श्रीभगवानुवाच
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ॥ 1 ॥
- श्रीभगवान् (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- उवाच (uvāca)said
- अभयम् (abhayam)fearlessness
- सत्त्वसंशुद्धिः (sattvasaṃśuddhiḥ)purity of heart (sattva:heart | saṃśuddhiḥ:purity)
- ज्ञानयोगव्यवस्थितिः (jñānayogavyavasthitiḥ)steadfastness in the YOGA of Knowledge (jñāna:knowledge | yoga:YOGA | vyavasthitiḥ:steadfastness)
- दानम् (dānam)alms-giving
- दमः (damaḥ)control of the senses
- च (ca)and
- यज्ञः (yajñaḥ)sacrifice
- च (ca)and
- स्वाध्यायः (svādhyāyaḥ)study of the SHASTRAS
- तपः (tapaḥ)austerity
- आर्जवम् (ārjavam)straightforwardness
दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ 2 ॥
- अहिंसा (ahiṃsā)harmlessness
- सत्यं (satyam)truth
- अक्रोधः (akrodhaḥ)absence of anger
- त्यागः (tyāgaḥ)renunciation
- शान्तिः (śāntiḥ)peacefulness
- अपैशुनम् (apaiśunam)absence of crookedness
- दया (dayā)compassion
- भूतेषु (bhūteṣu)to beings
- अलोलुप्त्वं (aloluptvaṃ)non-covetousness
- मार्दवम् (mārdavam)gentleness
- ह्रीः (hrīḥ)modesty
- अचापलम् (acāpalam)absence of fickleness
भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत ॥ 3 ॥
- तेजः (tejaḥ)vigour
- क्षमा (kṣamā)forgiveness
- धृतिः (dhṛtiḥ)fortitude
- शौचम् (śaucam)purity
- अद्रोहः (adrohaḥ)absence of hatred
- न (na)absence
- अतिमानिता (atimānitā)absence of pride
- भवन्ति (bhavanti)are
- सम्पदं (sampadam)estate
- दैवीम् (daivīm)divine
- अभिजातस्य (abhijātasya)born for
- भारत (bhārata)O Bharata
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम् ॥ 4 ॥
- दम्भः (dambhaḥ)hypocrisy
- दर्पः (darpaḥ)arrogance
- अभिमानः (abhimānaḥ)self-conceit
- च (ca)and
- क्रोधः (krodhaḥ)anger
- पारुष्यम् (pāruṣyam)harshness
- एव (eva)also
- च (ca)and
- अज्ञानम् (ajñānam)ignorance
- च (ca)and
- अभिजातस्य (abhijātasya)of one born
- पार्थ (pārtha)O Partha
- सम्पदम् (sampadam)estate
- आसुरीम् (āsurīm)demoniac
मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव ॥ 5 ॥
- दैवी (daivī)divine
- सम्पत् (sampat)wealth
- विमोक्षाय (vimokṣāya)for liberation
- निबन्धाय (nibandhāya)for bondage
- आसुरी (āsurī)demonic
- मता (matā)considered
- मा (mā)do not
- शुचः (śucaḥ)grieve
- सम्पदं (sampadam)wealth
- दैवीम् (daivīm)divine
- अभिजातः (abhijātaḥ)born
- असि (asi)you are
- पाण्डव (pāṇḍava)O Pandava
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु ॥ 6 ॥
- द्वौ (dvau)two
- भूतसर्गौ (bhūtasargau)creations of beings (bhūta:beings | sargau:creations)
- लोके (loke)in the world
- अस्मिन् (asmin)in this
- दैव (daiva)divine
- आसुर (āsura)demoniacal
- एव (eva)indeed
- च (ca)and
- दैवः (daivaḥ)divine
- विस्तरशः (vistaraśaḥ)in detail
- प्रोक्त (prokta)described
- आसुरम् (āsuram)demoniacal
- पार्थ (pārtha)O Partha
- मे (me)my
- शृणु (śṛṇu)hear
न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते ॥ 7 ॥
- प्रवृत्तिं (pravṛttiṃ)action
- च (ca)and
- निवृत्तिं (nivṛttiṃ)inaction
- च (ca)and
- जनाः (janāḥ)people
- न (na)not
- विदुः (viduḥ)know
- असुराः (asurāḥ)demoniac
- न (na)not
- शौचं (śaucaṃ)purity
- न (na)not
- अपि (api)also
- च (ca)and
- आचारः (ācāraḥ)conduct
- न (na)not
- सत्यं (satyaṃ)truth
- तेषु (teṣu)in them
- विद्यते (vidyate)exists
अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम् ॥ 8 ॥
- असत्यम् (asatyam)without truth
- अप्रतिष्ठम् (apratiṣṭham)without basis
- ते (te)they
- जगत् (jagat)universe
- आहुः (āhuḥ)say
- अनिश्वरम् (anīśvaram)without a God
- अपरस्परसम्भूतम् (aparasparasambhūtam)not brought about by mutual cause (a:not | paraspara:mutual | sambhūtam:brought about)
- किम् (kim)what
- अन्यत् (anyat)else
- कामहैतुकम् (kāmahaitukam)with lust for its cause (kāma:lust | hetukam:cause)
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः ॥ 9 ॥
- एताम् (etām)this
- दृष्टिम् (dṛṣṭim)view
- अवष्टभ्य (avaṣṭabhya)holding
- नष्टात्मानः (naṣṭātmānaḥ)ruined souls (naṣṭa:ruined | ātmānaḥ:souls)
- अल्पबुद्धयः (alpabuddhayaḥ)small intellect (alpa:small | buddhayaḥ:intellect)
- प्रभवन्ति (prabhavanti)come forth
- उग्रकर्माणः (ugrakarmāṇaḥ)fierce deeds (ugra:fierce | karmāṇaḥ:deeds)
- क्षयाय (kṣayāya)for destruction
- जगतः (jagataḥ)of the world
- अहिताः (ahitāḥ)enemies
मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः ॥ 10 ॥
- कामम् (kāmam)desire
- आश्रित्य (āśritya)resorting to
- दुष्पूरम् (duṣpūram)insatiable
- दम्भ (dambha)hypocrisy
- मान (māna)pride
- मद (mada)arrogance
- अन्विताः (anvitāḥ)endowed with
- मोहात् (mohāt)through delusion
- गृहीत्वा (gṛhītvā)holding
- असत् (asat)evil
- ग्राहान् (grāhān)ideas
- प्रवर्तन्ते (pravartante)they work
- अशुचि (aśuci)impure
- व्रताः (vratāḥ)resolves
कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः ॥ 11 ॥
- चिन्ताम् (cintām)cares
- अपरिमेयाम् (aparimeyām)immeasurable
- च (ca)and
- प्रलयान्ताम् (pralayāntām)ending with death (pralaya:dissolution, death | antām:ending)
- उपाश्रिताः (upāśritāḥ)given themselves over
- कामोपभोगपरमाः (kāmopabhogaparamāḥ)regarding lust as highest aim (kāma:lust | upabhoga:gratification | paramāḥ:highest aim)
- एतावत् (etāvat)that is all
- इति (iti)thus
- निश्चिताः (niścitāḥ)feeling sure
ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान् ॥ 12 ॥
- आशापाशशतैः (āśāpāśaśataiḥ)by hundreds of ties of hope (āśā:hope | pāśa:ties | śataiḥ:by hundreds)
- बद्धाः (baddhāḥ)bound
- कामक्रोधपरायणाः (kāmakrodhaparāyaṇāḥ)devoted to lust and anger (kāma:lust | krodha:anger | parāyaṇāḥ:devoted to)
- ईहन्ते (īhante)they strive
- कामभोगार्थम् (kāmabhogārtham)for sensual enjoyments (kāma:sensual | bhoga:enjoyments | artham:for)
- अन्यायेन (anyāyena)by unlawful means
- अर्थसञ्चयान् (arthasañcayān)hoards of wealth (artha:wealth | sañcayān:hoards)
इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम् ॥ 13 ॥
- इदम् (idam)this
- अद्य (adya)today
- मया (mayā)by me
- लब्धम् (labdham)gained
- इमम् (imam)this
- प्राप्स्ये (prāpsye)I shall obtain
- मनोरथम् (manoratham)desire
- इदम् (idam)this
- अस्ति (asti)is
- इदम् (idam)this
- अपि (api)also
- मे (me)mine
- भविष्यति (bhaviṣyati)shall be
- पुनः (punaḥ)again
- धनम् (dhanam)wealth
ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी ॥ 14 ॥
- असौ (asau)that
- मया (mayā)by me
- हतः (hataḥ)slain
- शत्रुः (śatruḥ)enemy
- हनिष्ये (haniṣye)shall destroy
- च (ca)and
- अपरान् (aparān)others
- अपि (api)also
- ईश्वरः (īśvaraḥ)Lord
- अहम् (aham)I am
- अहम् (aham)I am
- भोगी (bhogī)enjoyer
- सिद्धः (siddhaḥ)perfect
- अहम् (aham)I am
- बलवान् (balavān)powerful
- सुखी (sukhī)happy
यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः ॥ 15 ॥
- आढ्यः (āḍhyaḥ)rich
- अभिजनवान् (abhijanavān)well-born
- अस्मि (asmi)I am
- कः (kaḥ)who
- अन्यः (anyaḥ)else
- अस्ति (asti)is
- सदृशः (sadṛśaḥ)equal
- मया (mayā)to me
- यक्ष्ये (yakṣye)I will give (alms)
- दास्यामि (dāsyāmi)I will give
- मोदिष्य (modiṣya)I will rejoice
- इति (iti)thus
- अज्ञानविमोहिताः (ajñānavimohitāḥ)deluded by ignorance (ajñāna:ignorance | vimohitāḥ:deluded)
प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ ॥ 16 ॥
- अनेकचित्तविभ्रान्ता (anekacittavibhrāntā)bewildered by many fancies (aneka:many | citta:mind | vibhrāntā:bewildered)
- मोहजालसमावृताः (mohajālasamāvṛtāḥ)entangled in delusion's snare (moha:delusion | jāla:snare | samāvṛtāḥ:entangled)
- प्रसक्ताः (prasaktāḥ)addicted
- कामभोगेषु (kāmabhogeṣu)in lustful gratifications (kāma:lust | bhogeṣu:in gratifications)
- पतन्ति (patanti)they fall
- नरके (narake)into hell
- अशुचौ (aśucau)foul
यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम् ॥ 17 ॥
- आत्मसम्भाविताः (ātmasambhāvitāḥ)self-conceited (ātma:self | sambhāvitāḥ:conceited)
- स्तब्धाः (stabdhāḥ)stubborn
- धनमानमदान्विताः (dhanamānamadānvitāḥ)filled with pride and wealth (dhana:wealth | māna:pride | mada:intoxication | anvitāḥ:filled with)
- यजन्ते (yajante)they perform sacrifices
- नामयज्ञैः (nāmayajñaiḥ)sacrifices in name only (nāma:name | yajñaiḥ:with sacrifices)
- ते (te)they
- दम्भेन (dambhena)out of ostentation
- अविधिपूर्वकम् (avidhipūrvakam)contrary to scriptural ordinance (avidhi:contrary to ordinance | pūrvakam:preceded by)
मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥ 18 ॥
- अहङ्कारं (ahaṅkāraṃ)egoism
- बलं (balaṃ)power
- दर्पं (darpaṃ)haughtiness
- कामं (kāmaṃ)lust
- क्रोधं (krodhaṃ)anger
- च (ca)and
- संश्रिताः (saṃśritāḥ)given to
- माम् (mām)Me
- आत्मपरदेहेषु (ātmaparadeheṣu)in own and others' bodies (ātma:own | para:others' | deheṣu:in bodies)
- प्रद्विषन्तः (pradviṣantaḥ)hating
- अभ्यसूयकाः (abhyasūyakāḥ)malicious people
क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥ 19 ॥
- तान् (tān)them
- अहम् (aham)I
- द्विषतः (dviṣataḥ)haters
- क्रूरान् (krūrān)cruel
- संसारेषु (saṃsāreṣu)in the worlds
- नराधमान् (narādhamān)worst among men (nara:men | adhamān:worst)
- क्षिपामि (kṣipāmi)I hurl
- अजस्रम् (ajasram)forever
- अशुभान् (aśubhān)evil-doers
- आसुरीषु (āsurīṣu)in the demonic
- एव (eva)only
- योनिṣu (yoniṣu)wombs
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम् ॥ 20 ॥
- आसुरीं (āsurīm)demonic
- योनिम् (yonim)womb
- आपन्नाः (āpannāḥ)having attained
- मूढाः (mūḍhāḥ)deluded
- जन्मनि (janmani)in birth
- जन्मनि (janmani)in birth
- माम् (mām)Me
- अप्राप्य (aprāpya)not attaining
- एव (eva)indeed
- कौन्तेय (kaunteya)O son of Kunti
- ततः (tataḥ)then
- यान्ति (yānti)go
- अधमाम् (adhamām)lower
- गतिम् (gatim)state
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत् ॥ 21 ॥
- त्रिविधं (trividhaṃ)threefold
- नरकस्य (narakasya)of hell
- इदं (idaṃ)this
- द्वारं (dvāraṃ)gate
- नाशनम् (nāśanam)destructive
- आत्मनः (ātmanaḥ)of the Self
- कामः (kāmaḥ)lust
- क्रोधः (krodhaḥ)anger
- तथा (tathā)and
- लोभः (lobhaḥ)greed
- तस्मात् (tasmāt)therefore
- एतत् (etat)these
- त्रयम् (trayam)three
- त्यजेत् (tyajet)should abandon
आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम् ॥ 22 ॥
- एतैः (etaiḥ)by these
- विमुक्तः (vimuktaḥ)liberated
- कौन्तेय (kaunteya)O son of Kunti
- तमोद्वारैः (tamodvāraiḥ)gates to darkness (tamaḥ:darkness | dvāraiḥ:by gates)
- त्रिभिः (tribhiḥ)by three
- नरः (naraḥ)man
- आचरति (ācarati)practises
- आत्मनः (ātmanaḥ)for himself
- श्रेयः (śreyaḥ)what is good
- ततः (tataḥ)thus
- याति (yāti)goes
- पराम् (parām)supreme
- गतिम् (gatim)goal
न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम् ॥ 23 ॥
- यः (yaḥ)he who
- शास्त्रविधिमुत्सृज्य (śāstravidhimutsṛjya)casting aside scripture ordinance (śāstra:scripture | vidhim:ordinance | utsṛjya:casting aside)
- वर्तते (vartate)acts
- कामकारतः (kāmakārataḥ)under impulse of desire (kāma:desire | kārataḥ:under impulse)
- न (na)not
- स (sa)he
- सिद्धिम् (siddhim)perfection
- अवाप्नोति (avāpnoti)attains
- न (na)not
- सुखम् (sukham)happiness
- न (na)not
- पराम् (parām)supreme
- गतिम् (gatim)goal
ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि ॥ 24 ॥
- तस्मात् (tasmāt)therefore
- शास्त्रं (śāstraṃ)scripture
- प्रमाणं (pramāṇaṃ)authority
- ते (te)your
- कार्याकार्यव्यवस्थितौ (kāryākāryavyavasthitau)in determining right and wrong (kārya:right action | akārya:wrong action | vyavasthitau:in determining)
- ज्ञात्वा (jñātvā)having known
- शास्त्रविधानोक्तं (śāstravidhānoktaṃ)as said in scriptures (śāstra:scripture | vidhāna:commandments | uktam:said)
- कर्म (karma)action
- कर्तुम् (kartum)to do
- इह (iha)here
- अर्हसि (arhasi)you should
- ॐ (oṃ)Om
- तत्सत् (tatsat)that is truth (tat:that | sat:truth)
- इति (iti)thus
- श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु (śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu)in the glorious Bhagavad Gita Upanishads (śrīmat:glorious | bhagavadgītā:Bhagavad Gita | upaniṣatsu:in the Upanishads)
- ब्रह्मविद्यायां (brahmavidyāyāṃ)in the knowledge of Brahman (brahma:Brahman | vidyāyām:in the knowledge)
- योगशास्त्रे (yogaśāstre)in the science of yoga (yoga:yoga | śāstre:in the science)
- श्रीकृष्णार्जुनसंवादे (śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde)in the dialogue of Krishna and Arjuna (śrī:glorious | kṛṣṇa:Krishna | arjuna:Arjuna | saṃvāde:in the dialogue)
- दैवासुरसम्पद्विभागयोगः (daivāsurasampadvibhāgayogaḥ)Yoga of division between divine and demonic (daiva:divine | asura:demonic | sampad:wealth | vibhāga:division | yogaḥ:yoga)
- नाम (nāma)named
- षोडशः (ṣoḍaśaḥ)sixteenth
- अध्यायः (adhyāyaḥ)chapter
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे दैवासुरसम्पद्विभागयोगो नाम षोडशोऽध्यायः ॥16 ॥
