (tribhiḥ)by three
- নরঃ (naraḥ)man
- আচরতি (ācarati)practises
- আত্মনঃ (ātmanaḥ)for himself
- শ্রেযঃ (śreyaḥ)what is good
- ততঃ (tataḥ)thus
- যাতি (yāti)goes
- পরাম্ (parām)supreme
- গতিম্ (gatim)goal
ন স সিদ্ধিমবাপ্নোতি ন সুখং ন পরাং গতিম্ ॥ 23 ॥
- যঃ (yaḥ)he who
- শাস্ত্রবিধিমুত্সৃজ্য (śāstravidhimutsṛjya)casting aside scripture ordinance (śāstra:scripture | vidhim:ordinance | utsṛjya:casting aside)
- বর্ততে (vartate)acts
- কামকারতঃ (kāmakārataḥ)under impulse of desire (kāma:desire | kārataḥ:under impulse)
- ন (na)not
- স (sa)he
- সিদ্ধিম্ (siddhim)perfection
- অবাপ্নোতি (avāpnoti)attains
- ন (na)not
- সুখম্ (sukham)happiness
- ন (na)not
- পরাম্ (parām)supreme
- গতিম্ (gatim)goal
জ্ঞাত্বা শাস্ত্রবিধানোক্তং কর্ম কর্তুমিহার্হসি ॥ 24 ॥
- তস্মাত্ (tasmāt)therefore
- শাস্ত্রং (śāstraṃ)scripture
- প্রমাণং (pramāṇaṃ)authority
- তে (te)your
- কার্যাকার্যব্যবস্থিতৌ (kāryākāryavyavasthitau)in determining right and wrong (kārya:right action | akārya:wrong action | vyavasthitau:in determining)
- জ্ঞাত্বা (jñātvā)having known
- শাস্ত্রবিধানোক্তং (śāstravidhānoktaṃ)as said in scriptures (śāstra:scripture | vidhāna:commandments | uktam:said)
- কর্ম (karma)action
- কর্তুম্ (kartum)to do
- ইহ (iha)here
- অর্হসি (arhasi)you should
- ওঁ (oṃ)Om
- তত্সত্ (tatsat)that is truth (tat:that | sat:truth)
- ইতি (iti)thus
- শ্রীমদ্ভগবদ্গীতাসূপনিষত্সু (śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu)in the glorious Bhagavad Gita Upanishads (śrīmat:glorious | bhagavadgītā:Bhagavad Gita | upaniṣatsu:in the Upanishads)
- ব্রহ্মবিদ্যাযাং (brahmavidyāyāṃ)in the knowledge of Brahman (brahma:Brahman | vidyāyām:in the knowledge)
- যোগশাস্ত্রে (yogaśāstre)in the science of yoga (yoga:yoga | śāstre:in the science)
- শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদে (śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde)in the dialogue of Krishna and Arjuna (śrī:glorious | kṛṣṇa:Krishna | arjuna:Arjuna | saṃvāde:in the dialogue)
- দৈবাসুরসম্পদ্বিভাগযোগঃ (daivāsurasampadvibhāgayogaḥ)Yoga of division between divine and demonic (daiva:divine | asura:demonic | sampad:wealth | vibhāga:division | yogaḥ:yoga)
- নাম (nāma)named
- ষোডশঃ (ṣoḍaśaḥ)sixteenth
- অধ্যাযঃ (adhyāyaḥ)chapter
শ্রীকৃষ্ণার্জুনসংবাদে দৈবাসুরসম্পদ্বিভাগযোগো নাম ষোডশোঽধ্যাযঃ ॥16 ॥
