ઉદક શાન્તિ (પુણ્યાહ વાચનં)

1 કલશ પ્રતિષ્ઠાપન પ્રયોગ મન્ત્રાઃ
બ્રહ્મજજ્ઞાન-મ્પ્રથમ-મ્પુરસ્તા-દ્વિસીમત-સ્સુરુચો વેન આવઃ ।
સ બુધ્નિયા ઉપમા અસ્ય વિષ્ઠા-સ્સતશ્ચ યોનિ-મસતશ્ચ વિવઃ ।
નાકે સુપર્ણ મુપય-ત્પતન્તગ્ં હૃદા વેનન્તો અભ્યચક્ષ-તત્વા ।
હિરણ્યપક્ષં-વઁરુણસ્ય દૂતં-યઁમસ્ય યોનૌ શકુન-મ્ભુરણ્યુમ્ ।
આપ્યાયસ્વ સમેતુ તે વિશ્વતઃ સોમ વૃષ્ણિયમ્ । ભવા વાજસ્ય સઙ્ગથે ।
યો રુદ્રો અગ્નૌ યો અફ્સુ ય ઓષધીષુ યો રુદ્રો વિશ્વા
ભુવના-ઽઽવિવેશ તસ્મૈ રુદ્રાય નમો અસ્તુ । 1 (અપ ઉપસ્પૃશ્ય)
ઇદં-વિઁષ્ણુ ર્વિચક્રમે ત્રેધા નિદધે પદમ્ । સમૂઢમસ્ય પાગ્ં સુરે ।
ઇન્દ્રં-વિઁશ્વા અવીવૃધન્-થ્સમુદ્રવ્યચસ-ઙ્ગિરઃ ।
રથીતમગ્ં રથીનાં-વાઁજાનાગ્ં સત્પતિ-મ્પતિમ્ ।
આપો વા ઇદંગ્ં સર્વં-વિઁશ્વા ભૂતાન્યાપઃ પ્રાણા વા આપઃ પશવ આપો-ઽન્નમાપો-ઽમૃતમાપ-સ્સમ્રાડાપો વિરાડાપ-સ્સ્વરાડાપ-શ્છન્દાગ્શ્યાપો જ્યોતીગ્ષ્યાપો યજૂગ્ષ્યાપ-સ્સત્યમાપ-સ્સર્વા દેવતા આપો ભૂર્ભુવસ્સુવરાપ ઓમ્ । 2
અપઃ પ્રણયતિ । શ્રદ્ધા વા આપઃ । શ્રદ્ધામેવારભ્ય પ્રણીય પ્રચરતિ ।
અપઃ પ્રણયતિ ।
યજ્ઞો વા આપઃ । યજ્ઞમેવારભ્ય પ્રણીય પ્રચરતિ । અપઃ પ્રણયતિ ।
વજ્રો વા આપઃ । વજ્રમેવ ભ્રાતૃવ્યેભ્યઃ પ્રહૃત્ય પ્રણીય પ્રચરતિ ।
અપઃ પ્રણયતિ ।
આપો વૈ રક્ષોઘ્નીઃ । રક્ષસામપહત્યૈ । અપઃ પ્રણયતિ ।
આપો વૈ દેવાના-મ્પ્રિય-ન્ધામ । દેવાનામેવ પ્રિય-ન્ધામ પ્રણીય પ્રચરતિ । અપઃ પ્રણયતિ ।
આપો વૈ સર્વા દેવતાઃ । દેવતા એવારભ્ય પ્રણીય પ્રચરતિ ।
અપઃ પ્રણયતિ ।
આપો વૈ શાન્તાઃ । શાન્તાભિરેવાસ્ય શુચગ્ં શમયતિ । દેવો વઃ
સવિતો-ત્પુનાત્વ-ચ્છિદ્રેણ પવિત્રેણ વસોસ્સૂર્યસ્ય રશ્મિભિઃ ॥ 3
2 વેદારમ્ભે સર્વસાધારણ્યેન જપ્યાઃ મન્ત્રાઃ
ઓ-મ્ભૂઃ તથ્સવિતુ-ર્વરેણ્યમ્ । ઓ-મ્ભુવઃ ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । ઓગ્ં સુવઃ ધિયો યોનઃ પ્રચોદયાત્ ।
ઓ-મ્ભૂઃ તથ્સવિતુ-ર્વરેણ્યમ્ । ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । ઓ-મ્ભુવઃ ધિયો યોનઃ પ્રચોદયાત્ ।
ઓગ્ં સુવઃ તથ્સવિતુ-ર્વરેણ્યં ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । ધિયો યોનઃ પ્રચોદયાત્ । ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ।
3 વેદાદયઃ
અગ્નિમીલે પુરોહિતં-યજ્ઞસ્ય
દેવમૃત્વિજમ્ । હોતારં રત્ન ધાતમમ્ ।
ઇષે ત્વોર્જેત્વા વાયવસ્સ્થો પાયવસ્થ દેવો વસ્સવિતા પ્રાર્પયતુ શ્રેષ્ઠતમાય કર્મણે ।
અગ્ન આયાહિ વીતયે ગૃણાનો હવ્યદાતયે । નિહોતા સથ્સિ બર્હિષિ ।
શન્નો દેવીરભિષ્ટય આપો ભવન્તુ પીતયે । શં-યોઁરભિસ્રવન્તુ નઃ ॥ 1 (1) ॥
4 રક્ષોઘ્નં
કૃણુષ્વ પાજઃ પ્રસિતિન્ન પૃથ્વીં-યાઁહિ રાજે વામવાગ્ં ઇભેન । તૃષ્વીમનુ પ્રસિતિં-દ્રૂણાનો-ઽસ્તા-ઽસિ વિદ્ધ્ય રક્ષસ સ્તપિષ્ઠૈઃ । તવ ભ્રમાસ આશુયા પતં ત્યનુસ્પૃશ-ધૃષતા શોશુચાનઃ । તપૂગ્ષ્યગ્ને જુહ્વા પતં-ગાનસન્દિતો વિસૃજ વિષ્વ ગુલ્કાઃ । પ્રતિસ્પશો વિસૃજ-તૂર્ણિતમો ભવા પાયુર્વિશો અસ્યા અદબ્ધઃ ॥ 2 ॥
યોનો દૂરે અઘશગ્ંસોયો અન્ત્યગ્ને માકિષ્ટે વ્યથિરા દધર્ષીત્ । ઉદગ્ને તિષ્ઠ પ્રત્યા તનુષ્વન્યમિત્રાગ્ં ઓષતા-ત્તિગ્મહેતે । યો નો અરાતિગ્ં સમિધાન ચક્રે નીચા તન્ધક્ષ્યત સન્ન શુષ્કમ્ । ઊર્ધ્વો ભવ પ્રતિ વિધ્યા-ધ્યસ્મદા વિષ્કૃણુષ્વ દૈવ્યાન્યગ્ને । અવસ્થિરા તનુહિ યાતુ જૂના-ઞ્જામિમજામિં પ્રમૃણીહિ શત્રૂન્ ॥ 3 ॥
સતે જાનાતિ સુમતિં-યઁ વિષ્ઠય ઈવતે બ્રહ્મણે ગાતુમૈરત્ । વિશ્વાન્યસ્મૈ સુદિનાનિ રાયો દ્યુમ્નાન્યર્યો વિદુરો અભિદ્યૌત્ । સેદગ્ને અસ્તુ સુભગ સ્સુદાનુ-ર્યસ્ત્વા નિત્યેન હવિષા ય ઉક્થૈઃ । પિપ્રીષતિ સ્વ આયુષિ દુરોણે વિશ્વેદસ્મૈ સુદિના-સા-ઽસદિષ્ટિઃ । અર્ચામિતે સુમતિ-ઙ્ઘોષ્યર્વાખ્-સન્તે વા વાતા જરતા મિયઙ્ગીઃ ॥ 4 ॥
સ્વશ્વાસ્ત્વા સુરથા મર્જયે-માસ્મે ક્ષત્રાણિ ધારયેર-નુદ્યૂન્ । ઇહ ત્વા ભૂર્યા ચરેદુપત્મ-ન્દોષાવસ્ત-ર્દીદિવાગ્ં સમનુદ્યૂન્ । ક્રીડન્તસ્ત્વા સુમનસ સ્સપેમાભિ દ્યુમ્ના તસ્થિવાગ્ંસો જનાનામ્ ।
યસ્ત્વા સ્વશ્વસ્સુહિરણ્યો અગ્ન ઉપયાતિ વસુમતા રથેન । તસ્ય ત્રાતા ભવસિ તસ્ય સખા યસ્ત આતિથ્ય માનુષગ્ જુજોષત્ ॥ 5 ॥
મહોરુજામિ બન્ધુતા વચો ભિસ્તન્મા પિતુર્ગોતમાદ ન્વિયાય । ત્વન્નો અસ્ય વચસ-શ્ચિકિદ્ધિ હોતર્યવિષ્ઠ સુક્રતો દમૂનાઃ । અસ્વપ્ન જસ્તરણય સ્સુશેવા અતન્દ્રાસો-ઽવૃકા અશ્રમિષ્ઠાઃ । તે પાયવઃ સધ્રિયઞ્ચો નિષદ્યાગ્ને તવ નઃ પાન્ત્વમૂર । યે પાયવો મામતેય-ન્તે અગ્ને પશ્યન્તો અન્ધ-ન્દુરિતાદ રક્ષન્ન્ ।
રરક્ષ તાન્-થ્સુકૃતો વિશ્વવેદા દિફ્સન્ત ઇદ્રિપવો નાહ દેભુઃ ॥ 6 ॥
ત્વયા વયગ્ં સધન્ય-સ્ત્વોતા સ્તવ પ્રણીત્ય શ્યામ વાજાન્ । ઉભાશગ્ં સા સૂદય સત્યતા તે-ઽનુષ્ઠુયા કૃણુહ્ય-હ્રયાણ ।
અયા તે અગ્ને સમિધા વિધેમ પ્રતિસ્તોમગ્ં શસ્યમાન-ઙ્ગૃભાય । દહાશસો રક્ષસઃ પાહ્યસ્મા-ન્દ્રુહો નિદો મિત્રમહો અવદ્યાત્ । રક્ષોહણં ઁવાજિનમાજિ ઘર્મિ મિત્ર-મ્પ્રથિષ્ઠ મુપયામિ શર્મ । શિશાનો અગ્નિઃ ક્રતુભિ સ્સમિદ્ધ-સ્સનો દિવા સ રિષઃ
પાતુ નક્તમ્ ॥ 7 ॥
વિજ્યોતિષા બૃહતા ભાત્યગ્નિ રાવિ-ર્વિશ્વાનિ કૃણુતે મહિત્વા । પ્રાદેવીર્માયા સ્સહતે દુરેવા શ્શિશીતે શૃઙ્ગે રક્ષસે વિનિક્ષે ।
ઉતસ્વાનાસો દિવિષન્ત્વગ્ને સ્તિગ્માયુધા રક્ષસે હન્ત વા ઉ ।
મદે ચિદસ્ય પ્રરુજન્તિ ભામા નવરન્તે પરિબાધો અદેવીઃ ॥ 8 (2) ॥
5 ઇન્દ્ર સૂક્તં
ઇન્દ્રં ઁવો વિશ્વતસ્પરિ હવામહે જનેભ્યઃ । અસ્માકમસ્તુ કેવલઃ । ઇન્દ્ર-ન્નરો નેમધિતા હવન્તે યત્પાર્યા યુનજતે ધિયસ્તાઃ । શૂરો નૃષાતા શવસશ્ચકા ન આ ગોમતિ વ્રજે ભજા ત્વન્નઃ । ઇન્દ્રિયાણિ શતક્રતો યા તે જનેષુ પઞ્ચસુ । ઇન્દ્ર તાનિ ત આ વૃણે । અનુતે દાયિ મહ ઇન્દ્રિયાય સત્રાતે વિશ્વમનુ વૃત્રહત્યે ॥ 9 ॥
અનુ ક્ષત્રમનુ સહો યજત્રેન્દ્ર દેવેભિરનુ તે નૃષહ્યે । આયસ્મિન્-થ્સપ્તવાસવા સ્તિષ્ઠન્તિ સ્વારુહો યથા ।
ઋષિર્હ દીર્ઘ શ્રુત્તમ ઇન્દ્રસ્ય ઘર્મો અતિથિઃ । આમાસુ પક્વમૈરય આ સૂર્યગ્ં રોહયો દિવિ । ઘર્મન્ન સામન્તપતા સુવૃક્તિભિ-ર્જુષ્ટં ગિર્વણ સેગિરઃ । ઇન્દ્રમિ-દ્ગાથિનો બૃહદિન્દ્ર મર્કેભિ રર્કિણઃ । ઇન્દ્રં ઁવાણીરનૂષત ॥ 10 ॥
ગાયન્તિત્વા ગાયત્રિણોર્ચં ત્યર્ક મર્કિણઃ । બ્રહ્માણસ્ત્વા શતક્રત-વુદ્વગ્ં શમિવ યે મિરે । અગ્ંહોમુચે પ્રભરેમા મનીષા મોષિષ્ઠ-દાવ્ને સુમતિ-ઙ્ગૃણાનાઃ ।
ઇદમિન્દ્ર પ્રતિ હવ્ય-ઙ્ગૃભાય સત્યાસ્સન્તુ યજમાનસ્ય કામાઃ । વિવેષયન્મા ધિષણા જજાન સ્તવૈ પુરા પાર્યાદિન્દ્ર મહ્નઃ । અગ્ંહસો યત્ર પીપરદ્યથા નો નાવેવ યાન્ત મુભયે હવન્તે ॥ 11 ॥
પ્રસમ્રાજ-મ્પ્રથમ મધ્વ-રાણામગ્ં હો મુચં ઁવૃષભં-યઁજ્ઞિયાનામ્ ।
અપાન્ન-પાતમશ્વિના હયન્ત મસ્મિન્નર ઇન્દ્રિય-ન્ધત્તમોજઃ । વિન ઇન્દ્ર મૃધો જહિ ની ચા યચ્છ પૃતન્યતઃ । અધસ્પદ-ન્તમી-ઙ્કૃધિ યો અસ્માગ્ં અભિદાસતિ ।
ઇન્દ્રક્ષત્રમભિ વામમોજો ઽજાયથા વૃષભ ચર.ષણીનામ્ । અપાનુદો જનમમિત્ર યન્ત મુરુ-ન્દેવેભ્યો અકૃણોરુ લોકમ્ ।
મૃગો ન ભીમઃ કુચરો ગિરિષ્ઠાઃ પરાવત આજગામા-પરસ્યાઃ ॥ 12 ॥
સૃકગ્ં સગ્ં શાય પવિમિન્દ્ર તિગ્મં-વિઁશત્રૂ-ન્તાડિ વિમૃધો નુદસ્વ ।
વિશત્રૂન્. વિમૃધોનુદ વિવૃત્રસ્ય હનૂ રુજ । વિમન્યુમિન્દ્ર ભામિતો ઽમિત્રસ્યાભિ દાસતઃ ।
ત્રાતારમિન્દ્ર મવિતાર મિન્દ્રગ્ં હવે હવે સુહવગ્ં શૂરમિન્દ્રમ્ ।
હુવે નુ શક્ર-મ્પુરુહૂત મિન્દ્રગ્ગ્ સ્વસ્તિ નો મઘવા ધાત્વિન્દ્રઃ ॥ 13 ॥
મા તે અસ્યાગ્ં સહસાવ-ન્પરિષ્ટા વઘાય ભૂમ હરિવઃ પરાદૈ ।
ત્રાયસ્વનો ઽવૃકેભિ-ર્વરૂથૈ સ્તવ પ્રિયાસ સ્સૂરિષુ સ્યામ । અનવસ્તે રથમશ્વાય તક્ષન્-ત્વષ્ટા વજ્રં પુરુહૂત દ્યુમન્તમ્ ।
બ્રહ્માણ ઇન્દ્રં મહયન્તો અર્કૈરવર્ધય-ન્નહયે હન્ત વા ઉ ।
વૃષ્ણે યત્તે વૃષણો અર્કમર્ચા નિન્દ્ર ગ્રાવાણો અદિતિ-સ્સજોષાઃ ।
અનશ્વાસો યે પવયો-ઽરથા ઇન્દ્રેષિતા અભ્યવર્ત-ન્તદસ્યૂન્ ॥ 14 (3) ॥
(તૈ. અર. 6.1.9; તૈ. સં. 1.4.41.1; તૈ. સં. 1.4.42.1)
યત ઇન્દ્ર ભયામહે તતો નો અભય-ઙ્કૃધિ ।
મઘવન્ ચ્છગ્ધિ તવ તન્ન ઊતયે વિદ્વિષો વિમૃધો જહિ । સ્વસ્તિદા વિશસ્પતિ-ર્વૃત્રહા વિમૃધો વશી । વૃષેન્દ્રઃ પુર એતુ ન સ્સ્વસ્તિદા અભય-ઙ્કરઃ ॥ 15અ ॥
મહાગ્ં ઇન્દ્રો વજ્ર બાહુ ષ્ષોડશી શર્મ યચ્છતુ । સ્વસ્તિ નો મઘવા કરોતુ હન્તુ પાપ્માનં યો-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ । સજોષા ઇન્દ્ર સગણો મરુદ્ભિ સ્સોમં પિબ વૃત્રહન્ ચ્છૂર વિદ્વાન્ । જહિ શત્રૂગ્ં રપમૃધો-નુદસ્વાથા ભય-ઙ્કૃણુહિ વિશ્વતો નઃ ॥ 15બ્ (4) ॥
6 યે દેવાઃ
યે દેવાઃ પુરસ્સદો-ઽગ્નિ નેત્રા,
દક્ષિણસદો યમનેત્રા,
પશ્ચાથ્સદ સ્સવિતૃ નેત્રા,
ઉત્તરસદો વરુણનેત્રા,
ઉપરિષદો બૃહસ્પતિ નેત્રા,
રક્ષોહણસ્તે નઃ પાન્તુ તે નો-ઽવન્તુ તેભ્યો નમસ્તેભ્ય સ્સ્વાહા
-ઽગ્નયે રક્ષોઘ્ને સ્વાહા,
યમાય સવિત્રે ,
વરુણાય બૃહસ્પતયે
દુવસ્વતે રક્ષોઘ્ને સ્વાહા ॥ 16 (5) ॥
7 યે દેવાઃ (અનુષઙ્ગં)
યે દેવાઃ પુરસ્સદો-ઽગ્નિ નેત્રા રક્ષોહણસ્તેનઃ પાન્તુ તે નો-ઽવન્તુ
તેભ્યો નમસ્તેભ્ય સ્સ્વાહા । યે દેવા દક્ષિણસદો યમ નેત્રા રક્ષોહણસ્તેનઃ પાન્તુ તે નો-ઽવન્તુ
તેભ્યો નમસ્તેભ્ય સ્સ્વાહા । યે દેવાઃ પશ્ચાથ્સદ સ્સવિતૃ નેત્રા રક્ષોહણસ્તેનઃ પાન્તુ તે નો-ઽવન્તુ તેભ્યો નમસ્તેભ્ય સ્સ્વાહા । યે દેવા ઉત્તરસદો વરુણનેત્રા રક્ષોહણસ્તેનઃ પાન્તુ તે નો-ઽવન્તુ
તેભ્યો નમસ્તેભ્ય સ્સ્વાહા । યે દેવા ઉપરિષદો બૃહસ્પતિ નેત્રા રક્ષોહણસ્તેનઃ પાન્તુ તે નો-ઽવન્તુ તેભ્યો નમસ્તેભ્ય સ્સ્વાહા । અગ્નયે રક્ષોઘ્ને સ્વાહા । યમાય રક્ષોઘ્ને સ્વાહા । સવિત્રે રક્ષોઘ્ને સ્વાહા । વરુણાય રક્ષોઘ્ને સ્વાહા । બૃહસ્પતયે દુવસ્વતે રક્ષોઘ્ને સ્વાહા ॥ 16આ (5આ) ॥
8 આયુષ્કામેષ્ટિ મન્ત્રાઃ
અગ્નિરાયુષ્માન્થ્સ વનસ્પતિભિ-રાયુષ્મા-ન્તેનત્વા-ઽઽયુષા-ઽઽયુષ્મન્ત-ઙ્કરોમિ,
સોમ આયુષ્માન્થ્સ ઓષધીભિર્,
યજ્ઞ આયુષ્માન્થ્સ દક્ષિણાભિર્,
બ્રહ્માયુષ્મત્ત-દ્બ્રાહ્મણૈ-રાયુષ્મદ્,
દેવા આયુષ્મન્તસ્તે ઽમૃતેના યુષ્મન્તસ્તેનત્વા
-ઽઽયુષા-ઽઽયુષ્મન્ત-ઙ્કરોમિ ॥ 17 (6) ॥
9 આયુષ્કામેષ્ટિ મન્ત્રાઃ (અનુષઙ્ગં)
અગ્નિરાયુષ્માન્થ્સ વનસ્પતિભિ રાયુષ્મા-ન્તેનત્વા ઽઽયુષા-ઽઽયુષ્મન્ત-ઙ્કરોમિ । સોમ આયુષ્માન્થ્સ ઓષધીભિરાયુષ્મા-ન્તેનત્વા
-ઽઽયુષા-ઽઽયુષ્મન્ત-ઙ્કરોમિ । યજ્ઞ આયુષ્માન્થ્સ દક્ષિણાભિરાયુષ્મા-ન્તેનત્વા
-ઽઽયુષા-ઽઽયુષ્મન્ત-ઙ્કરોમિ ।
બ્રહ્માયુષ્મત્ત-દ્બ્રાહ્મણૈ-રાયુષ્મ-ત્તેનત્વા ઽઽયુષા-ઽઽયુષ્મન્તં
કરોમિ । દેવા આયુષ્મન્તસ્તે ઽમૃતે-નાયુષ્મન્તસ્તેનત્વા
-ઽઽયુષા-ઽઽયુષ્મન્ત-ઙ્કરોમિ ॥ 17આ(6આ) ॥
10 અગ્ંહોમુચ મન્ત્રાઃ
યા વામિન્દ્રા વરુણા યતવ્યા તનૂસ્તયે મમગ્ંહસો મુઞ્ચતં ,
ઁયા વામિન્દ્રા વરુણા સહસ્યા, રક્ષસ્યા, તેજસ્યા,
તનૂસ્તયે મમગ્ંહસો મુઞ્ચતં,
ઁયો વામિન્દ્રા વરુણા વગ્નૌ સ્રામસ્તં-વાઁ મેતેના વયજે,
યો વામિન્દ્રા વરુણા દ્વિપાથ્સુ પશુષુ, ચતુષ્પાથ્સુ,
ગોષ્ઠે, ગૃહે-, ષ્વફ્સોષધીષુ, વનસ્પતિષુ,
સ્રામસ્તં-વાઁ મેતેના વયજે ॥ 18 (7) ॥
11 અગ્ંહોમુચ મન્ત્રાઃ (અનુષઙ્ગં)
યા વામિન્દ્રા વરુણા યતવ્યા તનૂસ્તયે મમગ્ંહસો મુઞ્ચતમ્ ।
યા વામિન્દ્રા વરુણા સહસ્યા તનૂસ્તયે મમગ્ંહસો મુઞ્ચતમ્ ।
યા વામિન્દ્રા વરુણા રક્ષસ્યા તનૂસ્તયે મમગ્ંહસો મુઞ્ચતમ્ । યા વામિન્દ્રા વરુણા તેજસ્યા તનૂસ્તયે મમગ્ંહસો મુઞ્ચતમ્ ।
યો વામિન્દ્રા વરુણા વગ્નૌ સ્રામસ્તં-વાઁમે તેના વયજે ।
યો વામિન્દ્રા વરુણા દ્વિપાથ્સુ પશુષુ સ્રામસ્તં-વાઁમે તેના વયજે ।
યો વામિન્દ્રા વરુણા ચતુષ્પાથ્સુ પશુષુ સ્રામસ્તં-વાઁમે તેના વયજે । યો વામિન્દ્રા વરુણા ગોષ્ઠે સ્રામસ્તં-વાઁમે તેના વયજે ।
યો વામિન્દ્રા વરુણા ગૃહેષુ સ્રામસ્તં-વાઁમે તેના વયજે ।
યો વામિન્દ્રા વરુણા-ઽફ્સુ સ્રામસ્તં-વાઁમે તેના વયજે ।
યો વામિન્દ્રા વરુણૌષધીષુ સ્રામસ્તં-વાઁમે તેના વયજે ।
યો વામિન્દ્રા વરુણા વનસ્પતિષુ સ્રામસ્તં-વાઁમે તેના વયજે ॥ (18આ) (7આ)
12 શાસ્તૃ સૂક્તં (આપ્યં)
અગ્ને યશસ્વિન્. યશસે મમર્પયેન્દ્રાવતી મપચિતી મિહાવહ । અય-મ્મૂર્ધા પરમેષ્ઠી સુવર્ચા-સ્સમાનાના મુત્તમ શ્લોકો અસ્તુ । ભદ્ર-મ્પશ્યન્ત ઉપસેદુરગ્રે તપો દીક્ષા મૃષય સ્સુવર્વિદઃ । તતઃ ક્ષત્ર-મ્બલમોજશ્ચ જાત-ન્તદસ્મૈ દેવા અભિસન્ન-મન્તુ । ધાતા વિધાતા પરમોત સન્દૃ-ક્પ્રજાપતિઃ પરમેષ્ઠી વિરાજા । સ્તોમા-શ્ચન્દાગ્ંસિ નિવિદોમ આહુરેતસ્મૈ રાષ્ટ્રમભિ-સન્નમામ । અભ્યાવર્તદ્ધ્વ-મુપમેત સાકમયગ્ં શાસ્તા-ઽધિપતિર્વો અસ્તુ । અસ્ય વિજ્ઞાનમનુસગ્ં-રભદ્ધ્વમિમ-મ્પશ્ચાદનુ જીવાથ સર્વે ॥ 19 (8) ॥
13 રાષ્ટ્રભૃતં
ઋતાષા-ડૃતધામા-ઽગ્નિ-ર્ગન્ધર્વસ્ત-સ્યૌષધયો-ઽફ્સરસ
ઊર્જો નામ સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ
તસ્મૈ સ્વાહા તાભ્ય સ્સ્વાહા ,
સગ્ંહિતો વિશ્વસામા સૂર્યો ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય મરીચયો-ઽફ્સરસ આયુવ ,
સ્સુષુમ્ન સ્સૂર્ય રશ્મિ-શ્ચન્દ્રમા ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય નક્ષત્રાણ્ય-
ફ્સરસો બેકુરયો,
ભુજ્યુસ્સુપર્ણો યજ્ઞો ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય દક્ષિણા અફ્સરસ સ્તવાઃ,
પ્રજાપતિ-ર્વિશ્વકર્મા મનો ગન્ધર્વસ્તસ્ય-ર્ખ્સામાન્ય-ફ્સરસો વહ્નય,
ઇષિરો વિશ્વ વ્યચા વાતો ગન્ધર્વ-સ્તસ્યાપો ઽફ્સરસો મુદા,
ભુવનસ્ય પતે યસ્યત ઉપરિ ગૃહા ઇહ ચ ।
સ નો રાસ્વાજ્યાનિગ્ં રાયસ્પોષગ્ં સુવીર્યગ્ં સંવઁથ્સરીણાગ્ સ્વસ્તિમ્ ।
પરમેષ્ઠ્યધિપતિ-ર્મૃત્યુ-ર્ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય વિશ્વમફ્સરસો ભુવ,
સ્સુક્ષિતિ- સ્સુભૂતિ-ર્ભદ્રકૃ-થ્સુવર્વા-ન્પર્જન્યો ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય
વિદ્યુતો ઽફ્સરસો રુચો,
દૂરે હેતિર-મૃડયો મૃત્યુ-ર્ગન્ધર્વ-સ્તસ્ય પ્રજા અફ્સરસો ભીરુવઃ,
ચારુઃ કૃપણ કાશી કામો ગન્ધર્વ-સ્તસ્યાધયો ઽફ્સરસ શ્શોચયન્તીર્,
નામ સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તસ્મૈ સ્વાહા
તાભ્ય સ્સ્વાહા,
સ નો ભુવનસ્ય પતે યસ્યત ઉપરિ ગૃહા ઇહ ચ । ઉરુ બ્રહ્મણે-ઽસ્મૈ ક્ષત્રાય મહિ શર્મ યચ્છ ॥ 20 (9) ॥
14 રાષ્ટ્રભૃતં (અનુષઙ્ગં)
ઋતાષા-ડૃતધામા-ઽગ્નિ-ર્ગન્ધર્વસ્સ-ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ
તસ્મૈ સ્વાહા । તસ્યૌષધયો-ઽફ્સરસ ઊર્જો નામ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તાભ્ય સ્સ્વાહા ॥
સગ્ંહિતો વિશ્વસામા સૂર્યો ગન્ધર્વસ્સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ
તસ્મૈ સ્વાહા । તસ્ય મરીચયો-ઽફ્સરસ આયુવો નામ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તાભ્ય સ્સ્વાહા ॥
સુષુમ્નસ્સૂર્ય-રશ્મિશ્ચન્દ્રમા ગન્ધર્વસ્સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ
તસ્મૈ સ્વાહા । તસ્ય નક્ષત્રાણ્ય ઽફ્સરસો બેકુરયો નામ તા
ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તાભ્ય સ્સ્વાહા ॥
ભુજ્યુસ્સુપર્ણો યજ્ઞો ગન્ધર્વસ્સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ તસ્મૈ સ્વાહા । તસ્ય દક્ષિણા અફ્સરસ સ્તવા નામ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તાભ્ય સ્સ્વાહા ॥
પ્રજાપતિ-ર્વિશ્વકર્મા મનો ગન્ધર્વસ્સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ
તસ્મૈ સ્વાહા । તસ્યર્-ખ્સામાન્ય-ઽફ્સરસો વહ્નયો નામ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તાભ્ય સ્સ્વાહા ॥
ઇષિરો વિશ્વવ્યચા વાતો ગન્ધર્વસ્સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ
તસ્મૈ સ્વાહા । તસ્યાપો-ઽફ્સરસો મુદા નામ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ
ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તાભ્ય સ્સ્વાહા ॥ ભુવનસ્ય પતે યસ્યત ઉપરિ ગૃહા ઇહ ચ ।
સ નો રાસ્વાજ્યાનિગ્ં રાયસ્પોષગ્ં સુવીર્યગ્ં સંવઁથ્સરીણાગ્
સ્વસ્તિગ્ગ્ સ્વાહા ॥
પરમેષ્ઠ્યધિપતિ-ર્મૃત્યુ-ર્ગન્ધર્વસ્સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ
તસ્મૈ સ્વાહા । તસ્ય વિશ્વમફ્સરસો ભુવો નામ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તાભ્ય સ્સ્વાહા ॥
સુક્ષિતિ-સ્સુભૂતિ-ર્ભદ્રકૃ-થ્સુવર્વા-ન્પર્જન્યો ગન્ધર્વસ્સ
ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ તસ્મૈ સ્વાહા । તસ્ય વિદ્યુતો-ઽફ્સરસો રુચો નામ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તાભ્ય સ્સ્વાહા ॥
દૂરે હેતિર મૃડયો મૃત્યુ-ર્ગન્ધર્વસ્સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ
તસ્મૈ સ્વાહા । તસ્ય પ્રજા અફ્સરસો ભીરુવો નામ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તાભ્ય સ્સ્વાહા ॥ ચારુઃ કૃપણ કાશી કામો ગન્ધર્વસ્સ ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાતુ
તસ્મૈ સ્વાહા । તસ્યાધયો ઽફ્સરસ શ્શોચયન્તિ-ર્નામ તા ઇદ-મ્બ્રહ્મ ક્ષત્ર-મ્પાન્તુ તાભ્ય સ્સ્વાહા ॥
સ નો ભુવનસ્યપતે યસ્યત ઉપરિ ગૃહા ઇહ ચ ।ઉરુ બ્રહ્મણે-ઽસ્મૈ ક્ષત્રાય મહિ શર્મ યચ્છ સ્વાહા ॥ (20આ) (9આ)
15 સર્પ સૂક્તં
નમો અસ્તુ સર્પેભ્યો યે કે ચ પૃથિવી મનુ । યે અન્તરિક્ષે યે દિવિ તેભ્ય સ્સર્પેભ્યો નમઃ । યે-ઽદો રોચને દિવો યે વા સૂર્યસ્ય રશ્મિષુ । યેષામફ્સુ સદઃ કૃત-ન્તેભ્ય સ્સર્પેભ્યો નમઃ । યા ઇષવો યાતુ ધાનાનાં ઁયે વા વનસ્પતીગ્ં રનુ । યે વા-ઽવટેષુ શેરતે તેભ્ય સ્સર્પેભ્યો નમઃ ॥ 21 (10) ॥
16 પઞ્ચચોડાઃ
અય-મ્પુરો હરિકેશ સ્સૂર્યરશ્મિ-સ્તસ્ય રથગૃથ્સશ્ચ રથૌજાશ્ચ સેનાનિ
ગ્રામણ્યૌ પુઞ્જિકસ્થલા ચ કૃતસ્થલા ચાફ્સરસૌ યાતુ ધાના હેતી રક્ષાગ્ંસિ પ્રહેતિ ,
રય-ન્દક્ષિણા વિશ્વ કર્મા તસ્ય રથ સ્વનશ્ચ રથે-ચિત્રશ્ચ સેનાનિ
ગ્રામણ્યૌ મેનકા ચ સહજન્યા ચા-ઽફ્સરસૌ દંષ્ણવઃ પશવો હેતિઃ પૌરુષેયો વધઃ પ્રહેતિ,
રય-મ્પશ્ચા-દ્વિશ્વ-વ્યચા સ્તસ્ય રથ પ્રોતશ્ચા-સમરથશ્ચ સેનાનિ
ગ્રામણ્યૌ પ્રમ્લોચન્તી ચા નુમ્લોચન્તી-ચા-ઽફ્સરસૌ સર્પા હેતિ-ર્
વ્યાઘ્રાઃ પ્રહેતિ,
રય મુત્તરા-થ્સંયઁદ્વસુસ્તસ્ય સેનજિચ્ચ સુષેણશ્ચ સેનાનિ ગ્રામણ્યૌ
વિશ્વાચીચ ઘૃતાચી ચા-ફ્સરસા વાપો હેતિ-ર્વાતઃ પ્રહેતિ ,
રય-મુપર્ય-ર્વાગ્વ-સુસ્તસ્ય તાર્ક્ષ્ય-શ્ચારિષ્ટ-નેમિશ્ચ સેનાનિ ગ્રામણ્યા
વુર્વશી ચ પૂર્વચિત્તિશ્ચા-ફ્સરસૌ વિદ્યુદ્ધેતિ-રવસ્ફૂર્જ-ન્પ્રહેતિ ,
સ્તેભ્યો નમસ્તે નો મૃડયન્તુ તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ
જમ્ભે દધામિ ॥ 22 (11) ॥
17 પઞ્ચચોડાઃ (અનુષઙ્ગં)
અય-મ્પુરો હરિકેશ સ્સૂર્યરશ્મિ-સ્તસ્ય રથગૃથ્સશ્ચ રથૌજાશ્ચ સેનાનિ ગ્રામણ્યૌ પુઞ્જિકસ્થલા ચ કૃતસ્થલા ચાફ્સરસૌ યાતુધાના હેતી રક્ષાગ્ંસિ પ્રહેતિસ્તેભ્યો નમસ્તે નો મૃડયન્તુતે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ ॥
અય-ન્દક્ષિણા વિશ્વકર્મા તસ્ય રથસ્વનશ્ચ રથે ચિત્રશ્ચ સેનાનિ
ગ્રામણ્યૌ મેનકા ચ સહજન્યા ચાફ્સરસૌ દંષ્ણવઃ પશવો
હેતિઃ પૌરુષેયો વધઃ પ્રહેતિસ્તેભ્યો નમસ્તે નો મૃડયન્તુ તે
ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ ॥
અય-મ્પશ્ચા-દ્વિશ્વ વ્યચા-સ્તસ્ય રથપ્રોતશ્ચા-સમરથશ્ચ સેનાનિ ગ્રામણ્યૌ પ્રમ્લોચન્તીચા નુમ્લોચન્તી-ચાફ્સરસૌ સર્પા હેતિ-ર્વ્યાઘ્રાઃ પ્રહેતિસ્તેભ્યો નમસ્તે નો મૃડયન્તુ તેય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ ॥
અય-મુત્તરા-થ્સંયઁદ્વસુસ્તસ્ય સેનજિચ્ચ સુષેણશ્ચ સેનાનિ
ગ્રામણ્યૌ વિશ્વાચીચ ઘૃતાચીચા-ફ્સરસા વાપો હેતિ-ર્વાતઃ
પ્રહેતિસ્તેભ્યો નમસ્તે નો મૃડયન્તુ તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો
દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ ॥
અયમુપર્ય-ર્વાગ્વસુસ્તસ્ય તાર્ક્ષ્ય-શ્ચારિષ્ટ-નેમિશ્ચ સેનાનિ
ગ્રામણ્યા વુર્વશી ચ પૂર્વચિત્તિ-શ્ચાફ્સરસૌ વિદ્યુદ્ધેતિર-
વસ્ફૂર્જ-ન્પ્રહેતિસ્તેભ્યો નમસ્તે નો મૃડયન્તુ તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ
તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ ॥ 22આ(11આ) ॥
18 અપ્રતિરથઃ
આશુ-શ્શિશાનો વૃષભો ન યુધ્મો ઘનાઘનઃ, ક્ષોભણ-શ્ચર્ષણીનામ્ । સઙ્ક્રન્દનો-ઽનિમિષ એક વીરશ્શતગ્ં
સેના અજયથ્સાકમિન્દ્રઃ । સઙ્ક્રન્દનેના નિમિષેણ જિષ્ણુના યુત્કારેણ દુશ્ચ્યવનેન ધૃષ્ણુના । તદિન્દ્રેણ જયત ત-થ્સહધ્વં ઁયુધો નર ઇષુ હસ્તેન વૃષ્ણા । સ ઇષુહસ્તૈ-સ્સ નિષઙ્ગિભિર્વશી સગ્ગ્ સ્રષ્ટા સ યુધ ઇન્દ્રો ગણેન । સગ્ંસૃષ્ટજિ-થ્સોમપા બાહુ શર્ધ્યૂર્ધ્વ ધન્વા પ્રતિહિતાભિરસ્તા । બૃહસ્પતે પરિદીયા રથેન રક્ષોહા ઽમિત્રાગ્ં અપ બાધમાનઃ ॥ 23 ॥
પ્રભઞ્જન્-થ્સેનાઃ પ્રમૃણો યુધા જયન્નસ્માક-મેધ્યવિતા રથાનામ્ । ગોત્રભિદં ગોવિદં ઁવજ્રબાહું જયન્તમજ્મ પ્રમૃણન્ત-મોજસા । ઇમગ્ં સજાતા અનુવીર-યધ્વ મિન્દ્રગ્ં સખાયો-ઽનુ સગ્ં રભધ્વમ્ । બલવિજ્ઞાય-સ્સ્થવિરઃ પ્રવીર-સ્સહસ્વાન્. વાજી સહમાન ઉગ્રઃ । અભિવીરો અભિસત્વા સહોજા જૈત્રમિન્દ્ર રથમાતિષ્ઠ ગોવિત્ ॥ 24 ॥
અભિગોત્રાણિ સહસા ગાહમાનો-ઽદાયો વીરશ્શતમન્યુરિન્દ્રઃ । દુશ્ચ્યવનઃ પૃતનાષાડ યુધ્યો-સ્માકગ્ં સેના અવતુ પ્રયુથ્સુ । ઇન્દ્ર આસાં-નેતા બૃહસ્પતિ-ર્દક્ષિણા યજ્ઞઃ પુર એતુ સોમઃ । દેવસેનાના-મભિભઞ્જતીના-ઞ્જયન્તીના-મ્મરુતો યન્ત્વગ્રે । ઇન્દ્રસ્ય વૃષ્ણો વરુણસ્ય રાજ્ઞ આદિત્યાના-મ્મરુતાગ્ં શર્ધ ઉગ્રમ્ । મહામનસા-મ્ભુવનચ્યવાનાં ઘોષો દેવાનાં જયતા મુદસ્થાત્ । અસ્માક-મિન્દ્ર-સ્સમૃતેષુ ધ્વજેષ્વસ્માકં ઁયા ઇષવસ્તા જયન્તુ ॥ 25 ॥
અસ્માકં ઁવીરા ઉત્તરે ભવન્ત્વસ્માનુ દેવા અવતા હવેષુ । ઉદ્ધર્ષય મઘવ-ન્નાયુધા-ન્ન્યુથ્સત્વના-મ્મામકાનાં મહાગ્ંસિ । ઉદ્વૃત્રહન્-વાજિનાં ઁવાજિનાન્યુદ્રથાનાં જયતામેતુ ઘોષઃ । ઉપપ્રેત જયતા નરસ્સ્થિરા વસ્સન્તુ બાહવઃ ।
ઇન્દ્રો વ-શ્શર્મ યચ્છ ત્વના-ધૃષ્યા યથાસથ । અવસૃષ્ટા પરાપત શરવ્યે બ્રહ્મ સગ્ંશિતા ॥ 26 ॥
ગચ્છામિત્રા-ન્પ્રવિશ મૈષાં કઞ્ચનોચ્છિષઃ । મર્માણિ તે વર્મભિશ્છાદયામિ સોમસ્ત્વા રાજા ઽમૃતેનાભિ-વસ્તામ્ । ઉરોર્વરીયો વરિવસ્તે અસ્તુ જયન્તં ત્વામનુ મદન્તુ દેવાઃ । યત્ર બાણા-સ્સમ્પતન્તિ કુમારા વિશિખા ઇવ । ઇન્દ્રો નસ્તત્ર વૃત્રહા વિશ્વાહા શર્મ યચ્છતુ ॥ 27 (12) ॥
19 ચમક-ન્તૃતીય અનુવાકઃ
શ-ઞ્ચ મે મયશ્ચ મે પ્રિય-ઞ્ચ મે-ઽનુકામશ્ચ મે
કામશ્ચ મે સૌમનસશ્ચ મે ભદ્ર-ઞ્ચ મે શ્રેયશ્ચ મે
વસ્યશ્ચ મે યશશ્ચ મે ભગશ્ચ મે દ્રવિણ-ઞ્ચ મે
યન્તા ચ મે ધર્તા ચ મે ક્ષેમશ્ચ મે ધૃતિશ્ચ મે
વિશ્વં ચ મે મહશ્ચ મે (28)
સંવિઁચ્ચ મે જ્ઞાત્ર-ઞ્ચ મે
સૂશ્ચ મે પ્રસૂશ્ચ મે સીર-ઞ્ચ મે લયશ્ચ મ
ઋત-ઞ્ચ મે-ઽમૃતં ચ મે ઽયક્ષ્મ-ઞ્ચ મે-ઽનામયચ્ચ મે
જીવાતુશ્ચ મે દીર્ઘાયુત્વ-ઞ્ચ મે-ઽનમિત્ર-ઞ્ચ મે-ઽભય-ઞ્ચ મે
સુગ-ઞ્ચ મે શયન-ઞ્ચ મે સૂષા ચ મે સુદિન-ઞ્ચ મે ॥ 29 (13) ॥
20 વિહવ્યમ્
મમાગ્ને વર્ચો વિહવેષ્વસ્તુ વય-ન્ત્વેન્ધાના સ્તનુવ-મ્પુષેમ ।
મહ્ય-ન્નમન્તા-મ્પ્રદિશશ્ચતસ્ર સ્ત્વયા-ઽદ્ધ્યક્ષેણ પૃતના જયેમ ।
મમ દેવા વિહવે સન્તુ સર્વ ઇન્દ્રાવન્તો મરુતો વિષ્ણુરગ્નિઃ ।
મમાન્તરિક્ષ મુરુ ગોપમસ્તુ મહ્યં ઁવાતઃ પવતા-ઙ્કામે અસ્મિન્ન્ ।
મયિ દેવા દ્રવિણ માયજન્તા-મ્મય્યા શીરસ્તુ મયિ દેવહૂતિઃ ॥ 30 ॥
દૈવ્યા હોતારા વનિષન્ત પૂર્વે ઽરિષ્ટા-સ્સ્યામ તનુવા સુવીરાઃ । મહ્યં ઁયજન્તુ મમ યાનિ હવ્યા-ઽઽકૂતિ સ્સત્યા મનસો મે અસ્તુ ।
એનો માનિગા-ઙ્કતમચ્ચ નાહં-વિઁશ્વે દેવાસો અધિવોચ તા મે ।
દેવીષ્ષડુ-ર્વીરુરુણઃ કૃણોત વિશ્વે દેવાસ ઇહ વીરયદ્ધ્વમ્ ।
માહાસ્મહિ પ્રજયા મા તનૂભિ-ર્મારધામ દ્વિષતે સોમરાજન્ન્ ।
અગ્નિર્મન્યુ-મ્પ્રતિનુદ-ન્પુરસ્તા-દદબ્ધો ગોપાઃ પરિપાહિ નસ્ત્વમ્ ॥ 31 ॥
પ્રત્યઞ્ચો યન્તુ નિગુતઃ પુનસ્તે ઽમૈષા-ઞ્ચિત્ત-મ્પ્રબુધા વિનેશત્ ।
ધાતા ધાતૃણા-મ્ભુવનસ્ય યસ્પતિ-ર્દેવગ્ં સવિતારમભિ માતિષાહમ્ ।
ઇમં-યઁજ્ઞ મશ્વિનોભા બૃહસ્પતિ-ર્દેવાઃ પાન્તુ યજમાન-ન્ન્યર્થાત્ ।
ઉરુવ્યચા નો મહિષ શ્શર્મયગ્ં સદસ્મિન્. હવે પુરુહૂતઃ પુરુક્ષુ ।
સ નઃ પ્રજાયૈ હર્યશ્વ મૃડયેન્દ્ર મા નો રીરિષો મા પરાદાઃ ॥ 32 ॥
યે ન સ્સપત્ના અપતે ભવન્ત્વિન્દ્રા-ગ્નિભ્યા મવ બાધામહે તાન્ ।
વસવો રુદ્રા આદિત્યા ઉપરિ સ્પૃશં મોગ્રં-ચેત્તારમધિ રાજમક્રન્ન્ ।
અર્વાઞ્ચ મિન્દ્ર મમુતો હવામહે યો ગોજિ-દ્ધન-જિદશ્વ-જિદ્યઃ ।
ઇમન્નો યજ્ઞં-વિઁહવે જુષસ્વાસ્ય કુર્મો હરિવો મેદિનં ત્વા ॥ 33 (14) ॥
21 મૃગારઃ
અગ્ને-ર્મન્વે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસોય-મ્પાઞ્ચજન્ય-મ્બહવ સ્સમિન્ધતે ।
વિશ્વસ્યાં-વિઁશિ પ્રવિવિશિવાગ્ં સમીમહે સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ।
યસ્યેદ-મ્પ્રાણ-ન્નિમિષ-દ્યદેજતિ યસ્ય જાત-ઞ્જનમાન-ઞ્ચ કેવલમ્ ।
સ્તૌમ્યગ્નિ-ન્નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ।
ઇન્દ્રસ્ય મન્યે પ્રથમસ્ય પ્રચેતસો વૃત્રઘ્ન-સ્સ્તોમા ઉપમા મુપાગુઃ ।
યો દાશુષઃ સુકૃતો હવમુપ ગન્તા સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ ॥ 34 ॥
ય સ્સંગ્રામ-ન્નયતિ સંવઁશી યુધે યઃ પુષ્ટાનિ સગ્ંસૃજતિ ત્રયાણિ । સ્તૌમીન્દ્ર-ન્નાથિતો જોહવીમિ સ નો મુઞ્ચત્વગ્ં હસઃ । મન્વેવાં મિત્રાવરુણા તસ્ય વિત્તગ્ં સત્યૌજસા દૃગ્ંહણા ય-ન્નુદેથે । યા રાજાનગ્ં સરથં ઁયાથ ઉગ્રા તા નો મુઞ્ચત માગસઃ ।
યો વાગ્ં રથ ઋજુરશ્મિ-સ્સત્યધર્મા મિથુ-શ્ચરન્ત-મુપયાતિ દૂષયન્ન્ ॥ 35 ॥
સ્તૌમિ મિત્રાવરુણા નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચત માગસઃ । વાયો-સ્સવિતુ-ર્વિદથાનિ મન્મહે યાવાત્મન્-વદ્બિભૃતો યૌ
ચ રક્ષતઃ । યૌ વિશ્વસ્ય પરિભૂ બભૂવતુસ્તૌ નો મુઞ્ચત માગસઃ ।
ઉપશ્રેષ્ઠાન આશિષો દેવયોર્ધર્મે અસ્થિરન્ન્ । સ્તૌમિ વાયુગ્ં સવિતાર-ન્નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચત માગસઃ ।
રથીતમૌ રથીના મહ્વ ઊતયે શુભઙ્ગમિષ્ઠૌ સુયમે-ભિરશ્વૈઃ ॥ 36 ॥
યયોર્વા-ન્દેવૌ દેવેષ્વ-નિશિત મોજસ્તૌ નો મુઞ્ચત માગસઃ । યદયાતં-વઁહતુગ્ં સૂર્યાયા-સ્ત્રિચક્રેણ સગ્ં સદમિચ્છમાનૌ । સ્તૌમિ દેવા વશ્વિનૌ નાથિતો જોહવીમિ તૌ નો મુઞ્ચત માગસઃ ।
મરુતાં મન્વે અધિનો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં-વાઁચં ઁવિશ્વામવન્તુ વિશ્વે ।
આશૂન્. હુવે સુયમાનૂતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ । તિગ્મમાયુધં-વીઁડિતગ્ં સહસ્વદ દિવ્યગ્ં શર્ધઃ પૃતનાસુ જિષ્ણુ ॥ 37 ॥
સ્તૌમિ દેવા-ન્મરુતો નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ । દેવાના-મ્મન્વે અધિ નો બ્રુવન્તુ પ્રેમાં-વાઁચં ઁવિશ્વામવન્તુ વિશ્વે । આશૂન્. હુવે સુયમાનૂતયે તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ । યદિદ-મ્મા-ઽભિશોચતિ પૌરુષેયેણ દૈવ્યેન । સ્તૌમિ વિશ્વા-ન્દેવા-ન્નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચન્ત્વેનસઃ ।
અનુનો-ઽદ્યાનુમતિરન્વિદનુ મતે ત્વં-વૈઁશ્વાનરો ન ઊત્યા પૃષ્ટો દિવિ ॥ 38 ॥
અનુનો-ઽધ્યાનુમતિ-ર્યજ્ઞ-ન્દેવેષુ મન્યતામ્ । અગ્નિશ્ચ હવ્ય વાહનો ભવતા-ન્દાશુષે મયઃ । અન્વિદનુમતે ત્વ-મ્મન્યાસૈ શઞ્ચ નઃ કૃધિ । ક્રત્વે દક્ષાય નો હિનુ પ્રણ આયૂગ્ંષિ તારિષઃ ॥ 38અ ॥
વૈશ્વાનરો ન ઊત્યા ઽઽપ્રયાતુ પરાવતઃ । અગ્નિરુક્થેન વાહસા ।
પૃષ્ટો દિવિ પૃષ્ટો અગ્નિઃ પૃથિવ્યા-મ્પૃષ્ટો વિશ્વા ઓષધીરા-વિવેશ ।
વૈશ્વાનર સ્સહસા પૃષ્ટો અગ્નિસ્સનો દિવા સરિષઃ પાતુ નક્તમ્ ॥ 38બ્ ॥
યે અપ્રથેતા મમિતેભિ રોજોભિ ર્યે પ્રતિષ્ઠે અભવતાં-વઁસૂનામ્ । સ્તૌમિ દ્યાવાપૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમગ્ં હસઃ ।
ઉર્વી રોદસી વરિવઃ કૃણોત-ઙ્ક્ષેત્રસ્ય પત્ની અધિનો બ્રૂયાતમ્ । સ્તૌમિ દ્યાવાપૃથિવી નાથિતો જોહવીમિ તે નો મુઞ્ચતમગ્ં હસઃ ।
યત્તે વય-મ્પુરુષત્રાય વિષ્ઠા વિદ્વાગ્ં સશ્ચ કૃમા કચ્ચ નાગઃ ॥ 39 ॥
કૃધી સ્વસ્માગ્ં અદિતેરનાગા વ્યેનાગ્ંસિ શિશ્રથો વિષ્વગગ્ને । યથા હ ત-દ્વસવો ગૌર્યં ચિ-ત્પદિષિતા મમુઞ્ચતા યજત્રાઃ ।
એવા ત્વમસ્મ-ત્પ્રમુઞ્ચા વ્યગ્ંહઃ પ્રાતાર્યગ્ને પ્રતરાન્ન આયુઃ ॥ 40 (15) ॥
22 સર્પાહુતી મન્ત્રાઃ
સમીચી નામાસિ પ્રાચી દિક્તસ્યાસ્તે ઽગ્નિરધિપતિ રસિતો રક્ષિતા યશ્ચાધિપતિ-ર્યશ્ચ ગોપ્તા તાભ્યાં નમસ્તૌનો મૃડયતાં તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વાઁ-ઞ્જમ્ભે દધામ્યો-,
-જસ્વિની નામાસિ દક્ષિણા દિક્તસ્યાસ્ત ઇન્દ્રો-ઽધિપતિઃ પૃદાકુઃ ,
પ્રાચી નામાસિ પ્રતીચી દિક્તસ્યાસ્તે સોમો-ઽધિપતિ સ્સ્વજો ,
-ઽવસ્થાવા નામા-સ્યુદીચી દિક્તસ્યાસ્તે વરુણો-ઽધિપતિ-સ્તિરશ્ચરાજિઃ,
-રધિપત્ની નામાસિ બૃહતી દિક્તસ્યાસ્તે બૃહસ્પતિ-રધિપતિ શ્શ્વિત્રો,
વશિની નામાસી ય-ન્દિક્તસ્યાસ્તે યમો-ઽધિપતિઃ કલ્માષ ગ્રીવો,
રક્ષિતા યશ્ચાધિપતિ-ર્યશ્ચ ગોપ્તા તાભ્યાં નમસ્તૌ નો મૃડયતાં
તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વાઁ-ઞ્જમ્ભે દધામિ ॥ 41 (16) ॥
23 સર્પાહુતી મન્ત્રાઃ (અનુષઙ્ગં)
સમીચી નામાસિ પ્રાચી દિક્તસ્યાસ્તે ઽગ્નિરધિપતિ રસિતો રક્ષિતા-યશ્ચાધિપતિ-ર્યશ્ચ ગોપ્તા
તાભ્યાં નમસ્તૌ નો મૃડયતાં
તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વાંઁ જમ્ભે દધામિ ।
ઓજસ્વિની નામાસિ દક્ષિણા દિક્તસ્યાસ્ત ઇન્દ્રો-ઽધિપતિઃ પૃદાકુઃ રક્ષિતા યશ્ચાધિપતિ-ર્યશ્ચ ગોપ્તા તાભ્યાં નમસ્તૌ નો મૃડયતાં તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચનો દ્વેષ્ટિ તં-વાંઁ જમ્ભે દધામિ ।
પ્રાચી નામાસિ પ્રતીચી દિક્તસ્યાસ્તે સોમો-ઽધિપતિ સ્સ્વજો રક્ષિતા યશ્ચાધિપતિ-ર્યશ્ચ ગોપ્તા તાભ્યાં નમસ્તૌ નો મૃડયતાં તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વાઁ-ઞ્જમ્ભે દધામિ ।
અવસ્થાવા નામા-સ્યુદીચી દિક્તસ્યાસ્તે વરુણો-ઽધિપતિ-સ્તિરશ્ચરાજિઃ રક્ષિતા યશ્ચાધિપતિ-ર્યશ્ચ ગોપ્તા તાભ્યાં નમસ્તૌ નો મૃડયતાં તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વાઁ-ઞ્જમ્ભે દધામિ ।
અધિપત્ની નામાસિ બૃહતી દિક્તસ્યાસ્તે બૃહસ્પતિ-રધિપતિ-શ્શ્વિત્રો રક્ષિતા યશ્ચાધિપતિ-ર્યશ્ચ ગોપ્તા તાભ્યાં નમસ્તૌ નો મૃડયતાં તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વાઁ-ઞ્જમ્ભે દધામિ ।
વશિની નામાસીય-ન્દિક્તસ્યાસ્તે યમો-ઽધિપતિઃ કલ્માષ ગ્રીવો રક્ષિતા યશ્ચાધિપતિ-ર્યશ્ચ ગોપ્તા તાભ્યાં નમસ્તૌ નો મૃડયતાં
તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વાંઁ જમ્ભે દધામિ ॥ 41આ (16આ) ॥
24 ગન્ધર્વાહુતીઃ
હેતયો નામસ્થ તેષાં-વઃ ઁપુરો ગૃહા અગ્નિર્વ ઇષવ સ્સલિલો,
નિલિપા-ન્નામસ્થ તેષાં-વોઁ દક્ષિણા ગૃહાઃ પિતરો વ ઇષવ સ્સગરો,
વજ્રિણો નામસ્થ તેષાં-વઃ ઁપશ્ચા-દ્ગૃહા સ્સ્વપ્નો વ ઇષવો ગહ્વરો,
-ઽવસ્થાવાનો નામસ્થ તેષાં-વઁ ઉત્તરા-દ્ગૃહા આપો વ ઇષવ સ્સમુદ્રો-,
-ઽધિપતયો નામસ્થ તેષાં-વઁ ઉપરિ ગૃહા વર્ષં-વઁ ઇષવો-ઽવસ્વાન્,
ક્રવ્યા નામસ્થ પાર્થિવા-સ્તેષાં-વઁ ઇહ ગૃહા અન્નં ઁવ ઇષવો નિમિષો,
વાતનામ-ન્તેભ્યો વો નમસ્તે નો મૃડયત તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ
તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ ॥ 42 (17) ॥
25 ગન્ધર્વાહુતીઃ (અનુષઙ્ગં)
હેતયો નામસ્થ તેષાં-વઃ ઁપુરો ગૃહા અગ્નિર્વ ઇષવ-સ્સલિલો વાતનામ-ન્તેભ્યો વો નમસ્તે નો મૃડયત તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ ।
નિલિપા-ન્નામસ્થ તેષાં-વોઁ દક્ષિણા ગૃહાઃ પિતરો વ ઇષવ-સ્સગરો વાતનામ-ન્તેભ્યો વો નમસ્તે નો મૃડયત તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ ।
વજ્રિણો નામસ્થ તેષાં-વઃ ઁપશ્ચા-દ્ગૃહા સ્સ્વપ્નો વ ઇષવો ગહ્વરો વાતનામ-ન્તેભ્યો વો નમસ્તે નો મૃડયત તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ ।
અવસ્થાવાનો નામસ્થ તેષાં-વઁ ઉત્તરા-દ્ગૃહા આપો વ ઇષવસ્સમુદ્રો વાતનામ-ન્તેભ્યો વો નમસ્તે નો મૃડયત તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ ।
અધિપતયો નામસ્થ તેષાં-વઁ ઉપરિ ગૃહા વર્ષં-વઁ ઇષવો-ઽવસ્વાન્ વાતનામ-ન્તેભ્યો વો નમસ્તે નો મૃડયત તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ ।
ક્રવ્યા નામસ્થ પાર્થિવા-સ્તેષાં-વઁ ઇહ ગૃહા અન્નં ઁવ ઇષવો નિમિષો વાતનામ-ન્તેભ્યો વો નમસ્તે નો મૃડયત તે ય-ન્દ્વિષ્મો યશ્ચ નો દ્વેષ્ટિ તં-વોઁ જમ્ભે દધામિ ॥ 42આ (17આ) ॥
26 અજ્યાનિ મન્ત્રાઃ
શતાયુધાય શતવીર્યાય શતોતયે ઽભિમાતિષાહે । શતં-યોઁ ન શ્શરદો અજીતા-નિન્દ્રો નેષદતિ દુરિતાનિ વિશ્વા ।
યે ચત્વારઃ પથયો દેવયાના અન્તરા દ્યાવાપૃથિવી વિયન્તિ । તેષાં-યોઁ અજ્યાનિ- મજીતિ-માવહાત્તસ્મૈ નો દેવાઃ પરિદત્તેહ સર્વે । ગ્રીષ્મો હેમન્ત ઉત નો વસન્ત શ્શર-દ્વર્ષા સ્સુવિતન્નો અસ્તુ ।
તેષા-મૃતૂનાગ્ં શતશારદાના-ન્નિવાત એષામભયે સ્યામ । ઇદુવથ્સરાય પરિવથ્સરાય સંવઁથ્સરાય કૃણુતા બૃહન્નમઃ । તેષાં ઁવયગ્ં સુમતૌ યજ્ઞિયાના-ઞ્જ્યોગજીતા અહતા સ્સ્યામ ।
ભદ્રાન્ન-શ્શ્રેય સ્સમનૈષ્ટ દેવા સ્ત્વયા-ઽવસેન સમશીમહિ ત્વા ।
સનોમયો ભૂઃ પિતો આવિશસ્વ શન્તોકાય તનુવે સ્યોનઃ ॥ 43 (18) ॥
ભૂત-મ્ભવ્યં ભવિષ્ય-દ્વષ-ટ્થ્સ્વાહા ,
નમ ઋ-ખ્સામ-યજુ-ર્વષ-ટ્થ્સ્વાહા ,
નમો ગાયત્રી ત્રિષ્ટુપ્ જગતી વષ-ટ્થ્સ્વાહા ,
નમઃ પૃથિવ્યન્તરિક્ષં દ્યૌ-ર્વષ-ટ્થ્સ્વાહા ,
નમો ઽગ્નિર્વાયુ-સ્સૂર્યો વષ-ટ્થ્સ્વાહા ,
નમઃ પ્રાણો-વ્યાનો-ઽપાનો વષ-ટ્થ્સ્વાહા ,
નમો-ઽન્નં કૃષિ-ર્વૃષ્ટિ-ર્વષ-ટ્થ્સ્વાહા ,
નમઃ પિતા પુત્રઃ પૌત્રો વષ-ટ્થ્સ્વાહા ,
નમો ભૂર્ભુવસ્સુવ ર્વષ-ટ્થ્સ્વાહા નમઃ ॥ 44 (19) ॥
27 અથર્વશીર્ષં
(તૈ. બ્રા. 1.5.8.1-1.5.8.3)
ઇન્દ્રો દધીચો અસ્થભિઃ । વૃત્રાણ્ય પ્રતિષ્કુતઃ । જઘાન નવતીર્નવ । ઇચ્છન્ન-શ્વસ્ય યચ્છિરઃ । પર્વતેષ્વપશ્રિતમ્ । તદ્વિદચ્છર્યણાવતિ ।
અત્રા હ ગોરમન્વત । નામ ત્વષ્ટુર-પીચ્યમ્ । ઇત્થા ચન્દ્રમસો ગૃહે ।
ઇન્દ્રમિ-દ્ગાથિનો બૃહત્ ॥ 45 ॥
ઇન્દ્ર-મર્કેભિ રર્કિણઃ । ઇન્દ્રં ઁવાણીરનૂષત । ઇન્દ્ર ઇદ્ધર્યો સ્સચા ।
સ-મ્મિશ્લ આવચો યુજા । ઇન્દ્રો વજ્રી હિરણ્યયઃ । ઇન્દ્રો દીર્ઘાય ચક્ષસે । આ સૂર્યગ્ં રોહય-દ્દિવિ । વિ ગોભિરદ્રિમૈરયત્ । ઇન્દ્ર વાજેષુ નો અવ । સહસ્ર પ્રધનેષુ ચ ॥ 46 ॥
ઉગ્ર ઉગ્રાભિ-રૂતિભિઃ । તમિન્દ્રં ઁવાજયામસિ । મહે વૃત્રાય હન્તવે । સ વૃષા વૃષભો-ભુવત્ । ઇન્દ્ર સ્સદા મને કૃતઃ । ઓજિષ્ઠ સ્સબલે હિતઃ । દ્યુમ્ની શ્લોકી સ સૌમ્યઃ । ગિરા વજ્રો ન સમ્ભૃતઃ । સબલો અનપચ્યુતઃ । વવક્ષુ રુગ્રો અસ્તૃતઃ ॥ 47 (20) ॥
28 પ્રત્યઙ્ગિરસઃ
(તૈ. બ્રા. 2.4.2.1-2.4.2.4)
ચક્ષુષો હેતે મનસો હેતે । વાચો હેતે બ્રહ્મણો હેતે । યોમા-ઽઘાયુ-રભિદાસતિ । તમગ્ને મેન્યા-ઽમેનિ-ઙ્કૃણુ । યોમા ચક્ષુષા યો મનસા । યો વાચા બ્રહ્મણા-ઽઘાયુ-રભિદાસતિ । તયા-ઽગ્ને ત્વ-મ્મેન્યા । અમુમ મેનિ-ઙ્કૃણુ । ય-ત્કિઞ્ચાસૌ મનસા યચ્ચ વાચા । યજ્ઞૈ-ર્જુહોતિ યજુષા હવિર્ભિઃ ॥ 48 ॥
ત-ન્મૃત્યુ-ર્નિર્-ઋત્યા સંવિઁદાનઃ । પુરા-ઽઽદિષ્ટા-દાહુતી-રસ્ય હન્તુ ।
યાતુધાના નિર્-ઋતિ-રા-દુ રક્ષઃ । તે અસ્યઘ્નં ત્વનૃતેન સત્યમ્ ।
ઇન્દ્રેષિતા આજ્યમસ્ય મથ્નન્તુ । માત-થ્સમૃદ્ધિ યદસૌ કરોતિ ।
હન્મિતે-ઽહ-ઙ્કૃતગ્ં હવિઃ । યો મે ઘોરમચી કૃતઃ ।
અપાઞ્ચૌ ત ઉભૌ બાહૂ । અપનહ્યામ્યાસ્યમ્ ॥ 49 ॥
અપનહ્યામિ તે બાહૂ । અપનહ્યામ્યાસ્યમ્ । અગ્ને-ર્દેવસ્ય બ્રહ્મણા । સર્વં તે ઽવધિષ-ઙ્કૃતમ્ । પુરા-ઽમુષ્ય વષ-ટ્કારાત્ । યજ્ઞ-ન્દેવેષુ નસ્કૃધિ । સ્વિષ્ટ-મસ્માકં ભૂયાત્ । મા-ઽસ્મા-ન્પ્રાપન્નરાતયઃ । અન્તિ દૂરે સતો અગ્ને । ભ્રાતૃવ્યસ્યા ભિદાસતઃ । વષ-ટ્કારેણ વજ્રેણ । કૃત્યાગ્ં હન્મિ કૃતામહમ્ । યો મા નક્તં દિવા સાયમ્ । પ્રાત-શ્ચાહ્નો નિપીયતિ । અદ્યા-તમિન્દ્ર વજ્રેણ । ભ્રાતૃવ્ય-મ્પાદયામસિ ॥ 50 (21) ॥
(તૈ. બ્રા. 2.5.1.1-2.5.1.3)
પ્રાણો રક્ષતિ વિશ્વમેજત્ । ઇર્યો ભૂત્વા બહુધા બહૂનિ । સ ઇ-થ્સર્વં ઁવ્યાનશે । યો દેવો દેવેષુ વિભૂરન્તઃ ।
આવૃદૂદા-ત્ક્ષેત્રિયદ્ધ્વગ-દ્વૃષા । તમિ-ત્પ્રાણ-મ્મનસોપ શિક્ષત ।
અગ્રં દેવાના-મિદમત્તુ નો હવિઃ । મનસશ્ચિ-ત્તેદમ્ । ભૂત-મ્ભવ્યં ચ ગુપ્યતે । તદ્ધિ દેવેષ્વ-ગ્રિયમ્ ॥ 51 ॥
આ ન એતુ પુરશ્ચરમ્ । સહ દેવૈ-રિમગ્ં હવમ્ । મન-શ્શ્રેયસિ શ્રેયસિ । કર્મન્. યજ્ઞપતિં દધત્ । જુષતાં મે વાગિદગ્ં હવિઃ । વિરા-ડ્દેવી પુરોહિતા । હવ્યવાડન-પાયિની । યયા રૂપાણિ બહુધા વદન્તિ । પેશાગ્ંસિ દેવાઃ પરમે જનિત્રે । સા નો વિરાડનપ સ્ફુરન્તી ॥ 52 ॥
વાગ્દેવી જુષતા-મિદગ્ં હવિઃ । ચક્ષુ-ર્દેવાનાં જ્યોતિરમૃતે ન્યક્તમ્ ।
અસ્ય વિજ્ઞાનાય બહુધા નિધીયતે । તસ્ય સુમ્ન-મશીમહિ । મા નો હાસી-દ્વિચક્ષણમ્ । આયુરિન્નઃ પ્રતીર્યતામ્ । અનન્ધા-શ્ચક્ષુષા વયમ્ । જીવા જ્યોતિ-રશીમહિ । સુવ-ર્જ્યોતિ-રુતામૃતં । શ્રોત્રેણ ભદ્ર મુત-શૃણ્વન્તિ સત્યમ્ । શ્રોત્રેણ વાચં બહુધોદ્યમાનામ્ । શ્રોત્રેણ મોદશ્ચ મહશ્ચ શ્રૂયતે ।
શ્રોત્રેણ સર્વા દિશ આશૃણોમિ । યેન પ્રાચ્યા ઉત દક્ષિણા । પ્રતીચ્યૈ દિશ-શ્શૃણ્વન્ત્યુત્તરાત્ । તદિચ્છ્રોત્રં બહુધોદ્યમાનમ્ ।
અરાન્ન નેમિઃ પરિસર્વં બભૂવ ॥ 53 (22) ॥
(તૈ. બ્રા. 2.7.7.1-2.7.7.7)
સિગ્ંહે વ્યાઘ્ર ઉત યા પૃદાકૌ । ત્વિષિ-રગ્નૌ બ્રાહ્મણે સૂર્યેયા ।
ઇન્દ્રં ઁયા દેવી સુભગા જજાન । સા ન આગન્ વર્ચસા સંવિઁદાના । યા રાજન્યે દુન્દુ-ભાવાયતાયામ્ । અશ્વસ્ય ક્રન્દ્યે પુરુષસ્ય માયૌ । ઇન્દ્રં ઁયા દેવી સુભગા જજાન । સા ન આગન્ વર્ચસા સંવિઁદાના । યા હસ્તિનિ દ્વીપિનિ યા હિરણ્યે । ત્વિષિ-રશ્વેષુ પુરુષેષુ ગોષુ ॥ 54 ॥
ઇન્દ્રં ઁયા દેવી સુભગા જજાન । સા ન આગન્ વર્ચસા સંવિઁદાના । રથે અક્ષેષુ વૃષભસ્ય વાજે । વાતે પર્જન્યે વરુણસ્ય શુષ્મે । ઇન્દ્રં ઁયા દેવી સુભગા જજાન । સા ન આગન્ વર્ચસા સંવિઁદાના । રાડસિ વિરાડસિ । સમ્રાડસિ સ્વરાડસિ । ઇન્દ્રાય ત્વા તેજસ્વતે તેજસ્વન્તગ્ગ્ શ્રીણામિ । ઇન્દ્રાય ત્વૌજસ્વત ઓજસ્વન્તગ્ગ્ શ્રીણામિ ॥ 55 ॥
ઇન્દ્રાય ત્વા પયસ્વતે પયસ્વન્તગ્ગ્ શ્રીણામિ । ઇન્દ્રાય ત્વા-ઽઽયુષ્મત આયુષ્મન્તગ્ગ્ શ્રીણામિ । તેજો-ઽસિ । તત્તે પ્રયચ્છામિ । તેજસ્વદસ્તુ મે મુખમ્ । તેજસ્વચ્છિરો અસ્તુ મે । તેજસ્વાન્. વિશ્વતઃ પ્રત્યમ્ । તેજસા સ-મ્પિપૃગ્ધિમા । ઓજો-ઽસિ । તત્તે પ્રયચ્છામિ ॥ 56 ॥
ઓજસ્વદસ્તુ મે મુખમ્ । ઓજસ્વચ્છિરો અસ્તુ મે । ઓજસ્વાન્. વિશ્વતઃ પ્રત્યમ્ । ઓજસા સમ્પિપૃગ્ધિ મા । પયો-ઽસિ । તત્તે પ્રયચ્છામિ । પયસ્વદસ્તુ મે મુખમ્ । પયસ્વચ્છિરો અસ્તુ મે । પયસ્વાન્. વિશ્વતઃ પ્રત્યમ્ । પયસા સમ્પિપૃગ્ધિ મા ॥ 57 ॥
આયુરસિ । તત્તે પ્રયચ્છામિ । આયુષ્મદસ્તુ મે મુખમ્ । આયુષ્મચ્છિરો અસ્તુ મે । આયુષ્માન્. વિશ્વતઃ પ્રત્યમ્ । આયુષા સમ્પિપૃગ્ધિ મા । ઇમ-મગ્ન આયુષે વર્ચસે કૃધિ । પ્રિયગ્ં રેતો વરુણ સોમ રાજન્ન્ । મા-તે-વાસ્મા અદિતે શર્મ યચ્છ । વિશ્વે દેવા જરદષ્ટિ-ર્યથા-ઽસત્ ॥ 58 ॥
આયુરસિ વિશ્વાયુરસિ । સર્વાયુરસિ સર્વમાયુરસિ । યતો વાતો મનોજવાઃ । યતઃ, ક્ષરન્તિ સિન્ધવઃ । તાસાં ત્વા સર્વાસાગ્ં રુચા । અભિષિઞ્ચામિ વર્ચસા । સમુદ્ર ઇવાસિ ગહ્મના । સોમ ઇવાસ્યદાભ્યઃ । અગ્નિરિવ વિશ્વતઃ પ્રત્યમ્ । સૂર્ય ઇવ જ્યોતિષા વિભૂઃ ॥ 59 ॥
અપાં-યોઁ દ્રવણે રસઃ । તમહમસ્મા આમુષ્યાયણાય । તેજસે બ્રહ્મવર્ચસાય ગૃહ્ણામિ । અપાં-યઁ ઊર્મૌ રસઃ । તમહમસ્મા આમુષ્યાયણાય । ઓજસે વીર્યાય ગૃહ્ણામિ । અપાં-યોઁ મદ્ધ્યતો રસઃ । તમહમસ્મા આમુષ્યાયણાય । પુષ્ટ્યૈ પ્રજનનાય ગૃહ્ણામિ । અપાં-યોઁ યજ્ઞિયો રસઃ । તમહમસ્મા આમુષ્યાયણાય । આયુષે દીર્ઘાયુત્વાય ગૃહ્ણામિ ॥ 60 (23) ॥
29 અન્ન સૂક્તં
(તૈ. બ્રા. 2.8.8.1-2.8.8.4)
અહમસ્મિ પ્રથમજા ઋતસ્ય । પૂર્વં દેવેભ્યો અમૃતસ્ય નાભિઃ ।
યો મા દદાતિ સ ઇ દેવ મા વાઃ । અહમન્ન મન્ન મદન્તમદ્મિ । પૂર્વ-મગ્નેરપિ દહત્યન્નં । યત્તૌ હાસાતે અહમુત્તરેષુ । વ્યાત્તમસ્ય પશવ-સ્સુજમ્ભમ્ । પશ્યન્તિ ધીરાઃ પ્રચરન્તિ પાકાઃ ।
જહામ્યન્ય-ન્ન જહામ્યન્યમ્ । અહમન્નં ઁવશમિચ્ચરામિ ॥ 61 ॥
સમાનમર્થં પર્યેમિ ભુઞ્જત્ । કો મા મન્નં મનુષ્યો દયેત ।
પરાકે અન્નં નિહિતં-લોઁક એતત્ । વિશ્વૈ-ર્દેવૈઃ પિતૃભિ-ર્ગુપ્તમન્નમ્ ।
યદદ્યતે લુપ્યતે ય-ત્પરોપ્યતે । શતતમી સા તનૂર્મે બભૂવ ।
મહાન્તૌ ચરૂ સકૃ-દ્દુગ્ધેન પપ્રૌ । દિવઞ્ચ પૃશ્ઞિ પૃથિવી-ઞ્ચ સાકમ્ ।
ત-થ્સમ્પિબન્તો ન મિનન્તિ વેધસઃ । નૈતદ્ભૂયો ભવતિ નો કનીયઃ ॥ 62 ॥
અન્નં પ્રાણમન્ન મપાન-માહુઃ । અન્નં મૃત્યુ-ન્તમુ જીવાતુ માહુઃ ।
અન્નં બ્રહ્માણો જરસં ઁવદન્તિ । અન્નમાહુઃ પ્રજનન-મ્પ્રજાનામ્ ।
મોઘ-મન્નં ઁવિન્દતે અપ્રચેતાઃ । સત્ય-મ્બ્રવીમિ વધ ઇથ્સ તસ્ય ।
નાર્યમણં પુષ્યતિ નો સખાયમ્ । કેવલાઘો ભવતિ કેવલાદી ।
અહ-મ્મેઘ સ્સ્તનયન્ વર્ષન્નસ્મિ । મામદન્ત્ય-હમદ્મ્યન્યાન્ ॥ અહગ્ં સદમૃતો ભવામિ । મદાદિત્યા અધિ સર્વે તપન્તિ ॥ 63 ॥
30 વાક્ સૂક્તં
(તૈ. બ્રા. 2.8.8.4)
દેવીં-વાઁચ-મજનયન્ત ય-દ્વાગ્વદન્તિ ॥ 64 ॥
દેવીં-વાઁચમજનયન્ત દેવાઃ । તાં-વિઁશ્વરૂપાઃ પશવો વદન્તિ । સા નો મન્દ્રેષ મૂર્જં દુહાના । ધેનુર્વાગસ્મા-નુપસુષ્ટુતૈતુ ॥ 64અ ॥
ય-દ્વાગ્વદન્ત્ય-વિચેતનાનિ । રાષ્ટ્રી દેવાના-ન્નિષસાદ મન્દ્રા । ચતસ્ર ઊર્જં દુદુહે પયાગ્ંસિ । ક્વસ્વિ દસ્યાઃ પરમ-ઞ્જગામ ॥ 64બ્ ॥
(તૈ. બ્રા. 2.8.8.4-2.8.8.5)
અનન્તા-મન્તાદધિ નિર્મિતા-મ્મહીમ્ । યસ્યાં દેવા અદધુ-ર્ભોજનાનિ । એકાક્ષરા-ન્દ્વિપદાગ્ં ષટ્પદાઞ્ચ । વાચ-ન્દેવા ઉપજીવન્તિ વિશ્વે । વાચ-ન્દેવા ઉપજીવન્તિ વિશ્વે । વાચ-ઙ્ગન્ધર્વાઃ પશવો મનુષ્યાઃ । વાચીમા વિશ્વા ભુવના-ન્યર્પિતા । સા નો હવં જુષતા-મિન્દ્ર પત્ની ।
વાગક્ષરં પ્રથમજા ઋતસ્ય । વેદાના-મ્માતા-ઽમૃતસ્ય નાભિઃ ॥ 65 ॥
સા નો જુષાણોપ યજ્ઞ માગાત્ । અવન્તી દેવી સુહવા મે અસ્તુ । યા મૃષયો મન્ત્ર કૃતો મનીષિણઃ । અન્વૈચ્છ-ન્દેવા-સ્તપસા શ્રમેણ । તા-ન્દેવીં-વાઁચગ્ં હવિષા યજામહે । સા નો દધાતુ સુકૃતસ્ય લોકે ।
ચત્વારિ વા-ક્પરિમિતા પદાનિ । તાનિ વિદુ-ર્બ્રાહ્મણા યે મનીષિણઃ । ગુહા ત્રીણિ નિહિતા નેઙ્ગયન્તિ । તુરીયં ઁવાચો મનુષ્યા વદન્તિ ॥ 66 ॥
31 શ્રદ્ધા સૂક્તં
(તૈ. બ્રા. 2.8.8.5-2.8.8.8)
શ્રદ્ધયા-ઽગ્નિ સ્સમિધ્યતે । શ્રદ્ધયા વિન્દતે હવિઃ । શ્રદ્ધા-મ્ભગસ્ય મૂર્ધનિ । વચસા ઽઽવેદયામસિ । પ્રિયગ્ગ્ શ્રદ્ધે દદતઃ । પ્રિયગ્ગ્ શ્રદ્ધે દિદાસતઃ । પ્રિય-મ્ભોજેષુ યજ્વસુ । ઇદ-મ્મ ઉદિત-ઙ્કૃધિ । યથા દેવા અસુરેષુ । શ્રદ્ધા-મુગ્રેષુ ચક્રિરે ॥ 67 ॥
એવ-મ્ભોજેષુ યજ્વસુ । અસ્માક-મુદિત-ઙ્કૃધિ । શ્રદ્ધા-ન્દેવા યજમાનાઃ । વાયુ-ગોપા ઉપાસતે । શ્રદ્ધાગ્ં હૃદય્યયા-ઽઽકૂત્યા । શ્રદ્ધયા હૂયતે હવિઃ ।
શ્રદ્ધા-મ્પ્રાતર્-હવામહે । શ્રદ્ધા-મ્મધ્યન્દિનં પરિ । શ્રદ્ધાગ્ં સૂર્યસ્ય નિમ્રુચિ । શ્રદ્ધે શ્રદ્ધાપ-યેહ મા ॥ 68 ॥
શ્રદ્ધા દેવા-નધિવસ્તે । શ્રદ્ધા વિશ્વ-મિદ-ઞ્જગત્ । શ્રદ્ધા-ઙ્કામસ્ય માતરમ્ । હવિષા વર્ધયામસિ ॥ 69અ ॥
32 બ્રહ્મ સૂક્તં
(તૈ. બ્રા. 2.8.8.8-2.8.8.11)
બ્રહ્મજજ્ઞાન-મ્પ્રથમ-મ્પુરસ્તાત્ । વિ સીમત-સ્સુરુચો વેન આવઃ ।
સ બુધ્નિયા ઉપમા અસ્ય વિષ્ઠાઃ । સતશ્ચ યોનિ-મસતશ્ચ વિવઃ ॥ પિતા વિરાજા-મૃષભો રયીણામ્ । અન્તરિક્ષં-વિઁશ્વરૂપ આવિવેશ ॥ 69બ્ ॥
તમર્કૈ-રભ્યર્ચન્તિ વથ્સમ્ । બ્રહ્મ સન્ત-મ્બ્રહ્મણા વર્ધયન્તઃ ॥ બ્રહ્મ દેવાનજનયત્ । બ્રહ્મ વિશ્વમિદ-ઞ્જગત્ ॥
બ્રહ્મણઃ, ક્ષત્ર-ન્નિર્મિતમ્ । બ્રહ્મ બ્રાહ્મણ આત્મના ॥ અન્તરસ્મિ-ન્નિમે લોકાઃ । અન્ત-ર્વિશ્વમિદ-ઞ્જગત્ । બ્રહ્મૈવ ભૂતાના-ઞ્જ્યેષ્ઠમ્ । તેન કો-ઽર્હતિ સ્પર્ધિતુમ્ ॥ 70 ॥
બ્રહ્મ-ન્દેવા-સ્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશત્ । બ્રહ્મ-ન્નિન્દ્ર પ્રજાપતી । બ્રહ્મન્ હ વિશ્વા ભૂતાનિ । નાવી-વાન્ત-સ્સમાહિતા ॥ ચતસ્ર આશાઃ પ્રચરન્ત્વ-ગ્નયઃ । ઇમન્નો યજ્ઞન્નયતુ પ્રજાનન્ન્ ।
ઘૃત-મ્પિન્વ-ન્નજરગ્ં સુવીરમ્ । બ્રહ્મ સમિ-દ્ભવત્યાહુતીનામ્ ॥ 71 ॥
33 ગો સૂક્તં
(તૈ. બ્રા. 2.8.8.11)
આ ગાવો અગ્મન્નુત ભદ્ર-મક્રન્ન્ । સીદન્તુ ગોષ્ઠે-રણયન્ત્વસ્મે ॥ પ્રજાવતીઃ પુરુરૂપા ઇહ સ્યુઃ । ઇન્દ્રાય પૂર્વી રુષસો દુહાનાઃ । ઇન્દ્રો યજ્વને પૃણતે ચ શિક્ષતિ । ઉપેદ્દદાતિ ન સ્વ-મ્મુષાયતિ । ભૂયો ભૂયો રયિમિદસ્ય વર્ધયન્ન્ । અભિન્ને ખિલ્લે નિદધાતિ દેવયુમ્ ।
ન તા નશન્તિ ન તા અર્વા ॥ 72 ॥
ન તા નશન્તિ નદભાતિ તસ્કરઃ । નૈના અમિત્રો વ્યથિરા દધર્ષતિ ।
દેવાગ્શ્ચ યાભિ-ર્યજતે દદાતિ ચ । જ્યોગિત્તાભિ સ્સચતે ગોપતિ સ્સહ ॥ 72અ ॥
ન તા અર્વા રેણુ કકાટો અશ્નુતે । ન સગ્ગ્ સ્કૃતત્ર-મુપયન્તિ તા અભિ ।
ઉરુગાયમભય-ન્તસ્ય તા અનુ । ગાવો મર્ત્યસ્ય વિચરન્તિ યજ્વનઃ ॥ 72બ્ ॥
(તૈ. બ્રા. 2.8.8.12)
ગાવો ભગો ગાવ ઇન્દ્રો મે અચ્છાત્ । ગાવ સ્સોમસ્ય પ્રથમસ્ય ભક્ષઃ ।
ઇમા યા ગાવ-સ્સજનાસ ઇન્દ્રઃ । ઇચ્છામી-દ્ધૃદા મનસા-ચિદિન્દ્રમ્ ।
યૂય-ઙ્ગાવો મેદયથા કૃશઞ્ચિત્ । અશ્લીલ-ઞ્ચિ-ત્કૃણુથા સુપ્રતીકમ્ ॥ 73 ॥
ભદ્ર-ઙ્ગૃહ-ઙ્કૃણુથ ભદ્રવાચઃ । બૃહદ્વો વય ઉચ્યતે સભાસુ । પ્રજાવતી સ્સૂયવસગ્ં-રિશન્તીઃ । શુદ્ધા અપ સ્સુપ્રપાણે પિબન્તીઃ ।
મા વઃ સ્તેન ઈશત મા-ઽઘશગ્ંસઃ । પરિવો હેતી રુદ્રસ્ય વૃઞ્જ્યાત્ । ઉપેદ-મુપ-પર્ચનમ્ । આસુ ગોષૂપ પૃચ્યતામ્ । ઉપર્ષભસ્ય રેતસિ । ઉપેન્દ્ર તવ વીર્યે ॥ 74 (24) ॥
34 સૂર્યા ચન્દ્રમસા સૂક્તં
(તૈ. બ્રા. 2.8.9.1-2.8.9.3)
તા સૂર્યા ચન્દ્રમસા વિશ્વ-ભૃત્તમા મહત્ । તેજો વસુમદ્રાજતો દિવિ । સામાત્માના ચરત સ્સામ-ચારિણા । યયોર્વ્રત-ન્નમમે જાતુ દેવયોઃ । ઉભાવન્તૌ પરિયાત અર્મ્યા । દિવો ન રશ્મીગ્ સ્તનુતો-વ્યર્ણવે । ઉભા ભુવન્તી ભુવના કવિક્રતૂ । સૂર્યા ન ચન્દ્રા ચરતો હતામતી । પતીદ્યુમ-દ્વિશ્વ-વિદા ઉભા દિવઃ । સૂર્યા ઉભા ચન્દ્રમસા વિચક્ષણા ॥ 75 ॥
વિશ્વવારા વરિવો ભા વરેણ્યા । તા નો-ઽવત-મ્મતિમન્તા મહિવ્રતા । વિશ્વવપરી પ્રતરણા તરન્તા । સુવર્વિદા દૃશયે ભૂરિ રશ્મી । સૂર્યા હિ ચન્દ્રા વસુત્વેષ-દર્શતા । મનસ્વિનો ભા-ઽનુચરતો નુ સ-ન્દિવમ્ । અસ્ય શ્રવો નદ્ય સ્સપ્ત બિભ્રતિ । દ્યાવા ક્ષામા પૃથિવી દર્શતં-વઁપુઃ । અસ્મે સૂર્યા ચન્દ્રમસા-ઽભિચક્ષે । શ્રદ્ધેક-મિન્દ્ર ચરતો વિચર્તુરમ્ ॥ 76 ॥
પૂર્વાપર-ઞ્ચરતો માય-યૈતૌ । શિશૂ ક્રીડન્તૌ પરિયાતો અધ્વરમ્ । વિશ્વાન્યન્યો ભુવના ઽભિચષ્ટે । ઋતૂનન્યો વિદધજ્જાયતે પુનઃ । હિરણ્યવર્ણા-શ્શુચયઃ પાવકા યાસાગ્ં રાજા । યાસાં દેવા શ્શિવેન મા ચક્ષુષા પશ્યત । આપો ભદ્રા આદિત્પશ્યામિ ॥ 77 ॥
હિરણ્યવર્ણા-શ્શુચયઃ પાવકા યાસુ જાતઃ કશ્યપો યાસ્વિન્દ્રઃ । અગ્નિં-યાઁ ગર્ભં દધિરે વિરૂપાસ્તા ન આપશ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥
યાસાગ્ં રાજા વરુણો યાતિ મધ્યે સત્યાનૃતે અવપશ્યન્ જનાનામ્ ।
મધુશ્ચુત-શ્શુચયો યાઃ પાવકાસ્તા ન આપશ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥ 77અ ॥
યાસાં દેવા દિવિ કૃણ્વન્તિ ભક્ષં-યાઁ અન્તરિક્ષે બહુધા ભવન્તિ ।
યાઃ પૃથિવી-મ્પયસોન્દન્તિ શુક્રાસ્તા ન આપશ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥
શિવેન મા ચક્ષુષા પશ્યતાપ શ્શિવયા તનુવોપ સ્પૃશત ત્વચ-મ્મે ।
સર્વાગ્ં અગ્નીગ્ં રફ્સુષદો હુવે વો મયિ વર્ચો બલમોજો નિધત્ત ॥ 77બ્ ॥
આપો ભદ્રા ઘૃતમિદાપ આસુરગ્ની-ષોમૌ બિભ્રત્યાપ ઇત્તાઃ । તીવ્રો રસો મધુપૃચા-મરઙ્ગમ આ મા પ્રાણેન સહ વર્ચસા ગન્ન્ ।
આદિ-ત્પશ્યા-મ્યુત વા શૃણો-મ્યા મા ઘોષો ગચ્છતિ વા-ન્ન આસામ્ । મન્યે ભેજાનો અમૃતસ્ય તર્હિ હિરણ્યવર્ણા અતૃપં-યઁદા વઃ ॥ 77ચ્ ॥
35 નાસદીય સૂક્તં
(તૈ. બ્રા. 2.8.9.3-2.8.9.7)
નાસદાસીન્નો સદાસીત્તદાનીમ્ । નાસીદ્રજો નો વ્યોમા-પરોયત્ । કિ-માવરીવઃ કુહકસ્ય શર્મન્ન્ । અમ્ભઃ કિમાસી-દ્ગહન-ઙ્ગભીરમ્ ॥ 78 ॥
ન મૃત્યુ-રમૃત-ન્તર્હિ ન । રાત્રિયા અહ્ન આસી-ત્પ્રકેતઃ । આની-દવાતગ્ગ્ સ્વધયા તદેકમ્ । તસ્માદ્ધાન્ય-ન્ન પરઃ કિઞ્ચનાસ ।
તમ આસી-ત્તમસા ગૂઢમગ્રે પ્રકેતમ્ । સલિલગ્ં સર્વ-મા ઇદમ્ । તુચ્છે નાભ્વપિહિતં યદાસીત્ । તમસસ્ તન્મહિના જાયતૈકમ્ ।
કામસ્તદગ્રે સમવર્તતાધિ । મનસો રેતઃ પ્રથમં-યઁદાસીત્ ॥ 79 ॥
સતો બન્ધુમસતિ નિરવિન્દન્ન્ । હૃદિ-પ્રતીષ્યા કવયો મનીષા ।
તિરશ્ચીનો વિતતો રશ્મિ-રેષામ્ । અધસ્વિદાસી(3) દુપરિસ્વિદાસી(3)ત્ ।
રેતોધા આસ-ન્મહિમાન આસન્ન્ । સ્વધા અવસ્તા-ત્પ્રયતિઃ પરસ્તાત્ ।
કો અદ્ધા વેદક ઇહ પ્રવોચત્ । કુત આજાતા કુત ઇયં-વિઁસૃષ્ટિઃ ।
અર્વાગ્ દેવા અસ્ય વિસર્જનાય । અથા કો વેદ યત આ બભૂવ ॥ 80 ॥
ઇયં-વિઁસૃષ્ટિ-ર્યત આબભૂવ । યદિ વા દધે યદિ વા ન ।
યો અસ્યાધ્યક્ષઃ પરમે વ્યોમન્ન્ । સો અઙ્ગવેદ યદિ વા ન વેદ ।
કિગ્ગ્સ્વિદ્વનં ક ઉસ વૃક્ષ આસીત્ । યતો દ્યાવાપૃથિવી નિષ્ટતક્ષુઃ ।
મનીષિણો મનસા પૃચ્છતેદુતત્ । યદધ્યતિષ્ઠ-દ્ભુવનાનિ ધારયન્ન્ । બ્રહ્મવનં બ્રહ્મ સ વૃક્ષ આસીત્ । યતો દ્યાવાપૃથિવી નિષ્ટતક્ષુઃ ॥ મનીષિણો મનસા વિબ્રવીમિ વઃ । બ્રહ્માધ્યતિષ્ઠ-દ્ભુવનાનિ ધારયન્ન્ ॥ 81 ॥
36 ભાગ્ય સૂક્તં
(તૈ. બ્રા. 2.8.9.7-2.8.9.9)
પ્રાતરગ્નિ-મ્પ્રાતરિન્દ્રગ્ં હવામહે । પ્રાત-ર્મિત્રા વરુણા પ્રાતરશ્વિના ।
પ્રાત-ર્ભગં પૂષણં બ્રહ્મણસ્પતિમ્ । પ્રાતસ્સોમ મુત રુદ્રગ્ં હુવેમ ॥ પ્રતર્જિતં ભગમુગ્રગ્ં હુવેમ । વય-મ્પુત્રમદિતેર્યો વિધર્તા । આધ્રશ્ચિદ્ય-મ્મન્યમાન-સ્તુરશ્ચિત્ । રાજા ચિદ્ય-મ્ભગં ભક્ષીત્યાહ ॥ 82 ॥
ભગપ્રણેત-ર્ભગસત્યરાધઃ । ભગેમા-ન્ધિયમુદવ દદન્નઃ । ભગપ્રણો જનય ગોભિરશ્વૈઃ । ભગ પ્રનૃભિ-ર્નૃવન્તસ્સ્યામ ॥ ઉતેદાનીં ભગવન્તસ્સ્યામ । ઉત પ્રપિત્વ ઉત મદ્ધ્યે અહ્નામ્ । ઉતોદિતા મઘવન્-થ્સૂર્યસ્ય । વય-ન્દેવાનાગ્ં સુમતૌ સ્યામ ॥ ભગ એવ ભગવાગ્ં અસ્તુ દેવાઃ । તેન વય-મ્ભગવન્ત સ્સ્યામ ॥ 83 ॥
તન્ત્વા ભગ સર્વ ઇજ્જોહવીમિ । સનો ભગ પુર એતા ભવેહ ॥ સમધ્વરા-યોષસો-ઽનમન્ત । દધિક્રાવેવ શુચયે પદાય । અર્વાચીનં-વઁસુવિદં ભગન્નઃ । રથમિવાશ્વા વાજિન આવહન્તુ ॥ અશ્વાવતી-ર્ગોમતી-ર્ન ઉષાસઃ । વીરવતી-સ્સદમુચ્છન્તુ ભદ્રાઃ । ઘૃત-ન્દુહાના વિશ્વતઃ પ્રપીનાઃ । યૂય-મ્પાત સ્વસ્તિભિ-સ્સદાનઃ ॥ 84 (25) ॥
37 નક્ષત્ર સૂક્તં
(તૈ. બ્રા. 3.1.1.1-3.1.3.3)
37.1 નક્ષત્રં - કૃત્તિકા દેવતા - અગ્નિઃ
અગ્નિર્નઃ પાતુ કૃત્તિકાઃ । નક્ષત્ર-ન્દેવમિન્દ્રિયમ્ । ઇદમાસાંવિઁચક્ષણમ્ । હવિરાસ-ઞ્જુહોતન । યસ્ય ભાન્તિ રશ્મયો યસ્ય કેતવઃ । યસ્યેમા વિશ્વા ભુવનાનિ સર્વા । સ કૃત્તિકાભિ-રભિ-સંવઁસાનઃ । અગ્નિર્નો દેવસ્સુવિતે દધાતુ ॥ 1 ॥
37.2 નક્ષત્રં - રોહિણી દેવતા - પ્રજાપતિઃ
પ્રજાપતે રોહિણી વેતુ પત્ની । વિશ્વરૂપા બૃહતી ચિત્રભાનુઃ ॥ 85 ॥
સા નો યજ્ઞસ્ય સુવિતે દધાતુ । યથા જીવેમ શરદસ્સવીરાઃ । રોહિણી દેવ્યુદગા-ત્પુરસ્તાત્ । વિશ્વા રૂપાણિ પ્રતિમોદમાના । પ્રજાપતિગ્ં હવિષા વર્ધયન્તી । પ્રિયા દેવાના-મુપયાતુ યજ્ઞમ્ ॥ 2 ॥
37.3 નક્ષત્રં - મૃગશીર્ષઃ દેવતા - સોમઃ
સોમો રાજા મૃગશીર.ષેણ આગન્ન્ । શિવ-ન્નક્ષત્ર-મ્પ્રિયમસ્ય ધામ । આપ્યાયમાનો બહુધા જનેષુ । રેતઃ પ્રજાં-યઁજમાને દધાતુ ॥ 86 ॥
યત્તે નક્ષત્ર-મ્મૃગશીર્ષમસ્તિ । પ્રિયગ્ં રાજ-ન્પ્રિયતમ-મ્પ્રિયાણામ્ । તસ્મૈ તે સોમ હવિષા વિધેમ । શન્ન એધિ દ્વિપદે શઞ્ચતુષ્પદે ॥ 3 ॥
37.4 નક્ષત્રં - આર્દ્રા દેવતા - રુદ્રઃ
આર્દ્રયા રુદ્રઃ પ્રથમાન એતિ । શ્રેષ્ઠો દેવાનાં પતિરઘ્નિયાનામ્ । નક્ષત્રમસ્ય હવિષા વિધેમ । મા નઃ પ્રજાગ્ં રીરિષ-ન્મોત વીરાન્ । હેતી રુદ્રસ્ય પરિણો વૃણક્તુ । આર્દ્રા નક્ષત્ર-ઞ્જુષતાગ્ં હવિર્નઃ ॥ 87 ॥
પ્રમુઞ્ચમાનૌ દુરિતાનિ વિશ્વા । અપાઘશગ્ં સન્નુ-દતામરાતિમ્ ॥ 4 ॥
37.5 નક્ષત્રં - પુનર્વસુ દેવતા - અદિતિઃ
પુનર્નો દેવ્યદિતિ-સ્સ્પૃણોતુ । પુનર્વસૂ નઃ પુનરેતાં-યઁજ્ઞમ્ । પુનર્નો દેવા અભિયન્તુ સર્વે । પુનઃ પુનર્વો હવિષા યજામઃ । એવા ન દેવ્યદિતિરનર્વા । વિશ્વસ્ય ભર્ત્રી જગતઃ પ્રતિષ્ઠા । પુનર્વસૂ હવિષા વર્ધયન્તી । પ્રિય-ન્દેવાના-મપ્યેતુ પાથઃ ॥ 5 (88) ॥
37.6 નક્ષત્રં - પુષ્યઃ દેવતા - બૃહસ્પતિઃ
બૃહસ્પતિઃ પ્રથમઞ્જાયમાનઃ । તિષ્ય-ન્નક્ષત્રમભિ સમ્બભૂવ । શ્રેષ્ઠો દેવાનાં પૃતનાસુ જિષ્ણુઃ । દિશો નુ સર્વા અભયન્નો અસ્તુ । તિષ્યઃ પુરસ્તાદુત મધ્યતો નઃ । બૃહસ્પતિ-ર્નઃ પરિપાતુ પશ્ચાત્ । બાધે તા-ન્દ્વેષો અભય-ઙ્કૃણુતામ્ । સુવીર્યસ્ય પતયસ્યામ ॥ 6 ॥
37.7 નક્ષત્રં -આશ્રેષં દેવતા - સર્પાઃ
ઇદગ્ં સર્પેભ્યો હવિરસ્તુ જુષ્ટમ્ । આશ્રેષા યેષા-મનુયન્તિ ચેતઃ ॥ 89 ॥
યે અન્તરિક્ષ-મ્પૃથિવીં-ક્ષિયન્તિ । તેન સ્સર્પાસો હવમાગમિષ્ઠાઃ । યે રોચને સૂર્યસ્યાપિ સર્પાઃ । યે દિવં દેવી-મનુસઞ્ચરન્તિ । યેષામાશ્રેષા અનુયન્તિ કામમ્ । તેભ્ય-સ્સર્પેભ્યો મધુ-મજ્જુહોમિ ॥ 7 ॥
37.8 નક્ષત્રં - મઘા દેવતા - પિતરઃ
ઉપહૂતાઃ પિતરો યે મઘાસુ । મનોજવસ-સ્સુકૃત-સ્સુકૃત્યાઃ । તે નો નક્ષત્રે હવમાગમિષ્ઠાઃ । સ્વધાભિ-ર્યજ્ઞ-મ્પ્રયત-ઞ્જુષન્તામ્ ॥ 90 ॥
યે અગ્નિદગ્ધા યે-ઽનગ્નિ-દગ્ધાઃ । યે-ઽમુઁલોક-મ્પિતરઃ ક્ષિયન્તિ । યાગ્શ્ચ વિદ્મયાગ્ં ઉ ચ ન પ્રવિદ્મ । મઘાસુ યજ્ઞગ્ં સુકૃત-ઞ્જુષન્તામ્ ॥ 8 ॥
37.9 નક્ષત્રં - પૂર્વફલ્ગુની દેવતા - અર્યમા
ગવાં પતિઃ ફલ્ગુની-નામસિ ત્વમ્ । તદર્યમન્ વરુણ મિત્ર ચારુ । તન્ત્વા વયગ્ં સનિતારગ્ં સનીનામ્ । જીવા જીવન્તમુપ સંવિઁશેમ । યેનેમા વિશ્વા ભુવનાનિ સઞ્જિતા । યસ્ય દેવા અનુસંયઁન્તિ ચેતઃ ॥ 91 ॥
અર્યમા રાજા-ઽજરસ્તુ વિષ્માન્ । ફલ્ગુનીના-મૃષભો રોરવીતિ ॥ 9 ॥
37.10 નક્ષત્રં - ઉત્તર ફલ્ગુની દેવતા - ભગઃ
શ્રેષ્ઠો દેવાનાં ભગવો ભગાસિ । તત્ત્વા વિદુઃ ફલ્ગુની-સ્તસ્ય વિત્તાત્ । અસ્મભ્યં-ક્ષત્રમજરગ્ં સુવીર્યમ્ । ગોમદશ્વ-વદુપસન્નુ-દેહ । ભગોહ દાતા ભગ ઇત્પ્રદાતા । ભગો દેવીઃ ફલ્ગુની-રાવિવેશ । ભગસ્યેત્ત-મ્પ્રસવ-ઙ્ગમેમ । યત્ર દેવૈ-સ્સધમાદં મદેમ । ॥ 10/ 92 ॥
37.11 નક્ષત્રં - હસ્તઃ દેવતા - સવિત
આયાતુ દેવ-સ્સવિતો પયાતુ । હિરણ્યયેન સુવૃતા રથેન । વહન્. હસ્તગ્ં સુભગં ઁવિદ્મનાપસમ્ । પ્રયચ્છન્તં પપુરિં પુણ્યમચ્છ । હસ્તઃ પ્રયચ્છ ત્વમૃતં ઁવસીયઃ । દક્ષિણેન પ્રતિગૃભ્ણીમ એનત્ ।
દાતાર-મદ્ય સવિતા વિદેય । યો નો હસ્તાય પ્રસુવાતિ યજ્ઞમ્ ॥ 11 ॥
37.12 નક્ષત્રં - ચિત્રા દેવતા - ત્વષ્ટા
ત્વષ્ટા નક્ષત્ર-મભ્યેતિ ચિત્રામ્ । સુભગ્ં સસંયુઁવતિગ્ં રોચમાનામ્ ॥ 93 ॥
નિવેશયન્ન-મૃતા-ન્મર્ત્યાગ્શ્ચ । રૂપાણિ પિગ્ંશ-ન્ભુવનાનિ વિશ્વા । તન્નસ્ત્વષ્ટા તદુ ચિત્રા વિચષ્ટામ્ । તન્નક્ષત્ર-મ્ભૂરિદા અસ્તુ મહ્યમ્ । તન્નઃ પ્રજાં-વીઁરવતીગ્ં સનોતુ । ગોભિર્નો અશ્વૈ-સ્સમનક્તુ યજ્ઞમ્ ॥ 12 ॥
37.13 નક્ષત્રં - સ્વાતી દેવતા - વાયુઃ
વાયુ-ર્નક્ષત્ર-મભ્યેતિ નિષ્ટ્યામ્ । તિગ્મશૃંગો વૃષભો રોરુવાણઃ । સમીરય-ન્ભુવના માતરિશ્વા । અપ દ્વેષાગ્ંસિ નુદતામરાતીઃ ॥ 94 ॥
તન્નો વાયસ્તદુ નિષ્ટ્યા શૃણોતુ । તન્નક્ષત્ર-મ્ભૂરિદા અસ્તુ મહ્યમ્ । તન્નો દેવાસો અનુ જાનન્તુ કામમ્ । યથા તરેમ દુરિતાનિ વિશ્વા ॥ 13 ॥
37.14 નક્ષત્રં - વિશાખા દેવતા - ઇન્દ્રાગ્નીઃ
દૂર-મસ્મચ્છત્રવો યન્તુ ભીતાઃ । તદિન્દ્રાગ્ની કૃણુતાં ત-દ્વિશાખે । તન્નો દેવા અનુમદન્તુ યજ્ઞમ્ । પશ્ચા-ત્પુરસ્તા-દભયન્નો અસ્તુ । નક્ષત્રાણા-મધિપત્ની વિશાખે । શ્રેષ્ઠા-વિન્દ્રાગ્ની ભુવનસ્ય ગોપૌ ॥ 95 ॥
વિષૂચ-શ્શત્રૂનપબાધમાનૌ । અપક્ષુધ-ન્નુદતામરાતિમ્ । ॥ 14 ॥
37.15 પૌર્ણમાસિ
પૂર્ણા પશ્ચાદુત પૂર્ણા પુરસ્તાત્ । ઉન્મધ્યતઃ પૌર્ણમાસી જિગાય । તસ્યાં દેવા અધિ સંવઁસન્તઃ । ઉત્તમે નાક ઇહ માદયન્તામ્ । પૃથ્વી સુવર્ચા યુવતિ-સ્સજોષાઃ । પૌર્ણમાસ્યુદગા-ચ્છોભમાના । આપ્યાય-યન્તી દુરિતાનિ વિશ્વા । ઉરુ-ન્દુહાં યઁજમાનાય યજ્ઞમ્ ॥ 15/96 (26) ॥
37.16 નક્ષત્રં - અનૂરાધા દેવતા - મિત્રઃ
ઋદ્ધ્યાસ્મ હવ્યૈ-ર્નમસોપસદ્ય । મિત્ર-ન્દેવ-મ્મિત્રધેયન્નો અસ્તુ । અનૂરાધાન્. હવિષા વર્ધયન્તઃ । શત-ઞ્જીવેમ શરદસ્સવીરાઃ । ચિત્રં-નક્ષત્ર-મુદગા-ત્પુરસ્તાત્ । અનૂરાધાસ ઇતિ ય-દ્વદન્તિ । તન્મિત્ર એતિ પથિભિ-ર્દેવયાનૈઃ । હિરણ્યયૈ-ર્વિતતૈ-રન્તરિક્ષે ॥ 16 ॥
37.17 નક્ષત્રં - જ્યેષ્ઠા દેવતા - ઇન્દ્રઃ
ઇન્દ્રો જ્યેષ્ઠા-મનુ નક્ષત્રમેતિ । યસ્મિન્ વૃત્રં-વૃઁત્ર તૂર્યે તતાર ॥ 97 ॥
તસ્મિન્ વય-મમૃતં દુહાનાઃ । ક્ષુધન્તરેમ દુરિતિં દુરિષ્ટિમ્ । પુરન્દરાય વૃષભાય ધૃષ્ણવે । અષાઢાય સહમાનાય મીઢુષે । ઇન્દ્રાય જ્યેષ્ઠા મધુમદ્દુહાના । ઉરુ-ઙ્કૃણોતુ યજમાનાય લોકમ્ ॥ 17 ॥
37.18 નક્ષત્રં - મૂલં દેવતા - પ્રજાપતિઃ
મૂલં પ્રજાં-વીઁરવતીં-વિઁદેય । પરાચ્યેતુ નિર્-ઋતિઃ પરાચા । ગોભિ-ર્નક્ષત્ર-મ્પશુભિ-સ્સમક્તમ્ । અહ-ર્ભૂયા-દ્યજમાનાય મહ્યમ્ ॥ 98 ॥
અહર્નો અદ્ય સુવિતે દધાતુ । મૂલં નક્ષત્રમિતિ ય-દ્વદન્તિ । પરાચીં-વાઁચા નિર્-ઋતિ-ન્નુદામિ । શિવ-મ્પ્રજાયૈ શિવમસ્તુ મહ્યમ્ ॥ 18 ॥
37.19 નક્ષત્રં - પૂર્વાષાઢા દેવતા - આપઃ
યા દિવ્યા આપઃ પયસા સમ્બભૂવુઃ । યા અન્તરિક્ષ ઉત પાર્થિવીર્યાઃ ।
યાસામષાઢા અનુયન્તિ કામમ્ । તા ન આપ-શ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ । યાશ્ચ કૂપ્યા યાશ્ચ નાદ્યા-સ્સમુદ્રિયાઃ । યાશ્ચ વૈશન્તીરુત પ્રાસચીર્યાઃ ॥ 99 ॥
યાસામષાઢા મધુ ભક્ષયન્તિ । તા ન આપ-શ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥ 19 ॥
37.20 નક્ષત્રં - ઉત્તરાષાઢા દેવતા - વિશ્વેદેવઃ
તન્નો વિશ્વે ઉપ શૃણ્વન્તુ દેવાઃ । તદષાઢા અભિ સંયઁન્તુ યજ્ઞમ્ । તન્નક્ષત્ર-મ્પ્રથતા-મ્પશુભ્યઃ । કૃષિ-ર્વૃષ્ટિ-ર્યજમાનાય કલ્પતામ્ । શુભ્રાઃ કન્યા યુવતય-સ્સુપેશસઃ । કર્મકૃત-સ્સુકૃતો વીર્યાવતીઃ । વિશ્વા-ન્દેવાન્. હવિષા વર્ધયન્તીઃ । અષાઢાઃ કામ-મુપયાન્તુ યજ્ઞમ્ ॥ 20/100 ॥
37.21 નક્ષત્રં - અભિજિત્ દેવતા - બ્રહ્મા
યસ્મિ-ન્બ્રહ્મા-ઽભ્યજય-થ્સર્વમેતત્ । અમુઞ્ચ લોક મિદમૂચ સર્વં। તન્નો નક્ષત્ર-મભિજિ-દ્વિજિત્ય । શ્રિય-ન્દધાત્વહૃણીયમાનમ્ । ઉભૌ લોકૌ બ્રહ્મણા સઞ્જિતેમૌ । તન્નો નક્ષત્ર-મભિજિ-દ્
વિચષ્ટામ્ । તસ્મિન્ વય-મ્પૃતના સ્સઞ્જયેમ । તન્નો દેવાસો અનુજાનન્તુ કામમ્ ॥ 21 ॥
37.22 નક્ષત્રં - શ્રવણં દેવતા - વિષ્ણુઃ
શૃણ્વન્તિ શ્રોણા-મમૃતસ્ય ગોપામ્ । પુણ્યામસ્યા ઉપશૃણોમિ વાચમ્ ॥ 101 ॥
મહી-ન્દેવીં-વિઁષ્ણુપત્ની મજૂર્યામ્ । પ્રતીચી મેનાગ્ં હવિષા યજામઃ । ત્રેધા વિષ્ણુ-રુરુગાયો વિચક્રમે । મહી-ન્દિવં પૃથિવી-મન્તરિક્ષમ્ ।
તચ્છ્રોણૈતિ શ્રવ-ઇચ્છમાના । પુણ્યગ્ગ્ શ્લોકં ઁયજમાનાય કૃણ્વતી ॥ 22 ॥
37.23 નક્ષત્રં - શ્રવિષ્ટા દેવતા - વસવઃ
અષ્ટૌ દેવા વસવસ્સોમ્યાસઃ । ચતસ્રો દેવી રજરા-શ્શ્રવિષ્ઠાઃ । તે યજ્ઞ-મ્પાન્તુ રજસઃ પરસ્તાત્ । સંવઁથ્સરીણ-મમૃતગ્ગ્ સ્વસ્તિ ॥ 102 ॥
યજ્ઞ-ન્નઃ પાન્તુ વસવઃ પુરસ્તાત્ । દક્ષિણતો-ઽભિયન્તુ શ્રવિષ્ઠાઃ । પુણ્યન્નક્ષત્રમભિ સંવિઁશામ । મા નો અરાતિ-રઘશગ્ં સાગન્ન્ ॥ 23 ॥
37.24 નક્ષત્રં - શતભિષક્ દેવતા - વરુણઃ
ક્ષત્રસ્ય રાજા વરુણો-ઽધિરાજઃ । નક્ષત્રાણાગ્ં શતભિષગ્ વસિષ્ઠઃ । તૌ દેવેભ્યઃ કૃણુતો દીર્ઘમાયુઃ । શતગ્ં સહસ્રા ભેષજાનિ ધત્તઃ । યજ્ઞન્નો રાજા વરુણ ઉપયાતુ । તન્નો વિશ્વે અભિસંયઁન્તુ દેવાઃ ॥ 103 ॥
તન્નો નક્ષત્રગ્ં શતભિષગ્ જુષાણમ્ । દીર્ઘમાયુઃ પ્રતિર-દ્ભેષજાનિ ॥ 24 ॥
37.25 નક્ષત્રં - પૂર્વપ્રોષ્ઠપદા દેવતા - અજયેકપાદઃ
અજ એકપા-દુદગા-ત્પુરસ્તાત્ । વિશ્વા ભૂતાનિ પ્રતિ મોદમાનઃ । તસ્ય દેવાઃ પ્રસવં-યઁન્તિ સર્વે । પ્રોષ્ઠપદાસો અમૃતસ્ય ગોપાઃ । વિભ્રાજમાન-સ્સમિધાન ઉગ્રઃ । આ-ઽન્તરિક્ષ-મરુહદ-ગન્દ્યામ્ । તગ્ં સૂર્ય-ન્દેવ-મજમેકપાદમ્ । પ્રોષ્ઠપદાસો અનુયન્તિ સર્વે ॥ 25 / 104 ॥
37.26 નક્ષત્રં - ઉત્તરપ્રોષ્ઠપદા દેવતા - અહિર્બુધ્નિયઃ
અહિ-ર્બુધ્નિયઃ પ્રથમાન એતિ । શ્રેષ્ઠો દેવાનામુત માનુષાણામ્ । ત-મ્બ્રાહ્મણા-સ્સોમપા-સ્સોમ્યાસઃ । પ્રોષ્ઠપદાસો અભિરક્ષન્તિ સર્વે । ચત્વાર એકમભિ કર્મ દેવાઃ । પ્રોષ્ઠપદાસ ઇતિ યાન્. વદન્તિ । તે બુધ્નિયં પરિષદ્યગ્ગ્ સ્તુવન્તઃ । અહિગ્ં રક્ષન્તિ નમસોપસદ્ય ॥ 26 ॥
37.27 નક્ષત્રં - રેવતી દેવતા - પૂષા
પૂષા રેવત્યન્વેતિ પન્થામ્ । પુષ્ટિપતી પશુપા વાજબસ્ત્યૌ ॥ 105 ॥
ઇમાનિ હવ્યા પ્રયતા જુષાણા । સુગૈર્નો યાનૈરુપયાતાં-યઁજ્ઞમ્ । ક્ષુદ્રા-ન્પશૂ-ન્રક્ષતુ રેવતી નઃ । ગાવો નો અશ્વાગ્ં અન્વેતુ પૂષા । અન્નગ્ં રક્ષન્તૌ બહુધા વિરૂપમ્ । વાજગ્ં સનુતાં ઁયજમાનાય યજ્ઞમ્ ॥ 27 ॥
37.28 નક્ષત્રં - અશ્વિની દેવતા - અશ્વિની દેવ
તદશ્વિના-વશ્વયુજોપયાતામ્ । શુભઙ્ગમિષ્ઠૌ સુયમેભિરશ્વૈઃ । સ્વન્નક્ષત્રગ્ં હવિષા યજન્તૌ । મધ્વા સમ્પૃક્તૌ યજુષા સમક્તૌ ॥ 106 ॥
યૌ દેવાના-મ્ભિષજૌ હવ્યવાહૌ । વિશ્વસ્ય દૂતા-વમૃતસ્ય ગોપૌ । તૌ નક્ષત્રં-જુજુષાણો-પયાતામ્ । નમો-ઽશ્વિભ્યાં કૃણુમો-ઽશ્વયુગ્ભ્યામ્ ॥ 28 ॥
37.29 નક્ષત્રં - અપભરણી દેવતા - યમઃ
અપ પાપ્માનં ભરણી-ર્ભરન્તુ । ત-દ્યમો રાજા ભગવાન્. વિચષ્ટામ્ । લોકસ્ય રાજા મહતો મહાન્. હિ । સુગન્નઃ પન્થામભય-ઙ્કૃણોતુ । યસ્મિ-ન્નક્ષત્રે યમ એતિ રાજા । યસ્મિન્નેન-મભ્યષિંચન્ત દેવાઃ । તદસ્ય ચિત્રગ્ં હવિષા યજામ । અપ પાપ્માનં ભરણી-ર્ભરન્તુ ॥ 29 ॥
37.30 અમાવાસિ
નિવેશની યત્તે દેવા અદધુઃ ।
નિવેશની સઙ્ગમની વસૂનાં ઁવિશ્વા રૂપાણિ વસૂન્યા-વેશયન્તી । સહસ્રપોષગ્ં સુભગા રરાણા સા ન આગન્ વર્ચસા સંવિઁદાના ।
યત્તે દેવા અદધુ-ર્ભાગધેય-મમાવાસ્યે
સંવઁસન્તો મહિત્વા । સા નો યજ્ઞ-મ્પિપૃહિ વિશ્વવારે રયિન્નો ધેહિ સુભગે સુવીરં ॥ 30/107 (27) ॥
37.31 ચન્દ્રમા
નવો નવો ભવતિ જાયમાનો યમાદિત્યા અગ્ંશુમા-પ્યાયયન્તિ ।
નવો નવો ભવતિ જાયમાનો-ઽહ્ના-ઙ્કેતુ-રુષસા મેત્યગ્રે ।
ભાગ-ન્દેવેભ્યો વિદધાત્યાય-ન્પ્રચન્દ્રમાસ્તિરતિ દીર્ઘમાયુઃ ।
યમાદિત્યા અગ્ંશુમાપ્યાયયન્તિ યમક્ષિત-મક્ષિતયઃ પિબન્તિ ।
તેન નો રાજા વરુણો બૃહસ્પતિ રાપ્યાયયન્તુ ભુવનસ્ય ગોપાઃ ।
37.32 અહો રાત્રી
યે વિરૂપે સમનસા સંવ્યઁયન્તી । સમાન-ન્તન્તું પરિતા-તનાતે ।
વિભૂ પ્રભૂ અનુભૂ વિશ્વતો હુવે । તે નો નક્ષત્રે હવમાગમેતમ્ ।
વય-ન્દેવી બ્રહ્મણા સંવિઁદાનાઃ । સુરત્નાસો દેવવીતિં દધાનાઃ ॥ 108 ॥
અહોરાત્રે હવિષા વર્ધયન્તઃ । અતિ પાપ્માન-મતિમુક્ત્યા ગમેમ ॥
37.33 ઉષા
પ્રત્યુવ દૃશ્યાયતી । વ્યુચ્છન્તી દુહિતા દિવઃ । અપો મહી વૃણુતે ચક્ષુષા । તમો જ્યોતિષ્-કૃણોતિ સૂનરી ।
ઉદુ સ્ત્રિયાસ્સચતે સૂર્યઃ । સ ચા ઉદ્યન્નક્ષત્ર મર્ચિમત્ ।
તવે દુષો વ્યુષિ સૂર્યસ્ય ચ । સમ્ભક્તેન ગમેમહિ ॥ 109 ॥
37.34 નક્ષત્રઃ
તન્નો નક્ષત્ર મર્ચિમત્ । ભાનુમત્તેજ ઉચ્છરત્ । ઉપ યજ્ઞમિહાગમત્ । પ્રનક્ષત્રાય દેવાય । ઇન્દ્રાયેન્દુગ્ં હવામહે । સ ન સ્સવિતા સુવ-થ્સનિમ્ । પુષ્ટિદાં-વીઁરવત્તમમ્ ॥
37.35 સૂર્યઃ
ઉદુત્ય-ઞ્ચિત્રમ્ ॥
ઉદુત્ય-ઞ્જાતવેદસ-ન્દેવં-વઁહન્તિ કેતવઃ । દૃશે વિશ્વાય સૂર્યમ્ ।
ચિત્ર-ન્દેવાના મુદગાદનીકં ચક્ષુ-ર્મિત્રસ્ય વરુણસ્યાગ્નેઃ ॥ 110 ॥
આ-ઽપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષ સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષશ્ચ ॥
37.36 અદિતિઃ
અદિતિર્ન ઉરુષ્યતુ મહીમૂષુ માતરમ્ ॥
અદિતિર્ન ઉરુષ્ય-ત્વદિતિ-શ્શર્મ યચ્છતુ । અદિતિઃ પાત્વગ્ં હસઃ ॥
મહીમૂષુ માતરગ્ં સુવ્રતાના-મૃતસ્ય પત્ની મવસે હુવેમ ।
તુવિક્ષત્રા-મજરન્તી મુરૂચીગ્ં સુશર્માણ-મદિતિગ્ં સુપ્રણીતિમ્ ।
37.37 વિષ્ણુઃ
ઇદં-વિઁષ્ણુ પ્રતદ્વિષ્ણુઃ ॥
ઇદં-વિઁષ્ણુ-ર્વિચક્રમે ત્રેધા નિદધે પદમ્ । સમૂઢમસ્ય પાગ્ં સુરે ॥
પ્રતદ્વિષ્ણુ સ્તવતે વીર્યાય । મૃગો ન ભીમઃ કુચરો ગિરિષ્ઠાઃ । યસ્યોરુષુ ત્રિષુ વિક્રમણેષુ । અધિક્ષિયન્તિ ભુવનાનિ વિશ્વા ॥ 111 ॥
37.38 અગ્નિઃ
અગ્નિ-ર્મૂર્ધા ભુવઃ ॥
અગ્નિ-ર્મૂર્ધા દિવઃ કકુત્પતિઃ પૃથિવ્યા અયમ્ । અપાગ્ં રેતાગ્ંસિ જિન્વતિ ॥ ભુવો યજ્ઞસ્ય રજસશ્ચ નેતા યત્રા નિયુદ્ભિ-સ્સચસે
શિવાભિઃ । દિવિ મૂર્ધાનં દધિષે સુવર્ષા-ઞ્જિહ્વામગ્ને ચકૃષે હવ્યવાહમ્ ।
37.39 અનુમત
અનુનો-ઽદ્યાનુમતિ-રન્વિદનુમતે ત્વમ્ ॥
અનુનો-ઽદ્યાનુમતિ ર્યજ્ઞ-ન્દેવેષુ મન્યતામ્ । અગ્નિશ્ચ હવ્યવાહનો ભવતા-ન્દાશુષે મયઃ ।
અન્વિદનુમતે ત્વ-મ્મન્યાસૈ શઞ્ચ નઃ કૃધિ । ક્રત્વે દક્ષાય નો હિનુ પ્રણ આયૂગ્ંષિ તારિષઃ ।
37.40 હવ્યવાહઃ (અગ્નિઃ)
હવ્યવાહગ્ગ્ સ્વિષ્ટમ્ ॥
હવ્યવાહમભિ-માતિષાહમ્ । રક્ષોહણં પૃતનાસુ જિષ્ણુમ્ ।
જ્યોતિષ્મન્તં દીદ્યતં પુરન્ધિમ્ । અગ્નિગ્ગ્ સ્વિષ્ટ કૃતમા હુવેમ ।
સ્વિષ્ટ મગ્ને અભિત-ત્પૃણાહિ । વિશ્વા દેવ પૃતના અભિષ્ય ।
ઉરુન્નઃ પન્થા-મ્પ્રદિશન્ વિભાહિ । જ્યોતિષ્મદ્ધેહ્ય જરન્ન આયુઃ ॥ 112/28 ॥
38 નક્ષત્ર ઉપહોમ મન્ત્રાઃ
(તૈ. બ્રા. 3.1.4.1-3.1.6.7)
38.1 કૃત્તિકા
અગ્નયે સ્વાહા કૃત્તિકાભ્ય સ્સ્વાહા । અમ્બાયૈ સ્વાહા દુલાયૈ સ્વાહા । નિતત્ન્યૈ સ્વાહા ઽભ્રયન્ત્યૈ સ્વાહા । મેઘયન્ત્યૈ સ્વાહા વર્ષયન્ત્યૈ સ્વાહા । ચુપુણીકાયૈ સ્વાહા ॥
38.2 રોહિણી
પ્રજાપતયે સ્વાહા રોહિણ્યૈ સ્વાહા । રોચમાનાયૈ સ્વાહા પ્રજાભ્ય સ્વાહા ॥
38.3 મૃગશી.ર્ષઃ
સોમાય સ્વાહા મૃગશીર્ષાય સ્વાહા । ઇન્વકાભ્ય સ્સ્વાહૌષધીભ્ય સ્સ્વાહા । રાજ્યાય સ્વાહા-ઽભિજિત્યૈ સ્વાહા ॥ 113 ॥
38.4 આર્દ્રા
રુદ્રાય સ્વાહા-ઽઽર્દ્રાયૈ સ્વાહા । પિન્વમાનાયૈ સ્વાહા પશુભ્ય સ્સ્વાહા ॥
38.5 પુનર્વસુ
અદિત્યૈ સ્વાહા પુનર્વસુભ્યામ્ । સ્વાહા-ઽઽભૂત્યૈ સ્વાહા પ્રજાત્યૈ સ્વાહા ॥
38.6 પુષ્યઃ
બૃહસ્પતયે સ્વાહા તિષ્યાય સ્વાહા । બ્રહ્મવર્ચસાય સ્વાહા ॥
38.7 આશ્રેષ
સર્પેભ્ય સ્સ્વાહા ઽઽશ્રેષાભ્ય સ્સ્વાહા । દન્દશૂકેભ્ય સ્સ્વાહા ॥
38.8 મઘા
પિતૃભ્ય સ્સ્વાહા મઘાભ્યઃ । સ્વાહા ઽનઘાભ્ય સ્સ્વાહા ઽગદાભ્યઃ । સ્વાહારુન્ધતીભ્ય સ્સ્વાહા ॥ 114 ॥
38.9 પૂર્વ ફલ્ગુની
અર્યમ્ણે સ્વાહા ફલ્ગુનીભ્યાગ્ સ્વાહા । પશુભ્ય સ્સ્વાહા ॥
38.10 ઉત્તર ફલ્ગુની
ભગાય સ્વાહા ફલ્ગુનીભ્યાગ્ સ્વાહા । શ્રૈષ્ઠ્યાય સ્વાહા ॥
38.11 હસ્તઃ
સવિત્રે સ્વાહા હસ્તાય । સ્વાહા દદતે સ્વાહા પૃણતે । સ્વાહા પ્રયચ્છતે સ્વાહા પ્રતિગૃભ્ણતે સ્વાહા ॥
38.12 ચિત્રા
ત્વષ્ટ્રે સ્વાહા ચિત્રાયૈ સ્વાહા । ચૈત્રાય સ્વાહા પ્રજાયૈ સ્વાહા ॥
38.13 સ્વાતિ
વાયવે સ્વાહા નિષ્ટ્યાયૈ સ્વાહા । કામચારાય સ્વાહા ઽભિજિત્યૈ સ્વાહા ॥
38.14 વિશાખા
ઇન્દ્રાગ્નિભ્યાગ્ સ્વાહા વિશાખાભ્યાગ્ સ્વાહા । શ્રૈષ્ઠ્યાય સ્વાહા ઽભિજિત્યૈ સ્વાહા ॥
38.15 પૌર્ણમાસિ
પૌર્ણમાસ્યૈ સ્વાહા કામાય સ્વાહા-ઽઽગત્યૈ સ્વાહા ॥ 115 (29) ॥
38.16 અનૂરાધા
મિત્રાય સ્વાહા-ઽનૂરાધેભ્ય સ્સ્વાહા । મિત્રધેયાય સ્વાહા-ઽભિજિત્યૈ સ્વાહા ॥
38.17 જ્યેષ્ઠા
ઇન્દ્રાય સ્વાહા જ્યેષ્ઠાયૈ સ્વાહા । જ્યૈષ્ઠ્યાય સ્વાહા-ઽભિજિત્યૈ સ્વાહા ॥
38.18 મૂલં
પ્રજાપતયે સ્વાહા મૂલાય સ્વાહા । પ્રજાયૈ સ્વાહા ॥
38.19 પૂર્વાષાઢા
અદ્ભ્ય સ્સ્વાહા ઽષાઢાભ્ય સ્સ્વાહા । સમુદ્રાય સ્વાહા કામાય સ્વાહા । અભિજિત્યૈ સ્વાહા ॥
38.20 ઉત્તરાષાઢા
વિશ્વેભ્યો દેવેભ્ય સ્સ્વાહા ઽષાઢાભ્ય સ્સ્વાહા । અનપજય્યાય સ્વાહા જિત્યૈ સ્વાહા ॥ 116 ॥
38.21 અભિજિત્
બ્રહ્મણે સ્વાહા ઽભિજિતે સ્વાહા । બ્રહ્મલોકાય સ્વાહા ઽભિજિત્યૈ સ્વાહા ॥
38.22 શ્રવણં
વિષ્ણવે સ્વાહા શ્રોણાયૈ સ્વાહા । શ્લોકાય સ્વાહા શ્રુતાય સ્વાહા ॥
38.23 શ્રવિષ્ઠા
વસુભ્ય સ્સ્વાહા શ્રવિષ્ઠાભ્ય સ્સ્વાહા । અગ્રાય સ્વાહા પરીત્યૈ સ્વાહા ॥
38.24 શતભિષક્
વરુણાય સ્વાહા શતભિષજે સ્વાહા । ભેષજેભ્ય સ્સ્વાહા ॥
38.25 પૂર્વ પ્રોષ્ઠપદા
અજાયૈકપદે સ્વાહા પ્રોષ્ઠપદેભ્ય સ્સ્વાહા ॥ 117 ॥
તેજસે સ્વાહા બ્રહ્મવર્ચસાય સ્વાહા ॥
38.26 ઉત્તર પ્રોષ્ઠપદા
અહયે બુધ્નિયાય સ્વાહા પ્રોષ્ઠપદેભ્ય સ્સ્વાહા । પ્રતિષ્ઠાયૈ સ્વાહા ॥
38.27 રેવતિ
પૂષ્ણે સ્વાહા રેવત્યૈ સ્વાહા । પશુભ્ય સ્સ્વાહા ॥
38.28 અશ્વિની
અશ્વિભ્યાગ્ સ્વાહા ઽશ્વયુગ્ભ્યાગ્ સ્વાહા । શ્રોત્રાય સ્વાહા શ્રુત્યૈ સ્વાહા ॥
38.29 અપભરણિ
યમાય સ્વાહા ઽપભરણીભ્ય સ્સ્વાહા । રાજ્યાય સ્વાહા ઽભિજિત્યૈ સ્વાહા ॥
38.30 અમાવાસિ
અમવાસ્યાયૈ સ્વાહા કામાય સ્વાહા ઽઽગત્યૈ સ્વાહા ॥ 118 (30) ॥
38.31 ચન્દ્રમા
ચન્દ્રમસે સ્વાહા પ્રતીદૃશ્યાયૈ સ્વાહા । અહોરાત્રેભ્ય સ્સ્વાહા-ઽર્ધમાસેભ્ય સ્સ્વાહા । માસેભ્ય સ્સ્વાહર્તુભ્ય સ્સ્વાહા । સંવઁથ્સરાય સ્વાહા ॥
38.32 અહો રાત્રી
અહ્ને સ્વાહા રાત્રિયૈ સ્વાહા । અતિમુક્ત્યૈ સ્વાહા ॥
38.33 ઉષા
ઉષસે સ્વાહા વ્યુષ્ટ્યૈ સ્વાહા । વ્યૂષુષ્યૈ સ્વાહા વ્યુચ્છન્ત્યૈ સ્વાહા । વ્યુષ્ટાયૈ સ્વાહા ॥
38.34 નક્ષત્રઃ
નક્ષત્રાય સ્વાહોદેષ્યતે સ્વાહા ॥ 119 ॥
ઉદ્યતે સ્વાહો-દિતાય સ્વાહા । હરસે સ્વાહા ભરસે સ્વાહા ।
ભ્રાજસે સ્વાહા તેજસે સ્વાહા । તપસે સ્વાહા બ્રહ્મવર્ચસાય સ્વાહા ॥
38.35 સૂર્યઃ
સૂર્યાય સ્વાહા નક્ષત્રેભ્ય સ્સ્વાહા । પ્રતિષ્ઠાયૈ સ્વાહા ॥
38.36 અદિતિઃ
અદિત્યૈ સ્વાહા પ્રતિષ્ઠાયૈ સ્વાહા ॥
38.37 વિષ્ણુઃ
વિષ્ણવે સ્વાહા યજ્ઞાય સ્વાહા । પ્રતિષ્ઠાયૈ સ્વાહા ॥ 120 ॥
દધિક્રાવ્ણ્ણો અકારિષં
દધિક્રાવ્ણ્ણો અકારિષમ્ । જિષ્ણો રશ્વસ્ય વાજિનઃ । સુરભિ નો મુખા કરત્ । પ્રણ આયૂગ્ંષિ તારિષત્ । આપોહિષ્ઠા મયોભુવસ્તા ન ઊર્જે દધાતન । મહે રણાય ચક્ષસે ।
યો વશ્શિવતમો રસસ્તસ્ય ભાજય-તેહ નઃ । ઉશતીરિવ માતરઃ । તસ્મા અરઙ્ગમામ વો યસ્ય ક્ષયાય જિન્વથ । આપો જનયથા ચ નઃ ॥ 121 (32) ॥
39 વરુણ સૂક્તં
(તૈ. સં. 1.5.11.3)
ઉદુત્તમં-વઁરુણ પાશમસ્મ-દવાધમં-વિઁમધ્યમગ્ગ્ શ્રથાય ।
અથા વયમાદિત્ય વ્રતે તવાનાગસો અદિતયે સ્યામ ॥ (તૈ. સં. 1.2.8.1 )
અસ્તભ્નાદ્ધ્યા-મૃષભો અન્તરિક્ષ-મમિમીત-વરિમાણ-મ્પૃથિવ્યા
આ-ઽસીદદ્વિશ્વા ભુવનાનિ સમ્રા-ડ્વિશ્વેત્તાનિ વરુણસ્ય વ્રતાનિ ॥ (તૈ. સં. 3.4.11.6)
યત્કિઞ્ચેદં-વઁરુણ દૈવ્યે જને-ઽભિદ્રોહ-મ્મનુષ્યા-શ્ચરામસિ ।
અચિત્તી-યત્તવ-ધર્મા યુયોપિમ-માનસ્તસ્મા દેનસો દેવ રીરિષઃ ॥ (તૈ. સં. 3.4.11.6)
કિતવાસો યદ્રિરિપુર્ન દીવિ યદ્વા ઘા સત્ય-મુતયન્ન વિદ્મ ।
સર્વાતાવિષ્ય શિથિરેવ દેવાથાતે-સ્યામ વરુણ પ્રિયાસઃ ॥ (તૈ. સં. 1.5.11.3)
અવતેહેડો વરુણ નમોભિરવ યજ્ઞે-ભિરીમહે હવિર્ભિઃ ।
ક્ષયન્ન સ્મભ્ય મસુર-પ્રચેતો રાજન્નેનાગ્ંસિ શિશ્રથઃ કૃતાનિ ॥ (તૈ. સં. 2.1.11.6)
તત્વાયામિ બ્રહ્મણા વન્દમાન સ્તદાશાસ્તે યજમાનો હવિર્ભિઃ । અહેડમાનો વરુણેહ બોદ્ધ્યુરુશગ્ં સ મા ન આયુઃ પ્રમોષીઃ ॥ 122 (33) ॥
40 પવમાન સૂક્તં
હિરણ્યવર્ણા-શ્શુચયઃ પાવકા યાસુજાતઃ કશ્યપો યાસ્વિન્દ્રઃ ।
અગ્નિંયાઁ ગર્ભંદધિરે વિરૂપાસ્તા ન આપશ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥ યાસાગ્ં રાજા વરુણો યાતિ મધ્યે સત્યાનૃતે અવપશ્યન્ જનાનામ્ ।
મધુશ્ચુત-શ્શુચયોયાઃ પાવકાસ્તા ન આપશ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥ યાસાં દેવાદિવિ કૃણ્વન્તિ ભક્ષંયાઁ અન્તરિક્ષે બહુધા ભવન્તિ ।
યાઃ પૃથિવી-મ્પયસોન્દન્તિ શુક્રાસ્તા ન આપશ્શગ્ગ્ સ્યોના ભવન્તુ ॥ શિવેન મા ચક્ષુષા પશ્યતાપ શ્શિવયા તનુવો-પસ્પૃશત ત્વચ-મ્મે ।
સર્વાગ્ં અગ્નીગ્ં રફ્સુષદો હુવે વો મયિ વર્ચો બલમોજો નિધત્ત ॥ 123 (34) ॥
(તૈ. બ્રા. 1.4.8.1)
પવમાન-સ્સુવર્જનઃ । પવિત્રેણ વિચર્ષણિઃ । યઃ પોતા સ પુનાતુ મા । પુનન્તુ મા દેવજનાઃ । પુનન્તુ મન
વોધિયા । પુનન્તુ વિશ્વ આયવઃ । જાતવેદઃ પવિત્રવત્ । પવિત્રેણ પુનાહિ મા । શુક્રેણ દેવ દીદ્યત્ । અગ્ને ક્રત્વા-ક્રતૂગ્ં રનુ ॥ 124 ॥
યત્તે પવિત્ર-મર્ચિષિ । અગ્ને વિતત-મન્તરા । બ્રહ્મ તેન પુનીમહે । ઉભાભ્યાં દેવ સવિતઃ । પવિત્રેણ સવેન ચ । ઇદ-મ્બ્રહ્મ પુનીમહે ।
વૈશ્વદેવી પુનતી દેવ્યાગાત્ । યસ્યૈ બહ્વી-સ્તનુવો વીતપૃષ્ઠાઃ । તયા મદન્ત-સ્સધમાદ્યેષુ । વયગ્ગ્ સ્યામ પતયોરયીણામ્ ॥ 125 ॥
વૈશ્વાનરો રશ્મિભિર્મા પુનાતુ । વાતઃ પ્રાણેને ષિરો મયો ભૂઃ ।
દ્યાવાપૃથિવી પયસા પયોભિઃ । ઋતાવરી યજ્ઞિયે મા પુનીતામ્ । બૃહદ્ભિઃ સવિતસ્તૃભિઃ । વર્ષિષ્ઠૈ-ર્દેવ મન્મભિઃ । અગ્ને દક્ષૈઃ પુનાહિ મા । યેન દેવા અપુનત । યે-નાપો દિવ્ય-ઙ્કશઃ । તેન દિવ્યેન બ્રહ્મણા ॥ 126 ॥
ઇદ-મ્બ્રહ્મ પુનીમહે । યઃ પાવમાની-રદ્ધ્યેતિ । ઋષિભિ-સ્સમ્ભૃતગ્ં રસમ્ । સર્વગ્ં સ પૂતમશ્નાતિ । સ્વદિત-મ્માતરિશ્વના । પાવમાનીર્યો અદ્ધ્યેતિ ।
ઋષિભિ-સ્સમ્ભૃતગ્ં રસમ્ । તસ્મૈ સરસ્વતી દુહે । ક્ષીરગ્ં સર્પિ-ર્મધૂદકમ્ । પાવમાની-સ્સ્વસ્ત્યયનીઃ ॥ 127 ॥
સુદુઘાહિ પયસ્વતીઃ । ઋષિભિ-સ્સમ્ભૃતો રસઃ । બ્રાહ્મણેષ્વ-મૃતગ્ં હિતમ્ । પાવમાની-ર્દિશન્તુ નઃ । ઇમં-લોઁકમથો અમુમ્ । કામાન્-થ્સમર્ધયન્તુ નઃ । દેવીર્દેવૈ-સ્સમાભૃતાઃ । પાવમાની-સ્સ્વસ્ત્યયનીઃ । સુદુઘાહિ ઘૃતશ્ચુતઃ । ઋષિભિ-સ્સમ્ભૃતો રસઃ ॥ 128 ॥
બ્રાહ્મણેષ્વ-મૃતગ્ં હિતમ્ । યેન દેવાઃ પવિત્રેણ । આત્માનં પુનતે સદા । તેન સહસ્ર ધારેણ । પાવમાન્યઃ પુનન્તુ મા । પ્રાજાપત્ય-મ્પવિત્રમ્ । શતોદ્યામગ્ં હિરણ્મયમ્ । તેન બ્રહ્મ વિદો વયમ્ । પૂત-મ્બ્રહ્મ પુનીમહે । ઇન્દ્ર-સ્સુનીતી સહ મા પુનાતુ । સોમ-સ્સ્વસ્ત્યા વરુણ-સ્સમીચ્યા । યમો રાજા પ્રમૃણાભિઃ પુનાતુમા । જાતવેદા મોર્જયન્ત્યા પુનાતુ । ઓ-મ્ભૂર્ભુવસ્સુવઃ ॥ 129 ॥
(તૈ. બ્રા. 3.5.11.1)
તચ્છંઁયોરા વૃણીમહે । ગાતું-યઁજ્ઞાય । ગાતું-યઁજ્ઞપતયે । દૈવીસ્વસ્તિ-રસ્તુનઃ । સ્વસ્તિ-ર્માનુષેભ્યઃ । ઊર્ધ્વ-ઞ્જિગાતુ ભેષજમ્ । શન્નો અસ્તુ દ્વિપદે । શઞ્ચતુષ્પદે ॥ 130 (36) ॥
ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥
41 આયુષ્ય સૂક્તં
યો બ્રહ્માબ્રહ્મણ ઉજ્જભાર પ્રાણેશ્વરઃ (યો બ્રહ્મા બ્રહ્મણ ઉજ્જહાર પ્રાણૈ-શ્શિરઃ) કૃત્તિવાસાઃ પિનાકી ।
ઈશાનો દેવસ્સન આયુર્દધાતુ તસ્મૈ જુહોમિ હવિષા ઘૃતેન ॥ 1 ॥
વિભ્રાજમાન-સ્સરિરસ્ય મધ્યાદ્ રોચમાનો ઘર્મરુચિર્ય આગાત્ ।
સ મૃત્યુપાશા-નપનુદ્ય ઘોરા-નિહાયુષેણો ઘૃતમત્તુ દેવઃ ॥ 2 ॥
બ્રહ્મજ્યોતિર્ બ્રહ્મપત્નીષુ ગર્ભં-યઁમાદધા-ત્પુરુરૂપ-ઞ્જયન્તમ્ ।
સુવર્ણરમ્ભ-ગ્રહ-મર્કમર્ચ્ય-ન્તમાયુષે વર્ધયામો ઘૃતેન ॥ 3 ॥
શ્રિયં-લઁક્ષ્મી-મૌપલાં અમ્બિકા-ઙ્ગાં ષષ્ટીઞ્ચ યામિન્દ્રસેનેત્યુદાહુઃ ।
તાં-વિઁદ્યા-મ્બ્રહ્મયોનિગ્ં સરૂપા-મિહાયુષે તર્પયામો ઘૃતેન ॥ 4 ॥
દાક્ષાયણ્ય-સ્સર્વયોન્ય સ્સુયોન્ય-સ્સહસ્રશો વિશ્વ રૂપા વિરૂપાઃ ।
સસૂનવ-સ્સપતય-સ્સયૂથ્યા આયુષેણો ઘૃતમિદ-ઞ્જુષન્તામ્ ॥ 5 ॥
દિવ્યા ગણા બહુરૂપાઃ પુરાણા આયુશ્છિદો નઃ પ્રમથ્નન્તુ વીરાન્ ।
તેભ્યો જુહોમિ બહુધા ઘૃતેન મા નઃ પ્રજાગ્ં રીરિષો મોત વીરાન્ ॥ 6 ॥
એકઃ પુરસ્તાત્ ય ઇદ-મ્બભૂવ યતો બભૂવ ભુવનસ્ય ગોપાઃ ।
યમપ્યેતિ ભુવનગ્ં સામ્પરાયે સ નો હવિર્ ઘૃત-મિહાયુષે'ત્તુ દેવઃ ॥ 7 ॥
વસૂ-ન્રુદ્રાના-દિત્યા-ન્મરુતો'થ સાદ્ધ્યાન્ ઋભૂન્ યક્ષા-ન્ગન્ધર્વાગ્ંશ્ચ પિતૃગ્ંશ્ચ વિશ્વાન્ ।
ભૃગૂન્-થ્સર્પાગ્ંશ્ચા-ઙ્ગિગરસો'થ સર્વા-ન્ઘૃતગ્ં હુત્વા સ્વાયુષ્યા મહયામ શશ્વત્ ॥ 8 ॥
વિષ્ણો ત્વન્નો અન્તમ-શ્શર્મયચ્છ સહન્ત્ય ।
પ્રતે ધારા મધુશ્ચુત ઉથ્સન્દુહ્રતે અક્ષિતમ્ ॥ (તૈ. સં. 3.1.10.3) ॥
નમો બ્રહ્મણે નમો અસ્ત્વગ્નયે નમઃ પૃથિવ્યૈ નમ ઓષધીભ્યઃ ।
નમો વાચે નમો વાચસ્પતયે નમો વિષ્ણવે બૃહતે કરોમિ ॥ (તૈ. અર. 2.12.1) ॥
(એવ-ન્ત્રિઃ)
યદક્ષરપદભ્રષ્ટ-મ્માત્રાહીન-ન્તુ યદ્ભવેત્ ।
તત્સર્વ-ઙ્ક્ષમ્યતા-ન્દેવ નારાયણ નમો'સ્તુતે ॥
વિસર્ગ બિન્દુ માત્રાણિ પદપાદાક્ષરાણિ ચ ।
ન્યૂનાતિરિક્તં-યઁત્કિઞ્ચિદભિગીર્ભિરુદીર્યતે ॥
આભિર્ ગીર્ભિર્ યદતોન ઊનમાપ્યાયય હરિવો વર્ધમાનઃ ।
યદા સ્તોતૃભ્યો મહિ ગોત્રા રુજાસિ ભૂયિષ્ઠભાજો અધતે શ્યામ ।
બ્રહ્મ પ્રાવાદિષ્મ તન્નો માહાસીત્ ।
ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥ (તૈ. અર. 4.42.5)
હરિઃ ઓમ્ । શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
ઓ-ન્તત્સત્ બ્રહ્માર્પણમસ્તુ ॥
ઇત્યુદકશાન્તિમન્ત્રાઃ ॥