உத்தவகீதா - ஏகாதஶோऽத்யாயஃ

இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணோத்தவஸம்வாதே ஏகாதஶபூஜாவிதாநயோகோ நாம ஏகாதஶோऽத்யாயஃ ॥ 11॥ அத த்வாதஶோऽத்யாயஃ । ஶ்ரீபகவாந் உவாச । ந ரோதயதி மாம் யோகஃ ந ஸ்ஸாங்க்யம் தர்மஃ ஏவ ச । ந ஸ்வாத்யாயஃ தபஃ த்யாகஃ ந இஷ்டாபூர்தம் ந தக்ஷிணா ॥ 1॥ வ்ரதாநி யஜ்ஞஃ சந்தாம்ஸி தீர்தாநி நியமாஃ யமாஃ । யதா அவருந்தே ஸத்ஸங்கஃ ஸர்வஸங்க அபஹஃ ஹி மாம் ॥ 2॥ ஸத்ஸங்கேந ஹி தைதேயா யாதுதாநஃ ம்ரு'காஃ ககாஃ । கந்தர்வ அப்ஸரஸஃ நாகாஃ ஸித்தாஃ சாரணகுஹ்யகாஃ ॥ 3॥ வித்யாதராஃ மநுஷ்யேஷு வைஶ்யாஃ ஶூத்ராஃ ஸ்த்ரியஃ அந்த்யஜாஃ । ரஜஃ தமஃ ப்ரக்ரு'தயஃ தஸ்மிந் தஸ்மிந் யுகே அநக ॥ 4॥ பஹவஃ மத்பதம் ப்ராப்தாஃ த்வாஷ்ட்ரகாயாதவாதயஃ । வ்ரு'ஷபர்வா பலிஃ வாணஃ மயஃ ச அத விபீஷணஃ ॥ 5॥ ஸுக்ரீவஃ ஹநுமாந் ரு'க்ஷஃ கஜஃ க்ரு'த்ரஃ வணிக்பதஃ । வ்யாதஃ குப்ஜா வ்ரஜே கோப்யஃ யஜ்ஞபத்ந்யஃ ததா அபரே ॥ 6॥ தே ந அதிதஶ்ருதிகணாஃ ந உபாஸிதமஹத்தமாஃ । அவ்ரதாதப்ததபஸஃ மத்ஸங்காத் மாம் உபாகதாஃ ॥ 7॥ கேவலேந ஹி பாவேந கோப்யஃ காவஃ நகாஃ ம்ரு'காஃ । யே அந்யே மூடதியஃ நாகாஃ ஸித்தாஃ மாம் ஈயுஃ அஞ்ஜஸா ॥ 8॥ யம் ந யோகேந ஸாங்க்யேந தாநவ்ரததபஃ அத்வரைஃ । வ்யாக்யாஃ ஸ்வாத்யாயஸந்ந்யாஸைஃ ப்ராப்நுயாத் யத்நவாந் அபி ॥ 9॥ ராமேண ஸார்தம் மதுராம் ப்ரணீதே ஶ்வாபல்கிநா மயி அநுரக்தசித்தாஃ । விகாடபாவேந ந மே வியோக தீவ்ராதயஃ அந்யம் தத்ரு'ஶுஃ ஸுகாய ॥ 10॥ தாஃ தாஃ க்ஷபாஃ ப்ரேஷ்டதமேந நீதாஃ மயா ஏவ வ்ரு'ந்தாவநகோசரேண । க்ஷணார்தவத் தாஃ புநரங்க தாஸாம் ஹீநா மாயா கல்பஸமா பபூவுஃ ॥ 11॥ தாஃ ந அவிதந் மயி அநுஷங்கபத்த தியஃ ஸ்வமாத்மாநம் அதஃ ததா இதம் । யதா ஸமாதௌ முநயஃ அப்திதோயே நத்யஃ ப்ரவிஷ்டாஃ இவ நாமரூபே ॥ 12॥ மத்காமா ரமணம் ஜாரம் அஸ்வரூபவிதஃ அபலாஃ । ப்ரஹ்ம மாம் பரமம் ப்ராபுஃ ஸங்காத் ஶதஸஹஸ்ரஶஃ ॥ 13॥ தஸ்மாத் த்வம் உத்தவ உத்ஸ்ரு'ஜ்ய சோதநாம் ப்ரதிசோதநாம் । ப்ரவ்ரு'த்தம் ச நிவ்ரு'த்தம் ச ஶ்ரோதவ்யம் ஶ்ருதம் ஏவ ச ॥ 14॥ மாம் ஏகம் ஏவ ஶரணம் ஆத்மாநம் ஸர்வதேஹிநாம் । யாஹி ஸர்வாத்மபாவேந மயா ஸ்யாஃ ஹி அகுதோபயஃ ॥ 15॥ உத்தவஃ உவாச । ஸம்ஶயஃ ஶ்ருண்வதஃ வாசம் தவ யோகேஶ்வர ஈஶ்வர । ந நிவர்ததஃ ஆத்மஸ்தஃ யேந ப்ராம்யதி மே மநஃ ॥ 16॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । ஸஃ ஏஷ ஜீவஃ விவரப்ரஸூதிஃ ப்ராணேந கோஷேண குஹாம் ப்ரவிஷ்டஃ । மநோமயம் ஸூக்ஷ்மம் உபேத்ய ரூபம் மாத்ரா ஸ்வரஃ வர்ணஃ இதி ஸ்தவிஷ்டஃ ॥ 17॥ யதா அநலஃ கே அநிலபந்துஃ ஊஷ்மா பலேந தாருண்யதிமத்யமாநஃ । அணுஃ ப்ரஜாதஃ ஹவிஷா ஸமித்யதே ததா ஏவ மே வ்யக்திஃ இயம் ஹி வாணீ ॥ 18॥ ஏவம் கதிஃ கர்மகதிஃ விஸர்கஃ க்ராணஃ ரஸஃ த்ரு'க் ஸ்பர்ஶஃ ஶ்ருதிஃ ச । ஸங்கல்பவிஜ்ஞாநம் அத அபிமாநஃ ஸூத்ரம் ரஜஃ ஸத்த்வதமோவிகாரஃ ॥ 19॥ அயம் ஹி ஜீவஃ த்ரிவ்ரு'த் அப்ஜயோநிஃ அவ்யக்தஃ ஏகஃ வயஸா ஸஃ ஆத்யஃ । விஶ்லிஷ்டஶக்திஃ பஹுதா ஏவ பாதி பீஜாநி யோநிம் ப்ரதிபத்ய யத்வத் ॥ 20॥ யஸ்மிந் இதம் ப்ரோதம் அஶேஷம் ஓதம் படஃ யதா தந்துவிதாநஸம்ஸ்தஃ । யஃ ஏஷ ஸம்ஸாரதருஃ புராணஃ கர்மாத்மகஃ புஷ்பபலே ப்ரஸூதே ॥ 21॥ த்வே அஸ்ய பீஜே ஶதமூலஃ த்ரிநாலஃ பஞ்சஸ்கந்தஃ பஞ்சரஸப்ரஸூதிஃ । தஶ ஏகஶாகஃ த்விஸுபர்ணநீடஃ த்ரிவல்கலஃ த்விபலஃ அர்கம் ப்ரவிஷ்டஃ ॥ 22॥ அதந்தி ச ஏகம் பலம் அஸ்ய க்ரு'த்ரா க்ராமேசராஃ ஏகம் அரண்யவாஸாஃ । ஹம்ஸாஃ யஃ ஏகம் பஹுரூபம் இஜ்யைஃ மாயாமயம் வேத ஸஃ வேத வேதம் ॥ 23॥ ஏவம் குரு உபாஸநயா ஏகபக்த்யா வித்யாகுடாரேண ஶிதேந தீரஃ । விவ்ரு'ஶ்ச்ய ஜீவாஶயம் அப்ரமத்தஃ ஸம்பத்ய ச ஆத்மாநம் அத த்யஜ அஸ்த்ரம் ॥ 24॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணோத்தவஸம்வாதே த்வாதஶோऽத்யாயஃ ॥ 12॥ அத த்ரயோதஶோऽத்யாயஃ । ஶ்ரீபகவாந் உவாச । ஸத்த்வம் ரஜஃ தமஃ இதி குணாஃ புத்தேஃ ந ச ஆத்மநஃ । ஸத்த்வேந அந்யதமௌ ஹந்யாத் ஸத்த்வம் ஸத்த்வேந ச ஏவ ஹி ॥ 1॥ ஸத்த்வாத் தர்மஃ பவேத் வ்ரு'த்தாத் பும்ஸஃ மத்பக்திலக்ஷணஃ । ஸாத்விக உபாஸயா ஸத்த்வம் ததஃ தர்மஃ ப்ரவர்ததே ॥ 2॥ தர்மஃ ரஜஃ தமஃ ஹந்யாத் ஸத்த்வவ்ரு'த்திஃ அநுத்தமஃ । ஆஶு நஶ்யதி தத் மூலஃ ஹி அதர்மஃ உபயே ஹதே ॥ 3॥ ஆகமஃ அபஃ ப்ரஜா தேஶஃ காலஃ கர்ம ச ஜந்ம ச । த்யாநம் மந்த்ரஃ அத ஸம்ஸ்காரஃ தஶ ஏதே குணஹேதவஃ ॥ 4॥ தத் தத் ஸாத்விகம் ஏவ ஏஷாம் யத் யத் வ்ரு'த்தாஃ ப்ரசக்ஷதே । நிந்தந்தி தாமஸம் தத் தத் ராஜஸம் தத் உபேக்ஷிதம் ॥ 5॥ ஸாத்த்விகாநி ஏவ ஸேவேத புமாந் ஸத்த்வவிவ்ரு'த்தயே । ததஃ தர்மஃ ததஃ ஜ்ஞாநம் யாவத் ஸ்ம்ரு'திஃ அபோஹநம் ॥ 6॥ வேணுஸங்கர்ஷஜஃ வஹ்நிஃ தக்த்வா ஶாம்யதி தத் வநம் । ஏவம் குணவ்யத்யயஜஃ தேஹஃ ஶாம்யதி தத் க்ரியஃ ॥ 7॥ உத்தவஃ உவாச । விதந்தி மர்த்யாஃ ப்ராயேண விஷயாந் பதம் ஆபதாம் । ததா அபி புஞ்ஜதே க்ரு'ஷ்ண தத் கதம் ஶ்வ கர அஜாவத் ॥ 8॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । அஹம் இதி அந்யதாபுத்திஃ ப்ரமத்தஸ்ய யதா ஹ்ரு'தி । உத்ஸர்பதி ரஜஃ கோரம் ததஃ வைகாரிகம் மநஃ ॥ 9॥ ரஜோயுக்தஸ்ய மநஸஃ ஸங்கல்பஃ ஸவிகல்பகஃ । ததஃ காமஃ குணத்யாநாத் துஃஸஹஃ ஸ்யாத் ஹி துர்மதேஃ ॥ 10॥ கரோதி காமவஶகஃ கர்மாணி அவிஜிதேந்த்ரியஃ । துஃகோதர்காணி ஸம்பஶ்யந் ரஜோவேகவிமோஹிதஃ ॥ 11। ரஜஃ தமோப்யாம் யத் அபி வித்வாந் விக்ஷிப்ததீஃ புநஃ । அதந்த்ரிதஃ மநஃ யுஞ்ஜந் தோஷத்ரு'ஷ்டிஃ ந ஸஜ்ஜதே ॥ 12॥ அப்ரமத்தஃ அநுயுஞ்ஜீதஃ மநஃ மயி அர்பயந் ஶநைஃ । அநிர்விண்ணஃ யதாகாலம் ஜிதஶ்வாஸஃ ஜிதாஸநஃ ॥ 13॥ ஏதாவாந் யோகஃ ஆதிஷ்டஃ மத் ஶிஷ்யைஃ ஸநக ஆதிபிஃ । ஸர்வதஃ மநஃ ஆக்ரு'ஷ்ய மய்யத்தா ஆவேஶ்யதே யதா ॥ 14॥ உத்தவஃ உவாச । யதா த்வம் ஸநக ஆதிப்யஃ யேந ரூபேண கேஶவ । யோகம் ஆதிஷ்டவாந் ஏதத் ரூபம் இச்சாமி வேதிதும் ॥ 15॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । புத்ராஃ ஹிரண்யகர்பஸ்ய மாநஸாஃ ஸநக ஆதயஃ । பப்ரச்சுஃ பிதரம் ஸூக்ஷ்மாம் யோகஸ்ய ஐகாந்திகீம் கதிம் ॥ 16॥ ஸநக ஆதயஃ ஊசுஃ । குணேஷு ஆவிஶதே சேதஃ குணாஃ சேதஸி ச ப்ரபோ । கதம் அந்யோந்யஸந்த்யாகஃ முமுக்ஷோஃ அதிதிதீர்ஷோஃ ॥ 17॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । ஏவம் ப்ரு'ஷ்டஃ மஹாதேவஃ ஸ்வயம்பூஃ பூதபாவநஃ । த்யாயமாநஃ ப்ரஶ்நபீஜம் ந அப்யபத்யத கர்மதீஃ ॥ 18॥ ஸஃ மாம் அசிந்தயத் தேவஃ ப்ரஶ்நபாரதிதீர்ஷயா । தஸ்ய அஹம் ஹம்ஸரூபேண ஸகாஶம் அகமம் ததா ॥ 19॥ த்ரு'ஷ்ட்வா மாம் த உபவ்ரஜ்ய க்ரு'த்வா பாத அபிவந்தநம் । ப்ரஹ்மாணம் அக்ரதஃ க்ரு'த்வா பப்ரச்சுஃ கஃ பவாந் இதி ॥ 20॥ இதி அஹம் முநிபிஃ ப்ரு'ஷ்டஃ தத்த்வஜிஜ்ஞாஸுபிஃ ததா । யத் அவோசம் அஹம் தேப்யஃ தத் உத்தவ நிபோத மே ॥ 21॥ வஸ்துநஃ யதி அநாநாத்வம் ஆத்மநஃ ப்ரஶ்நஃ ஈத்ரு'ஶஃ । கதம் கடேத வஃ விப்ராஃ வக்துஃ வா மே கஃ ஆஶ்ரயஃ ॥ 22॥ பஞ்சாத்மகேஷு பூதேஷு ஸமாநேஷு ச வஸ்துதஃ । கஃ பவாந் இதி வஃ ப்ரஶ்நஃ வாசாரம்பஃ ஹி அநர்தகஃ ॥ 23॥ மநஸா வசஸா த்ரு'ஷ்ட்யா க்ரு'ஹ்யதே அந்யைஃ அபி இந்த்ரியைஃ । அஹம் ஏவ ந மத்தஃ அந்யத் இதி புத்யத்வம் அஞ்ஜஸா ॥ 24॥ குணேஷு ஆவிஶதே சேதஃ குணாஃ சேதஸி ச ப்ரஜாஃ । ஜீவஸ்ய தேஹஃ உபயம் குணாஃ சேதஃ மத் ஆத்மநஃ ॥ 25॥ குணேஷு ச ஆவிஶத் சித்தம் அபீக்ஷ்ணம் குணஸேவயா । குணாஃ ச சித்தப்ரபவாஃ மத் ரூபஃ உபயம் த்யஜேத் ॥ 26॥ ஜாக்ரத் ஸ்வப்நஃ ஸுஷுப்தம் ச குணதஃ புத்திவ்ரு'த்தயஃ । தாஸாம் விலக்ஷணஃ ஜீவஃ ஸாக்ஷித்வேந விநிஶ்சிதஃ ॥ 27॥ யஃ ஹி ஸம்ஸ்ரு'திபந்தஃ அயம் ஆத்மநஃ குணவ்ரு'த்திதஃ । மயி துர்யே ஸ்திதஃ ஜஹ்யாத் த்யாகஃ தத் குணசேதஸாம் ॥ 28॥ அஹங்காரக்ரு'தம் பந்தம் ஆத்மநஃ அர்தவிபர்யயம் । வித்வாந் நிர்வித்ய ஸம்ஸாரசிந்தாம் துர்யே ஸ்திதஃ த்யஜேத் ॥ 29॥ யாவத் நாநார்ததீஃ பும்ஸஃ ந நிவர்தேத யுக்திபிஃ । ஜாகர்தி அபி ஸ்வபந் அஜ்ஞஃ ஸ்வப்நே ஜாகரணம் யதா ॥ 30॥ அஸத்த்வாத் ஆத்மநஃ அந்யேஷாம் பாவாநாம் தத் க்ரு'தா பிதா । கதயஃ ஹேதவஃ ச அஸ்ய ம்ரு'ஷா ஸ்வப்நத்ரு'ஶஃ யதா ॥ 31॥ யோ ஜாகரே பஹிஃ அநுக்ஷணதர்மிணஃ அர்தாந் புங்க்தே ஸமஸ்தகரணைஃ ஹ்ரு'தி தத் ஸத்ரு'க்ஷாந் । ஸ்வப்நே ஸுஷுப்தஃ உபஸம்ஹரதே ஸஃ ஏகஃ ஸ்ம்ரு'தி அந்வயாத் த்ரிகுணவ்ரு'த்தித்ரு'க் இந்த்ரிய ஈஶஃ ॥ 32॥ ஏவம் விம்ரு'ஶ்ய குணதஃ மநஸஃ த்ர்யவஸ்தா மத் மாயயா மயி க்ரு'தா இதி நிஶ்சிதார்தாஃ । ஸஞ்சித்ய ஹார்தம் அநுமாநஸ்த் உக்திதீக்ஷ்ண ஜ்ஞாநாஸிநா பஜதஃ மா அகிலஸம்ஶயாதிம் ॥ 33॥ ஈக்ஷேத விப்ரமம் இதம் மநஸஃ விலாஸம் த்ரு'ஷ்டம் விநஷ்டம் அதிலோலம் அலாதசக்ரம் । விஜ்ஞாநம் ஏகம் உருதா இவ விபாதி மாயா ஸ்வப்நஃ த்ரிதா குணவிஸர்கக்ரு'தஃ விகல்பஃ ॥ 34॥ த்ரு'ஷ்டிம் ததஃ ப்ரதிநிவர்த்ய நிவ்ரு'த்தத்ரு'ஷ்ணஃ தூஷ்ணீம் பவேத் நிஜஸுக அநுபவஃ நிரீஹஃ । ஸந்த்ரு'ஶ்யதே க்வ ச யதி இதம் அவஸ்துபுத்த்யா த்யக்தம் ப்ரமாய ந பவேத் ஸ்ம்ரு'திஃ ஆநிபாதாத் ॥ 35॥ தேஹம் ச நஶ்வரம் அவஸ்திதம் உத்திதம் வா ஸித்தஃ ந பஶ்யதி யதஃ அத்யகமத்ஸ்வரூபம் । தைவாத் அபேதம் உத தைவஶாத் உபேதம் வாஸஃ யதா பரிக்ரு'தம் மதிராமதாந்தஃ ॥ 36॥ தேஹஃ அபி தைவவஶகஃ கலு கர்ம யாவத் ஸ்வாரம்பகம் ப்ரதிஸமீக்ஷதஃ ஏவ ஸாஸுஃ । தம் அப்ரபஞ்சம் அதிரூடஸமாதியோகஃ ஸ்வாப்நம் புநஃ ந பஜதே ப்ரதிபுத்தவஸ்துஃ ॥ 37॥ மயா ஏதத் உக்தம் வஃ விப்ராஃ குஹ்யம் யத் ஸாங்க்யயோகயோஃ । ஜாநீதம் ஆகதம் யஜ்ஞம் யுஷ்மத் தர்மவிவக்ஷயா ॥ 38॥ அஹம் யோகஸ்ய ஸாங்க்யஸ்ய ஸத்யஸ்யர்தஸ்ய தேஜஸஃ । பராயணம் த்விஜஶ்ரேஷ்டாஃ ஶ்ரியஃ கீர்தேஃ தமஸ்ய ச ॥ 39॥ மாம் பஜந்தி குணாஃ ஸர்வே நிர்குணம் நிரபேக்ஷகம் । ஸுஹ்ரு'தம் ப்ரியம் ஆத்மாநம் ஸாம்ய அஸங்க ஆதயஃ குணாஃ ॥ 40॥ இதி மே சிந்நஸந்தேஹாஃ முநயஃ ஸநக ஆதயஃ । ஸபாஜயித்வா பரயா பக்த்யா அக்ரு'ணத ஸம்ஸ்தவைஃ ॥ 41॥ தைஃ அஹம் பூஜிதஃ ஸம்யக் ஸம்ஸ்துதஃ பரம ரு'ஷிபிஃ । ப்ரத்யேயாய ஸ்வகம் தாம பஶ்யதஃ பரமேஷ்டிநஃ ॥ 42॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணோத்தவஸம்வாதே ஹம்ஸகீதாநிரூபணம் நாம த்ரயோதஶோऽத்யாயஃ ॥ 13॥ அத சதுர்தஶோऽத்யாயஃ । உத்தவஃ உவாச । வதந்தி க்ரு'ஷ்ண ஶ்ரேயாம்ஸி பஹூநி ப்ரஹ்மவாதிநஃ । தேஷாம் விகல்பப்ராதாந்யம் உத அஹோ ஏகமுக்யதா ॥ 1॥ பவத் உதாஹ்ரு'தஃ ஸ்வாமிந் பக்தியோகஃ அநபேக்ஷிதஃ । நிரஸ்ய ஸர்வதஃ ஸங்கம் யேந த்வயி ஆவிஶேத் மநஃ ॥ 2॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । காலேந நஷ்டா ப்ரலயே வாணீயம் வேதஸஞ்ஜ்ஞிதா । மயா ஆதௌ ப்ரஹ்மணே ப்ரோக்தா தர்மஃ யஸ்யாம் மதாத்மகஃ ॥ 3॥ தேந ப்ரோக்தா ச புத்ராய மநவே பூர்வஜாய ஸா । ததஃ ப்ரு'கு ஆதயஃ அக்ரு'ஹ்ணந் ஸப்தப்ரஹ்மமஹர்ஷயஃ ॥ 4॥ தேப்யஃ பித்ரு'ப்யஃ தத் புத்ராஃ தேவதாநவகுஹ்யகாஃ । மநுஷ்யாஃ ஸித்தகந்தர்வாஃ ஸவித்யாதரசாரணாஃ ॥ 5॥ கிந்தேவாஃ கிந்நராஃ நாகாஃ ரக்ஷஃ கிம்புருஷ ஆதயஃ । பஹ்வ்யஃ தேஷாம் ப்ரக்ரு'தயஃ ரஜஃஸத்த்வதமோபுவஃ ॥ 6॥ யாபிஃ பூதாநி பித்யந்தே பூதாநாம் மதயஃ ததா । யதாப்ரக்ரு'தி ஸர்வேஷாம் சித்ராஃ வாசஃ ஸ்ரவந்தி ஹி ॥ 7॥ ஏவம் ப்ரக்ரு'திவைசித்ர்யாத் பித்யந்தே மதயஃ ந்ரு'ணாம் । பாரம்பர்யேண கேஷாஞ்சித் பாகண்டமதயஃ அபரே ॥ 8॥ மந்மாயாமோஹிததியஃ புருஷாஃ புருஷர்ஷப । ஶ்ரேயஃ வதந்தி அநேகாந்தம் யதாகர்ம யதாருசி ॥ 9॥ தர்மம் ஏகே யஶஃ ச அந்யே காமம் ஸத்யம் தமம் ஶமம் । அந்யே வதந்தி ஸ்வார்தம் வா ஐஶ்வர்யம் த்யாகபோஜநம் । கேசித் யஜ்ஞதபோதாநம் வ்ரதாநி நியம அந்யமாந் ॥ 10॥ ஆதி அந்தவந்தஃ ஏவ ஏஷாம் லோகாஃ கர்மவிநிர்மிதாஃ । துஃக உதர்காஃ தமோநிஷ்டாஃ க்ஷுத்ர ஆநந்தாஃ ஶுச அர்பிதாஃ ॥ 11॥ மயி அர்பித மநஃ ஸப்ய நிரபேக்ஷஸ்ய ஸர்வதஃ । மயா ஆத்மநா ஸுகம் யத் தத் குதஃ ஸ்யாத் விஷய ஆத்மநாம் ॥ 12॥ அகிஞ்சநஸ்ய தாந்தஸ்ய ஶாந்தஸ்ய ஸமசேதஸஃ । மயா ஸந்துஷ்டமநஸஃ ஸர்வாஃ ஸுகமயாஃ திஶஃ ॥ 13॥ ந பாரமேஷ்ட்யம் ந மஹேந்த்ரதிஷ்ண்யம் ந ஸார்வபௌமம் ந ரஸாதிபத்யம் । ந யோகஸித்தீஃ அபுநர்பவம் வா மயி அர்பித ஆத்மா இச்சதி மத் விநா அந்யத் ॥ 14॥ ந ததா மே ப்ரியதமஃ ஆத்மயோநிஃ ந ஶங்கரஃ । ந ச ஸங்கர்ஷணஃ ந ஶ்ரீஃ ந ஏவ ஆத்மா ச யதா பவாந் ॥ 15॥ நிரபேக்ஷம் முநிம் ஶாதம் நிர்வைரம் ஸமதர்ஶநம் । அநுவ்ரஜாமி அஹம் நித்யம் பூயேயேதி அங்க்ரிரேணுபிஃ ॥ 16॥ நிஷ்கிஞ்சநா மயி அநுரக்தசேதஸஃ ஶாந்தாஃ மஹாந்தஃ அகிலஜீவவத்ஸலாஃ । காமைஃ அநாலப்ததியஃ ஜுஷந்தி யத் தத் நைரபேக்ஷ்யம் ந விதுஃ ஸுகம் மம ॥ 17॥ பாத்யமாநஃ அபி மத்பக்தஃ விஷயைஃ அஜிதேந்த்ரியஃ । ப்ராயஃ ப்ரகல்பயா பக்த்யா விஷயைஃ ந அபிபூயதே ॥ 18॥ யதா அக்நிஃ ஸுஸம்ரு'த்த அர்சிஃ கரோதி ஏதாம்ஸி பஸ்மஸாத் । ததா மத்விஷயா பக்திஃ உத்தவ ஏநாம்ஸி க்ரு'த்ஸ்நஶஃ ॥ 19॥ ந ஸாதயதி மாம் யோகஃ ந ஸாங்க்யம் தர்மஃ உத்தவ । ந ஸ்வாத்யாயஃ தபஃ த்யாகஃ யதா பக்திஃ மம ஊர்ஜிதா ॥ 20॥ பக்த்யா அஹம் ஏகயா க்ராஹ்யஃ ஶ்ரத்தயா ஆத்மா ப்ரியஃ ஸதாம் । பக்திஃ புநாதி மந்நிஷ்டா ஶ்வபாகாந் அபி ஸம்பவாத் ॥ 21॥ தர்மஃ ஸத்யதயா உபேதஃ வித்யா வா தபஸாந்விதா । மத்ப்க்த்யாபேதம் ஆத்மாநம் ந ஸம்யக் ப்ரபுநாதி ஹி ॥ 22॥ கதம் விநா ரோமஹர்ஷம் த்ரவதா சேதஸா விநா । விநாநந்த அஶ்ருகலயா ஶுத்யேத் பக்த்யா விநாஶயஃ ॥ 23॥ வாக் கத்கதா த்ரவதே யஸ்ய சித்தம் ருததி அபீக்ஷ்ணம் ஹஸதி க்வசித் ச । விலஜ்ஜஃ உத்காயதி ந்ரு'த்யதே ச மத்பக்தியுக்தஃ புவநம் புநாதி ॥ 24॥ யதா அக்நிநா ஹேம மலம் ஜஹாதி த்மாதம் புநஃ ஸ்வம் பஜதே ச ரூபம் । ஆத்மா ச கர்மாநுஶயம் விதூய மத்பக்தியோகேந பஜதி அதஃ மாம் ॥ 25॥ யதா யதா ஆத்மா பரிம்ரு'ஜ்யதே அஸௌ மத்புண்யகாதாஶ்ரவண அபிதாநைஃ । ததா ததா பஶ்யதி வஸ்து ஸூக்ஷ்மம் சக்ஷுஃ யதா ஏவ அஞ்ஜநஸம்ப்ரயுக்தம் ॥ 26॥ விஷயாந் த்யாயதஃ சித்தம் விஷயேஷு விஷஜ்ஜதே । மாம் அநுஸ்மரதஃ சித்தம் மயி ஏவ ப்ரவிலீயதே ॥ 27॥ தஸ்மாத் அஸத் அபித்யாநம் யதா ஸ்வப்நமநோரதம் । ஹித்வா மயி ஸமாதத்ஸ்வ மநஃ மத்பாவபாவிதம் ॥ 28॥ ஸ்த்ரீணாம் ஸ்த்ரீஸங்கிநாம் ஸங்கம் த்யக்த்வா தூரதஃ ஆத்மவாந் । க்ஷேமே விவிக்தஃ ஆஸீநஃ சிந்தயேத் மாம் அதந்த்ரிதஃ ॥ 29॥ ந ததா அஸ்ய பவேத் க்லேஶஃ பந்தஃ ச அந்யப்ரஸங்கதஃ । யோஷித் ஸங்காத் யதா பும்ஸஃ யதா தத் ஸங்கிஸங்கதஃ ॥ 30॥ உத்தவஃ உவாச । யதா த்வாம் அரவிந்தாக்ஷ யாத்ரு'ஶம் வா யதாத்மகம் । த்யாயேத் முமுக்ஷுஃ ஏதத் மே த்யாநம் மே வக்தும் அர்ஹஸி ॥ 31॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । ஸமஃ ஆஸநஃ ஆஸீநஃ ஸமகாயஃ யதாஸுகம் । ஹஸ்தௌ உத்ஸங்கஃ ஆதாய ஸ்வநாஸாக்ரக்ரு'த ஈக்ஷணஃ ॥ 32॥ ப்ராணஸ்ய ஶோதயேத் மார்கம் பூரகும்பகரேசகைஃ । விபர்யயேண அபி ஶநைஃ அப்யஸேத் நிர்ஜிதேந்த்ரியஃ ॥ 33॥ ஹ்ரு'தி அவிச்சிந்நம் ஓங்காரம் கண்டாநாதம் பிஸோர்ணவத் । ப்ராணேந உதீர்ய தத்ர அத புநஃ ஸம்வேஶயேத் ஸ்வரம் ॥ 34॥ ஏவம் ப்ரணவஸம்யுக்தம் ப்ராணம் ஏவ ஸமப்யஸேத் । தஶக்ரு'த்வஃ த்ரிஷவணம் மாஸாத் அர்வாக் ஜித அநிலஃ ॥35॥ ஹ்ரு'த்புண்டரீகம் அந்தஸ்தம் ஊர்த்வநாலம் அதோமுகம் । த்யாத்வா ஊர்த்வமுகம் உந்நித்ரம் அஷ்டபத்ரம் ஸகர்ணிகம் ॥ 36॥ கர்ணிகாயாம் ந்யஸேத் ஸூர்யஸோமாக்நீந் உத்தரோத்தரம் । வஹ்நிமத்யே ஸ்மரேத் ரூபம் மம ஏதத் த்யாநமங்கலம் ॥ 37॥ ஸமம் ப்ரஶாந்தம் ஸுமுகம் தீர்கசாருசதுர்புஜம் । ஸுசாருஸுந்தரக்ரீவம் ஸுகபோலம் ஶுசிஸ்மிதம் ॥ 38॥ ஸமாந கர்ண விந்யஸ்த ஸ்புரந் மகர குண்டலம் । ஹேம அம்பரம் கநஶ்யாமம் ஶ்ரீவத்ஸ ஶ்ரீநிகேதநம் ॥ 39॥ ஶங்க சக்ர கதா பத்ம வநமாலா விபூஷிதம் । நூபுரைஃ விலஸத் பாதம் கௌஸ்துப ப்ரபயா யுதம் ॥ 40॥ த்யுமத் கிரீட கடக கடிஸூத்ர அங்கத அயுதம் । ஸர்வாங்க ஸுந்தரம் ஹ்ரு'த்யம் ப்ரஸாத ஸுமுக ஈக்ஷணம் ॥ 41॥ ஸுகுமாரம் அபித்யாயேத் ஸர்வாங்கேஷு மநஃ ததத் । இந்த்ரியாணி இந்த்ரியேப்யஃ மநஸா ஆக்ரு'ஷ்ய தத் மநஃ । புத்த்யா ஸாரதிநா தீரஃ ப்ரணயேத் மயி ஸர்வதஃ ॥ 42॥ தத் ஸர்வ வ்யாபகம் சித்தம் ஆக்ரு'ஷ்ய ஏகத்ர தாரயேத் । ந அந்யாநி சிந்தயேத் பூயஃ ஸுஸ்மிதம் பாவயேத் முகம் ॥ 43॥ தத்ர லப்தபதம் சித்தம் ஆக்ரு'ஷ்ய வ்யோம்நி தாரயேத் । தத் ச த்யக்த்வா மதாரோஹஃ ந கிஞ்சித் அபி சிந்தயேத் ॥ 44॥ ஏவம் ஸமாஹிதமதிஃ மாம் ஏவ ஆத்மாநம் ஆத்மநி । விசஷ்டே மயி ஸர்வாத்மத் ஜ்யோதிஃ ஜ்யோதிஷி ஸம்யுதம் ॥ 45॥ த்யாநேந இத்தம் ஸுதீவ்ரேண யுஞ்ஜதஃ யோகிநஃ மநஃ । ஸம்யாஸ்யதி ஆஶு நிர்வாணம் த்ரவ்ய ஜ்ஞாந க்ரியா ப்ரமஃ ॥ 46॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணோத்தவஸம்வாதே பக்திரஹஸ்யாவதாரணயோகோ நாம சதுர்தஶோऽத்யாயஃ ॥ 14॥ அத பஞ்சதஶோऽத்யாயஃ । ஶ்ரீபகவாந் உவாச । ஜிதேந்த்ரியஸ்ய யுக்தஸ்ய ஜிதஶ்வாஸஸ்ய யோகிநஃ மயி தாரயதஃ சேதஃ உபதிஷ்டந்தி ஸித்தயஃ ॥ 1॥ உத்தவஃ உவாச । கயா தாரணயா காஸ்வித் கதம்ஸ்வித் ஸித்திஃ அச்யுத । கதி வா ஸித்தயஃ ப்ரூஹி யோகிநாம் ஸித்திதஃ பவாந் ॥ 2॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । ஸித்தயஃ அஷ்டாதஶ ப்ரோக்தா தாரணாயோகபாரகைஃ । தாஸாம் அஷ்டௌ மத் ப்ரதாநாஃ தஶஃ ஏவ குணஹேதவஃ ॥ 3॥ அணிமா மஹிமா மூர்தேஃ லகிமா ப்ராப்திஃ இந்த்ரியைஃ । ப்ராகாம்யம் ஶ்ருதத்ரு'ஷ்டேஷு ஶக்திப்ரேரணம் ஈஶிதா ॥ 4॥ குணேஷு அஸங்கஃ வஶிதா யத் காமஃ தத் அவஸ்யதி । ஏதாஃ மே ஸித்தயஃ ஸௌம்ய அஷ்டௌ உத்பத்திகாஃ மதாஃ ॥ 5॥ அநூர்மிமத்த்வம் தேஹே அஸ்மிந் தூரஶ்ரவணதர்ஶநம் । மநோஜவஃ காமரூபம் பரகாயப்ரவேஶநம் ॥ 6॥ ஸ்வச்சந்தம்ரு'த்யுஃ தேவாநாம் ஸஹக்ரீடாநுதர்ஶநம் । யதாஸங்கல்பஸம்ஸித்திஃ ஆஜ்ஞாப்ரதிஹதா கதிஃ ॥ 7॥ த்ரிகாலஜ்ஞத்வம் அத்வந்த்வம் பரசித்தாதி அபிஜ்ஞதா । அக்நி அர்க அம்பு விஷ ஆதீநாம் ப்ரதிஷ்டம்பஃ அபராஜயஃ ॥ 8॥ ஏதாஃ ச உத்தேஶதஃ ப்ரோக்தா யோகதாரணஸித்தயஃ । யயா தாரணயா யா ஸ்யாத் யதா வா ஸ்யாத் நிபோத மே ॥ 9॥ பூதஸூக்ஷ்ம ஆத்மநி மயி தந்மாத்ரம் தாரயேத் மநஃ । அணிமாநம் அவாப்நோதி தந்மாத்ர உபாஸகஃ மம ॥ 10॥ மஹதி ஆத்மந் மயி பரே யதாஸம்ஸ்தம் மநஃ ததத் । மஹிமாநம் அவாப்நோதி பூதாநாம் ச ப்ரு'தக் ப்ரு'தக் ॥ 11॥ பரமாணுமயே சித்தம் பூதாநாம் மயி ரஞ்ஜயந் । காலஸூக்ஷ்மாத்மதாம் யோகீ லகிமாநம் அவாப்நுயாத் ॥ 12॥ தாரயந் மயி அஹந்தத்த்வே மநஃ வைகாரிகே அகிலம் । ஸர்வேந்த்ரியாணாம் ஆத்மத்வம் ப்ராப்திம் ப்ராப்நோதி மந்மநாஃ ॥ 13॥ மஹதி ஆத்மநி யஃ ஸூத்ரே தாரயேத் மயி மாநஸம் । ப்ராகாம்யம் பாரமேஷ்ட்யம் மே விந்ததே அவ்யக்தஜந்மநஃ ॥ 14॥ விஷ்ணௌ த்ர்யதி ஈஶ்வரே சித்தம் தாரயேத் காலவிக்ரஹே । ஸஃ ஈஶித்வம் அவாப்நோதி க்ஷேத்ரக்ஷேத்ரஜ்ஞசோதநாம் ॥ 15॥ நாராயணே துரீயாக்யே பகவத் ஶப்தஶப்திதே । மநஃ மயி ஆததத் யோகீ மத் தர்மாஃ வஹிதாம் இயாத் ॥ 16॥ நிர்குணே ப்ரஹ்மணி மயி தாரயந் விஶதம் மநஃ । பரமாநந்தம் ஆப்நோதி யத்ர காமஃ அவஸீயதே ॥ 17॥ ஶ்வேததீபபதௌ சித்தம் ஶுத்தே தர்மமயே மயி । தாரயந் ஶ்வேததாம் யாதி ஷடூர்மிரஹிதஃ நரஃ ॥ 18॥ மயி ஆகாஶ ஆத்மநி ப்ராணே மநஸா கோஷம் உத்வஹந் । தத்ர உபலப்தா பூதாநாம் ஹம்ஸஃ வாசஃ ஶ்ருணோதி அஸௌ ॥ 19॥ சக்ஷுஃ த்வஷ்டரி ஸம்யோஜ்ய த்வஷ்டாரம் அபி சக்ஷுஷி । மாம் தத்ர மநஸா த்யாயந் விஶ்வம் பஶ்யதி ஸூக்ஷ்மத்ரு'க் ॥ 20॥ மநஃ மயி ஸுஸம்யோஜ்ய தேஹம் ததநு வாயுநா । மத்தாரண அநுபாவேந தத்ர ஆத்மா யத்ர வை மநஃ ॥ 21॥ யதா மநஃ உபாதாய யத் யத் ரூபம் புபூஷதி । தத் தத் பவேத் மநோரூபம் மத்யோகபலம் ஆஶ்ரயஃ ॥ 22॥ பரகாயம் விஶந் ஸித்தஃ ஆத்மாநம் தத்ர பாவயேத் । பிண்டம் ஹித்வா விஶேத் ப்ராணஃ வாயுபூதஃ ஷடங்க்ரிவத் ॥ 23॥ பார்ஷ்ண்யா ஆபீட்ய குதம் ப்ராணம் ஹ்ரு'த் உரஃ கண்ட மூர்தஸு । ஆரோப்ய ப்ரஹ்மரந்த்ரேண ப்ரஹ்ம நீத்வா உத்ஸ்ரு'ஜேத் தநும் ॥ 24॥ விஹரிஷ்யந் ஸுராக்ரீடே மத்ஸ்தம் ஸத்த்வம் விபாவயேத் । விமாநேந உபதிஷ்டந்தி ஸத்த்வவ்ரு'த்தீஃ ஸுரஸ்த்ரியஃ ॥ 25॥ யதா ஸங்கல்பயேத் புத்த்யா யதா வா மத்பரஃ புமாந் । மயி ஸத்யே மநஃ யுஞ்ஜந் ததா தத் ஸமுபாஶ்நுதே ॥ 26॥ யஃ வை மத்பாவம் ஆபந்நஃ ஈஶிதுஃ வஶிதுஃ புமாந் । குதஶ்சித் ந விஹந்யேத தஸ்ய ச ஆஜ்ஞா யதா மம ॥ 27॥ மத்பக்த்யா ஶுத்தஸத்த்வஸ்ய யோகிநஃ தாரணாவிதஃ । தஸ்ய த்ரைகாலிகீ புத்திஃ ஜந்ம ம்ரு'த்யு உபப்ரு'ம்ஹிதா ॥ 28॥ அக்நி ஆதிபிஃ ந ஹந்யேத முநேஃ யோகம் அயம் வபுஃ । மத்யோகஶ்ராந்தசித்தஸ்ய யாதஸாம் உதகம் யதா ॥ 29॥ மத்விபூதிஃ அபித்யாயந் ஶ்ரீவத்ஸ அஸ்த்ரபிபூஷிதாஃ । த்வஜாதபத்ரவ்யஜநைஃ ஸஃ பவேத் அபராஜிதஃ ॥ 30॥ உபாஸகஸ்ய மாம் ஏவம் யோகதாரணயா முநேஃ । ஸித்தயஃ பூர்வகதிதாஃ உபதிஷ்டந்தி அஶேஷதஃ ॥ 31॥ ஜிதேந்த்ரியஸ்ய தாந்தஸ்ய ஜிதஶ்வாஸ ஆத்மநஃ முநேஃ । மத்தாரணாம் தாரயதஃ கா ஸா ஸித்திஃ ஸுதுர்லபா ॥ 32॥ அந்தராயாந் வதந்தி ஏதாஃ யுஞ்ஜதஃ யோகம் உத்தமம் । மயா ஸம்பத்யமாநஸ்ய காலக்ஷேபணஹேதவஃ ॥ 33॥ ஜந்ம ஓஷதி தபோ மந்த்ரைஃ யாவதீஃ இஹ ஸித்தயஃ । யோகேந ஆப்நோதி தாஃ ஸர்வாஃ ந அந்யைஃ யோககதிம் வ்ரஜேத் ॥ 34॥ ஸர்வாஸாம் அபி ஸித்தீநாம் ஹேதுஃ பதிஃ அஹம் ப்ரபுஃ । அஹம் யோகஸ்ய ஸாங்க்யஸ்ய தர்மஸ்ய ப்ரஹ்மவாதிநாம் ॥ 35॥ அஹம் ஆத்மா அந்தரஃ பாஹ்யஃ அநாவ்ரு'தஃ ஸர்வதேஹிநாம் । யதா பூதாநி பூதேஷு பஹிஃ அந்தஃ ஸ்வயம் ததா ॥ 36॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணோத்தவஸம்வாதே ஸித்தநிரூபணயோகோ நாம பஞ்சதஶோऽத்யாயஃ ॥ 15॥ அத ஷோடஶோऽத்யாயஃ । உத்தவஃ உவாச । த்வம் ப்ரஹ்ம பரமம் ஸாக்ஷாத் அநாதி அநந்தம் அபாவ்ரு'தம் । ஸர்வேஷாம் அபி பாவாநாம் த்ராணஸ்திதி அப்யய உத்பவஃ ॥ 1॥ உச்சாவசேஷு பூதேஷு துர்ஜ்ஞேயம் அக்ரு'த ஆத்மபிஃ । உபாஸதே த்வாம் பகவந் யாதாதத்யேந ப்ராஹ்மணாஃ ॥ 2॥ யேஷு யேஷு ச பாவேஷு பக்த்யா த்வாம் பரமர்ஷயஃ । உபாஸீநாஃ ப்ரபத்யந்தே ஸம்ஸித்திம் தத் வதஸ்வ மே ॥ 3॥ கூடஃ சரஸி பூதாத்மா பூதாநாம் பூதபாவந । ந த்வாம் பஶ்யந்தி பூதாநி பஶ்யந்தம் மோஹிதாநி தே ॥ 4॥ யாஃ காஃ ச பூமௌ திவி வை ரஸாயாம் விபூதயஃ திக்ஷு மஹாவிபூதே । தாஃ மஹ்யம் ஆக்யாஹி அநுபாவிதாஃ தே நமாமி தே தீர்த பத அங்க்ரிபத்மம் ॥ 5॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । ஏவம் ஏதத் அஹம் ப்ரு'ஷ்டஃ ப்ரஶ்நம் ப்ரஶ்நவிதாம் வர । யுயுத்ஸுநா விநஶநே ஸபத்நைஃ அர்ஜுநேந வை ॥ 6॥ ஜ்ஞாத்வா ஜ்ஞாதிவதம் கர்ஹ்யம் அதர்மம் ராஜ்யஹேதுகம் । ததஃ நிவ்ரு'த்தஃ ஹந்தா அஹம் ஹதஃ அயம் இதி லௌகிகஃ ॥ 7॥ ஸஃ ததா புருஷவ்யாக்ரஃ யுக்த்யா மே ப்ரதிபோதிதஃ । அப்யபாஷத மாம் ஏவம் யதா த்வம் ரணமூர்தநி ॥ 8॥ அஹம் ஆத்மா உத்தவ ஆமீஷாம் பூதாநாம் ஸுஹ்ரு'த் ஈஶ்வரஃ । அஹம் ஸர்வாணி பூதாநி தேஷாம் ஸ்திதி உத்பவ அப்யயஃ ॥ 9॥ அஹம் கதிஃ கதிமதாம் காலஃ கலயதாம் அஹம் । குணாநாம் ச அபி அஹம் ஸாம்யம் குணிந்யா உத்பத்திகஃ குணஃ ॥ 10॥ குணிநாம் அபி அஹம் ஸூத்ரம் மஹதாம் ச மஹாந் அஹம் । ஸூக்ஷ்மாணாம் அபி அஹம் ஜீவஃ துர்ஜயாநாம் அஹம் மநஃ ॥ 11॥ ஹிரண்யகர்பஃ வேதாநாம் மந்த்ராணாம் ப்ரணவஃ த்ரிவ்ரு'த் । அக்ஷராணாம் அகாரஃ அஸ்மி பதாநி சந்தஸாம் அஹம் ॥ 12॥ இந்த்ரஃ அஹம் ஸர்வதேவாநாம் வஸூநாமஸ்மி ஹவ்யவாட் । ஆதித்யாநாம் அஹம் விஷ்ணூ ருத்ராணாம் நீலலோஹிதஃ ॥ 13॥ ப்ரஹ்மர்ஷீணாம் ப்ரு'குஃ அஹம் ராஜர்ஷீணாம் அஹம் மநுஃ । தேவர்ஷிணாம் நாரதஃ அஹம் ஹவிர்தாநி அஸ்மி தேநுஷு ॥ 14॥ ஸித்தேஶ்வராணாம் கபிலஃ ஸுபர்ணஃ அஹம் பதத்ரிணாம் । ப்ரஜாபதீநாம் தக்ஷஃ அஹம் பித்ரூ'ணாம் அஹம் அர்யமா ॥ 15॥ மாம் வித்தி உத்தவ தைத்யாநாம் ப்ரஹ்லாதம் அஸுரேஶ்வரம் । ஸோமம் நக்ஷத்ர ஓஷதீநாம் தநேஶம் யக்ஷரக்ஷஸாம் ॥ 16॥ ஐராவதம் கஜேந்த்ராணாம் யாதஸாம் வருணம் ப்ரபும் । தபதாம் த்யுமதாம் ஸூர்யம் மநுஷ்யாணாம் ச பூபதிம் ॥ 17॥ உச்சைஃஶ்ரவாஃ துரங்காணாம் தாதூநாம் அஸ்மி காஞ்சநம் । யமஃ ஸம்யமதாம் ச அஹம் ஸர்பாணாம் அஸ்மி வாஸுகிஃ ॥ 18॥ நாகேந்த்ராணாம் அநந்தஃ அஹம் ம்ரு'கேந்த்ரஃ ஶ‍ரு'ங்கிதம்ஷ்ட்ரிணாம் । ஆஶ்ரமாணாம் அஹம் துர்யஃ வர்ணாநாம் ப்ரதமஃ அநக ॥ 19॥ தீர்தாநாம் ஸ்ரோதஸாம் கங்கா ஸமுத்ரஃ ஸரஸாம் அஹம் । ஆயுதாநாம் தநுஃ அஹம் த்ரிபுரக்நஃ தநுஷ்மதாம் ॥ 20॥ திஷ்ண்யாநாம் அஸ்மி அஹம் மேருஃ கஹநாநாம் ஹிமாலயஃ । வநஸ்பதீநாம் அஶ்வத்தஃ ஓஷதீநாம் அஹம் யவஃ ॥ 21॥ புரோதஸாம் வஸிஷ்டஃ அஹம் ப்ரஹ்மிஷ்டாநாம் ப்ரு'ஹஸ்பதிஃ । ஸ்கந்தஃ அஹம் ஸர்வஸேநாந்யாம் அக்ரண்யாம் பகவாந் அஜஃ ॥ 22॥ யஜ்ஞாநாம் ப்ரஹ்மயஜ்ஞஃ அஹம் வ்ரதாநாம் அவிஹிம்ஸநம் । வாயு அக்நி அர்க அம்பு வாக் ஆத்மா ஶுசீநாம் அபி அஹம் ஶுசிஃ ॥ 23॥ யோகாநாம் ஆத்மஸம்ரோதஃ மந்த்ரஃ அஸ்மி விஜிகீஷதாம் । ஆந்வீக்ஷிகீ கௌஶலாநாம் விகல்பஃ க்யாதிவாதிநாம் ॥ 24॥ ஸ்த்ரீணாம் து ஶதரூபா அஹம் பும்ஸாம் ஸ்வாயம்புவஃ மநுஃ । நாராயணஃ முநீநாம் ச குமாரஃ ப்ரஹ்மசாரிணாம் ॥ 25॥ தர்மாணாம் அஸ்மி ஸந்ந்யாஸஃ க்ஷேமாணாம் அபஹிஃ மதிஃ । குஹ்யாநாம் ஸூந்ரு'தம் மௌநம் மிதுநாநாம் அஜஃ து அஹம் ॥ 26॥ ஸம்வத்ஸரஃ அஸ்மி அநிமிஷாம் ரு'தூநாம் மதுமாதவௌ । மாஸாநாம் மார்கஶீர்ஷஃ அஹம் நக்ஷத்ராணாம் ததா அபிஜித் ॥ 27॥ அஹம் யுகாநாம் ச க்ரு'தம் தீராணாம் தேவலஃ அஸிதஃ । த்வைபாயநஃ அஸ்மி வ்யாஸாநாம் கவீநாம் காவ்யஃ ஆத்மவாந் ॥ 28॥ வாஸுதேவஃ பகவதாம் த்வம் பாகவதேஷு அஹம் । கிம்புருஷாணாம் ஹநுமாந் வித்யாக்ராணாம் ஸுதர்ஶநஃ ॥ 29॥ ரத்நாநாம் பத்மராகஃ அஸ்மி பத்மகோஶஃ ஸுபேஶஸாம் । குஶஃ அஸ்மி தர்பஜாதீநாம் கவ்யம் ஆஜ்யம் ஹவிஷ்ஷு அஹம் ॥ 30॥ வ்யவஸாஈநாம் அஹம் லக்ஷ்மீஃ கிதவாநாம் சலக்ரஹஃ । திதிக்ஷா அஸ்மி திதிக்ஷணாம் ஸத்த்வம் ஸத்த்வவதாம் அஹம் ॥ 31॥ ஓஜஃ ஸஹோபலவதாம் கர்ம அஹம் வித்தி ஸாத்த்வதாம் । ஸாத்த்வதாம் நவமூர்தீநாம் ஆதிமூர்திஃ அஹம் பரா ॥ 32॥ விஶ்வாவஸுஃ பூர்வசித்திஃ கந்தர்வ அப்ஸரஸாம் அஹம் । பூதராணாம் அஹம் ஸ்தைர்யம் கந்தமாத்ரம் அஹம் புவஃ ॥ 33॥ அபாம் ரஸஃ ச பரமஃ தேஜிஷ்டாநாம் விபாவஸுஃ । ப்ரபா ஸூர்ய இந்து தாராணாம் ஶப்தஃ அஹம் நபஸஃ பரஃ ॥ 34॥ ப்ரஹ்மண்யாநாம் பலிஃ அஹம் விராணாம் அஹம் அர்ஜுநஃ । பூதாநாம் ஸ்திதிஃ உத்பத்திஃ அஹம் வை ப்ரதிஸங்க்ரமஃ ॥ 35॥ கதி உக்தி உத்ஸர்க உபாதாநம் ஆநந்த ஸ்பர்ஶ லக்ஷணம் । ஆஸ்வாத ஶ்ருதி அவக்ராணம் அஹம் ஸர்வேந்த்ரிய இந்த்ரியம் ॥ 36॥ ப்ரு'திவீ வாயுஃ ஆகாஶஃ ஆபஃ ஜ்யோதிஃ அஹம் மஹாந் । விகாரஃ புருஷஃ அவ்யக்தம் ரஜஃ ஸத்த்வம் தமஃ பரம் । அஹம் ஏதத் ப்ரஸங்க்யாநம் ஜ்ஞாநம் ஸத்த்வவிநிஶ்சயஃ ॥ 37॥ மயா ஈஶ்வரேண ஜீவேந குணேந குணிநா விநா । ஸர்வாத்மநா அபி ஸர்வேண ந பாவஃ வித்யதே க்வசித் ॥ 38॥ ஸங்க்யாநம் பரமாணூநாம் காலேந க்ரியதே மயா । ந ததா மே விபூதீநாம் ஸ்ரு'ஜதஃ அண்டாநி கோடிஶஃ ॥ 39॥ தேஜஃ ஶ்ரீஃ கீர்திஃ ஐஶ்வர்யம் ஹ்ரீஃ த்யாகஃ ஸௌபகம் பகஃ । வீர்யம் திதிக்ஷா விஜ்ஞாநம் யத்ர யத்ர ஸ மே அம்ஶகஃ ॥ 40॥ ஏதாஃ தே கீர்திதாஃ ஸர்வாஃ ஸங்க்ஷேபேண விபூதயஃ । மநோவிகாராஃ ஏவ ஏதே யதா வாசா அபிதீயதே ॥ 41॥ வாசம் யச்ச மநஃ யச்ச ப்ராணாநி யச்ச இந்த்ரியாணி ச । ஆத்மாநம் ஆத்மநா யச்ச ந பூயஃ கல்பஸே அத்வநே ॥ 42॥ யஃ வை வாக் மநஸி ஸம்யக் அஸம்யச்சந் தியா யதிஃ । தஸ்ய வ்ரதம் தபஃ தாநம் ஸ்ரவத்யாமகடாம்புவத் ॥ 43॥ தஸ்மாத் மநஃ வசஃ ப்ராணாந் நியச்சேத் மத் பராயணஃ । மத் பக்தி யுக்தயா புத்த்யா ததஃ பரிஸமாப்யதே ॥ 44॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணோத்தவஸம்வாதே விபூதியோகோ நாம ஷோடஶோऽத்யாயஃ ॥ 16॥ அத ஸப்ததஶோऽத்யாயஃ । உத்தவஃ உவாச । யஃ த்வயா அபிதஃ பூர்வம் தர்மஃ த்வத் பக்திலக்ஷணஃ । வர்ணாஶ்ரம ஆசாரவதாம் ஸர்வேஷாம் த்விபதாம் அபி ॥ 1॥ யதா அநுஷ்டீயமாநேந த்வயி பக்திஃ ந்ரு'ணாம் பவேத் । ஸ்வதர்மேண அரவிந்தாக்ஷ தத் ஸமாக்யாதும் அர்ஹஸி ॥ 2॥ புரா கில மஹாபாஹோ தர்மம் பரமகம் ப்ரபோ । யத் தேந ஹம்ஸரூபேண ப்ரஹ்மணே அப்யாத்த மாதவ ॥ 3॥ ஸஃ இதாநீம் ஸுமஹதா காலேந அமித்ரகர்ஶந । ந ப்ராயஃ பவிதா மர்த்யலோகே ப்ராக் அநுஶாஸிதஃ ॥ 4॥ வக்தா கர்தா அவிதா ந அந்யஃ தர்மஸ்ய அச்யுத தே புவி । ஸபாயாம் அபி வைரிஞ்ச்யாம் யத்ர மூர்திதராஃ கலாஃ ॥ 5॥ கர்த்ரா அவித்ரா ப்ரவக்த்ரா ச பவதா மதுஸூதந । த்யக்தே மஹீதலே தேவ விநஷ்டம் கஃ ப்ரவக்ஷ்யதி ॥ 6॥ தத்த்வம் நஃ ஸர்வதர்மஜ்ஞ தர்மஃ த்வத் பக்திலக்ஷணஃ । யதா யஸ்ய விதீயேத ததா வர்ணய மே ப்ரபோ ॥ 7॥ ஶ்ரீஶுகஃ உவாச । இத்தம் ஸ்வப்ரு'த்யமுக்யேந ப்ரு'ஷ்டஃ ஸஃ பகவாந் ஹரிஃ । ப்ரீதஃ க்ஷேமாய மர்த்யாநாம் தர்மாந் ஆஹ ஸநாதநாந் ॥ 8॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । தர்ம்யஃ ஏஷ தவ ப்ரஶ்நஃ நைஃஶ்ரேயஸகரஃ ந்ரு'ணாம் । வர்ணாஶ்ரம ஆசாரவதாம் தம் உத்தவ நிபோத மே ॥ 9॥ ஆதௌ க்ரு'தயுகே வர்ணஃ ந்ரு'ணாம் ஹம்ஸஃ இதி ஸ்ம்ரு'தஃ । க்ரு'தக்ரு'த்யாஃ ப்ரஜாஃ ஜாத்யாஃ தஸ்மாத் க்ரு'தயுகம் விதுஃ ॥ 10॥ வேதஃ ப்ரணவஃ ஏவ அக்ரே தர்மஃ அஹம் வ்ரு'ஷரூபத்ரு'க் । உபாஸதே தபோநிஷ்டாம் ஹம்ஸம் மாம் முக்தகில்பிஷாஃ ॥ 11॥ த்ரேதாமுகே மஹாபாக ப்ராணாத் மே ஹ்ரு'தயாத் த்ரயீ । வித்யா ப்ராதுஃ அபூத் தஸ்யாஃ அஹம் ஆஸம் த்ரிவ்ரு'ந்மகஃ ॥ 12॥ விப்ர க்ஷத்ரிய விட் ஶூத்ராஃ முக பாஹு உரு பாதஜாஃ । வைராஜாத் புருஷாத் ஜாதாஃ யஃ ஆத்மாசாரலக்ஷணாஃ ॥ 13॥ க்ரு'ஹாஶ்ரமஃ ஜகநதஃ ப்ரஹ்மசர்யம் ஹ்ரு'தஃ மம । வக்ஷஃஸ்தாநாத் வநே வாஸஃ ந்யாஸஃ ஶீர்ஷணி ஸம்ஸ்திதஃ ॥ 14॥ வர்ணாநாம் ஆஶ்ரமாணாம் ச ஜந்மபூமி அநுஸாரிணீஃ । ஆஸந் ப்ரக்ரு'தயஃ ந்ரூ'ணாம் நீசைஃ நீச உத்தம உத்தமாஃ ॥ 15॥ ஶமஃ தமஃ தபஃ ஶௌசம் ஸந்தோஷஃ க்ஷாந்திஃ ஆர்ஜவம் । மத்பக்திஃ ச தயா ஸத்யம் ப்ரஹ்மப்ரக்ரு'தயஃ து இமாஃ ॥ 16॥ தேஜஃ பலம் த்ரு'திஃ ஶௌர்யம் திதிக்ஷா ஔதார்யம் உத்யமஃ । ஸ்தைர்யம் ப்ரஹ்மணி அத ஐஶ்வர்யம் க்ஷத்ரப்ரக்ரு'தயஃ து இமாஃ ॥ 17॥ ஆஸ்திக்யம் தாநநிஷ்டா ச அதம்பஃ ப்ரஹ்மஸேவநம் । அதுஷ்டிஃ அர்த உபசயைஃ வைஶ்யப்ரக்ரு'தயஃ து இமாஃ ॥ 18॥ ஶுஶ்ரூஷணம் த்விஜகவாம் தேவாநாம் ச அபி அமாயயா । தத்ர லப்தேந ஸந்தோஷஃ ஶூத்ரப்ரக்ரு'தயஃ து இமாஃ ॥ 19॥ அஶௌசம் அந்ரு'தம் ஸ்தேயம் நாஸ்திக்யம் ஶுஷ்கவிக்ரஹஃ । காமஃ க்ரோதஃ ச தர்ஷஃ ச ஸ்வபாவஃ அந்தேவஸாஈநாம் ॥ 20॥ அஹிம்ஸா ஸத்யம் அஸ்தேயம் அகாமக்ரோதலோபதா । பூதப்ரியஹிதேஹா ச தர்மஃ அயம் ஸார்வவர்ணிகஃ ॥ 21॥ த்விதீயம் ப்ராப்ய அநுபூர்வ்யாத் ஜந்ம உபநயநம் த்விஜஃ । வஸந் குருகுலே தாந்தஃ ப்ரஹ்ம அதீயீத ச ஆஹுதஃ ॥ 22॥ மேகலா அஜிந தண்ட அக்ஷ ப்ரஹ்மஸூத்ர கமண்டலூந் । ஜடிலஃ அதௌததத்வாஸஃ அரக்தபீடஃ குஶாந் ததத் ॥ 23॥ ஸ்நாந போஜந ஹோமேஷு ஜப உச்சாரே ச வாக்யதஃ । ந ச்சிந்த்யாத் நக ரோமாணி கக்ஷ உபஸ்தகதாநி அபி ॥ 24॥ ரேதஃ ந அவரிகேத் ஜாது ப்ரஹ்மவ்ரததரஃ ஸ்வயம் । அவகீர்ணே அவகாஹ்ய அப்ஸு யதாஸுஃ த்ரிபதீம் ஜபேத் ॥ 25॥ அக்நி அர்க ஆசார்ய கோ விப்ர குரு வ்ரு'த்த ஸுராந் ஶுசிஃ । ஸமாஹிதஃ உபாஸீத ஸந்த்யே ச யதவாக் ஜபந் ॥ 26॥ ஆசார்யம் மாம் விஜாநீயாத் ந அவமந்யேத கர்ஹிசித் । ந மர்த்யபுத்தி ஆஸூயேத ஸர்வதேவமயஃ குருஃ ॥ 27॥ ஸாயம் ப்ராதஃ உபாநீய பைக்ஷ்யம் தஸ்மை நிவேதயேத் । யத் ச அந்யத் அபி அநுஜ்ஞாதம் உபயுஞ்ஜீத ஸம்யதஃ ॥ 28॥ ஶுஶ்ரூஷமாணஃ ஆசார்யம் ஸதா உபாஸீத நீசவத் । யாந ஶய்யா ஆஸந ஸ்தாநைஃ ந அதிதூரே க்ரு'தாஞ்ஜலிஃ ॥ 29॥ ஏவம்வ்ரு'த்தஃ குருகுலே வஸேத் போகவிவர்ஜிதஃ । வித்யா ஸமாப்யதே யாவத் பிப்ரத் வ்ரதம் அகண்டிதம் ॥ 30॥ யதி அஸௌ சந்தஸாம் லோகம் ஆரோக்ஷ்யந் ப்ரஹ்மவிஷ்டபம் । குரவே விந்யஸேத் தேஹம் ஸ்வாத்யாயார்தம் வ்ரு'ஹத் வ்ரதஃ ॥ 31॥ அக்நௌ குரௌ ஆத்மநி ச ஸர்வபூதேஷு மாம் பரம் । அப்ரு'தக் தீஃ உபாஸீத ப்ரஹ்மவர்சஸ்வீ அகல்மஷஃ ॥ 32॥ ஸ்த்ரீணாம் நிரீக்ஷண ஸ்பர்ஶ ஸம்லாப க்ஷ்வேலந ஆதிகம் । ப்ராணிநஃ மிதுநீபூதாந் அக்ரு'ஹஸ்தஃ அக்ரதஃ த்யஜேத் ॥ 33॥ ஶௌசம் ஆசமநம் ஸ்நாநம் ஸந்த்யா உபாஸநம் ஆர்ஜவம் । தீர்தஸேவா ஜபஃ அஸ்ப்ரு'ஶ்ய அபக்ஷ்ய அஸம்பாஷ்ய வர்ஜநம் ॥ 34॥ ஸர்வ ஆஶ்ரம ப்ரயுக்தஃ அயம் நியமஃ குலநந்தந। மத்பாவஃ ஸர்பபூதேஷு மநோவாக்காய ஸம்யமஃ ॥ 35॥ ஏவம் ப்ரு'ஹத் வ்ரததரஃ ப்ராஹ்மணஃ அக்நிஃ இவ ஜ்வலந் । மத்பக்தஃ தீவ்ரதபஸா தக்தகர்ம ஆஶயஃ அமலஃ ॥ 36॥ அத அநந்தரம் ஆவேக்ஷ்யந் யதா ஜிஜ்ஞாஸித ஆகமஃ । குரவே தக்ஷிணாம் தத்த்வா ஸ்நாயத் குரு அநுமோதிதஃ ॥ 37॥ க்ரு'ஹம் வநம் வா உபவிஶேத் ப்ரவ்ரஜேத் வா த்விஜ உத்தமஃ । ஆஶ்ரமாத் ஆஶ்ரமம் கச்சேத் ந அந்யதா மத்பரஃ சரேத் ॥ 38॥ க்ரு'ஹார்தீ ஸத்ரு'ஶீம் பார்யாம் உத்வஹேத் அஜுகுப்ஸிதாம் । யவீயஸீம் து வயஸா யாம் ஸவர்ணாம் அநுக்ரமாத் ॥ 39॥ இஜ்ய அத்யயந தாநாநி ஸர்வேஷாம் ச த்விஜந்மநாம் । ப்ரதிக்ரஹஃ அத்யாபநம் ச ப்ராஹ்மணஸ்ய ஏவ யாஜநம் ॥ 40॥ ப்ரதிக்ரஹம் மந்யமாநஃ தபஃ தேஜோயஶோநுதம் । அந்யாப்யாம் ஏவ ஜீவேத ஶிலைஃ வா தோஷத்ரு'க் தயோஃ ॥ 41॥ ப்ராஹ்மணஸ்ய ஹி தேஹஃ அயம் க்ஷுத்ரகாமாய ந இஷ்யதே । க்ரு'ச்ச்ராய தபஸே ச இஹ ப்ரேத்ய அநந்தஸுகாய ச ॥ 42॥ ஶிலோஞ்சவ்ரு'த்த்யா பரிதுஷ்டசித்தஃ தர்மம் மஹாந்தம் விரஜம் ஜுஷாணஃ । மயி அர்பிதாத்மா க்ரு'ஹஃ ஏவ திஷ்டந் ந அதிப்ரஸக்தஃ ஸமுபைதி ஶாந்திம் ॥ 43॥ ஸமுத்தரந்தி யே விப்ரம் ஸீதந்தம் மத்பராயணம் । தாந் உத்தரிஷ்யே ந சிராத் ஆபத்ப்யஃ நௌஃ இவ அர்ணவாத் ॥ 44॥ ஸர்வாஃ ஸமுத்தரேத் ராஜா பிதா இவ வ்யஸநாத் ப்ரஜாஃ । ஆத்மாநம் ஆத்மநா தீரஃ யதா கஜபதிஃ கஜாந் ॥ 45॥ ஏவம்விதஃ நரபதிஃ விமாநேந அர்கவசஸா । விதூய இஹ அஶுபம் க்ரு'த்ஸ்நம் இந்த்ரேண ஸஹ மோததே ॥ 46॥ ஸீதந் விப்ரஃ வணிக் வ்ரு'த்த்யா பண்யைஃ ஏவ ஆபதம் தரேத் । கட்கேந வா ஆபதாக்ராந்தஃ ந ஶ்வவ்ரு'த்த்யா கதஞ்சந ॥ 47॥ வைஶ்யவ்ரு'த்த்யா து ராஜந் யஃ ஜீவேத் ம்ரு'கயயா ஆபதி । சரேத் வா விப்ரரூபேண ந ஶ்வவ்ரு'த்த்யா கதஞ்சந ॥ 48॥ ஶூத்ரவ்ரு'த்திம் பஜேத் வைஶ்யஃ ஶூத்ரஃ காருகடப்ரியாம் । க்ரு'ச்ச்ராத் முக்தஃ ந கர்ஹ்யேண வ்ரு'த்திம் லிப்ஸேத கர்மணா ॥ 49॥ வேத அத்யாய ஸ்வதா ஸ்வாஹா பலி அந்ந ஆத்யைஃ யதா உதயம் । தேவர்ஷி பித்ரு'பூதாநி மத்ரூபாணி அந்வஹம் யஜேத் ॥ 50॥ யத்ரு'ச்சயா உபபந்நேந ஶுக்லேந உபார்ஜிதேந வா । தநேந அபீடயந் ப்ரு'த்யாந் ந்யாயேந ஏவ ஆஹரேத் க்ரதூந் ॥ 51॥ குடும்பேஷு ந ஸஜ்ஜேத ந ப்ரமாத்யேத் குடும்பி அபி । விபஶ்சித் நஶ்வரம் பஶ்யேத் அத்ரு'ஷ்டம் அபி த்ரு'ஷ்டவத் ॥ 52॥ புத்ர தாரா ஆப்த பந்தூநாம் ஸங்கமஃ பாந்தஸங்கமஃ । அநுதேஹம் வியந்தி ஏதே ஸ்வப்நஃ நித்ராநுகஃ யதா ॥ 53॥ இத்தம் பரிம்ரு'ஶந் முக்தஃ க்ரு'ஹேஷு அதிதிவத் வஸந் । ந க்ரு'ஹைஃ அநுபத்யேத நிர்மமஃ நிரஹங்க்ரு'தஃ ॥ 54॥ கர்மபிஃ க்ரு'ஹம் ஏதீயைஃ இஷ்ட்வா மாம் ஏவ பக்திமாந் । திஷ்டேத் வநம் வா உபவிஶேத் ப்ரஜாவாந் வா பரிவ்ரஜேத் ॥ 55॥ யஃ து ஆஸக்தம் அதிஃ கேஹே புத்ர வித்தைஷண ஆதுரஃ । ஸ்த்ரைணஃ க்ரு'பணதீஃ மூடஃ மம அஹம் இதி பத்யதே ॥ 56॥ அஹோ மே பிதரௌ வ்ரு'த்தௌ பார்யா பாலாத்மஜா ஆத்மஜாஃ । அநாதாஃ மாம் ரு'தே தீநாஃ கதம் ஜீவந்தி துஃகிதாஃ ॥ 57॥ ஏவம் க்ரு'ஹ ஆஶய ஆக்ஷிப்த ஹ்ரு'தயஃ மூடதீஃ அயம் । அத்ரு'ப்தஃ தாந் அநுத்யாயந் ம்ரு'தஃ அந்தம் விஶதே தமஃ ॥ 58॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணோத்தவஸம்வாதே ப்ரஹ்மசர்யக்ரு'ஹஸ்தகர்மதர்மநிரூபணே ஸப்ததஶோऽத்யாயஃ ॥ 17॥ அத அஷ்டாதஶோऽத்யாயஃ । ஶ்ரீபகவாந் உவாச । வநம் விவிக்ஷுஃ புத்ரேஷு பார்யாம் ந்யஸ்ய ஸஹ ஏவ வா । வநஃ ஏவ வஸேத் ஶாந்தஃ த்ரு'தீயம் பாகம் ஆயுஷஃ ॥ 1॥ கந்தமூலபலைஃ வந்யைஃ மேத்யைஃ வ்ரு'த்திம் ப்ரகல்பயேத் । வஸீத வல்கலம் வாஸஃ த்ரு'ணபர்ண அஜிநாநி ச ॥ 2॥ கேஶரோமநகஶ்மஶ்ருமலாநி பிப்ரு'யாத் அதஃ । ந தாவேத் அப்ஸு மஜ்ஜேத த்ரிகாலம் ஸ்தண்டிலேஶயஃ ॥ 3॥ க்ரீஷ்மே தப்யேத பஞ்சாக்நீந் வர்ஷாஸ்வாஸாரஷாட் ஜலே । ஆகண்டமக்நஃ ஶிஶிரஃ ஏவம்வ்ரு'த்தஃ தபஶ்சரேத் ॥ 4॥ அக்நிபக்வம் ஸமஶ்நீயாத் காலபக்வம் அத அபி வா । உலூகல அஶ்மகுட்டஃ வா தந்த உலூகலஃ ஏவ வா ॥ 5॥ ஸ்வயம் ஸஞ்சிநுயாத் ஸர்வம் ஆத்மநஃ வ்ரு'த்திகாரணம் । தேஶகாலபல அபிஜ்ஞஃ ந ஆததீத அந்யதா ஆஹ்ரு'தம் ॥ 6॥ வந்யைஃ சருபுரோடாஶைஃ நிர்வபேத் காலசோதிதாந் । ந து ஶ்ரௌதேந பஶுநா மாம் யஜேத வநாஶ்ரமீ ॥ 7॥ அக்நிஹோத்ரம் ச தர்ஶஃ ச பூர்ணமாஸஃ ச பூர்வவத் । சாதுர்மாஸ்யாநி ச முநேஃ ஆம்நாதாநி ச நைகமைஃ ॥ 8॥ ஏவம் சீர்ணேந தபஸா முநிஃ தமநிஸந்ததஃ । மாம் தபோமயம் ஆராத்ய ரு'ஷிலோகாத் உபைதி மாம் ॥ 9॥ யஃ து ஏதத் க்ரு'ச்ச்ரதஃ சீர்ணம் தபஃ நிஃஶ்ரேயஸம் மஹத் । காமாய அல்பீயஸே யுஞ்ஜ்யாத் வாலிஶஃ கஃ அபரஃ ததஃ ॥ 10॥ யதா அஸௌ நியமே அகல்பஃ ஜரயா ஜாதவேபதுஃ । ஆத்மநி அக்நீந் ஸமாரோப்ய மச்சித்தஃ அக்நிம் ஸமாவிஶேத் ॥ 11॥ யதா கர்மவிபாகேஷு லோகேஷு நிரய ஆத்மஸு । விராகஃ ஜாயதே ஸம்யக் ந்யஸ்த அக்நிஃ ப்ரவ்ரஜேத் ததஃ ॥ 12॥ இஷ்ட்வா யதா உபதேஶம் மாம் தத்த்வா ஸர்வஸ்வம் ரு'த்விஜே । அக்நீந் ஸ்வப்ராணஃ ஆவேஶ்ய நிரபேக்ஷஃ பரிவ்ரஜேத் ॥ 13॥ விப்ரஸ்ய வை ஸந்ந்யஸதஃ தேவாஃ தாராதிரூபிணஃ । விக்நாந் குர்வந்தி அயம் ஹி அஸ்மாந் ஆக்ரம்ய ஸமியாத் பரம் ॥ 14॥ பிப்ரு'யாத் சேத் முநிஃ வாஸஃ கௌபீந ஆச்சாதநம் பரம் । த்யக்தம் ந தண்டபாத்ராப்யாம் அந்யத் கிஞ்சித் அநாபதி ॥ 15॥ த்ரு'ஷ்டிபூதம் ந்யஸேத் பாதம் வஸ்த்ரபூதம் பிபேத் ஜலம் । ஸத்யபூதாம் வதேத் வாசம் மநஃபூதம் ஸமாசரேத் ॥ 16॥ மௌந அநீஹா அநில ஆயாமாஃ தண்டாஃ வாக் தேஹ சேதஸாம் । நஹி ஏதே யஸ்ய ஸந்தி அங்கஃ வேணுபிஃ ந பவேத் யதிஃ ॥ 17॥ பிக்ஷாம் சதுஷு வர்ணேஷு விகர்ஹ்யாந் வர்ஜயந் சரேத் । ஸப்தாகாராந் அஸங்க்ல்ரு'ப்தாந் துஷ்யேத் லப்தேந தாவதா ॥ 18॥ பஹிஃ ஜலாஶயம் கத்வா தத்ர உபஸ்ப்ரு'ஶ்ய வாக்யதஃ । விபஜ்ய பாவிதம் ஶேஷம் புஞ்ஜீத அஶேஷம் ஆஹ்ரு'தம் ॥ 19॥ ஏகஃ சரேத் மஹீம் ஏதாம் நிஃஸங்கஃ ஸம்யதேந்த்ரியஃ । ஆத்மக்ரீடஃ ஆத்மரதஃ ஆத்மவாந் ஸமதர்ஶநஃ ॥ 20॥ விவிக்தக்ஷேமஶரணஃ மத்பாவவிமலாஶயஃ । ஆத்மாநம் சிந்தயேத் ஏகம் அபேதேந மயா முநிஃ ॥ 21॥ அந்வீக்ஷேத ஆத்மநஃ பந்தம் மோக்ஷம் ச ஜ்ஞாநநிஷ்டயா । பந்தஃ இந்த்ரியவிக்ஷேபஃ மோக்ஷஃ ஏஷாம் ச ஸம்யமஃ ॥ 22॥ தஸ்மாத் நியம்ய ஷட்வர்கம் மத்பாவேந சரேத் முநிஃ । விரக்தஃ க்ஷுல்லகாமேப்யஃ லப்த்வா ஆத்மநி ஸுகம் மஹத் ॥ 23॥ புரக்ராமவ்ரஜாந் ஸார்தாந் பிக்ஷார்தம் ப்ரவிஶந் சரேத் । புண்யதேஶஸரித் ஶைலவந ஆஶ்ரமவதீம் மஹீம் ॥ 24॥ வாநப்ரஸ்த ஆஶ்ரம பதேஷு அபீக்ஷ்ணம் பைக்ஷ்யம் ஆசரேத் । ஸம்ஸித்யத்யாஶ்வஸம்மோஹஃ ஶுத்தஸத்த்வஃ ஶிலாந்தஸா ॥ 25॥ ந ஏதத் வஸ்துதயா பஶ்யேத் த்ரு'ஶ்யமாநம் விநஶ்யதி । அஸக்தசித்தஃ விரமேத் இஹ அமுத்ர சிகீர்ஷிதாத் ॥ 26॥ யத் ஏதத் ஆத்மநி ஜகத் மநோவாக்ப்ராணஸம்ஹதம் । ஸர்வம் மாயா இதி தர்கேண ஸ்வஸ்தஃ த்யக்த்வா ந தத் ஸ்மரேத் ॥ 27॥ ஜ்ஞாநநிஷ்டஃ விரக்தஃ வா மத்பக்தஃ வா அநபேக்ஷகஃ । ஸலிங்காந் ஆஶ்ரமாம் த்யக்த்வா சரேத் அவிதிகோசரஃ ॥ 28॥ புதஃ பாலகவத் க்ரீடேத் குஶலஃ ஜடவத் சரேத் । வதேத் உந்மத்தவத் வித்வாந் கோசர்யாம் நைகமஃ சரேத் ॥ 29॥ வேதவாதரதஃ ந ஸ்யாத் ந பாகண்டீ ந ஹைதுகஃ । ஶுஷ்கவாதவிவாதே ந கஞ்சித் பக்ஷம் ஸமாஶ்ரயேத் ॥ 30॥ ந உத்விஜேத ஜநாத் தீரஃ ஜநம் ச உத்வேஜயேத் ந து । அதிவாதாந் திதிக்ஷேத ந அவமந்யேத கஞ்சந । தேஹம் உத்திஶ்ய பஶுவத் வைரம் குர்யாத் ந கேநசித் ॥ 31॥ ஏகஃ ஏவ பரஃ ஹி ஆத்மா பூதேஷு ஆத்மநி அவஸ்திதஃ । யதா இந்துஃ உதபாத்ரேஷு பூதாநி ஏகாத்மகாநி ச ॥ 32॥ அலப்த்வா ந விஷீதேத காலே காலே அஶநம் க்வசித் । லப்த்வா ந ஹ்ரு'ஷ்யேத் த்ரு'திம் ஆநுபயம் தைவதந்த்ரிதம் ॥ 33॥ ஆஹாரார்தம் ஸமீஹேத யுக்தம் தத் ப்ராணதாரணம் । தத்த்வம் விம்ரு'ஶ்யதே தேந தத் விஜ்ஞாய விமுச்யதே ॥ 34॥ யத் ரு'ச்சயா உபபந்நாத் அந்நம் அத்யாத் ஶ்ரேஷ்டம் உத அபரம் । ததா வாஸஃ ததா ஶய்யாம் ப்ராப்தம் ப்ராப்தம் பஜேத் முநிஃ ॥ 35॥ ஶௌசம் ஆசமநம் ஸ்நாநம் ந து சோதநயா சரேத் । அந்யாந் ச நியமாந் ஜ்ஞாநீ யதா அஹம் லீலயா ஈஶ்வரஃ ॥ 36॥ நஹி தஸ்ய விகல்பாக்யா யா ச மத்வீக்ஷயா ஹதா । ஆதேஹாந்தாத் க்வசித் க்யாதிஃ ததஃ ஸம்பத்யதே மயா ॥ 37॥ துஃக உதர்கேஷு காமேஷு ஜாதநிர்வேதஃ ஆத்மவாந் । அஜிஜ்ஞாஸித மத்தர்மஃ குரும் முநிம் உபாவ்ரஜேத் ॥ 38॥ தாவத் பரிசரேத் பக்தஃ ஶ்ரத்தாவாந் அநஸூயகஃ । யாவத் ப்ரஹ்ம விஜாநீயாத் மாம் ஏவ குரும் ஆத்ரு'தஃ ॥ 39॥ யஃ து அஸம்யத ஷட்வர்கஃ ப்ரசண்ட இந்த்ரிய ஸாரதிஃ । ஜ்ஞாந வைராக்ய ரஹிதஃ த்ரிதண்டம் உபஜீவதி ॥ 40॥ ஸுராந் ஆத்மாநம் ஆத்மஸ்தம் நிஹ்நுதே மாம் ச தர்மஹா । அவிபக்வ கஷாயஃ அஸ்மாத் உஷ்மாத் ச விஹீயதே ॥ 41॥ பிக்ஷோஃ தர்மஃ ஶமஃ அஹிம்ஸா தபஃ ஈக்ஷா வநௌகஸஃ । க்ரு'ஹிணஃ பூதரக்ஷ இஜ்யாஃ த்விஜஸ்ய ஆசார்யஸேவநம் ॥ 42॥ ப்ரஹ்மசர்யம் தபஃ ஶௌசம் ஸந்தோஷஃ பூதஸௌஹ்ரு'தம் । க்ரு'ஹஸ்தஸ்ய அபி ரு'தௌ கந்துஃ ஸர்வேஷாம் மதுபாஸநம் ॥ 43॥ இதி மாம் யஃ ஸ்வதர்மேண பஜந் நித்யம் அநந்யபாக் । ஸர்வபூதேஷு மத்பாவஃ மத்பக்திம் விந்ததே அசிராத் ॥ 44॥ பக்த்யா உத்தவ அநபாயிந்யா ஸர்வலோகமஹேஶ்வரம் । ஸர்வ உத்பத்தி அபி அயம் ப்ரஹ்ம காரணம் மா உபயாதி ஸஃ ॥ 45॥ இதி ஸ்வதர்ம நிர்ணிக்த ஸத்த்வஃ நிர்ஜ்ஞாத் மத்கதிஃ । ஜ்ஞாந விஜ்ஞாந ஸம்பந்நஃ ந சிராத் ஸமுபைதி மாம் ॥ 46॥ வர்ணாஶ்ரமவதாம் தர்மஃ ஏஷஃ ஆசாரலக்ஷணஃ । ஸஃ ஏவ மத்பக்தியுதஃ நிஃஶ்ரேயஸகரஃ பரஃ ॥ 47॥ ஏதத் தே அபிஹிதம் ஸாதோ பவாந் ப்ரு'ச்சதி யத் ச மாம் । யதா ஸ்வதர்மஸம்யுக்தஃ பக்தஃ மாம் ஸமியாத் பரம் ॥ 48॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணோத்தவஸம்வாதே வாநப்ரஸ்தஸந்ந்யாஸதர்மநிரூபணம் நாமாஷ்டாதஶோऽத்யாயஃ ॥ 18॥ அத ஏகோநவிம்ஶஃ அத்யாயஃ । ஶ்ரீபகவாந் உவாச । யஃ வித்யாஶ்ருதஸம்பந்நஃ ஆத்மவாந் ந அநுமாநிகஃ । மாயாமாத்ரம் இதம் ஜ்ஞாத்வா ஜ்ஞாநம் ச மயி ஸந்ந்யஸேத் ॥ 1॥ ஜ்ஞாநிநஃ து அஹம் ஏவ இஷ்டஃ ஸ்வார்தஃ ஹேதுஃ ச ஸம்மதஃ । ஸ்வர்கஃ ச ஏவ அபவர்கஃ ச ந அந்யஃ அர்தஃ மத்ரு'தே ப்ரியஃ ॥ 2॥ ஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநஸம்ஸித்தாஃ பதம் ஶ்ரேஷ்டம் விதுஃ மம । ஜ்ஞாநீ ப்ரியதமஃ அதஃ மே ஜ்ஞாநேந அஸௌ பிபர்தி மாம் ॥ 3॥ தபஃ தீர்தம் ஜபஃ தாநம் பவித்ராணி இதராணி ச । ந அலம் குர்வந்தி தாம் ஸித்திம் யா ஜ்ஞாநகலயா க்ரு'தா ॥ 4॥ தஸ்மாத் ஜ்ஞாநேந ஸஹிதம் ஜ்ஞாத்வா ஸ்வாத்மாநம் உத்தவ । ஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநஸம்பந்நஃ பஜ மாம் பக்திபாவதஃ ॥ 5॥ ஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநயஜ்ஞேந மாம் இஷ்ட்வா ஆத்மாநம் ஆத்மநி । ஸர்வயஜ்ஞபதிம் மாம் வை ஸம்ஸித்திம் முநயஃ அகமந்॥ 6॥ த்வயி உத்தவ ஆஶ்ரயதி யஃ த்ரிவிதஃ விகாரஃ மாயாந்தரா ஆபததி ந ஆதி அபவர்கயோஃ யத் । ஜந்மாதயஃ அஸ்ய யத் அமீ தவ தஸ்ய கிம் ஸ்யுஃ ஆதி அந்தயோஃ யத் அஸதஃ அஸ்தி தத் ஏவ மத்யே ॥ 7॥ உத்தவஃ உவாச । ஜ்ஞாநம் விஶுத்தம் விபுலம் யதா ஏதத் வைராக்யவிஜ்ஞாநயுதம் புராணம் । ஆக்யாஹி விஶ்வேஶ்வர விஶ்வமூர்தே த்வத் பக்தியோகம் ச மஹத் விம்ரு'க்யம் ॥ 8॥ தாபத்ரயேண அபிஹதஸ்ய கோரே ஸந்தப்யமாநஸ்ய பவாத்வநீஶ । பஶ்யாமி ந அந்யத் ஶரணம் தவாங்க்ரி த்வந்த்வ ஆதபத்ராத் அம்ரு'த அபிவர்ஷாத் ॥ 9॥ தஷ்டம் ஜநம் ஸம்பதிதம் பிலே அஸ்மிந் காலாஹிநா க்ஷுத்ரஸுகோஃ உதர்ஷம் । ஸமுத்தர ஏநம் க்ரு'பயா அபவர்க்யைஃ வசோபிஃ ஆஸிஞ்ச மஹாநுபாவ ॥ 10॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । இத்தம் ஏதத் புரா ராஜா பீஷ்மம் தர்மப்ரு'தாம் வரம் । அஜாதஶத்ருஃ பப்ரச்ச ஸர்வேஷாம் நஃ அநுஶ்ருண்வதாம் ॥ 11॥ நிவ்ரு'த்தே பாரதே யுத்தே ஸுஹ்ரு'த் நிதநவிஹ்வலஃ । ஶ்ருத்வா தர்மாந் பஹூந் பஶ்சாத் மோக்ஷதர்மாந் அப்ரு'ச்சத ॥ 12॥ தாந் அஹம் தே அபிதாஸ்யாமி தேவவ்ரதமுகாத் ஶ்ருதாந் । ஜ்ஞாநவைராக்யவிஜ்ஞாநஶ்ரத்தாபக்தி உபப்ரு'ம்ஹிதாந் ॥ 13॥ நவ ஏகாதஶ பஞ்ச த்ரீந் பாவாந் பூதேஷு யேந வை । ஈக்ஷேத அத ஏகம் அபி ஏஷு தத் ஜ்ஞாநம் மம நிஶ்சிதம் ॥ 14॥ ஏதத் ஏவ ஹி விஜ்ஞாநம் ந ததா ஏகேந யேந யத் । ஸ்திதி உத்பத்தி அபி அயாந் பஶ்யேத் பாவாநாம் த்ரிகுண ஆத்மநாம் ॥ 15॥ ஆதௌ அந்தே ச மத்யே ச ஸ்ரு'ஜ்யாத் ஸ்ரு'ஜ்யம் யத் அந்வியாத் । புநஃ தத் ப்ரதிஸங்க்ராமே யத் ஶிஷ்யேத தத் ஏவ ஸத் ॥ 16॥ ஶ்ருதிஃ ப்ரத்யக்ஷம் ஐதிஹ்யம் அநுமாநம் சதுஷ்டயம் । ப்ரமாணேஷு அநவஸ்தாநாத் விகல்பாத் ஸஃ விரஜ்யதே ॥ 17॥ கர்மணாம் பரிணாமித்வாத் ஆவிரிஞ்சாத் அமங்கலம் । விபஶ்சித் நஶ்வரம் பஶ்யேத் அத்ரு'ஷ்டம் அபி த்ரு'ஷ்டவத் ॥ 18॥ பக்தியோகஃ புரா ஏவ உக்தஃ ப்ரீயமாணாய தே அநக । புநஃ ச கதயிஷ்யாமி மத்பக்தேஃ காரணம் பரம் ॥ 19॥ ஶ்ரத்தா அம்ரு'தகதாயாம் மே ஶஶ்வத் மத் அநுகீர்தநம் । பரிநிஷ்டா ச பூஜாயாம் ஸ்துதிபிஃ ஸ்தவநம் மம ॥ 20॥ ஆதரஃ பரிசர்யாயாம் ஸர்வாங்கைஃ அபிவந்தநம் । மத்பக்தபூஜாப்யதிகா ஸர்வபூதேஷு மந்மதிஃ ॥ 21॥ மதர்தேஷு அங்கசேஷ்டா ச வசஸா மத்குணேரணம் । மய்யர்பணம் ச மநஸஃ ஸர்வகாமவிவர்ஜநம் ॥ 22॥ மதர்தே அர்த பரித்யாகஃ போகஸ்ய ச ஸுகஸ்ய ச । இஷ்டம் தத்தம் ஹுதம் ஜப்தம் மதர்தம் யத் வ்ரதம் தபஃ ॥ 23॥ ஏவம் தர்மைஃ மநுஷ்யாணாம் உத்தவ ஆத்மநிவேதிநாம் । மயி ஸஞ்ஜாயதே பக்திஃ கஃ அந்யஃ அர்தஃ அஸ்ய அவஶிஷ்யதே ॥ 24॥ யதா ஆத்மநி அர்பிதம் சித்தம் ஶாந்தம் ஸத்த்வ உபப்ரு'ம்ஹிதம் । தர்மம் ஜ்ஞாநம் ஸவைராக்யம் ஐஶ்வர்யம் ச அபிபத்யதே ॥ 25॥ யத் அர்பிதம் தத் விகல்பே இந்த்ரியைஃ பரிதாவதி । ரஜஸ்வலம் ச ஆஸந் நிஷ்டம் சித்தம் வித்தி விபர்யயம் ॥ 26॥ தர்மஃ மத்பக்திக்ரு'த் ப்ரோக்தஃ ஜ்ஞாநம் ச ஏகாத்ம்யதர்ஶநம் । குணேஷு அஸங்கஃ வைராக்யம் ஐஶ்வர்யம் ச அணிம் ஆதயஃ ॥ 27॥ உத்தவஃ உவாச । யமஃ கதிவிதஃ ப்ரோக்தஃ நியமஃ வா அரிகர்ஶந । கஃ ஶமஃ கஃ தமஃ க்ரு'ஷ்ண கா திதிக்ஷா த்ரு'திஃ ப்ரபோ ॥ 28॥ கிம் தாநம் கிம் தபஃ ஶௌர்யம் கிம் ஸத்யம் ரு'தம் உச்யதே । கஃ த்யாகஃ கிம் தநம் சேஷ்டம் கஃ யஜ்ஞஃ கா ச தக்ஷிணா ॥ 29॥ பும்ஸஃ கிம்ஸ்வித் பலம் ஶ்ரீமந் பகஃ லாபஃ ச கேஶவ । கா வித்யா ஹ்ரீஃ பரா கா ஶ்ரீஃ கிம் ஸுகம் துஃகம் ஏவ ச ॥ 30॥ கஃ பண்டிதஃ கஃ ச மூர்கஃ கஃ பந்தாஃ உத்பதஃ ச கஃ । கஃ ஸ்வர்கஃ நரகஃ கஃ ஸ்வித் கஃ பந்துஃ உத கிம் க்ரு'ஹம் ॥ 31॥ கஃ ஆட்யஃ கஃ தரித்ரஃ வா க்ரு'பணஃ கஃ ஈஶ்வரஃ । ஏதாந் ப்ரஶ்நாந் மம ப்ரூஹி விபரீதாந் ச ஸத்பதே ॥ 32॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । அஹிம்ஸா ஸத்யம் அஸ்தேயம் அஸங்கஃ ஹ்ரீஃ அஸஞ்சயஃ । ஆஸ்திக்யம் ப்ரஹ்மசர்யம் ச மௌநம் ஸ்தைர்யம் க்ஷமா அபயம் ॥ 33। ஶௌசம் ஜபஃ தபஃ ஹோமஃ ஶ்ரத்தா ஆதித்யம் மத் அர்சநம் । தீர்தாடநம் பரார்தேஹா துஷ்டிஃ ஆசார்யஸேவநம் ॥ 34॥ ஏதே யமாஃ ஸநியமாஃ உபயோஃ த்வாதஶ ஸ்ம்ரு'தாஃ । பும்ஸாம் உபாஸிதாஃ தாத யதாகாமம் துஹந்தி ஹி ॥ 35॥ ஶமஃ மத் நிஷ்டதா புத்தேஃ தமஃ இந்த்ரியஸம்யமஃ । திதிக்ஷா துஃகஸம்மர்ஷஃ ஜிஹ்வா உபஸ்தஜயஃ த்ரு'திஃ ॥ 36॥ தண்டந்யாஸஃ பரம் தாநம் காமத்யாகஃ தபஃ ஸ்ம்ரு'தம் । ஸ்வபாவவிஜயஃ ஶௌர்யம் ஸத்யம் ச ஸமதர்ஶநம் ॥ 37॥ ரு'தம் ச ஸூந்ரு'தா வாணீ கவிபிஃ பரிகீர்திதா । கர்மஸ்வஸங்கமஃ ஶௌசம் த்யாகஃ ஸந்ந்யாஸஃ உச்யதே ॥ 38॥ தர்மஃ இஷ்டம் தநம் ந்ரூ'ணாம் யஜ்ஞஃ அஹம் பகவத்தமஃ । தக்ஷிணா ஜ்ஞாநஸந்தேஶஃ ப்ராணாயாமஃ பரம் பலம் ॥ 39॥ பகஃ மே ஐஶ்வரஃ பாவஃ லாபஃ மத்பக்திஃ உத்தமஃ । வித்யா ஆத்மநி பித அபாதஃ ஜுகுப்ஸா ஹ்ரீஃ அகர்மஸு ॥ 40॥ ஶ்ரீஃ குணாஃ நைரபேக்ஷ்ய ஆத்யாஃ ஸுகம் துஃகஸுக அத்யயஃ । துஃகம் காமஸுக அபேக்ஷா பண்டிதஃ பந்தமோக்ஷவித் ॥ 41॥ மூர்கஃ தேஹ ஆதி அஹம் புத்திஃ பந்தாஃ மத் நிகமஃ ஸ்ம்ரு'தஃ । உத்பதஃ சித்தவிக்ஷேபஃ ஸ்வர்கஃ ஸத்த்வகுண உஅதயஃ ॥ 42॥ நரகஃ தமஃ உந்நஹஃ பந்துஃ குருஃ அஹம் ஸகே । க்ரு'ஹம் ஶரீரம் மாநுஷ்யம் குணாட்யஃ ஹி ஆட்யஃ உச்யதே ॥ 43॥ தரித்ரஃ யஃ து அஸந்துஷ்டஃ க்ரு'பணஃ யஃ அஜிதேந்த்ரியஃ । குணேஷு அஸக்ததீஃ ஈஶஃ குணஸங்கஃ விபர்யயஃ ॥ 44॥ ஏதஃ உத்தவ தே ப்ரஶ்நாஃ ஸர்வே ஸாது நிரூபிதாஃ । கிம் வர்ணிதேந பஹுநா லக்ஷணம் குணதோஷயோஃ । குணதோஷ த்ரு'ஶிஃ தோஷஃ குணஃ து உபயவர்ஜிதஃ ॥ 45॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே பகவதுதவஸம்வாதே ஏகோநவிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 19॥ அத விம்ஶஃ அத்யாயஃ । உத்தவஃ உவாச । விதிஃ ச ப்ரதிஷேதஃ ச நிகமஃ ஹி ஈஶ்வரஸ்ய தே । அவேக்ஷதே அரவிந்தாக்ஷ குணம் தோஷம் ச கர்மணாம் ॥ 1॥ வர்ணாஶ்ரம விகல்பம் ச ப்ரதிலோம அநுலோமஜம் । த்ரவ்ய தேஶ வயஃ காலாந் ஸ்வர்கம் நரகம் ஏவ ச ॥ 2॥ குண தோஷ பிதா த்ரு'ஷ்டிம் அந்தரேண வசஃ தவ । நிஃஶ்ரேயஸம் கதம் ந்ரூ'ணாம் நிஷேத விதி லக்ஷணம் ॥ 3॥ பித்ரு'தேவமநுஷ்யாணாம் வேதஃ சக்ஷுஃ தவ ஈஶ்வர । ஶ்ரேயஃ து அநுபலப்தே அர்தே ஸாத்யஸாதநயோஃ அபி ॥ 4॥ குணதோஷபிதாத்ரு'ஷ்டிஃ நிகமாத் தே ந ஹி ஸ்வதஃ । நிகமேந அபவாதஃ ச பிதாயாஃ இதி ஹி ப்ரமஃ ॥ 5॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । யோகாஃ த்ரயஃ மயா ப்ரோக்தா ந்ரூ'ணாம் ஶ்ரேயோவிதித்ஸயா । ஜ்ஞாநம் கர்ம ச பக்திஃ ச ந உபாயஃ அந்யஃ அஸ்தி குத்ரசித் ॥ 6॥ நிர்விண்ணாநாம் ஜ்ஞாநயோகஃ ந்யாஸிநாம் இஹ கர்மஸு । தேஷு அநிர்விண்ணசித்தாநாம் கர்மயோகஃ தி காமிநாம் ॥ 7॥ யத்ரு'ச்சயா மத் கதா ஆதௌ ஜாதஶ்ரத்தஃ து யஃ புமாந் । ந நிர்விண்ணஃ ந அதிஸக்தஃ பக்தியோகஃ அஸ்ய ஸித்திதஃ ॥ 8॥ தாவத் கர்மாணி குர்வீத ந நிர்வித்யேத யாவதா । மத் கதாஶ்ரவண ஆதௌ வா ஶ்ரத்தா யாவத் ந ஜாயதே ॥ 9॥ ஸ்வதர்மஸ்தஃ யஜந்யஜ்ஞைஃ அநாஶீஃ காமஃ உத்தவ । ந யாதி ஸ்வர்கநரகௌ யதி அந்யத்ர ஸமாசரேத் ॥ 10॥ அஸ்மிந் லோகே வர்தமாநஃ ஸ்வதர்மஸ்தஃ அநகஃ ஶுசிஃ । ஜ்ஞாநம் விஶுத்தம் ஆப்நோதி மத்பக்திம் வா யத்ரு'ச்சயா ॥ 11॥ ஸ்வர்கிணஃ அபி ஏதம் இச்சந்தி லோகம் நிரயிணஃ ததா । ஸாதகம் ஜ்ஞாநபக்திப்யாம் உபயம் தத் அஸாதகம் ॥ 12॥ ந நரஃ ஸ்வர்கதிம் காங்க்ஷேத் நாரகீம் வா விசக்ஷணஃ । ந இமம் லோகம் ச காங்க்ஷேத தேஹ ஆவேஶாத் ப்ரமாத்யதி ॥ 13॥ ஏதத் வித்வாந் புரா ம்ரு'த்யோஃ அபவாய கடேத ஸஃ । அப்ரமத்தஃ இதம் ஜ்ஞாத்வா மர்த்யம் அபி அர்தஸித்திதம் ॥ 14॥ சித்யமாநம் யமைஃ ஏதைஃ க்ரு'தநீடம் வநஸ்பதிம் । ககஃ ஸ்வகேதம் உத்ஸ்ரு'ஜ்ய க்ஷேமம் யாதி ஹி அலம்படஃ ॥ 15॥ அஹோராத்ரைஃ சித்யமாநம் புத்த்வாயுஃ பயவேபதுஃ । முக்தஸங்கஃ பரம் புத்த்வா நிரீஹ உபஶாம்யதி ॥ 16॥ ந்ரு'தேஹம் ஆத்யம் ஸுலபம் ஸுதுர்லபம் ப்லவம் ஸுகல்பம் குருகர்ணதாரம் । மயா அநுகூலேந நபஸ்வதேரிதம் புமாந் பவாப்திம் ந தரேத் ஸஃ ஆத்மஹா ॥ 17॥ யதா ஆரம்பேஷு நிர்விண்ணஃ விரக்தஃ ஸம்யதேந்த்ரியஃ । அப்யாஸேந ஆத்மநஃ யோகீ தாரயேத் அசலம் மநஃ ॥ 18॥ தார்யமாணம் மநஃ யஃ ஹி ப்ராம்யதாஶு அநவஸ்திதம் । அதந்த்ரிதஃ அநுரோதேந மார்கேண ஆத்மவஶம் நயேத் ॥ 19॥ மநோகதிம் ந விஸ்ரு'ஜேத் ஜிதப்ராணஃ ஜிதேந்த்ரியஃ । ஸத்த்வஸம்பந்நயா புத்த்யா மநஃ ஆத்மவஶம் நயேத் ॥ 20॥ ஏஷஃ வை பரமஃ யோகஃ மநஸஃ ஸங்க்ரஹஃ ஸ்ம்ரு'தஃ । ஹ்ரு'தயஜ்ஞத்வம் அந்விச்சந் தம்யஸ்ய ஏவ அர்வதஃ முஹுஃ ॥ 21॥ ஸாங்க்யேந ஸர்வபாவாநாம் ப்ரதிலோம அநுலோமதஃ । பவ அபி அயௌ அநுத்யயேத் மநஃ யாவத் ப்ரஸீததி ॥ 22॥ நிர்விண்ணஸ்ய விரக்தஸ்ய புருஷஸ்ய உக்தவேதிநஃ । மநஃ த்யஜதி தௌராத்ம்யம் சிந்திதஸ்ய அநுசிந்தயா ॥ 23॥ யம ஆதிபிஃ யோகபதைஃ ஆந்வீக்ஷிக்யா ச வித்யயா । மம அர்சோபாஸநாபிஃ வா ந அந்யைஃ யோக்யம் ஸ்மரேத் மநஃ ॥ 24॥ யதி குர்யாத் ப்ரமாதேந யோகீ கர்ம விகர்ஹிதம் । யோகேந ஏவ தஹேத் அம்ஹஃ ந அந்யத் தத்ர கதாசந ॥ 25॥ ஸ்வே ஸ்வே அதிகாரே யா நிஷ்டா ஸஃ குணஃ பரிகீர்திதஃ । கர்மணாம் ஜாதி அஶுத்தாநாம் அநேந நியமஃ க்ரு'தஃ । குணதோஷவிதாநேந ஸங்காநாம் த்யாஜநேச்சயா ॥ 26॥ ஜாதஶ்ரத்தஃ மத்கதாஸு நிர்விண்ணஃ ஸர்வகர்மஸு । வேத துஃகாத்மகாந் காமாந் பரித்யாகே அபி அநீஶ்வரஃ ॥ 27॥ ததஃ பஜேத மாம் ப்ரீதஃ ஶ்ரத்தாலுஃ த்ரு'டநிஶ்சயஃ । ஜுஷமாணஃ ச தாந் காமாந் துஃக உதர்காந் ச கர்ஹயந் ॥ 28॥ ப்ரோக்தேந பக்தியோகேந பஜதஃ மா அஸக்ரு'த் முநேஃ । காமாஃ ஹ்ரு'தய்யாஃ நஶ்யந்தி ஸர்வே மயி ஹ்ரு'தி ஸ்திதே ॥ 29॥ பித்யதே ஹ்ரு'தயக்ரந்திஃ சித்யந்தே ஸர்வஸம்ஶயாஃ । க்ஷீயந்தே ச அஸ்ய கர்மாணி மயி த்ரு'ஷ்டே அகில ஆத்மநி ॥ 30॥ தஸ்மாத் மத்பக்தியுக்தஸ்ய யோகிநஃ வை மத் ஆத்மநஃ । ந ஜ்ஞாநம் ந ச வைராக்யம் ப்ராயஃ ஶ்ரேயஃ பவேத் இஹ ॥ 31॥ யத் கர்மபிஃ யத் தபஸா ஜ்ஞாநவைராக்யதஃ ச யத் । யோகேந தாநதர்மேண ஶ்ரேயோபிஃ இதரைஃ அபி ॥ 32॥ ஸர்வம் மத்பக்தியோகேந மத்பக்தஃ லபதே அஞ்ஜஸா । ஸ்வர்க அபவர்கம் மத் தாம கதஞ்சித் யதி வாஞ்சதி ॥ 33॥ ந கிஞ்சித் ஸாதவஃ தீராஃ பக்தாஃ ஹி ஏகாந்திநஃ மம । வாஞ்சதி அபி மயா தத்தம் கைவல்யம் அபுநர்பவம் ॥ 34॥ நைரபேக்ஷ்யம் பரம் ப்ராஹுஃ நிஃஶ்ரேயஸம் அநல்பகம் । தஸ்மாத் நிராஶிஷஃ பக்திஃ நிரபேக்ஷஸ்ய மே பவேத் ॥ 35॥ ந மயி ஏகாந்தபக்தாநாம் குணதோஷ உத்பவாஃ குணாஃ । ஸாதூநாம் ஸமசித்தாநாம் புத்தேஃ பரம் உபேயுஷாம் ॥ 36॥ ஏவம் ஏதத் மயா ஆதிஷ்டாந் அநுதிஷ்டந்தி மே பதஃ । க்ஷேமம் விந்தந்தி மத் ஸ்தாநம் யத் ப்ரஹ்ம பரமம் விதுஃ ॥ 37॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே பகவதுத்தவஸம்வாதே வேதத்ரயீவிபாகயோகோ நாம விம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 20॥ அத ஏகவிம்ஶஃ அத்யாயஃ । ஶ்ரீபகவாந் உவாச । யஃ ஏதாந் மத்பதஃ ஹித்வா பக்திஜ்ஞாநக்ரியாத்மகாந் । க்ஷுத்ராந் காமாந் சலைஃ ப்ராணைஃ ஜுஷந்தஃ ஸம்ஸரந்தி தே ॥ 1॥ ஸ்வே ஸ்வே அதிகாரே யா நிஷ்டா ஸஃ குணஃ பரிகீர்திதஃ । விபர்யயஃ து தோஷஃ ஸ்யாத் உபயோஃ ஏஷஃ நிஶ்சயஃ ॥ 2॥ ஶுத்தி அஶுத்தீ விதீயேதே ஸமாநேஷு அபி வஸ்துஷு । த்ரவ்யஸ்ய விசிகித்ஸார்தம் குணதோஷௌ ஶுப அஶுபௌ ॥ 3॥ தர்மார்தம் வ்யவஹாரார்தம் யாத்ரார்தம் இதி ச அநக । தர்ஶிதஃ அயம் மயா ஆசாரஃ தர்மம் உத்வஹதாம் துரம் ॥ 4॥ பூமி அம்பு அக்நி அநில ஆகாஶாஃ பூதாநாம் பஞ்ச தாதவஃ । ஆப்ரஹ்ம ஸ்தாவர ஆதீநாம் ஶரீராஃ ஆத்மஸம்யுதாஃ ॥ 5॥ வேதேந நாமரூபாணி விஷமாணி ஸமேஷு அபி । தாதுஷு உத்தவ கல்ப்யந்தஃ ஏதேஷாம் ஸ்வார்தஸித்தயே ॥ 6॥ தேஶ கால ஆதி பாவாநாம் வஸ்தூநாம் மம ஸத்தம । குணதோஷௌ விதீயேதே நியமார்தம் ஹி கர்மணாம் ॥ 7॥ அக்ரு'ஷ்ணஸாரஃ தேஶாநாம் அப்ரஹ்மண்யஃ அஶுசிஃ பவேத் । க்ரு'ஷ்ணஸாரஃ அபி அஸௌவீர கீகட அஸம்ஸ்க்ரு'தேரிணம் ॥ 8॥ கர்மண்யஃ குணவாந் காலஃ த்ரவ்யதஃ ஸ்வதஃ ஏவ வா । யதஃ நிவர்ததே கர்ம ஸஃ தோஷஃ அகர்மகஃ ஸ்ம்ரு'தஃ ॥ 9॥ த்ரவ்யஸ்ய ஶுத்தி அஶுத்தீ ச த்ரவ்யேண வசநேந ச । ஸம்ஸ்காரேண அத காலேந மஹத்த்வ அல்பதயா அதவா ॥ 10॥ ஶக்த்யா அஶக்த்யா அதவா புத்த்யா ஸம்ரு'த்த்யா ச யத் ஆத்மநே । அகம் குர்வந்தி ஹி யதா தேஶ அவஸ்தா அநுஸாரதஃ ॥ 11॥ தாந்ய தாரு அஸ்தி தந்தூநாம் ரஸ தைஜஸ சர்மணாம் । கால வாயு அக்நி ம்ரு'த்தோயைஃ பார்திவாநாம் யுத அயுதைஃ ॥ 12॥ அமேத்யலிப்தம் யத் யேந கந்தம் லேபம் வ்யபோஹதி । பஜதே ப்ரக்ரு'திம் தஸ்ய தத் ஶௌசம் தாவத் இஷ்யதே ॥ 13॥ ஸ்நாந தாந தபஃ அவஸ்தா வீர்ய ஸம்ஸ்கார கர்மபிஃ । மத் ஸ்ம்ரு'த்யா ச ஆத்மநஃ ஶௌசம் ஶுத்தஃ கர்ம ஆசரேத் த்விஜஃ ॥ 14॥ மந்த்ரஸ்ய ச பரிஜ்ஞாநம் கர்மஶுத்திஃ மதர்பணம் । தர்மஃ ஸம்பத்யதே ஷட்பிஃ அதர்மஃ து விபர்யயஃ ॥ 15॥ க்வசித் குணஃ அபி தோஷஃ ஸ்யாத் தோஷஃ அபி விதிநா குணஃ । குணதோஷார்தநியமஃ தத் பிதாம் ஏவ பாததே ॥ 16॥ ஸமாநகர்ம ஆசரணம் பதிதாநாம் ந பாதகம் । ஔத்பத்திகஃ குணஃ ஸங்கஃ ந ஶயாநஃ பததி அதஃ ॥ 17॥ யதஃ யதஃ நிவர்தேத விமுச்யேத ததஃ ததஃ । ஏஷஃ தர்மஃ ந்ரூ'ணாம் க்ஷேமஃ ஶோகமோஹபய அபஹஃ ॥ 18॥ விஷயேஷு குணாத்யாஸாத் பும்ஸஃ ஸங்கஃ ததஃ பவேத் । ஸங்காத் தத்ர பவேத் காமஃ காமாத் ஏவ கலிஃ ந்ரூ'ணாம் ॥ 19॥ கலேஃ துர்விஷஹஃ க்ரோதஃ தமஃ தம் அநுவர்ததே । தமஸா க்ரஸ்யதே பும்ஸஃ சேதநா வ்யாபிநீ த்ருதம் ॥ 20॥ தயா விரஹிதஃ ஸாதோ ஜந்துஃ ஶூந்யாய கல்பதே । ததஃ அஸ்ய ஸ்வார்தவிப்ரம்ஶஃ மூர்ச்சிதஸ்ய ம்ரு'தஸ்ய ச ॥ 21॥ விஷயாபிநிவேஶேந ந ஆத்மாநம் வேத ந அபரம் । வ்ரு'க்ஷஜீவிகயா ஜீவந் வ்யர்தம் பஸ்த்ர இவ யஃ ஶ்வஸந் ॥ 22॥ பலஶ்ருதிஃ இயம் ந்ரூ'ணாம் ந ஶ்ரேயஃ ரோசநம் பரம் । ஶ்ரேயோவிவக்ஷயா ப்ரோக்தம் யதா பைஷஜ்யரோசநம் ॥ 23॥ உத்பத்தி ஏவ ஹி காமேஷு ப்ராணேஷு ஸ்வஜநேஷு ச । ஆஸக்தமநஸஃ மர்த்யா ஆத்மநஃ அநர்தஹேதுஷு ॥ 24॥ ந தாந் அவிதுஷஃ ஸ்வார்தம் ப்ராம்யதஃ வ்ரு'ஜிநாத்வநி । கதம் யுஞ்ஜ்யாத் புநஃ தேஷு தாந் தமஃ விஶதஃ புதஃ ॥ 25॥ ஏவம் வ்யவஸிதம் கேசித் அவிஜ்ஞாய குபுத்தயஃ । பலஶ்ருதிம் குஸுமிதாம் ந வேதஜ்ஞாஃ வதந்தி ஹி ॥ 26॥ காமிநஃ க்ரு'பணாஃ லுப்தாஃ புஷ்பேஷு பலபுத்தயஃ । அக்நிமுக்தா துமதாந்தாஃ ஸ்வம் லோகம் ந விந்தந்தி தே ॥ 27॥ ந தே மாம் அங்கஃ ஜாநந்தி ஹ்ரு'திஸ்தம் யஃ இதம் யதஃ । உக்தஶஸ்த்ராஃ ஹி அஸுத்ரு'பஃ யதா நீஹாரசக்ஷுஷஃ ॥ 28॥ தே மே மதம் அவிஜ்ஞாய பரோக்ஷம் விஷயாத்மகாஃ । ஹிம்ஸாயாம் யதி ராகஃ ஸ்யாத் யஜ்ஞஃ ஏவ ந சோதநா ॥ 29॥ ஹிம்ஸாவிஹாராஃ ஹி அலப்தைஃ பஶுபிஃ ஸ்வஸுகேச்சயா । யஜந்தே தேவதாஃ யஜ்ஞைஃ பித்ரு'பூதபதீந் கலாஃ ॥ 30॥ ஸ்வப்ந் உபமம் அமும் லோகம் அஸந்தம் ஶ்ரவணப்ரியம் । ஆஶிஷஃ ஹ்ரு'தி ஸங்கல்ப்ய த்யஜந்தி அர்தாந் யதா வணிக் ॥ 31॥ ரஜஃஸத்த்வதமோநிஷ்டாஃ ரஜஃஸத்த்வதமோஜுஷஃ । உபாஸதஃ இந்த்ரமுக்யாந் தேவாதீந் ந ததா ஏவ மாம் ॥ 32॥ இஷ்ட்வா இஹ தேவதாஃ யஜ்ஞைஃ கத்வா ரம்ஸ்யாமஹே திவி । தஸ்ய அந்தஃ இஹ பூயாஸ்மஃ மஹாஶாலா மஹாகுலாஃ ॥ 33॥ ஏவம் புஷ்பிதயா வாசா வ்யாக்ஷிப்தமநஸாம் ந்ரூ'ணாம் । மாநிநாந் ச அதிஸ்தப்தாநாம் மத்வார்தா அபி ந ரோசதே ॥ 34॥ வேதாஃ ப்ரஹ்மாத்மவிஷயாஃ த்ரிகாண்டவிஷயாஃ இமே । பரோக்ஷவாதாஃ ரு'ஷயஃ பரோக்ஷம் மம ச ப்ரியம் ॥ 35॥ ஶப்தப்ரஹ்ம ஸுதுர்போதம் ப்ராண இந்த்ரிய மநோமயம் । அநந்தபாரம் கம்பீரம் துர்விகாஹ்யம் ஸமுத்ரவத் ॥ 36॥ மயா உபப்ரு'ம்ஹிதம் பூம்நா ப்ரஹ்மணா அநந்தஶக்திநா । பூதேஷு கோஷரூபேண பிஸேஷு ஊர்ண இவ லக்ஷ்யதே ॥ 37॥ யதா ஊர்ணநாபிஃ ஹ்ரு'தயாத் ஊர்ணாம் உத்வமதே முகாத் । ஆகாஶாத் கோஷவாந் ப்ராணஃ மநஸா ஸ்பர்ஶரூபிணா ॥ 38॥ சந்தோமயஃ அம்ரு'தமயஃ ஸஹஸ்ரபதவீம் ப்ரபுஃ । ஓங்காராத் வ்யஞ்ஜித ஸ்பர்ஶ ஸ்வர உஷ்ம அந்தஸ்த பூஷிதாம் ॥ 39॥ விசித்ரபாஷாவிததாம் சந்தோபிஃ சதுர உத்தரைஃ । அநந்தபாராம் ப்ரு'ஹதீம் ஸ்ரு'ஜதி ஆக்ஷிபதே ஸ்வயம் ॥ 40॥ காயத்ரீ உஷ்ணிக் அநுஷ்டுப் ச ப்ரு'ஹதீ பங்க்திஃ ஏவ ச । த்ரிஷ்டுப் ஜகதீ அதிச்சந்தஃ ஹி அத்யஷ்டி அதிஜகத் விராட் ॥ 41॥ கிம் விதத்தே கிம் ஆசஷ்டே கிம் அநூத்ய விகல்பயேத் । இதி அஸ்யாஃ ஹ்ரு'தயம் லோகே ந அந்யஃ மத் வேத கஶ்சந ॥42॥ மாம் விதத்தே அபிதத்தே மாம் விகல்ப்ய அபோஹ்யதே து அஹம் । ஏதாவாந் ஸர்வவேதார்தஃ ஶப்தஃ ஆஸ்தாய மாம் பிதாம் । மாயாமாத்ரம் அநூத்ய அந்தே ப்ரதிஷித்ய ப்ரஸீததி ॥ 43॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே பகவத்த்தவஸம்வாதே வேதத்ரயவிபாகநிரூபணம் நாம ஏகவிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 21॥ அத த்வாவிம்ஶஃ அத்யாயஃ । உத்தவஃ உவாச । கதி தத்த்வாநி விஶ்வேஶ ஸங்க்யாதாநி ரு'ஷிபிஃ ப்ரபோ । நவ ஏகாதஶ பஞ்ச த்ரீணி ஆத்த த்வம் இஹ ஶுஶ்ரும ॥ 1॥ கேசித் ஷட்விம்ஶதிம் ப்ராஹுஃ அபரே பஞ்சவிம்ஶதிம் । ஸப்த ஏகே நவ ஷட் கேசித் சத்வாரி ஏகாதஶ அபரே । கேசித் ஸப்ததஶ ப்ராஹுஃ ஷோடஶ ஏகே த்ரயோதஶ ॥ 2॥ ஏதாவத் த்வம் ஹி ஸங்க்யாநாம் ரு'ஷயஃ யத் விவக்ஷயா । காயந்தி ப்ரு'தக் ஆயுஷ்மந் இதம் நஃ வக்தும் அர்ஹஸி ॥ 3॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । யுக்தம் ச ஸந்தி ஸர்வத்ர பாஷந்தே ப்ராஹ்மணாஃ யதா । மாயாம் மதீயாம் உத்க்ரு'ஹ்ய வததாம் கிம் நு துர்கடம் ॥ 4॥ ந ஏதத் ஏவம் யதா ஆத்த த்வம் யத் அஹம் வச்மி தத் ததா । ஏவம் விவததாம் ஹேதும் ஶக்தயஃ மே துரத்யயாஃ ॥ 5॥ யாஸாம் வ்யதிகராத் ஆஸீத் விகல்பஃ வததாம் பதம் । ப்ராப்தே ஶமதமே அபி ஏதி வாதஸ்தமநு ஶாம்யதி ॥ 6॥ பரஸ்பராந் அநுப்ரவேஶாத் தத்த்வாநாம் புருஷர்ஷப । பௌர்வ அபர்ய ப்ரஸங்க்யாநம் யதா வக்துஃ விவக்ஷிதம் ॥ 7॥ ஏகஸ்மிந் அபி த்ரு'ஶ்யந்தே ப்ரவிஷ்டாநி இதராணி ச । பூர்வஸ்மிந் வா பரஸ்மிந் வா தத்த்வே தத்த்வாநி ஸர்வஶஃ ॥ 8॥ பௌர்வ அபர்யம் அதஃ அமீஷாம் ப்ரஸங்க்யாநம் அபீப்ஸதாம் । யதா விவிக்தம் யத் வக்த்ரம் க்ரு'ஹ்ணீமஃ யுக்திஸம்பவாத் ॥ 9॥ அநாதி அவித்யாயுக்தஸ்ய புருஷஸ்ய ஆத்மவேதநம் । ஸ்வதஃ ந ஸம்பவாத் அந்யஃ தத்த்வஜ்ஞஃ ஜ்ஞாநதஃ பவேத் ॥ 10॥ புருஷ ஈஶ்வரயோஃ அத்ர ந வைலக்ஷண்யம் அணு அபி । தத் அந்யகல்பநாபார்தா ஜ்ஞாநம் ச ப்ரக்ரு'தேஃ குணஃ ॥ 11॥ ப்ரக்ரு'திஃ குணஸாம்யம் வை ப்ரக்ரு'தேஃ ந ஆத்மநஃ குணாஃ । ஸத்த்வம் ரஜஃ தமஃ இதி ஸ்திதி உத்பத்தி அந்தஹேதவஃ ॥ 12॥ ஸத்த்வம் ஜ்ஞாநம் ரஜஃ கர்ம தமஃ அஜ்ஞாநம் இஹ உச்யதே । குணவ்யதிகரஃ காலஃ ஸ்வபாவஃ ஸூத்ரம் ஏவ ச ॥ 13॥ புருஷஃ ப்ரக்ரு'திஃ வ்யக்தம் அஹங்காரஃ நபஃ அநிலஃ । ஜ்யோதிஃ ஆபஃ க்ஷிதிஃ இதி தத்த்வாநி உக்தாநி மே நவ ॥ 14॥ ஶ்ரோத்ரம் த்வக் தர்ஶநம் க்ராணஃ ஜிஹ்வா இதி ஜ்ஞாநஶக்தயஃ । வாக் பாணி உபஸ்த பாயு அங்க்ரிஃ கர்மாண்யங்க உபயம் மநஃ ॥ 15॥ ஶப்தஃ ஸ்பர்ஶஃ ரஸஃ கந்தஃ ரூபம் ச இதி அர்தஜாதயஃ । கதி உக்தி உத்ஸர்க ஶில்பாநி கர்ம ஆயதந ஸித்தயஃ ॥ 16॥ ஸர்க ஆதௌ ப்ரக்ரு'திஃ ஹி அஸ்ய கார்ய காரண ரூபிணீ । ஸத்த்வ ஆதிபிஃ குணைஃ தத்தே புருஷஃ அவ்யக்தஃ ஈக்ஷதே ॥ 17॥ வ்யக்த ஆதயஃ விகுர்வாணாஃ தாதவஃ புருஷ ஈக்ஷயா । லப்தவீர்யாஃ ஸ்ரு'ஜந்தி அண்டம் ஸம்ஹதாஃ ப்ரக்ரு'தேஃ பலாத் ॥ 18॥ ஸப்த ஏவ தாதவஃ இதி தத்ர அர்தாஃ பஞ்ச காதயஃ । ஜ்ஞாநம் ஆத்மா உபய ஆதாரஃ ததஃ தேஹ இந்த்ரிய ஆஸவஃ ॥ 19॥ ஷட் இதி அத்ர அபி பூதாநி பஞ்ச ஷஷ்டஃ பரஃ புமாந் । தைஃ யுக்தஃ ஆத்மஸம்பூதைஃ ஸ்ரு'ஷ்ட்வா இதம் ஸமுபாவிஶத் ॥ 20॥ சத்வாரி ஏவ இதி தத்ர அபி தேஜஃ ஆபஃ அந்நம் ஆத்மநஃ । ஜாதாநி தைஃ இதம் ஜாதம் ஜந்ம அவயவிநஃ கலு ॥ 21॥ ஸங்க்யாநே ஸப்ததஶகே பூதமாத்ர இந்த்ரியாணி ச । பஞ்சபஞ்ச ஏக மநஸா ஆத்மா ஸப்ததஶஃ ஸ்ம்ரு'தஃ ॥ 22॥ தத்வத் ஷோடஶஸங்க்யாநே ஆத்மா ஏவ மநஃ உச்யதே । பூதேந்த்ரியாணி பஞ்ச ஏவ மநஃ ஆத்மா த்ரயோதஶஃ ॥ 23॥ ஏகாதஶத்வஃ ஆத்மா அஸௌ மஹாபூதேந்த்ரியாணி ச । அஷ்டௌ ப்ரக்ரு'தயஃ ச ஏவ புருஷஃ ச நவ இதி அத ॥ 24॥ இதி நாநா ப்ரஸங்க்யாநம் தத்த்வாநாம் ரு'ஷிபிஃ க்ரு'தம் । ஸர்வம் ந்யாய்யம் யுக்திமத்வாத் விதுஷாம் கிம் அஶோபநம் ॥ 25॥ உத்தவஃ உவாச । ப்ரக்ரு'திஃ புருஷஃ ச உபௌ யதி அபி ஆத்மவிலக்ஷணௌ । அந்யோந்ய அபாஶ்ரயாத் க்ரு'ஷ்ண த்ரு'ஶ்யதே ந பிதா தயோஃ । ப்ரக்ரு'தௌ லக்ஷ்யதே ஹி ஆத்மா ப்ரக்ரு'திஃ ச ததா ஆத்மநி ॥ 26॥ ஏவம் மே புண்டரீகாக்ஷ மஹாந்தம் ஸம்ஶயம் ஹ்ரு'தி । சேத்தும் அர்ஹஸி ஸர்வஜ்ஞ வசோபிஃ நயநைபுணைஃ ॥ 27॥ த்வத்தஃ ஜ்ஞாநம் ஹி ஜீவாநாம் ப்ரமோஷஃ தே அத்ர ஶக்திதஃ । த்வம் ஏவ ஹி ஆத்ம மாயாயா கதிம் வேத்த ந ச அபரஃ ॥ 28॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । ப்ரக்ரு'திஃ புருஷஃ ச இதி விகல்பஃ புருஷர்ஷப । ஏஷஃ வைகாரிகஃ ஸர்கஃ குணவ்யதிகராத்மகஃ ॥ 29॥ மம அங்க மாயா குணமயீ அநேகதா விகல்பபுத்தீஃ ச குணைஃ விதத்தே । வைகாரிகஃ த்ரிவிதஃ அத்யாத்மம் ஏகம் அத அதிதைவம் அதிபூதம் அந்யத் ॥ 30॥ த்ரு'க் ரூபம் ஆர்கம் வபுஃ அத்ர ரந்த்ரே பரஸ்பரம் ஸித்யதி யஃ ஸ்வதஃ கே । ஆத்மா யத் ஏஷம் அபரஃ யஃ ஆத்யஃ ஸ்வயா அநுபூத்ய அகிலஸித்தஸித்திஃ । ஏவம் த்வக் ஆதி ஶ்ரவணாதி சக்ஷுஃ ஜிஹ்வ ஆதி நாஸ ஆதி ச சித்தயுக்தம் ॥ 31॥ யஃ அஸௌ குணக்ஷோபக்ரு'தௌ விகாரஃ ப்ரதாநமூலாத் மஹதஃ ப்ரஸூதஃ । அஹம் த்ரிவ்ரு'த் மோஹவிகல்பஹேதுஃ வைகாரிகஃ தாமஸஃ ஐந்த்ரியஃ ச ॥ 32॥ ஆத்மாபரிஜ்ஞாநமயஃ விவாதஃ ஹி அஸ்தி இதி ந அஸ்தி இதி பிதார்தநிஷ்டஃ । வ்யர்தஃ அபி ந ஏவ உபரமேத பும்ஸாம் மத்தஃ பராவ்ரு'த்ததியாம் ஸ்வலோகாத் ॥ 33॥ உத்தவஃ உவாச । த்வத்தஃ பராவ்ரு'த்ததியஃ ஸ்வக்ரு'தைஃ கர்மபிஃ ப்ரபோ । உச்ச அவசாந் யதா தேஹாந் க்ரு'ஹ்ணந்தி விஸ்ரு'ஜந்தி ச ॥ 34॥ தத் மம ஆக்யாஹி கோவிந்த துர்விபாவ்யம் அநாத்மபிஃ । ந ஹி ஏதத் ப்ராயஶஃ லோகே வித்வாம்ஸஃ ஸந்தி வஞ்சிதாஃ ॥ 35॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । மநஃ கர்மமயம் ந்ரு'ணாம் இந்த்ரியைஃ பஞ்சபிஃ யுதம் । லோகாத் லோகம் ப்ரயாதி அந்யஃ ஆத்மா தத் அநுவர்ததே ॥ 36॥ த்யாயந் மநஃ அநுவிஷயாந் த்ரு'ஷ்டாந் வா அநுஶ்ருதாந் அத । உத்யத் ஸீதத் கர்மதந்த்ரம் ஸ்ம்ரு'திஃ தத் அநுஶாம்யதி ॥ 37॥ விஷய அபிநிவேஶேந ந ஆத்மாநம் யத் ஸ்மரேத் புநஃ । ஜந்தோஃ வை கஸ்யசித் ஹேதோஃ ம்ரு'த்யுஃ அத்யந்தவிஸ்ம்ரு'திஃ ॥ 38॥ ஜந்ம து ஆத்மதயா பும்ஸஃ ஸர்வபாவேந பூரித । விஷய ஸ்வீக்ரு'திம் ப்ராஹுஃ யதா ஸ்வப்நமநோரதஃ ॥ 39॥ ஸ்வப்நம் மநோரதம் ச இத்தம் ப்ராக்தநம் ந ஸ்மரதி அஸௌ । தத்ர பூர்வம் இவ ஆத்மாநம் அபூர்வம் ச அநுபஶ்யதி ॥ 40॥ இந்த்ரிய ஆயந ஸ்ரு'ஷ்ட்யா இதம் த்ரைவித்யம் பாதி வஸ்துநி । பஹிஃ அந்தஃ பிதாஹேதுஃ ஜநஃ அஸத் ஜநக்ரு'த் யதா ॥ 41॥ நித்யதா ஹி அங்கஃ பூதாநி பவந்தி ந பவந்தி ச । காலேந அல்க்ஷ்யவேகேந ஸூக்ஷ்மத்வாத் தத் ந த்ரு'ஶ்யதே ॥ 42॥ யதா அர்சிஷாம் ஸ்ரோதஸாம் ச பலாநாம் வா வநஸ்பதேஃ । ததா ஏவ ஸர்வபூதாநாம் வயஃ அவஸ்தா ஆதயஃ க்ரு'தாஃ ॥ 43॥ ஸஃ அயம் தீபஃ அர்சிஷாம் யத்வத் ஸ்ரோதஸாம் தத் இதம் ஜலம் । ஸஃ அயம் புமாந் இதி ந்ரு'ணாம் ம்ரு'ஷாஃ கீஃ தீஃ ம்ரு'ஷா ஆயுஷாம் ॥ 44॥ மா ஸ்வஸ்ய கர்மபீஜேந ஜாயதே ஸஃ அபி அயம் புமாந் । ம்ரியதே வாமரஃ ப்ராந்த்யா யதா அக்நிஃ தாரு ஸம்யுதஃ ॥ 45॥ நிஷேககர்பஜந்மாநி பால்யகௌமாரயௌவநம் । வயோமத்யம் ஜரா ம்ரு'த்யுஃ இதி அவஸ்தாஃ தநோஃ நவ ॥ 46॥ ஏதாஃ மநோரதமயீஃ ஹி அந்யஸ்ய உச்சாவசாஃ தநூஃ । குணஸங்காத் உபாதத்தே க்வசித் கஶ்சித் ஜஹாதி ச ॥ 47॥ ஆத்மநஃ பித்ரு'புத்ராப்யாம் அநுமேயௌ பவாப்யயௌ । ந பவாப்யயவஸ்தூநாம் அபிஜ்ஞஃ த்வயலக்ஷணஃ ॥ 48॥ தரோஃ பீஜவிபாகாப்யாம் யஃ வித்வாத் ஜந்மஸம்யமௌ । தரோஃ விலக்ஷணஃ த்ரஷ்டா ஏவம் த்ரஷ்டா தநோஃ ப்ரு'தக் ॥ 49॥ ப்ரக்ரு'தேஃ ஏவம் ஆத்மாநம் அவிவிச்ய அபுதஃ புமாந் । தத்த்வேந ஸ்பர்ஶஸம்மூடஃ ஸம்ஸாரம் ப்ரதிபத்யதே ॥ 50॥ ஸத்த்வஸங்காத் ரு'ஷீந் தேவாந் ரஜஸா அஸுரமாநுஷாந் । தமஸா பூததிர்யக்த்வம் ப்ராமிதஃ யாதி கர்மபிஃ ॥ 51॥ ந்ரு'த்யதஃ காயதஃ பஶ்யந் யதா ஏவ அநுகரோதி தாந் । ஏவம் புத்திகுணாந் பஶ்யந் அநீஹஃ அபி அநுகார்யதே ॥ 52॥ யதா அம்பஸா ப்ரசலதா தரவஃ அபி சலாஃ இவ । சக்ஷுஷா ப்ராம்யமாணேந த்ரு'ஶ்யதே ப்ரமதி இவ பூஃ ॥ 53॥ யதா மநோரததியஃ விஷயாநுபவஃ ம்ரு'ஷா । ஸ்வப்நத்ரு'ஷ்டாஃ ச தாஶார்ஹ ததா ஸம்ஸாரஃ ஆத்மநஃ ॥ 54॥ அர்தே ஹி அவித்யமாநே அபி ஸம்ஸ்ரு'திஃ ந நிவர்ததே । த்யாயதஃ விஷயாந் அஸ்ய ஸ்வப்நே அநர்த ஆகமஃ யதா ॥ 55॥ தஸ்மாத் உத்தவ மா புங்க்ஷ்வ விஷயாந் அஸத் இந்த்ரியைஃ । ஆத்மா அக்ரஹணநிர்பாதம் பஶ்ய வைகல்பிகம் ப்ரமம் ॥ 56॥ க்ஷிப்தஃ அவமாநிதஃ அஸத்பிஃ ப்ரலப்தஃ அஸூயிதஃ அதவா । தாடிதஃ ஸந்நிபத்தஃ வா வ்ரு'த்த்யா வா பரிஹாபிதஃ ॥ 57॥ நிஷ்டிதஃ மூத்ரிதஃ பஹுதா ஏவம் ப்ரகம்பிதஃ । ஶ்ரேயஸ்காமஃ க்ரு'ச்ச்ரகதஃ ஆத்மநா ஆத்மாநம் உத்தரேத் ॥ 58॥ உத்தவஃ உவாச । யதா ஏவம் அநுபுத்த்யேயம் வத நஃ வததாம் வர । ஸுதுஃஸஹம் இமம் மந்யஃ ஆத்மநி அஸத் அதிக்ரமம் ॥ 59॥ விதுஷம் அபி விஶ்வாத்மந் ப்ரக்ரு'திஃ ஹி பலீயஸீ । ரு'தே த்வத் தர்மநிரதாந் ஶாந்தாஃ தே சரணாலயாந் ॥ 60॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே பகவதுத்தவஸம்வாதே த்வாவிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 22॥ அத த்ரயோவிம்ஶஃ அத்யாயஃ । பாதராயணிஃ உவாச । ஸஃ ஏவம் ஆஶம்ஸிதஃ உத்தவேந பாகவதமுக்யேந தாஶார்ஹமுக்யஃ । ஸபாஜயந் ப்ரு'த்யவசஃ முகுந்தஃ தம் ஆபபாஷே ஶ்ரவணீயவீர்யஃ ॥ 1॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । பர்ஹஸ்பத்ய ஸஃ வை ந அத்ர ஸாதுஃ வை துர்ஜந் ஈரிதைஃ । துருக்தைஃ பிந்நம் ஆத்மாநம் யஃ ஸமாதாதும் ஈஶ்வரஃ ॥ 2॥ ந ததா தப்யதே வித்தஃ புமாந் பாணைஃ ஸுமர்மகைஃ । யதா துதந்தி மர்மஸ்தாஃ ஹி அஸதாம் பருஷேஷவஃ ॥ 3॥ கதயந்தி மஹத்புண்யம் இதிஹாஸம் இஹ உத்தவ । தம் அஹம் வர்ணயிஷ்யாமி நிபோத ஸுஸமாஹிதஃ ॥ 4॥ கேநசித் பிக்ஷுணா கீதம் பரிபூதேந துர்ஜநைஃ । ஸ்மரதாஃ த்ரு'தியுக்தேந விபாகம் நிஜகர்மணாம் ॥ 5॥ அவநிஷு த்விஜஃ கஶ்சித் ஆஸீத் ஆட்யதமஃ ஶ்ரியா । வார்தாவ்ரு'த்திஃ கதர்யஃ து காமீ லுப்தஃ அதிகோபநஃ ॥ 6॥ ஜ்ஞாதயஃ அதிதயஃ தஸ்ய வாங்மாத்ரேண அபி ந அர்சிதாஃ । ஶூந்ய அவஸதஃ ஆத்மா அபி காலே காமைஃ அநர்சிதஃ ॥ 7॥ துஃஶீலஸ்ய கதர்யஸ்ய த்ருஹ்யந்தே புத்ரபாந்தவாஃ । தாரா துஹிதரஃ ப்ரு'த்யாஃ விஷண்ணாஃ ந ஆசரந் ப்ரியம் ॥ 8॥ தஸ்ய ஏவம் யக்ஷவித்தஸ்ய ச்யுதஸ்ய உபயலோகதஃ । தர்மகாமவிஹீநஸ்ய சுக்ருதுஃ பஞ்சபாகிநஃ ॥ 9॥ தத் அவத்யாந விஸ்ரஸ்த புண்ய ஸ்கந்தஸ்ய பூரித । அர்தஃ அபி அகச்சந் நிதநம் பஹு ஆயாஸ பரிஶ்ரமஃ ॥ 10॥ ஜ்ஞாதயஃ ஜக்ரு'ஹுஃ கிஞ்சித் கிஞ்சித் அஸ்யவஃ உத்தவ । தைவதஃ காலதஃ கிஞ்சித் ப்ரஹ்மபந்தோஃ ந்ரு'பார்திவாத் ॥ 11॥ ஸஃ ஏவம் த்ரவிணே நஷ்டே தர்மகாமவிவர்ஜிதஃ । உபேக்ஷிதஃ ச ஸ்வஜநைஃ சிந்தாம் ஆப துரத்யயாம் ॥ 12॥ தஸ்ய ஏவம் த்யாயதஃ தீர்கம் நஷ்டராயஃ தபஸ்விநஃ । கித்யதஃ பாஷ்பகண்டஸ்ய நிர்வேதஃ ஸுமஹாந் அபூத் ॥ 13॥ ஸஃ ச ஆஹ இதம் அஹோ கஷ்டம் வ்ரு'தா ஆத்மா மே அநுதாபிதஃ । ந தர்மாய ந காமாய யஸ்ய அர்த ஆயாஸஃ ஈத்ரு'ஶஃ ॥ 14॥ ப்ராயேண அர்தாஃ கதர்யாணாம் ந ஸுகாய கதாசந । இஹ ச ஆத்மோபதாபாய ம்ரு'தஸ்ய நரகாய ச ॥ 15॥ யஶஃ யஶஸ்விநாம் ஶுத்தம் ஶ்லாக்யாஃ யே குணிநாம் குணாஃ । லோபஃ ஸ்வல்பஃ அபி தாந் ஹந்தி ஶ்வித்ரஃ ரூபம் இவ இப்ஸிதம் ॥ 16॥ அர்தஸ்ய ஸாதநே ஸித்தஃ உத்கர்ஷே ரக்ஷணே வ்யயே । நாஶ உபபோகஃ ஆயாஸஃ த்ராஸஃ சிந்தா ப்ரமஃ ந்ரு'ணாம் ॥ 17॥ ஸ்தேயம் ஹிம்ஸா அந்ரு'தம் தம்பஃ காமஃ க்ரோதஃ ஸ்மயஃ மதஃ । பேதஃ வைரம் அவிஶ்வாஸஃ ஸம்ஸ்பர்தா வ்யஸநாநி ச ॥ 18॥ ஏதே பஞ்சதஶாந் அர்தாஃ ஹி அர்தமூலாஃ மதாஃ ந்ரு'ணாம் । தஸ்மாத் அநர்தம் அர்தாக்யம் ஶ்ரேயஃ அர்தீ தூரதஃ த்யஜேத் ॥ 19॥ பித்யந்தே ப்ராதரஃ தாராஃ பிதரஃ ஸுஹ்ரு'தஃ ததா । ஏகாஸ்நிக்தாஃ காகிணிநா ஸத்யஃ ஸர்வே அரயஃ க்ரு'தாஃ ॥ 20॥ அர்தேந அல்பீயஸா ஹி ஏதே ஸம்ரப்தா தீப்தம் அந்யவஃ । த்யஜந்தி ஆஶு ஸ்ப்ரு'தஃ க்நந்தி ஸஹஸா உத்ஸ்ரு'ஜ்ய ஸௌஹ்ரு'தம் ॥ 21॥ லப்த்வா ஜந்ம அமரப்ரார்த்யம் மாநுஷ்யம் தத் த்விஜ அக்ர்யதாம் । தத் அநாத்ரு'த்ய யே ஸ்வார்தம் க்நந்தி யாந்தி அஶுபாம் கதிம் ॥ 22॥ ஸ்வர்க அபவர்கயோஃ த்வாரம் ப்ராப்ய லோகம் இமம் புமாந் । த்ரவிணே கஃ அநூஷஜ்ஜேத மர்த்யஃ அநர்தஸ்ய தாமநி ॥ 23॥ தேவர்ஷி பித்ரு' பூதாநி ஜ்ஞாதீந் பந்தூந் ச பாகிநஃ । அஸம்விபஜ்ய ச ஆத்மாநம் யக்ஷவித்தஃ பததி அதஃ ॥ 24॥ வ்யர்தயா அர்தேஹயா வித்தம் ப்ரமத்தஸ்ய வயஃ பலம் । குஶலாஃ யேந ஸித்யந்தி ஜரடஃ கிம் நு ஸாதயே ॥ 25॥ கஸ்மாத் ஸங்க்லிஶ்யதே வித்வாந் வ்யர்தயா அர்தேஹயா அஸக்ரு'த் । கஸ்யசித் மாயயா நூநம் லோகஃ அயம் ஸுவிமோஹிதஃ ॥ 26॥ கிம் தநைஃ தநதைஃ வா கிம் காமைஃ வா காமதைஃ உத । ம்ரு'த்யுநா க்ரஸ்யமாநஸ்ய கர்மபிஃ வா உத ஜந்மதைஃ ॥ 27॥ நூநம் மே பகவாந் துஷ்டஃ ஸர்வதேவமயஃ ஹரிஃ । யேந நீதஃ தஶாம் ஏதாம் நிர்வேதஃ ச ஆத்மநஃ ப்லவஃ ॥ 28॥ ஸஃ அஹம் கலௌ அஶேஷேண ஶோஷயிஹ்ஹ்யே அங்கம் ஆத்மநஃ । அப்ரமத்தஃ அகிலஸ்வார்தே யதி ஸ்யாத் ஸித்தஃ ஆத்மநி ॥ 29॥ தத்ர மாம் அநுமோதேரந் தேவாஃ த்ரிபுவநேஶ்வராஃ । முஹூர்தேந ப்ரஹ்மலோகம் கட்வாங்கஃ ஸமஸாதயத் ॥ 30॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । இதி அபிப்ரேத்ய மநஸா ஹி ஆவந்த்யஃ த்விஜஸத்தமஃ । உந்முச்ய ஹ்ரு'தயக்ரந்தீந் ஶாந்தஃ பிக்ஷுஃ அபூத் முநிஃ ॥ 31॥ ஸஃ சசார மஹீம் ஏதாம் ஸம்யத ஆத்மேந்த்ரிய அநிலஃ । பிக்ஷார்தம் நகர க்ராமாந் அஸங்கஃ அலக்ஷிதஃ அவிஶத் ॥ 32॥ தம் வை ப்ரவயஸம் பிக்ஷும் அவதூதம் அஸஜ்ஜநாஃ । த்ரு'ஷ்ட்வா பர்யபவந் பத்ரஃ பஹ்வீபிஃ பரிபூதிபிஃ ॥ 33॥ கேசித் த்ரிவேணும் ஜக்ரு'ஹுஃ ஏகே பாத்ரம் கமண்டலும் । பீடம் ச ஏகே அக்ஷஸூத்ரம் ச கந்தாம் சீராணி கேசந ॥ 34॥ ப்ரதாய ச புநஃ தாநி தர்ஶிதாநி ஆததுஃ முநேஃ । அந்நம் ச பைக்ஷ்யஸம்பந்நம் புஞ்ஜாநஸ்ய ஸரித் தடே ॥ 35॥ மூத்ரயந்தி ச பாபிஷ்டாஃ ஷ்டீவந்தி அஸ்ய ச மூர்தநி । யதவாசம் வாசயந்தி தாடயந்தி ந வக்தி சேத் ॥ 36॥ தர்ஜயந்தி அபரே வாக்பிஃ ஸ்தேநஃ அயம் இதி வாதிநஃ । பத்நந்தி ரஜ்ஜ்வா தம் கேசித் பத்யதாம் பத்யதாம் இதி ॥ 37॥ க்ஷிபந்தி ஏகே அவஜாநந்தஃ ஏஷஃ தர்மத்வஜஃ ஶடஃ । க்ஷீணவித்தஃ இமாம் வ்ரு'த்திம் அக்ரஹீத் ஸ்வஜந உஜ்சிதஃ ॥ 38॥ அஹோ ஏஷஃ மஹாஸாரஃ த்ரு'திமாந் கிரிஃ ஆடிவ । மௌநேந ஸாதயதி அர்தம் பகவத் த்ரு'டநிஶ்சயஃ ॥ 39॥ இதி ஏகே விஹஸந்தி ஏநம் ஏகே துர்வாதயந்தி ச । தம் பபந்துஃ நிருருதுஃ யதா க்ரீடநகம் த்விஜம் ॥ 40॥ ஏவம் ஸஃ பௌதிகம் துஃகம் தைவிகம் தைஹிகம் ச யத் । போக்தவ்யம் ஆத்மநஃ திஷ்டம் ப்ராப்தம் ப்ராப்தம் அபுத்யத ॥ 41॥ பரிபூதஃ இமாம் காதாம் அகாயத நராதமைஃ । பாதயத்பிஃ ஸ்வதர்மஸ்தஃ த்ரு'திம் ஆஸ்தாய ஸாத்விகீம் ॥ 42॥ த்விஜஃ உவாச । ந அயம் ஜநஃ மே ஸுகதுஃகஹேதுஃ ந தேவதாத்மா க்ரஹகர்மகாலாஃ । மநஃ பரம் காரணம் ஆமநந்தி ஸம்ஸாரசக்ரம் பரிவர்தயேத் யத் ॥ 43॥ மநஃ குணாந் வை ஸ்ரு'ஜதே பலீயஃ ததஃ ச கர்மாணி விலக்ஷணாநி । ஶுக்லாநி க்ரு'ஷ்ணாநி அத லோஹிதாநி தேப்யஃ ஸவர்ணாஃ ஸ்ரு'தயஃ பவந்தி ॥ 44॥ அநீஹஃ ஆத்மா மநஸா ஸமீஹதா ஹிரண்மயஃ மத்ஸகஃ உத்விசஷ்டே । மநஃ ஸ்வலிங்கம் பரிக்ரு'ஹ்ய காமாந் ஜுஷந் நிபத்தஃ குணஸங்கதஃ அஸௌ ॥ 45॥ தாநம் ஸ்வதர்மஃ நியமஃ யமஃ ச ஶ்ருதம் ச கர்மாணி ச ஸத்வ்ரதாநி । ஸர்வே மநோநிக்ரஹலக்ஷணாந்தாஃ பரஃ ஹி யோகஃ மநஸஃ ஸமாதி ॥ 46॥ ஸமாஹிதம் யஸ்ய மநஃ ப்ரஶாந்தம் தாநாதிபிஃ கிம் வத தஸ்ய க்ரு'த்யம் । அஸம்யதம் யஸ்ய மநஃ விநஶ்யத் தாநாதிபிஃ சேத் அபரம் கிமேபிஃ ॥ 47॥ மநோவஶே அந்யே ஹி அபவந் ஸ்ம தேவாஃ மநஃ ச ந அந்யஸ்ய வஶம் ஸமேதி । பீஷ்மஃ ஹி தேவஃ ஸஹஸஃ ஸஹீயாந் யுஞ்ஜ்யாத் வஶே தம் ஸஃ ஹி தேவதேவஃ ॥ 48॥ தம் துர்ஜயம் ஶத்ரும் அஸஹ்யவேகம் மருந்துதம் தத் ந விஜித்ய கேசித் । குர்வந்தி அஸத் விக்ரஹம் அத்ர மர்த்யைஃ மித்ராணி உதாஸீந ரிபூந் விமூடாஃ ॥ 49॥ தேஹம் மநோமாத்ரம் இமம் க்ரு'ஹீத்வா மம அஹம் இதி அந்த தியஃ மநுஷ்யாஃ । ஏஷஃ அஹம் அந்யஃ அயம் இதி ப்ரமேண துரந்தபாரே தமஸி ப்ரமந்தி ॥ 50॥ ஜநஃ து ஹேதுஃ ஸுகதுஃகயோஃ சேத் கிம் ஆத்மநஃ ச அத்ர ஹ பௌமயோஃ தத் । ஜிஹ்வாம் க்வசித் ஸந்தஶதி ஸ்வதத்பிஃ தத் வேதநாயாம் கதமாய குப்யேத் ॥ 51॥ துஃகஸ்ய ஹேதுஃ யதி தேவதாஃ து கிம் ஆத்மநஃ தத்ர விகாரயோஃ தத் । யத் அங்கம் அங்கேந நிஹந்யதே க்வசித் க்ருத்யேத கஸ்மை புருஷஃ ஸ்வதேஹே ॥ 52॥ ஆத்மா யதி ஸ்யாத் ஸுகதுஃகஹேதுஃ கிம் அந்யதஃ தத்ர நிஜஸ்வபாவஃ । ந ஹி ஆத்மநஃ அந்யத் யதி தத் ம்ரு'ஷா ஸ்யாத் க்ருத்யேத கஸ்மாத் ந ஸுகம் ந துஃகம் ॥ 53॥ க்ரஹாஃ நிமித்தம் ஸுகதுஃகயோஃ சேத் கிம் ஆத்மநஃ அஜஸ்ய ஜநஸ்ய தே வை । க்ரஹைஃ க்ரஹஸ்ய ஏவ வதந்தி பீடாம் க்ருத்யேத கஸ்மை புருஷஃ ததஃ அந்யஃ ॥ 54॥ கர்மாஃ து ஹேதுஃ ஸுகதுஃகயோஃ சேத் கிம் ஆத்மநஃ தத் ஹி ஜடாஜடத்வே । தேஹஃ து அசித்புருஷஃ அயம் ஸுபர்ணஃ க்ருத்யேத கஸ்மை ந ஹி கர்மமூலம் ॥ 55॥ காலஃ து ஹேதுஃ ஸுகதுஃகயோஃ சேத் கிம் ஆத்மநஃ தத்ர தத் ஆத்மகஃ அஸௌ । ந அக்நேஃ ஹி தாபஃ ந ஹிமஸ்ய தத் ஸ்யாத் க்ருத்யேத கஸ்மை ந பரஸ்ய த்வந்த்வம் ॥ 56॥ ந கேநசித் க்வ அபி கதஞ்சந அஸ்ய த்வந்த்வ உபராகஃ பரதஃ பரஸ்ய । யதாஹமஃ ஸம்ஸ்ரு'திரூபிணஃ ஸ்யாத் ஏவம் ப்ரபுத்தஃ ந பிபேதி பூதைஃ ॥ 57॥ ஏதாம் ஸஃ ஆஸ்தாய பராத்மநிஷ்டாம் அத்யாஸிதாம் பூர்வதமைஃ மஹர்ஷிபிஃ । அஹம் தரிஷ்யாமி துரந்தபாரம் தமஃ முகுந்த அங்க்ரிநிஷேவயா ஏவ ॥ 58॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । நிர்வித்ய நஷ்டத்ரவிணஃ கதக்லமஃ ப்ரவ்ரஜ்ய காம் பர்யடமாநஃ இத்தம் । நிராக்ரு'தஃ அஸத்பிஃ அபி ஸ்வதர்மாத் அகம்பிதஃ அமும் முநிஃ ஆஹ காதாம் ॥ 59॥ ஸுகதுஃகப்ரதஃ ந அந்யஃ புருஷஸ்ய ஆத்மவிப்ரமஃ । மித்ர உதாஸீநரிபவஃ ஸம்ஸாரஃ தமஸஃ க்ரு'தஃ ॥ 60॥ தஸ்மாத் ஸர்வாத்மநா தாத நிக்ரு'ஹாண மநோ தியா । மயி ஆவேஶிதயா யுக்தஃ ஏதாவாந் யோகஸங்க்ரஹஃ ॥ 61॥ யஃ ஏதாம் பிக்ஷுணா கீதாம் ப்ரஹ்மநிஷ்டாம் ஸமாஹிதஃ । தாரயந் ஶ்ராவயந் ஶ்ருண்வந் த்வந்த்வைஃ ந ஏவ அபிபூயதே ॥ 62॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே பகவதுத்தவஸம்வாதே பிக்ஷுகீதநிரூபணம் நாம த்ரயோவிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 23॥ அத சதுர்விம்ஶோऽத்யாஃ । ஶ்ரீபகவாந் உவாச । அத தே ஸம்ப்ரவக்ஷ்யாமி ஸாங்க்யம் பூர்வைஃ விநிஶ்சிதம் । யத் விஜ்ஞாய புமாந் ஸத்யஃ ஜஹ்யாத் வைகல்பிகம் ப்ரமம் ॥ 1॥ ஆஸீத் ஜ்ஞாநம் அதஃ ஹி அர்தஃ ஏகம் ஏவ அவிகல்பிதம் । யதா விவேகநிபுணாஃ ஆதௌ க்ரு'தயுகே அயுகே ॥ 2॥ தத் மாயாபலரூபேண கேவலம் நிர்விகல்பிதம் । வாங்மநஃ அகோசரம் ஸத்யம் த்விதா ஸமபவத் ப்ரு'ஹத் ॥ 3॥ தயோஃ ஏகதரஃ ஹி அர்தஃ ப்ரக்ரு'திஃ ஸோபயாத்மிகா । ஜ்ஞாநம் து அந்யதரஃ பாவஃ புருஷஃ ஸஃ அபிதீயதே ॥ 4॥ தமஃ ரஜஃ ஸத்த்வம் இதி ப்ரக்ரு'தேஃ அபவந் குணாஃ । மயா ப்ரக்ஷோப்யமாணாயாஃ புருஷ அநுமதேந ச ॥ 5॥ தேப்யஃ ஸமபவத் ஸூத்ரம் மஹாந் ஸூத்ரேண ஸம்யுதஃ । ததஃ விகுர்வதஃ ஜாதஃ யஃ அஹங்காரஃ விமோஹநஃ ॥ 6॥ வைகாரிகஃ தைஜஸஃ ச தாமஸஃ ச இதி அஹம் த்ரிவ்ரு'த் । தந்மாத்ர இந்த்ரிய மநஸாம் காரணம் சித் அசித் மயஃ ॥ 7॥ அர்தஃ தந்மாத்ரிகாத் ஜஜ்ஞே தாமஸாத் இந்த்ரியாணி ச । தைஜஸாத் தேவதாஃ ஆஸந் ஏகாதஶ ச வைக்ரு'தாத் ॥ 8॥ மயா ஸஞ்சோதிதாஃ பாவாஃ ஸர்வே ஸம்ஹதி அகாரிணஃ । அண்டம் உத்பாதயாமாஸுஃ மம ஆயதநம் உத்தமம் ॥ 9॥ தஸ்மிந் அஹம் ஸமபவம் அண்டே ஸலிலஸம்ஸ்திதௌ । மம நாப்யாம் அபூத் பத்மம் விஶ்வாக்யம் தத்ர ச ஆத்மபூஃ ॥ 10॥ ஸஃ அஸ்ரு'ஜத் தபஸா யுக்தஃ ரஜஸா மத் அநுக்ரஹாத் । லோகாந் ஸபாலாந் விஶ்வாத்மா பூஃ புவஃ ஸ்வஃ இதி த்ரிதா ॥ 11॥ தேவாநாம் ஓகஃ ஆஸீத் ஸ்வஃ பூதாநாம் ச புவஃ பதம் । மர்த்ய ஆதீநாம் ச பூஃ லோகஃ ஸித்தாநாம் த்ரிதயாத் பரம் ॥ 12॥ அதஃ அஸுராணாம் நாகாநாம் பூமேஃ ஓகஃ அஸ்ரு'ஜத் ப்ரபுஃ । த்ரிலோக்யாம் கதயஃ ஸர்வாஃ கர்மணாம் த்ரிகுண ஆத்மநாம் ॥ 13॥ யோகஸ்ய தபஸஃ ச ஏவ ந்யாஸஸ்ய கதயஃ அமலாஃ । மஹஃ ஜநஃ தபஃ ஸத்யம் பக்தியோகஸ்ய மத்கதிஃ ॥ 14॥ மயா காலாத்மநா தாத்ரா கர்மயுக்தம் இதம் ஜகத் । குணப்ரவாஹஃ ஏதஸ்மிந் உந்மஜ்ஜதி நிமஜ்ஜதி ॥ 15॥ அணுஃ ப்ரு'ஹத் க்ரு'ஶஃ ஸ்தூலஃ யஃ யஃ பாவஃ ப்ரஸித்யதி । ஸர்வஃ அபி உபயஸம்யுக்தஃ ப்ரக்ரு'த்யா புருஷேண ச ॥ 16॥ யஃ து யஸ்ய ஆதிஃ அந்தஃ ச ஸஃ வை மத்யம் ச தஸ்ய ஸந் । விகாரஃ வ்யவஹாரார்தஃ யதா தைஜஸ பார்திவாஃ ॥ 17॥ யத் உபாதாய பூர்வஃ து பாவஃ விகுருதே அபரம் । ஆதிஃ அந்தஃ யதா யஸ்ய தத் ஸத்யம் அபிதீயதே ॥ 18॥ ப்ரக்ரு'திஃ ஹி அஸ்ய உபாதாநம் ஆதாரஃ புருஷஃ பரஃ । ஸதஃ அபிவ்யஞ்ஜகஃ காலஃ ப்ரஹ்ம தத் த்ரிதயம் து அஹம் ॥ 19॥ ஸர்கஃ ப்ரவர்ததே தாவத் பௌர்வ அபர்யேண நித்யஶஃ । மஹாந் குணவிஸர்க அர்தஃ ஸ்திதி அந்தஃ யாவத் ஈக்ஷணம் ॥ 20॥ விராட் மயா ஆஸாத்யமாநஃ லோககல்பவிகல்பகஃ । பஞ்சத்வாய விஶேஷாய கல்பதே புவநைஃ ஸஹ ॥ 21॥ அந்நே ப்ரலீயதே மர்த்யம் அந்நம் தாநாஸு லீயதே । தாநாஃ பூமௌ ப்ரலீயந்தே பூமிஃ கந்தே ப்ரலீயதே ॥ 22॥ அப்ஸு ப்ரலீயந்தே கந்தஃ ஆபஃ ச ஸ்வகுணே ரஸே । லீயதே ஜ்யோதிஷி ரஸஃ ஜ்யோதீ ரூபே ப்ரலீயதே ॥ 23॥ ரூபம் வாயௌ ஸஃ ச ஸ்பர்ஶே லீயதே ஸஃ அபி ச அம்பரே । அம்பரம் ஶப்ததந்மாத்ரஃ இந்த்ரியாணி ஸ்வயோநிஷு ॥ 24॥ யோநிஃ வைகாரிகே ஸௌம்ய லீயதே மநஸி ஈஶ்வரே । ஶப்தஃ பூதாதிம் அபி ஏதி பூதாதிஃ மஹதி ப்ரபுஃ ॥ 25॥ ஸஃ லீயதே மஹாந் ஸ்வேஷு குணேஷு குணவத்தமஃ । தே அவ்யக்தே ஸம்ப்ரலீயந்தே தத்கலே லீயதே அவ்யயே ॥ 26॥ காலஃ மாயாமயே ஜீவே ஜீவஃ ஆத்மநி மயி அஜே । ஆத்மா கேவலஃ ஆத்மஸ்தஃ விகல்ப அபாய லக்ஷணஃ ॥ 27॥ ஏவம் அந்வீக்ஷமாணஸ்ய கதம் வைகல்பிகஃ ப்ரமஃ । மநஸஃ ஹ்ரு'தி திஷ்டேத வ்யோம்நி இவ அர்க உதயே தமஃ ॥ 28॥ ஏஷஃ ஸாங்க்யவிதிஃ ப்ரோக்தஃ ஸம்ஶயக்ரந்திபேதநஃ । ப்ரதிலோம அநுலோமாப்யாம் பராவரத்ரு'ஶா மயா ॥ 29॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணோத்தவஸம்வாதே ப்ரக்ரு'திபுருஷஸாங்க்யயோகோ நாம சதுர்விம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 24॥ அத பஞ்சவிம்ஶோऽத்யாயஃ । ஶ்ரீபகவாநுவாச । குணாநாம் அஸமிஶ்ராணாம் புமாந்யேந யதா பவேத் । தந்மே புருஷவர்ய இஅதம் உபதாரய ஶம்ஸதஃ ॥ 1॥ ஸமஃ தமஃ திதிக்ஷா ஈக்ஷா தபஃ ஸத்யம் தயா ஸ்ம்ரு'திஃ । துஷ்டிஃ த்யாகஃ அஸ்ப்ரு'ஹா ஶ்ரத்தா ஹ்ரீஃ தயா ஆதிஃ ஸ்வநிர்வ்ரு'திஃ ॥ 2॥ காமஃ ஈஹா மதஃ த்ரு'ஷ்ணா ஸ்தம்பஃ ஆஶீஃ பிதா ஸுகம் । மத உத்ஸாஹஃ யஶஃ ப்ரீதிஃ ஹாஸ்யம் வீர்யம் பல உத்யமஃ ॥ 3॥ க்ரோதஃ லோபஃ அந்ரு'தம் ஹிம்ஸா யாஞ்சா தம்பஃ க்லமஃ கலிஃ । ஶோகமோஹௌ விஷாதார்தீ நித்ரா ஆஶா பீஃ அநுத்யமஃ ॥ 4॥ ஸத்த்வஸ்ய ரஜஸஃ ச ஏதாஃ தமஸஃ ச அநுமூர்வஶஃ । வ்ரு'த்தயஃ வர்ணிதப்ராயாஃ ஸந்நிபாதம் அதஃ ஶ்ருணு ॥ 5॥ ஸந்நிபாதஃ து அஹம் இதி மம இதி உத்தவ யா மதிஃ । வ்யவஹாரஃ ஸந்நிபாதஃ மநோமாத்ர இந்த்ரியாஸுபிஃ ॥ 6॥ தர்மே ச அர்தே ச காமே ச யதா அஸௌ பரிநிஷ்டிதஃ । குணாநாம் ஸந்நிகர்ஷஃ அயம் ஶ்ரத்தாஃ அதிதநாவஹஃ ॥ 7॥ ப்ரவ்ரு'த்திலக்ஷணே நிஷ்டா புமாந் யஃ ஹி க்ரு'ஹாஶ்ரமே । ஸ்வதர்மே ச அநுதிஷ்டேத குணாநாம் ஸமிதிஃ ஹி ஸா ॥ 8॥ புருஷம் ஸத்த்வஸம்யுக்தம் அநுமீயாத் ஶம ஆதிபிஃ । காமாதிபீ ரஜோயுக்தம் க்ரோதாத்யைஃ தமஸா யுதம் ॥ 9॥ யதா பஜதி மாம் பக்த்யா நிரபேக்ஷஃ ஸ்வகர்மபிஃ । தம் ஸத்த்வப்ரக்ரு'திம் வித்யாத் புருஷம் ஸ்த்ரியம் ஏவ வா ॥ 10॥ யதா ஆஶிஷஃ ஆஶாஸ்ய மாம் பஜேத ஸ்வகர்மபிஃ । தம் ரஜஃப்ரக்ரு'திம் வித்யாத் ஹிம்ஸாம் ஆஶாஸ்ய தாமஸம் ॥ 11॥ ஸத்த்வம் ரஜஃ தமஃ இதி குணாஃ ஜீவஸ்ய ந ஏவ மே । சித்தஜா யைஃ து பூதாநாம் ஸஜ்ஜமாநஃ நிபத்யதே ॥ 12॥ யதேதரௌ ஜயேத் ஸத்த்வம் பாஸ்வரம் விஶதம் ஶிவம் । ததா ஸுகேந யுஜ்யேத தர்மஜ்ஞாந ஆதிபிஃ புமாந் ॥ 13॥ யதா ஜயேத் தமஃ ஸத்த்வம் ரஜஃ ஸங்கம் பிதா சலம் । ததா துஃகேந யுஜ்யேத கர்மணா யஶஸா ஶ்ரியா ॥ 14॥ யதா ஜயேத் ரஜஃ ஸத்த்வம் தமஃ மூடஃ லயம் ஜடம் । யுஜ்யேத ஶோகமோஹாப்யாம் நித்ரயா ஹிம்ஸயா ஆஶயா ॥ 15॥ யதா சித்தம் ப்ரஸீதேத இந்த்ரியாணாம் ச நிர்வ்ரு'திஃ । தேஹே அபயம் மநோஸங்கம் தத் ஸத்த்வம் வித்தி மத்பதம் ॥ 16॥ விகுர்வந் க்ரியயா ச அதீர நிர்வ்ரு'திஃ ச சேதஸாம் । காத்ராஸ்வாஸ்த்யம் மநஃ ப்ராந்தம் ரஜஃ ஏதைஃ நிஶாமய ॥ 17॥ ஸீதத் சித்தம் விலீயேத சேதஸஃ க்ரஹணே அக்ஷமம் । மநஃ நஷ்டம் தமஃ க்லாநிஃ தமஃ தத் உபதாரய ॥ 18॥ ஏதமாநே குணே ஸத்த்வே தேவாநாம் பலம் ஏததே । அஸுராணாம் ச ரஜஸி தமஸி உத்தவ ரக்ஷஸாம் ॥ 19॥ ஸத்த்வாத் ஜகரணம் வித்யாத் ரஜஸா ஸ்வப்நம் ஆதிஶேத் । ப்ரஸ்வாபம் தமஸா ஜந்தோஃ துரீயம் த்ரிஷு ஸந்ததம் ॥ 20॥ உபர்யுபரி கச்சந்தி ஸத்த்வேந ஆப்ரஹ்மணஃ ஜநாஃ । தமஸா அதஃ அதஃ ஆமுக்யாத் ரஜஸா அந்தரசாரிணஃ ॥ 21॥ ஸத்த்வே ப்ரலீநாஃ ஸ்வஃ யாந்தி நரலோகம் ரஜோலயாஃ । தமோலயாஃ து நிரயம் யாந்தி மாம் ஏவ நிர்குணாஃ ॥ 22॥ மதர்பணம் நிஷ்பலம் வா ஸாத்விகம் நிஜகர்ம தத் । ராஜஸம் பலஸங்கல்பம் ஹிம்ஸாப்ராயாதி தாமஸம் ॥ 23॥ கைவல்யம் ஸாத்விகம் ஜ்ஞாநம் ரஜஃ வைகல்பிகம் ச யத் । ப்ராக்ரு'தம் தாமஸம் ஜ்ஞாநம் மந்நிஷ்டம் நிர்குணம் ஸ்ம்ரு'தம் ॥ 24॥ வநம் து ஸாத்விகஃ வாஸஃ க்ராமஃ ராஜஸஃ உச்யதே । தாமஸம் த்யூதஸதநம் மந்நிகேதநம் து நிர்குணம் ॥ 25॥ ஸாத்விகஃ காரகஃ அஸங்கீ ராகாந்தஃ ராஜஸஃ ஸ்ம்ரு'தஃ । தாமஸஃ ஸ்ம்ரு'திவிப்ரஷ்டஃ நிர்குணஃ மதபாஶ்ரயஃ ॥ 26॥ ஸாத்த்விகீ ஆத்யாத்மிகீ ஶ்ரத்தா கர்மஶ்ரத்தா து ராஜஸீ । தாமஸ்யதர்மே யா ஶ்ரத்தா மத்ஸேவாயாம் து நிர்குணா ॥ 27॥ பத்யம் பூதம் அநாயஃ தம் ஆஹார்யம் ஸாத்த்விகம் ஸ்ம்ரு'தம் । ராஜஸம் ச இந்த்ரியப்ரேஷ்டம் தாமஸம் ச ஆர்தித அஶுசி ॥ 28॥ ஸாத்த்விகம் ஸுகம் ஆத்மோத்தம் விஷயோத்தம் து ராஜஸம் । தாமஸம் மோஹதைநோத்தம் நிர்குணம் மதபாஶ்ரயம் ॥ 29॥ த்ரவ்யம் தேஶஃ பலம் காலஃ ஜ்ஞாநம் கர்ம ச காரகாஃ । ஶ்ரத்தா அவஸ்தா ஆக்ரு'திஃ நிஷ்டா த்ரைகுண்யஃ ஸர்வஃ ஏவ ஹி ॥ 30॥ ஸர்வே குணமயாஃ பாவாஃ புருஷ அவ்யக்த திஷ்டிதாஃ ॥ 31॥ ஏதாஃ ஸம்ஸ்ரு'தயஃ பும்ஸஃ குணகர்மநிபந்தநாஃ । யேந இமே நிர்ஜிதாஃ ஸௌம்ய குணாஃ ஜீவேந சித்தஜாஃ । பக்தியோகேந மந்நிஷ்டஃ மத்பாவாய ப்ரபத்யதே ॥ 32॥ தஸ்மாத் அஹம் இமம் லப்த்வா ஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநஸம்பவம் । குணஸங்கம் விநிர்தூய மாம் பஜந்து விசக்ஷணாஃ ॥ 33॥ நிஃஸங்கஃ மாம் பஜேத் வித்வாந் அப்ரமத்தஃ ஜிதேந்த்ரியஃ । ரஜஃ தமஃ ச அபிஜயேத் ஸத்த்வஸம்ஸேவயா முநிஃ ॥ 34॥ ஸத்த்வம் ச அபிஜயேத் யுக்தஃ நைரபேக்ஷ்யேண ஶாந்ததீஃ । ஸம்பத்யதே குணைஃ முக்தஃ ஜீவஃ ஜீவம் விஹாய மாம் ॥ 35॥ ஜீவஃ ஜீவவிநிர்முக்தஃ குணைஃ ச ஆஶயஸம்பவைஃ । மயா ஏவ ப்ரஹ்மணா பூர்ணஃ ந பஹிஃ ந அந்தரஃ சரேத் ॥ 36॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணோத்தவஸம்வாதே குணநிர்குணநிரூபணம் நாம பஞ்சவிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 25॥ அத ஷட்விம்ஶோऽத்யாயஃ । ஶ்ரீபகவாந் உவாச । மத் லக்ஷணம் இமம் காயம் லப்த்வா மத்தர்மஃ ஆஸ்திதஃ । ஆநந்தம் பரமாத்மாநம் ஆத்மஸ்தம் ஸமுபைதி மாம் ॥1॥ குணமய்யாஃ ஜீவயோந்யாஃ விமுக்தஃ ஜ்ஞாநநிஷ்டயா । குணேஷு மாயாமாத்ரேஷு த்ரு'ஶ்யமாநேஷு அவஸ்துதஃ । வர்தமாநஃ அபி ந புமாந் யுஜ்யதே அவஸ்துபிஃ குணைஃ ॥ 2॥ ஸங்கம் ந குர்யாத் அஸதாம் ஶிஶ்ந உதர த்ரு'பாம் க்வசித் । தஸ்ய அநுகதஃ தமஸி அந்தே பததி அந்த அநுகாந்தவத் ॥ 3॥ ஐலஃ ஸம்ராட் இமாம் காதாம் அகாயத ப்ரு'ஹச்ச்ரவாஃ । உர்வஶீ விரஹாத் முஹ்யந் நிர்விண்ணஃ ஶோகஸம்யமே ॥ 4॥ த்யக்த்வா ஆத்மாநம் வ்ரஜந்தீம் தாம் நக்நஃ உந்மத்தவத் ந்ரு'பஃ । விலபந் அந்வகாத் ஜாயே கோரே திஷ்ட இதி விக்லவஃ ॥ 5॥ காமாந் அத்ரு'ப்தஃ அநுஜுஷந் க்ஷுல்லகாந் வர்ஷயாமிநீஃ । ந வேத யாந்தீஃ ந அயாந்தீஃ உர்வஶீ ஆக்ரு'ஷ்டசேஅதநஃ ॥ 6॥ ஐலஃ உவாச । அஹோ மே மோஹவிஸ்தாரஃ காமகஷ்மலசேதஸஃ । தேவ்யாஃ க்ரு'ஹீதகண்டஸ்ய ந ஆயுஃகண்டாஃ இமே ஸ்ம்ரு'தாஃ ॥ 7॥ ந அஹம் வேத அபிநிர்முக்தஃ ஸூர்யஃ வா அப்யுதிதஃ அமுயா । முஷிதஃ வர்ஷபூகாநாம் பத அஹாநி கதாநி உத ॥ 8॥ அஹோ மே ஆத்மஸம்மோஹஃ யேந ஆத்மா யோஷிதாம் க்ரு'தஃ । க்ரீடாம்ரு'கஃ சக்ரவர்தீ நரதேவஶிகாமணிஃ ॥ 9॥ ஸபரிச்சதம் ஆத்மாநம் ஹித்வா த்ரு'ணம் இவ ஈஶ்வரம் । யாந்தீம் ஸ்த்ரியம் ச அந்வகமம் நக்நஃ உந்மத்தவத் ருதந் ॥ 10॥ குதஃ தஸ்ய அநுபாவஃ ஸ்யாத் தேஜஃ ஈஶத்வம் ஏவ வா । யஃ அந்வகச்சம் ஸ்த்ரியம் யாந்தீம் கரவத் பாததாடிதஃ ॥ 11॥ கிம் வித்யயா கிம் தபஸா கிம் த்யாகேந ஶ்ருதேந வா । கிம் விவிக்தேந மௌநேந ஸ்த்ரீபிஃ யஸ்ய மநஃ ஹ்ரு'தம் ॥ 12॥ ஸ்வார்தஸ்ய அகோவிதம் திங் மாம் மூர்கம் பண்டித மாநிநம் । யஃ அஹம் ஈஶ்வரதாம் ப்ராப்ய ஸ்த்ரீபிஃ கோ கரவத் ஜிதஃ ॥ 13॥ ஸேவதஃ வர்ஷபூகாத் மே உர்வஶ்யஃ அதராஸவம் । ந த்ரு'ப்யதி ஆத்மபூஃ காமஃ வஹ்நிஃ ஆஹுதிபிஃ யதா ॥ 14॥ பும்ஶ்சல்யா அபஹ்ரு'தம் சித்தம் கோந்வந்யஃ மோசிதும் ப்ரபுஃ । ஆத்மாராமேஶ்வரம் ரு'தே பகவந்தம் அதோக்ஷஜம் ॥ 15॥ போதிதஸ்ய அபி தேவ்யா மே ஸூக்தவாக்யேந துர்மதேஃ । மநோகதஃ மஹாமோஹஃ ந அபயாதி அஜிதாத்மநஃ ॥ 16॥ கிம் ஏதயா நஃ அபக்ரு'தம் ரஜ்ஜ்வா வா ஸர்பசேதஸஃ । ரஜ்ஜுஸ்வரூப அவிதுஷஃ யஃ அஹம் யத் அஜிதேந்த்ரியஃ ॥ 17॥ க்வ அயம் மலோமஸஃ காயஃ தௌர்கந்தி ஆதி ஆத்மகஃ அஶுசிஃ । க்வ குணாஃ ஸௌமநஸ்ய ஆத்யாஃ ஹி அத்யாஸஃ அவித்யயா க்ரு'தஃ ॥ 18॥ பித்ரோஃ கிம் ஸ்வம் நு பார்யாயாஃ ஸ்வாமிநஃ அக்நேஃ ஶ்வக்ரு'த்ரயோஃ । கிம் ஆத்மநஃ கிம் ஸுஹ்ரு'தாம் இதி யஃ ந அவஸீயதே ॥ 19॥ தஸ்மிந் கலேவரே அமேத்யே துச்சநிஷ்டே விஷஜ்ஜதே । அஹோ ஸுபத்ரம் ஸுநஸம் ஸுஸ்மிதம் ச முகம் ஸ்த்ரியஃ ॥ 20॥ த்வங் மாம்ஸ ருதிர ஸ்நாயு மேதோ மஜ்ஜா அஸ்தி ஸம்ஹதௌ । விண்மூத்ரபூயே ரமதாம் க்ரு'மீணாம் கியத் அந்தரம் ॥ 21॥ அத அபி ந உபஸஜ்ஜேத ஸ்த்ரீஷு ஸ்த்ரைணேஷு ச அர்தவித் । விஷய இந்த்ரிய ஸம்யோகாத் மநஃ க்ஷுப்யதி ந அந்யதா ॥ 22॥ அத்ரு'ஷ்டாத் அஶ்ருதாத் பாவாத் ந பாவஃ உபஜாயதே । அஸம்ப்ரயுஞ்ஜதஃ ப்ராணாந் ஶாம்யதி ஸ்திமிதம் மநஃ ॥ 23॥ தஸ்மாத் ஸங்கஃ ந கர்தவ்யஃ ஸ்த்ரீஷு ஸ்த்ரைணேஷு ச இந்த்ரியைஃ । விதுஷாம் ச அபி அவிஶ்ரப்தஃ ஷட்வர்கஃ கிமு மாத்ரு'ஶாம் ॥ 24॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । ஏவம் ப்ரகாயந் ந்ரு'பதேவதேவஃ ஸஃ உர்வஶீலோகம் அதஃ விஹாய । ஆத்மாநம் ஆத்மநி அவகம்ய மாம் வை உபாரமத் ஜ்ஞாநவிதூதமோஹஃ ॥ 25॥ ததஃ துஃஸங்கம் உத்ஸ்ரு'ஜ்ய ஸத்ஸு ஸஜ்ஜேத புத்திமாந் । ஸந்தஃ ஏதஸ்ய சிந்தந்தி மநோவ்யாஸங்கமுக்திபிஃ ॥ 26॥ ஸந்தஃ அநபேக்ஷாஃ மச்சித்தாஃ ப்ரஶாந்தாஃ ஸமதர்ஶிநஃ । நிர்மமாஃ நிரஹங்காராஃ நிர்த்வந்த்வாஃ நிஷ்பரிக்ரஹாஃ ॥ 27॥ தேஷு நித்யம் மஹாபாகஃ மஹாபாகேஷு மத்கதாஃ । ஸம்பவந்தி ஹிதா ந்ரூ'ணாம் ஜுஷதாம் ப்ரபுநந்தி அகம் ॥ 28॥ தாஃ யே ஶ்ருண்வந்தி காயந்தி ஹி அநுமோதந்தி ச அத்ரு'தாஃ । மத்பராஃ ஶ்ரத்ததாநாஃ ச பக்திம் விந்தந்தி தே மயி ॥ 29॥ பக்திம் லப்தவதஃ ஸாதோஃ கிம் அந்யத் அவஶிஷ்யதே । மயி அநந்தகுணே ப்ரஹ்மணி ஆநந்த அநுபவ ஆத்மநி ॥ 30॥ யதா உபஶ்ரயமாணஸ்ய பகவந்தம் விபாவஸும் । ஶீதம் பயம் தமஃ அபி ஏதி ஸாதூந் ஸம்ஸேவதஃ ததா ॥ 31॥ நிமஜ்ஜ்ய உந்மஜ்ஜ்யதாம் கோரே பவாப்தௌ பரம அயநம் । ஸந்தஃ ப்ரஹ்மவிதஃ ஶாந்தாஃ நௌஃ த்ரு'ட இவ அப்ஸு மஜ்ஜதாம் ॥ 32॥ அந்நம் ஹி ப்ராணிநாம் ப்ராணஃ ஆர்தாநாம் ஶரணம் து அஹம் । தர்மஃ வித்தம் ந்ரு'ணாம் ப்ரேத்ய ஸந்தஃ அர்வாக் பிப்யதஃ அரணம் ॥ 33॥ ஸந்தஃ திஶந்தி சக்ஷூம்ஷி பஹிஃ அர்கஃ ஸமுத்திதஃ । தேவதாஃ பாந்தவாஃ ஸந்தஃ ஸந்தஃ ஆத்மா அஹம் ஏவ ச ॥ 34॥ வைதஸேநஃ ததஃ அபி ஏவம் உர்வஶ்யா லோகநிஃஸ்ப்ரு'ஹஃ । முக்தஸங்கஃ மஹீம் ஏதாம் ஆத்மாராமஃ சசார ஹ ॥ 35॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணோத்தவஸம்வாதே ஐலகீதம் நாம ஷட்விம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 26॥ அத ஸப்தவிம்ஶோऽத்யாயஃ । உத்தவஃ உவாச । க்ரியாயோகம் ஸமாசக்ஷ்வ பவத் ஆராதநம் ப்ரபோ । யஸ்மாத் த்வாம் யே யதா அர்சந்தி ஸாத்வதாஃ ஸாத்வதர்ஷப ॥ 1॥ ஏதத் வதந்தி முநயஃ முஹுஃ நிஃஶ்ரேயஸம் ந்ரு'ணாம் । நாரதஃ பகவாந் வ்யாஸஃ ஆசார்யஃ அங்கிரஸஃ ஸுதஃ ॥ 2॥ நிஃஸ்ரு'தம் தே முகாம்போஜாத்யத் ஆஹ பகவாந் அஜஃ । புத்ரேப்யஃ ப்ரு'குமுக்யேப்யஃ தேவ்யை ச பகவாந் பவஃ ॥ 3॥ ஏதத் வை ஸர்வவர்ணாநாம் ஆஶ்ரமாணாம் ச ஸம்மதம் । ஶ்ரேயஸாம் உத்தமம் மந்யே ஸ்த்ரீஶூத்ராணாம் ச மாநத ॥ 4॥ ஏதத் கமலபத்ராக்ஷ கர்மபந்தவிமோசநம் । பக்தாய ச அநுரக்தாய ப்ரூஹி விஶ்வேஶ்வர ஈஶ்வர ॥ 5॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । நஹி அந்தஃ அநந்தபாரஸ்ய கர்மகாண்டஸ்ய ச உத்தவ । ஸங்க்ஷிப்தம் வர்ணயிஷ்யாமி யதாவத் அநுபூர்வஶஃ ॥ 6॥ வைதிகஃ தாந்த்ரிகஃ மிஶ்ரஃ இதி மே த்ரிவிதஃ மகஃ । த்ரயாணாம் ஈப்ஸிதேந ஏவ விதிநா மாம் ஸமர்சயேத் ॥ 7॥ யதா ஸ்வநிகமேந உக்தம் த்விஜத்வம் ப்ராப்ய பூருஷஃ । யதா யஜேத மாம் பக்த்யா ஶ்ரத்தயா தத் நிபோத மே ॥ 8॥ அர்சாயாம் ஸ்தண்டிலே அக்நௌ வா ஸூர்யே வா அப்ஸு ஹ்ரு'தி த்விஜஃ । த்ரவ்யேண பக்தியுக்தஃ அர்சேத் ஸ்வகுரும் மாம் அமாயயா ॥ 9॥ பூர்வம் ஸ்நாநம் ப்ரகுர்வீத தௌததந்தஃ அங்கஶுத்தயே । உபயைஃ அபி ச ஸ்நாநம் மந்த்ரைஃ ம்ரு'த்க்ரஹணாதிநா ॥ 10॥ ஸந்த்யா உபாஸ்தி ஆதி கர்மாணி வேதேந அசோதிதாநி மே । பூஜாம் தைஃ கல்பயேத் ஸம்யக் ஸங்கல்பஃ கர்மபாவநீம் ॥ 11॥ ஶைலீ தாருமயீ லௌஹீ லேப்யா லேக்யா ச ஸைகதீ । மநோமயீ மணிமயீ ப்ரதிமா அஷ்டவிதா ஸ்ம்ரு'தா ॥ 12॥ சல அசல இதி த்விவிதா ப்ரதிஷ்டா ஜீவமந்திரம் । உத்வாஸ ஆவாஹநே ந ஸ்தஃ ஸ்திராயாம் உத்தவ அர்சநே ॥ 13॥ அஸ்திராயாம் விகல்பஃ ஸ்யாத் ஸ்தண்டிலே து பவேத் த்வயம் । ஸ்நபநம் து அவிலேப்யாயாம் அந்யத்ர பரிமார்ஜநம் ॥ 14॥ த்ரவ்யைஃ ப்ரஸித்த்யைஃ மத் யாகஃ ப்ரதிமாதிஷு அமாயிநஃ । பக்தஸ்ய ச யதாலப்தைஃ ஹ்ரு'தி பாவேந ச ஏவ ஹி ॥ 15॥ ஸ்நாந அலங்கரணம் ப்ரேஷ்டம் அர்சாயாம் ஏவ து உத்தவ । ஸ்தண்டிலே தத்த்வவிந்யாஸஃ வஹ்நௌ ஆஜ்யப்லுதம் ஹவிஃ ॥ 16॥ ஸூர்யே ச அப்யர்ஹணம் ப்ரேஷ்டம் ஸலிலே ஸலில ஆதிபிஃ । ஶ்ரத்தயா உபாஹ்ரு'தம் ப்ரேஷ்டம் பக்தேந மம வாரி அபி ॥ 17॥ பூர்யபி அபக்த உபஹ்ரு'தம் ந மே தோஷாய கல்பதே । கந்தஃ தூபஃ ஸுமநஸஃ தீபஃ அந்ந ஆத்ய ச கிம் புநஃ ॥ 18॥ ஶுசிஃ ஸம்ப்ரு'தஸம்பாரஃ ப்ராக் தர்பைஃ கல்பித ஆஸநஃ । ஆஸீநஃ ப்ராக் உதக் வா அர்சேத் அர்சாயாம் அத ஸம்முகஃ ॥ 19॥ க்ரு'தந்யாஸஃ க்ரு'தந்யாஸாம் மதர்சாம் பாணிநா ம்ரு'ஜேத் । கலஶம் ப்ரோக்ஷணீயம் ச யதாவத் உபஸாதயேத் ॥ 20॥ தத் அத்பிஃ தேவயஜநம் த்ரவ்யாணி ஆத்மாநம் ஏவ ச । ப்ரோக்ஷ்ய பாத்ராணி த்ரீணி அத்பிஃ தைஃ தைஃ த்ரவ்யைஃ ச ஸாதயேத் ॥ 21॥ பாத்ய அர்க ஆசமநீயார்தம் த்ரீணி பாத்ராணி தைஶிகஃ । ஹ்ரு'தா ஶீர்ஷ்ணா அத ஶிகயா காயத்ர்யா ச அபிமந்த்ரயேத் ॥ 22॥ பிண்டே வாயு அக்நி ஸம்ஶுத்தே ஹ்ரு'த்பத்மஸ்தாம் பராம் மம । அண்வீம் ஜீவகலாம் த்யாயேத் நாத அந்தே ஸித்தபாவிதாம் ॥ 23॥ தயா ஆத்மபூதயா பிண்டே வ்யாப்தே ஸம்பூஜ்ய தந்மயஃ । ஆவாஹ்ய அர்ச ஆதிஷு ஸ்தாப்ய ந்யஸ்த அங்கம் மாம் ப்ரபூஜயேத் ॥ 24॥ பாத்ய உபஸ்பர்ஶ அர்ஹண ஆதீந் உபசாராந் ப்ரகல்பயேத் । தர்மாதிபிஃ ச நவபிஃ கல்பயித்வா ஆஸநம் மம ॥ 25॥ பத்மம் அஷ்டதலம் தத்ர கர்ணிகாகேஸர உஜ்ஜ்வலம் । உபாப்யாம் வேததந்த்ராப்யாம் மஹ்யம் து உபயஸித்தயே ॥ 26॥ ஸுதர்ஶநம் பாஞ்சஜந்யம் கதாஸீஷுதநுஃ ஹலாந் । முஸலம் கௌஸ்துபம் மாலாம் ஶ்ரீவத்ஸம் ச அநுபூஜயேத் ॥ 27॥ நந்தம் ஸுநந்தம் கருடம் ப்ரசண்டம் சண்டம் ஏவ ச । மஹாபலம் பலம் ச ஏவ குமுதம் குமுதேக்ஷணம் ॥ 28॥ துர்காம் விநாயகம் வ்யாஸம் விஷ்வக்ஸேநம் குரூந் ஸுராந் । ஸ்வே ஸ்வே ஸ்தாநே து அபிமுகாந் பூஜயேத் ப்ரோக்ஷண ஆதிபிஃ ॥ 29॥ சந்தந உஶீர கர்பூர குங்கும அகரு வாஸிதைஃ । ஸலிலைஃ ஸ்நாபயேத் மந்த்ரைஃ நித்யதா விபவே ஸதி ॥ 30॥ ஸ்வர்ணகர்ம அநுவாகேந மஹாபுருஷவித்யயா । பௌருஷேண அபி ஸூக்தேந ஸாமபீஃ ராஜநாதிபிஃ ॥ 31॥ வஸ்த்ர உபவீத ஆபரண பத்ர ஸ்ரக் கந்த லேபநைஃ । அலங்குர்வீத ஸப்ரேம மத்பக்தஃ மாம் யதா உசிதம் ॥ 32॥ பாத்யம் ஆசமநீயம் ச கந்தம் ஸுமநஸஃ அக்ஷதாந் । தூப தீப உபஹார்யாணி தத்யாத் மே ஶ்ரத்தயா அர்சகஃ ॥ 33॥ குடபாயஸஸர்பீம்ஷி ஶஷ்குலி ஆபூப மோதகாந் । ஸம்யாவ ததி ஸூபாம் ச நைவேத்யம் ஸதி கல்பயேத் ॥ 34॥ அப்யங்க உந்மர்தந ஆதர்ஶ தந்ததௌ அபிஷேசநம் । அந்நத்ய கீத ந்ரு'த்யாதி பர்வணி ஸ்யுஃ உதாந்வஹம் ॥ 35॥ விதிநா விஹிதே குண்டே மேகலாகர்தவேதிபிஃ । அக்நிம் ஆதாய பரிதஃ ஸமூஹேத் பாணிநா உதிதம் ॥ 36॥ பரிஸ்தீர்ய அத பர்யுக்ஷேத் அந்வாதாய யதாவிதி । ப்ரோக்ஷண்யா ஆஸாத்ய த்ரவ்யாணி ப்ரோக்ஷ்யாக்நௌ பாவயேத மாம் ॥ 37॥ தப்தஜாம்பூநதப்ரக்யம் ஶங்கசக்ரகதாம்புஜைஃ । லஸத் சதுர்புஜம் ஶாந்தம் பத்மகிஞ்ஜல்கவாஸஸம் ॥ 38॥ ஸ்புரத் கிரீட கடக கடிஸூத்ரவர அங்கதம் । ஶ்ரீவத்ஸவக்ஷஸம் ப்ராஜத் கௌஸ்துபம் வநமாலிநம் ॥ 39॥ த்யாயந் அப்யர்ச்ய தாரூணி ஹவிஷா அபிக்ரு'தாநி ச । ப்ராஸ்ய ஆஜ்யபாகௌ ஆகாரௌ தத்த்வா ச ஆஜ்யப்லுதம் ஹவிஃ ॥ 40॥ ஜுஹுயாத் மூலமந்த்ரேண ஷோடஶர்ச அவதாநதஃ । தர்மாதிப்யஃ யதாந்யாயம் மந்த்ரைஃ ஸ்விஷ்டிக்ரு'தம் புதஃ ॥ 41॥ அப்யர்ச்ய அத நமஸ்க்ரு'த்ய பார்ஷதேப்யஃ பலிம் ஹரேத் । மூலமந்த்ரம் ஜபேத் ப்ரஹ்ம ஸ்மரந் நாராயண ஆத்மகம் ॥ 42॥ தத்த்வா ஆசமநம் உச்சேஷம் விஷ்வக்ஸேநாய கல்பயேத் । முகவாஸம் ஸுரபிமத் தாம்பூலாத்யம் அத அர்ஹயேத் ॥ 42॥ உபகாயந் க்ரு'ணந் ந்ரு'த்யந் கர்மாணி அபிநயந் மம । மத்கதாஃ ஶ்ராவயந் ஶ்ருண்வந் முஹூர்தம் க்ஷணிகஃ பவேத் ॥ 44। ஸ்தவைஃ உச்சாவசைஃ ஸ்தோத்ரைஃ பௌராணைஃ ப்ரக்ரு'தைஃ அபி । ஸ்துத்வா ப்ரஸீத பகவந் இதி வந்தேத தண்டவத் ॥ 45॥ ஶிரஃ மத் பாதயோஃ க்ரு'த்வா பாஹுப்யாம் ச பரஸ்பரம் । ப்ரபந்நம் பாஹி மாம் ஈஶ பீதம் ம்ரு'த்யுக்ரஹ அர்ணவாத் ॥ 46॥ இதி ஶேஷாம் மயா தத்தாம் ஶிரஸி ஆதாய ஸாதரம் । உத்வாஸயேத் சேத் உத்வாஸ்யம் ஜ்யோதிஃ ஜ்யோதிஷி தத் புநஃ ॥ 47॥ அர்சாதிஷு யதா யத்ர ஶ்ரத்தா மாம் தத்ர ச அர்சயேத் । ஸர்வபூதேஷு ஆத்மநி ச ஸர்வ ஆத்மா அஹம் அவஸ்திதஃ ॥ 48॥ ஏவம் க்ரியாயோகபதைஃ புமாந் வைதிகதாந்த்ரிகைஃ । அர்சந் உபயதஃ ஸித்திம் மத்தஃ விந்ததி அபீப்ஸிதாம் ॥ 49॥ மதர்சாம் ஸம்ப்ரதிஷ்டாப்ய மந்திரம் காரயேத் த்ரு'டம் । புஷ்ப உத்யாநாநி ரம்யாணி பூஜா யாத்ரா உத்ஸவ ஆஶ்ரிதாந் ॥ 50॥ பூஜாதீநாம் ப்ரவாஹார்தம் மஹாபர்வஸு அத அந்வஹம் । க்ஷேத்ராபணபுரக்ராமாந் தத்த்வா மத் ஸார்ஷ்டிதாம் இயாத் ॥ 51॥ ப்ரதிஷ்டயா ஸார்வபௌமம்ஸத்மநா புவநத்ரயம் । பூஜாதிநா ப்ரஹ்மலோகம் த்ரிபிஃ மத் ஸாம்யதாம் இயாத் ॥ 52॥ மாம் ஏவ நைரபேக்ஷ்யேண பக்தியோகேந விந்ததி । பக்தியோகம் ஸஃ லபதே ஏவம் யஃ பூஜயேத மாம் ॥ 53॥ யஃ ஸ்வதத்தாம் பரைஃ தத்தம் ஹரேத ஸுரவிப்ரயோஃ । வ்ரு'த்திம் ஸஃ ஜாயதே விட்புக் வர்ஷாணாம் அயுதாயுதம் ॥ 54॥ கர்துஃ ச ஸாரதேஃ ஹேதோஃ அநுமோதிதுஃ ஏவ ச । கர்மணாம் பாகிநஃ ப்ரேத்ய பூயஃ பூயஸி தத்பலம் ॥ 55॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே ஶ்ரீக்ரு'ஷ்ணோத்தவஸம்வாதே ஸப்தவிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 27॥ அத அஷ்டவிம்ஶஃ அத்யாயஃ । ஶ்ரீபகவாந் உவாச । பரஸ்வபாவகர்மாணி ந ப்ரஶம்ஸேத் ந கர்ஹயேத் । விஶ்வம் ஏகாத்மகம் பஶ்யந் ப்ரக்ரு'த்யா புருஷேண ச ॥ 1॥ பரஸ்வபாவகர்மாணி யஃ ப்ரஶம்ஸதி நிந்ததி । ஸஃ ஆஶு ப்ரஶ்யதே ஸ்வார்தாத் அஸத்ய அபிநிவேஶதஃ ॥ 2॥ தைஜஸே நித்ரயா ஆபந்நே பிண்டஸ்தஃ நஷ்டசேதநஃ । மாயாம் ப்ராப்நோதி ம்ரு'த்யும் வா தத்வத் நாநார்தத்ரு'க் புமாந் ॥ 3॥ கிம் பத்ரம் கிம் அபத்ரம் வா த்வைதஸ்ய அவஸ்துநஃ கியத் । வாசா உதிதம் தத் அந்ரு'தம் மநஸா த்யாதம் ஏவ ச ॥ 4॥ சாயாப்ரத்யாஹ்வயாபாஸா ஹி அஸந்தஃ அபி அர்தகாரிணஃ । ஏவம் தேஹாதயஃ பாவாஃ யச்சந்தி ஆம்ரு'த்யுதஃ பயம் ॥ 5॥ ஆத்மா ஏவ தத் இதம் விஶ்வம் ஸ்ரு'ஜ்யதே ஸ்ரு'ஜதி ப்ரபுஃ । த்ராயதே த்ராதி விஶ்வாத்மா ஹ்ரியதே ஹரதி ஈஶ்வரஃ ॥ 6॥ தஸ்மாத் நஹி ஆத்மநஃ அந்யஸ்மாத் அந்யஃ பாவஃ நிரூபிதஃ । நிரூபிதேயம் த்ரிவிதா நிர்மூலா பாதிஃ ஆத்மநி । இதம் குணமயம் வித்தி த்ரிவிதம் மாயயா க்ரு'தம் ॥ 7॥ ஏதத் வித்வாந் மதுதிதம் ஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநநைபுணம் । ந நிந்ததி ந ச ஸ்தௌதி லோகே சரதி ஸூர்யவத் ॥ 8॥ ப்ரத்யக்ஷேண அநுமாநேந நிகமேந ஆத்மஸம்விதா । ஆதி அந்தவத் அஸத் ஜ்ஞாத்வா நிஃஸங்கஃ விசரேத் இஹ ॥ 9॥ உத்தவஃ உவாச । ந ஏவ ஆத்மநஃ ந தேஹஸ்ய ஸம்ஸ்ரு'திஃ த்ரஷ்ட்ரு'த்ரு'ஶ்யயோஃ । அநாத்மஸ்வத்ரு'ஶோஃ ஈஶ கஸ்ய ஸ்யாத் உபலப்யதே ॥ 10॥ ஆத்மா அவ்யயஃ அகுணஃ ஶுத்தஃ ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிஃ அநாவ்ரு'தஃ । அக்நிவத் தாருவத் தேஹஃ கஸ்ய இஹ ஸம்ஸ்ரு'திஃ ॥ 11॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । யாவத் தேஹ இந்த்ரிய ப்ராணைஃ ஆத்மநஃ ஸந்நிகர்ஷணம் । ஸம்ஸாரஃ பலவாந் தாவத் அபார்தஃ அபி அவிவேகிநஃ ॥ 12॥ அர்தே ஹி அவித்யமாநே அபி ஸம்ஸ்ரு'திஃ ந நிவர்ததே । த்யாயதஃ விஷயாந் அஸ்ய ஸ்வப்நே அநர்த ஆகமஃ யதா ॥ 13॥ யதா ஹி அப்ரதிபுத்தஸ்ய ப்ரஸ்வாபஃ பஹு அநர்தப்ரு'த் । ஸஃ ஏவ ப்ரதிபுத்தஸ்ய ந வை மோஹாய கல்பதே ॥ 14॥ ஶோக ஹர்ஷ பய க்ரோத லோப மோஹ ஸ்ப்ரு'ஹாதயஃ । அஹங்காரஸ்ய த்ரு'ஶ்யந்தே ஜந்ம ம்ரு'த்யுஃ ச ந ஆத்மநஃ ॥ 15॥ தேஹ இந்த்ரிய ப்ராண மநஃ அபிமாநஃ ஜீவஃ அந்தராத்மா குணகர்ம மூர்திஃ । ஸூத்ரம் மஹாந் இதி உருதா இவ கீதஃ ஸம்ஸாரஃ ஆதாவதி காலதந்த்ரஃ ॥ 16॥ அமூலம் ஏதத் பஹுரூப ரூபிதம் மநோவசஃப்ராணஶரீரகர்ம । ஜ்ஞாநாஸிநா உபாஸநயா ஶிதேந சித்த்வா முநிஃ காம் விசரதி அத்ரு'ஷ்ணஃ ॥ 17॥ ஜ்ஞாநம் விவேகஃ நிகமஃ தபஃ ச ப்ரத்யக்ஷம் ஐதிஹ்யம் அத அநுமாநம் । ஆதி அந்தயோஃ அஸ்ய யத் ஏவ கேவலம் காலஃ ச ஹேதுஃ ச தத் ஏவ மத்யே ॥ 18॥ யதா ஹிரண்யம் ஸ்வக்ரு'தம் புரஸ்தாத் பஶ்சாத் ச ஸர்வஸ்ய ஹிரண்மயஸ்ய । தத் ஏவ மத்யே வ்யவஹார்யமாணம் நாநாபதேஶைஃ அஹம் அஸ்ய தத்வத் ॥ 19॥ விஜ்ஞாநம் ஏதத் த்ரியவஸ்தம் அங்க குணத்ரயம் காரண கார்ய கர்த்ரு' । ஸமந்வயேந வ்யதிரேகதஃ ச யேந ஏவ துர்யேண தத் ஏவ ஸத்யம் ॥ 20॥ ந யத் புரஸ்தாத் உத யத் ந பஶ்சாத் மத்யே ச தத் ந வ்யபதேஶமாத்ரம் । பூதம் ப்ரஸித்தம் ச பரேண யத்யத் தத் ஏவ தத் ஸ்யாத் இதி மே மநீஷா ॥ 21॥ அவித்யமாநஃ அபி அவபாஸதே யஃ வைகாரிகஃ ராஜஸஸர்கஃ ஏஷஃ । ப்ரஹ்ம ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிஃ அதஃ விபாதி ப்ரஹ்ம இந்த்ரிய அர்த ஆத்ம விகார சித்ரம் ॥ 22॥ ஏவம் ஸ்புடம் ப்ரஹ்மவிவேகஹேதுபிஃ பராபவாதேந விஶாரதேந । சித்த்வா ஆத்மஸந்தேஹம் உபாரமேத ஸ்வாநந்ததுஷ்டஃ அகில காமுகேப்யஃ ॥ 23॥ ந ஆத்மா வபுஃ பார்திவம் இந்த்ரியாணி தேவாஃ ஹி அஸுஃ வாயுஜலம் ஹுதாஶஃ । மநஃ அந்நமாத்ரம் திஷணா ச ஸத்த்வம் அஹங்க்ரு'திஃ கம் க்ஷிதிஃ அர்தஸாம்யம் ॥ 24॥ ஸமாஹிதைஃ கஃ கரணைஃ குணாத்மபிஃ குணஃ பவேத் மத்ஸுவிவிக்ததாம்நஃ । விக்ஷிப்யமாணைஃ உத கிம் ந தூஷணம் கநைஃ உபேதைஃ விகதைஃ ரவேஃ கிம் ॥ 25॥ யதா நபஃ வாயு அநல அம்பு பூ குணைஃ கதாகதைஃ வர்துகுணைஃ ந ஸஜ்ஜதே । ததா அக்ஷரம் ஸத்த்வ ரஜஃ தமஃ மலைஃ அஹம்மதேஃ ஸம்ஸ்ரு'திஹேதுபிஃ பரம் ॥ 26॥ ததாபி ஸங்கஃ பரிவர்ஜநீயஃ குணேஷு மாயாரசிதேஷு தாவத் । மத்பக்தியோகேந த்ரு'டேந யாவத் ரஜஃ நிரஸ்யேத மநஃகஷாயஃ ॥ 27॥ யதா ஆமயஃ அஸாது சிகித்ஸிதஃ ந்ரு'ணாம் புநஃ புநஃ ஸந்துததி ப்ரரோஹந் । ஏவம் மநஃ அபக்வ கஷய கர்ம குயோகிநம் வித்யதி ஸர்வஸங்கம் ॥ 28॥ குயோகிநஃ யே விஹித அந்தராயைஃ மநுஷ்யபூதைஃ த்ரிதஶ உபஸ்ரு'ஷ்டைஃ । தே ப்ராக்தந அப்யாஸபலேந பூயஃ யுஞ்ஜந்தி யோகம் ந து கர்மதந்த்ரம் ॥ 29॥ கரோதி கர்ம க்ரியதே ச ஜந்துஃ கேநாபி அஸௌ சோதிதஃ ஆநிபாதாத் । ந தத்ர வித்வாந்ப்ரக்ரு'தௌ ஸ்திதஃ அபி நிவ்ரு'த்த த்ரு'ஷ்ணஃ ஸ்வஸுக அநுபூத்யா ॥ 30॥ திஷ்டந்தம் ஆஸீநம் உத வ்ரஜந்தம் ஶயாநம் உக்ஷந்தம் அதந்தம் அந்நம் । ஸ்வபாவம் அந்யத் கிம் அபி இஹமாநம் ஆத்மாநம் ஆத்மஸ்தமதிஃ ந வேத ॥ 31॥ யதி ஸ்ம பஶ்யதி அஸத் இந்த்ரிய அத நாநா அநுமாநேந விருத்தம் அந்யத் । ந மந்யதே வஸ்துதயா மநீஷீ ஸ்வாப்நம் யதா உத்தாய திரோததாநம் ॥ 32॥ பூர்வம் க்ரு'ஹீதம் குணகர்மசித்ரம் அஜ்ஞாநம் ஆத்மநி அவிவிக்தம் அங்க । நிவர்ததே தத் புநஃ ஈக்ஷயா ஏவ ந க்ரு'ஹ்யதே ந அபி விஸ்ரு'ஜ்ய ஆத்மா ॥ 33॥ யதா ஹி பாநோஃ உதயஃ ந்ரு'சக்ஷுஷாம் தமஃ நிஹந்யாத் ந து ஸத்விதத்தே । ஏவம் ஸமீக்ஷா நிபுணா ஸதீ மே ஹந்யாத் தமிஸ்ரம் புருஷஸ்ய புத்தேஃ ॥ 34॥ ஏஷஃ ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிஃ அஜஃ அப்ரமேயஃ மஹாநுபூதிஃ ஸகலாநுபூதிஃ । ஏகஃ அத்விதீயஃ வசஸாம் விராமே யேந ஈஶிதா வாக் அஸவஃ சரந்தி ॥ 35॥ ஏதாவாந் ஆத்மஸம்மோஹஃ யத் விகல்பஃ து கேவலே । ஆத்மந் ந்ரு'தே ஸ்வமாத்மாநம் அவலம்பஃ ந யஸ்ய ஹி ॥36॥ யத் நாம ஆக்ரு'திபிஃ க்ராஹ்யம் பஞ்சவர்ணம் அபாதிதம் । வ்யர்தேந அபி அர்தவாதஃ அயம் த்வயம் பண்டிதமாநிநாம் ॥ 37॥ யோகிநஃ அபக்வயோகஸ்ய யுஞ்ஜதஃ காயஃ உத்திதைஃ । உபஸர்கைஃ விஹந்யேத தத்ர அயம் விஹிதஃ விதிஃ ॥ 38॥ யோகதாரணயா காம்ஶ்சித் ஆஸநைஃ தாரண அந்விதைஃ । தபோமந்த்ரௌஷதைஃ காம்ஶ்சித் உபஸர்காந் விநிர்தஹேத் ॥ 39॥ காம்ஶ்சித் மம அநுத்யாநேந நாமஸங்கீர்தந ஆதிபிஃ । யோகேஶ்வர அநுவ்ரு'த்த்யா வா ஹந்யாத் அஶுபதாந் ஶநைஃ ॥ 40॥ கேசித் தேஹம் இமம் தீராஃ ஸுகல்பம் வயஸி ஸ்திரம் । விதாய விவித உபாயைஃ அத யுஞ்ஜந்தி ஸித்தயே ॥ 41॥ ந ஹி தத் குஶலாத் த்ரு'த்யம் தத் ஆயாஸஃ ஹி அபார்தகஃ । அந்தவத்த்வாத் ஶரீரஸ்ய பலஸ்ய இவ வநஸ்பதேஃ ॥ 42॥ யோகம் நிஷேவதஃ நித்யம் காயஃ சேத் கல்பதாம் இயாத் । தத் ஶ்ரத்தத்யாத் ந மதிமாந் யோகம் உத்ஸ்ரு'ஜ்ய மத்பரஃ ॥ 43॥ யோகசர்யாம் இமாம் யோகீ விசரந் மத் வ்யபாஶ்ரயஃ । ந அந்தராயைஃ விஹந்யேத நிஃஸ்ப்ரு'ஹஃ ஸ்வஸுகாநுபூஃ ॥ 44॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே பகவதுத்தவஸம்வாதே பரமார்தநிர்ணயோ நாம அஷ்டாவிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 28॥ அத ஏகோநத்ரிம்ஶஃ அத்யாயஃ । ஸுதுஸ்தராம் இமாம் மந்யே யோகசர்யாம் அநாத்மநஃ । யதா அஞ்ஜஸா புமாந் ஸிஹ்யேத் தத் மே ப்ரூஹி அஞ்ஜஸா அச்யுத ॥ 1॥ ப்ராயஶஃ புண்டரீகாக்ஷ யுஞ்ஜந்தஃ யோகிநஃ மநஃ । விஷீதந்தி அஸமாதாநாத் மநோநிக்ரஹகர்ஶிதாஃ ॥ 2॥ அத அதஃ ஆநந்ததுகம் பதாம்புஜம் ஹம்ஸாஃ ஶ்ரயேரந் அரவிந்தலோசந । ஸுகம் நு விஶ்வேஶ்வர யோககர்மபிஃ த்வத் மாயயா அமீ விஹதாஃ ந மாநிநஃ ॥ 3॥ கிம் சித்ரம் அச்யுத தவ ஏதத் அஶேஷபந்தஃ தாஸேஷு அநந்யஶரணேஷு யத் ஆத்ம ஸாத்த்வம் । யஃ அரோசயத்ஸஹ ம்ரு'கைஃ ஸ்வயம் ஈஶ்வராணாம் ஶ்ரீமத் கிரீட தட பீடித பாத பீடஃ ॥ 4॥ தம் த்வா அகில ஆத்மதயித ஈஶ்வரம் ஆஶ்ரிதாநாம் ஸர்வ அர்ததம் ஸ்வக்ரு'தவித் விஸ்ரு'ஜேத கஃ நு । கஃ வா பஜேத் கிம் அபி விஸ்ம்ரு'தயே அநு பூத்யை கிம் வா பவேத் ந தவ பாதரஜோஜுஷாம் நஃ ॥ 5॥ ந ஏவ உபயந்தி அபசிதிம் கவயஃ தவ ஈஶ ப்ரஹ்மாயுஷா அபி க்ரு'தம் ரு'தமுதஃ ஸ்மரந்தஃ । யஃ அந்தர்பஹிஃ தநுப்ரு'தாம் அஶுபம் விதுந்வந் ஆசார்யசைத்யவபுஷா ஸ்வகதம் வ்யநக்தி ॥ 6॥ ஶ்ரீஶுகஃ உவாச । இதி உத்தவேந அதி அநுரக்த சேதஸா ப்ரு'ஷ்டஃ ஜகத்க்ரீடநகஃ ஸ்வஶக்திபிஃ । க்ரு'ஹீத மூர்தித்ரயஃ ஈஶ்வர ஈஶ்வரஃ ஜகாத ஸப்ரேம மநோஹரஸ்மிதஃ ॥ 7॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । ஹந்த தே கதயிஷ்யாமி மம தர்மாந் ஸுமங்கலாம் । யாந் ஶ்ரத்தயா ஆசரந் மர்த்யஃ ம்ரு'த்யும் ஜயதி துர்ஜயம் ॥ 8॥ குர்யாத் ஸர்வாணி கர்மாணி மதர்தம் ஶநகைஃ ஸ்மரந் । மயி அர்பித மநஃ சித்தஃ மத் தர்ம ஆத்மமநோரதிஃ ॥ 9॥ தேஶாந் புண்யாந் ஆஶ்ரயேத மத்பக்தைஃ ஸாதுபிஃ ஶ்ரிதாந் । தேவ ஆஸுர மநுஷ்யேஷு மத்பக்த ஆசரிதாநி ச ॥ 10॥ ப்ரு'தக் ஸத்ரேண வா மஹ்யம் பர்வயாத்ரா மஹோத்ஸவாந் । காரயேத் கீதந்ரு'த்ய ஆத்யைஃ மஹாராஜ விபூதிபிஃ ॥ 11॥ மாம் ஏவ ஸர்வபூதேஷு பஹிஃ அந்தஃ அபாவ்ரு'தம் । ஈக்ஷேத ஆத்மநி ச ஆத்மாநம் யதா கம் அமல ஆஶயஃ ॥ 12॥ இதி ஸர்வாணி பூதாநி மத்பாவேந மஹாத்யுதே । ஸபாஜயந் மந்யமாநஃ ஜ்ஞாநம் கேவலம் ஆஶ்ரிதஃ ॥ 13॥ ப்ராஹ்மணே புல்கஸே ஸ்தேநே ப்ரஹ்மண்யே அர்கே ஸ்புலிங்ககே । அக்ரூரே க்ரூரகே ச ஏவ ஸமத்ரு'க் பண்டிதஃ மதஃ ॥ 14॥ நரேஷு அபீக்ஷ்ணம் மத்பாவம் பும்ஸஃ பாவயதஃ அசிராத் । ஸ்பர்தா அஸூயா திரஸ்காராஃ ஸாஹங்காராஃ வியந்தி ஹி ॥ 15॥ விஸ்ரு'ஜ்ய ஸ்மயமாநாந் ஸ்வாந் த்ரு'ஶம் வ்ரீடாம் ச தைஹிகீம் । ப்ரணமேத் தண்டவத் பூமௌ ஆஶ்வ சாண்டால கோ கரம் ॥ 16॥ யாவத் ஸர்வேஷு பூதேஷு மத்பாவஃ ந உபஜாயதே । தாவத் ஏவம் உபாஸீத வாங் மந காய வ்ரு'த்திபிஃ ॥ 17॥ ஸர்வம் ப்ரஹ்மாத்மகம் தஸ்ய வித்யயா ஆத்ம மநீஷயா । பரிபஶ்யந் உபரமேத் ஸர்வதஃ முக்த ஸம்ஶயஃ ॥ 18॥ அயம் ஹி ஸர்வகல்பாநாம் ஸத்ரீசீநஃ மதஃ மம । மத்பாவஃ ஸர்வபூதேஷு மநோவாக்காயவ்ரு'த்திபிஃ ॥ 19॥ ந ஹி அங்க உபக்ரமே த்வம்ஸஃ மத்தர்மஸ்ய உத்தவ அணு அபி । மயா வ்யவஸிதஃ ஸம்யக் நிர்குணத்வாத் அநாஶிஷஃ ॥ 20॥ யஃ யஃ மயி பரே தர்மஃ கல்ப்யதே நிஷ்பலாய சேத் । தத் ஆயாஸஃ நிரர்தஃ ஸ்யாத் பயாதேஃ இவ ஸத்த்ம ॥ 21॥ ஏஷா புத்திமதாம் புத்திஃ மநீஷா ச மநீஷிணாம் । யத் ஸத்யம் அந்ரு'தேந இஹ மர்த்யேந ஆப்நோதி மா அம்ரு'தம் ॥ 22॥ ஏஷ தே அபிஹிதஃ க்ரு'த்ஸ்நஃ ப்ரஹ்மவாதஸ்ய ஸங்க்ரஹஃ । ஸமாஸவ்யாஸவிதிநா தேவாநாம் அபி துர்கமஃ ॥ 23॥ அபீக்ஷ்ணஶஃ தே கதிதம் ஜ்ஞாநம் விஸ்பஷ்டயுக்திமத் । ஏதத் விஜ்ஞாய முச்யேத புருஷஃ நஷ்டஸம்ஶயஃ ॥ 24॥ ஸுவிவிக்தம் தவ ப்ரஶ்நம் மயா ஏதத் அபி தாரயேத் । ஸநாதநம் ப்ரஹ்மகுஹ்யம் பரம் ப்ரஹ்ம அதிகச்சதி ॥ 25॥ யஃ ஏதத் மம பக்தேஷு ஸம்ப்ரதத்யாத் ஸுபுஷ்கலம் । தஸ்ய அஹம் ப்ரஹ்மதாயஸ்ய ததாமி ஆத்மாநம் ஆத்மநா ॥ 26॥ யஃ ஏதத் ஸமதீயீத பவித்ரம் பரமம் ஶுசி । ஸஃ பூயேத அஹஃ அஹஃ மாம் ஜ்ஞாநதீபேந தர்ஶயந் ॥ 27॥ யஃ ஏதத் ஶ்ரத்தயா நித்யம் அவ்யக்ரஃ ஶ்ருணுயாத் நரஃ । மயி பக்திம் பராம் குர்வந் கர்மபிஃ ந ஸஃ பத்யதே ॥ 28॥ அபி உத்தவ த்வயா ப்ரஹ்ம ஸகே ஸமவதாரிதம் । அபி தே விகதஃ மோஹஃ ஶோகஃ ச அஸௌ மநோபவஃ ॥ 29॥ ந ஏதத் த்வயா தாம்பிகாய நாஸ்திகாய ஶடாய ச । அஶுஶ்ரூஷோஃ அபக்தாய துர்விநீதாய தீயதாம் ॥ 30॥ ஏதைஃ தோஷைஃ விஹீநாய ப்ரஹ்மண்யாய ப்ரியாய ச । ஸாதவே ஶுசயே ப்ரூயாத் பக்திஃ ஸ்யாத் ஶூத்ர யோஷிதாம் ॥ 31॥ ந ஏதத் விஜ்ஞாய ஜிஜ்ஞாஸோஃ ஜ்ஞாதவ்யம் அவஶிஷ்யதே । பீத்வா பீயூஷம் அம்ரு'தம் பாதவ்யம் ந அவஶிஷ்யதே ॥ 32॥ ஜ்ஞாநே கர்மணி யோகே ச வார்தாயாம் தண்டதாரணே । யாவாந் அர்தஃ ந்ரு'ணாம் தாத தாவாந் தே அஹம் சதுர்விதஃ ॥ 33॥ மர்த்யஃ யதா த்யக்த ஸமஸ்தகர்மா நிவேதிதாத்மா விசிகீர்ஷிதஃ மே । ததா அம்ரு'தத்வம் ப்ரதிபத்யமாநஃ மயா ஆத்மபூயாய ச கல்பதே வை ॥ 34॥ ஶ்ரீஶுகஃ உவாச । ஸஃ ஏவம் ஆதர்ஶித யோகமார்கஃ ததா உத்தம ஶ்லோகவசஃ நிஶம்ய । பத்த அஞ்ஜலிஃ ப்ரீதி உபருத்த கண்டஃ ந கிஞ்சித் ஊசேஃ அஶ்ரு பரிப்லுத அக்ஷஃ ॥ 35॥ விஷ்டப்ய சித்தம் ப்ரணய அவகூர்ணம் தைர்யேண ராஜந் பஹு மந்யமாநஃ । க்ரு'தாஞ்ஜலிஃ ப்ராஹ யதுப்ரவீரம் ஶீர்ஷ்ணா ஸ்ப்ரு'ஶந் தத் சரண அரவிந்தம் ॥ 36॥ உத்தவஃ உவாச । வித்ராவிதஃ மோஹ மஹா அந்தகாரஃ யஃ ஆஶ்ரிதஃ மே தவ ஸந்நிதாநாத் । விபாவஸோஃ கிம் நு ஸமீபகஸ்ய ஶீதம் தமஃ பீஃ ப்ரபவந்தி அஜ அத்ய ॥ 37॥ ப்ரத்யர்பிதஃ மே பவதா அநுகம்பிநா ப்ரு'த்யாய விஜ்ஞாநமயஃ ப்ரதீபஃ । ஹித்வா க்ரு'தஜ்ஞஃ தவ பாதமூலம் கஃ அந்யத் ஸமீயாத் ஶரணம் த்வதீயம் ॥ 38॥ வ்ரு'க்ணஃ ச மே ஸுத்ரு'டஃ ஸ்நேஹபாஶஃ தாஶார்ஹ வ்ரு'ஷ்ணி அந்தக ஸாத்வதேஷு । ப்ரஸாரிதஃ ஸ்ரு'ஷ்டிவிவ்ரு'த்தயே த்வயா ஸ்வமாயயா ஹி ஆத்ம ஸுபோத ஹேதிநா ॥ 39॥ நமஃ அஸ்து தே மஹாயோகிந் ப்ரபந்நம் அநுஶாதி மாம் । யதா த்வத் சரண அம்போஜே ரதிஃ ஸ்யாத் அநபாயிநீ ॥ 40॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । கச்ச உத்தவ மயா ஆதிஷ்டஃ பதரி ஆக்யம் மம ஆஶ்ரமம் । தத்ர மத் பாத தீர்தோதே ஸ்நாந உபஸ்பர்ஶநைஃ ஶுசிஃ ॥ 41॥ ஈக்ஷயா அலகநந்தாயா விதூத அஶேஷ கல்மஷஃ । வஸாநஃ வல்கலாநி அங்க வந்யபுக் ஸுக நிஃஸ்ப்ரு'ஹஃ ॥ 42॥ திதிக்ஷௌஃ த்வந்த்வமாத்ராணாம் ஸுஶீலஃ ஸம்யதேந்த்ரியஃ । ஶாந்தஃ ஸமாஹிததியா ஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநஸம்யுதஃ ॥ 43॥ மத்தஃ அநுஶிக்ஷிதம் யத் தே விவிக்தமநுபாவயந் । மயி ஆவேஶித வாக் சித்தஃ மத்தர்ம நிரதஃ பவ । அதிவ்ரஜ்ய கதீஃ திஸ்ரஃ மாம் ஏஷ்யஸி ததஃ பரம் ॥ 44॥ ஶ்ரீஶுகஃ உவாச । ஸஃ ஏவம் உக்தஃ ஹரிமேதஸா உத்தவஃ ப்ரதக்ஷிணம் தம் பரிஸ்ரு'த்ய பாதயோஃ । ஶிரஃ நிதாய அஶ்ருகலாபிஃ ஆர்த்ரதீஃ ந்யஷிஞ்சத் அத்வந்த்வபரஃ அபி உபக்ரமே ॥ 45॥ ஸுதுஸ்த்யஜ ஸ்நேஹ வியோக காதரஃ ந ஶக்நுவந் தம் பரிஹாதும் ஆதுரஃ । க்ரு'ச்ச்ரம் யயௌ மூர்தநி பர்த்ரு'பாதுகே பிப்ரந் நமஸ்க்ரு'த்ய யயௌ புநஃ புநஃ ॥ 46॥ ததஃ தம் அந்தர்ஹ்ரு'தி ஸந்நிவேஶ்ய கதஃ மஹாபாகவதஃ விஶாலாம் । யதா உபதிஷ்டாம் ஜகத் ஏகபந்துநா ததஃ ஸமாஸ்தாய ஹரேஃ அகாத் கதிம் ॥ 47॥ யஃ ஏஅதத் ஆநந்த ஸமுத்ர ஸம்ப்ரு'தம் ஜ்ஞாநாம்ரு'தம் பாகவதாய பாஷிதம் । க்ரு'ஷ்ணேண யோகேஶ்வர ஸேவிதாங்க்ரிணா ஸச்ச்ரத்தயா ஆஸேவ்ய ஜகத் விமுச்யதே ॥ 48॥ பவபய அபஹந்தும் ஜ்ஞாநவிஜ்ஞாநஸாரம் நிகமக்ரு'த் உபஜஹே ப்ரு'ங்கவத் வேதஸாரம் । அம்ரு'தம் உததிதஃ ச அபாயயத் ப்ரு'த்யவர்காந் புருஷம் ரு'ஷபம் ஆத்யம் க்ரு'ஷ்ணஸஞ்ஜ்ஞம் நதஃ அஸ்மி ॥ 49॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே பகவதுத்தவஸம்வாதே பரமார்தப்ராப்திஸுகமோபாயகதநோத்தவபதரிகாஶ்ரமப்ரவேஶோ நாம ஏகோநத்ரிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 29॥ அத த்ரிம்ஶஃ அத்யாயஃ । ராஜா உவாச । ததஃ மஹாபாகவதே உத்தவே நிர்கதே வநம் । த்வாரவத்யாம் கிம் அகரோத் பகவாந் பூதபாவநஃ ॥ 1॥ ப்ரஹ்மஶாப உபஸம்ஸ்ரு'ஷ்டே ஸ்வகுலே யாதவர்ஷபஃ । ப்ரேயஸீம் ஸர்வநேத்ராணாம் தநும் ஸஃ கதம் அத்யஜத் ॥ 2॥ ப்ரத்யாக்ரஷ்டும் நயநம் அபலா யத்ர லக்நம் ந ஶேகுஃ கர்ணாவிஷ்டம் ந ஸரதி ததஃ யத் ஸதாம் ஆத்மலக்நம் । யத் ஶ்ரீஃ வாசாம் ஜநயதி ரதிம் கிம் நு மாநம் கவீநாம் த்ரு'ஷ்ட்வா ஜிஷ்ணோஃ யுதி ரதகதம் யத் ச தத் ஸாம்யம் ஈயுஃ ॥ 3॥ ரு'ஷிஃ உவாச । திவி புவி அந்தரிக்ஷே ச மஹோத்பாதாந் ஸமுத்திதாந் । த்ரு'ஷ்ட்வா ஆஸீநாந் ஸுதர்மாயாம் க்ரு'ஷ்ணஃ ப்ராஹ யதூந் இதம் ॥ 4॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । ஏதே கோராஃ மஹோத்பாதாஃ த்வார்வத்யாம் யமகேதவஃ । முஹூர்தம் அபி ந ஸ்தேயம் அத்ர நஃ யதுபுங்கவாஃ ॥ 5॥ ஸ்த்ரியஃ பாலாஃ ச வ்ரு'த்தாஃ ச ஶங்கோத்தாரம் வ்ரஜந்த்விதஃ । வயம் ப்ரபாஸம் யாஸ்யாமஃ யத்ர ப்ரத்யக் ஸரஸ்வதீ ॥ 6॥ தத்ர அபிஷிச்ய ஶுசய உபோஷ்ய ஸுஸமாஹிதாஃ । தேவதாஃ பூஜயிஷ்யாமஃ ஸ்நபந ஆலேபந அர்ஹணைஃ ॥7॥ ப்ராஹ்மணாந் து மஹாபாகாந் க்ரு'தஸ்வஸ்த்யயநா வயம் । கோ பூ ஹிரண்ய வாஸோபிஃ கஜ அஶ்வரத வேஶ்மபிஃ ॥ 8॥ விதிஃ ஏஷஃ ஹி அரிஷ்டக்நஃ மங்கல ஆயநம் உத்தமம் । தேவ த்விஜ கவாம் பூஜா பூதேஷு பரமஃ பவஃ ॥ 9॥ இதி ஸர்வே ஸமாகர்ண்ய யதுவ்ரு'த்தாஃ மதுத்விஷஃ । ததா இதி நௌபிஃ உத்தீர்ய ப்ரபாஸம் ப்ரயயூ ரதைஃ ॥ 10॥ தஸ்மிந் பகவதா ஆதிஷ்டம் யதுதேவேந யாதவா । சக்ருஃ பரபயா பக்த்யா ஸர்வஶ்ரேய உபப்ரு'ம்ஹிதம் ॥ 11॥ ததஃ தஸ்மிந் மஹாபாநம் பபுஃ மைரேயகம் மது । திஷ்ட விப்ரம்ஶித தியஃ யத் த்ரவைஃ ப்ரஶ்யதே மதிஃ ॥ 12॥ மஹாபாந அபிமத்தாநாம் வீராணாம் த்ரு'ப்தசேதஸாம் । க்ரு'ஷ்ணமாயா விமூடாநாம் ஸங்கர்ஷஃ ஸுமஹாந் அபூத் ॥ 13॥ யுயுதுஃ க்ரோதஸம்ரப்தா வேலாயாம் ஆததாயிநஃ । தநுபிஃ அஸிபிஃ மல்லைஃ கதாபிஃ தாம் அரர்ஷ்டிபிஃ ॥ 14॥ பதத்பதாகை ரதகுஞ்ஜராதிபிஃ கர உஷ்ட்ர கோபிஃ மஹிஷைஃ நரைஃ அபி । மிதஃ ஸமேத்ய அஶ்வதரைஃ ஸுதுர்மதா ந்யஹந் ஶரர்தத்பிஃ இவ த்விபா வநே ॥ 15॥ ப்ரத்யும்ந ஸாம்பௌ யுதி ரூடமத்ஸரௌ அக்ரூர போஜௌ அநிருத்த ஸாத்யகீ । ஸுபத்ர ஸங்க்ராமஜிதௌ ஸுதாருணௌ கதௌ ஸுமித்ரா ஸுரதௌ ஸமீயதுஃ ॥ 16॥ அந்யே ச யே வை நிஶட உல்முக ஆதயஃ ஸஹஸ்ரஜித் ஶதஜித் பாநு முக்யாஃ । அந்யோந்யம் ஆஸாத்ய மதாந்தகாரிதா ஜக்நுஃ முகுந்தேந விமோஹிதா ப்ரு'ஶம் ॥ 17॥ தாஶார்ஹ வ்ரு'ஷ்ணி அந்தக போஜ ஸாத்வதா மது அர்புதா மாதுரஶூரஸேநாஃ । விஸர்ஜநாஃ குகுராஃ குந்தயஃ ச மிதஃ ததஃ தே அத விஸ்ரு'ஜ்ய ஸௌஹ்ரு'தம் ॥ 18॥ புத்ராஃ அயுத்யந் பித்ரு'பிஃ ப்ராத்ரு'பிஃ ச ஸ்வஸ்த்ரீய தௌஹித்ர பித்ரு'வ்யமாதுலைஃ । மித்ராணி மித்ரைஃ ஸுஹ்ரு'தஃ ஸுஹ்ரு'த்பிஃ ஜ்ஞாதீம்ஸ்த்வஹந் ஜ்ஞாதயஃ ஏவ மூடாஃ ॥ 19॥ ஶரேஷு க்ஷீயமாணேஷு பஜ்யமாநேஷு தந்வஸு । ஶஸ்த்ரேஷு க்ஷீயமாணேஷு முஷ்டிபிஃ ஜஹ்ருஃ ஏரகாஃ ॥ 20॥ தாஃ வஜ்ரகல்பாஃ ஹி அபவந் பரிகாஃ முஷ்டிநாஃ ப்ரு'தாஃ । ஜக்நுஃ த்விஷஃ தைஃ க்ரு'ஷ்ணேந வார்யமாணாஃ து தம் ச தே ॥ 21॥ ப்ரத்யநீகம் மந்யமாநாஃ பலபத்ரம் ச மோஹிதாஃ । ஹந்தும் க்ரு'ததியஃ ராஜந் ஆபந்நாஃ ஆததாயிநஃ ॥ 22॥ அத தௌ அபி ஸங்க்ருத்தௌ உத்யம்ய குருநந்தந । ஏரகா முஷ்டி பரிகௌ ஜரந்தௌ ஜக்நதுஃ யுதி ॥ 23॥ ப்ரஹ்மஶாப உபஸ்ரு'ஷ்டாநாம் க்ரு'ஷ்ணமாயாவ்ரு'த ஆத்மநாம் । ஸ்பர்தாக்ரோதஃ க்ஷயம் நிந்யே வைணவஃ அக்நிஃ யதா வநம் ॥ 24॥ ஏவம் நஷ்டேஷு ஸர்வேஷு குலேஷு ஸ்வேஷு கேஶவஃ । அவதாரிதஃ புவஃ பாரஃ இதி மேநே அவஶேஷிதஃ ॥ 25॥ ராமஃ ஸமுத்ரவேலாயாம் யோகம் ஆஸ்தாய பௌருஷம் । தத் த்யாஜ லோகம் மாநுஷ்யம் ஸம்யோஜ்ய ஆத்மாநம் ஆத்மநி ॥ 26॥ ராமநிர்யாணம் ஆலோக்ய பகவாந் தேவகீஸுதஃ । நிஷஸாத தரோபஸ்தே தூஷ்ணீம் ஆஸாத்ய பிப்பலம் ॥ 27॥ பிப்ரத் சதுர்புஜம் ரூபம் ப்ராஜிஷ்ணு ப்ரபயா ஸ்வயா । திஶஃ விதிமாராஃ குர்வந் விதூமஃ இவ பாவகஃ ॥ 28॥ ஶ்ரீவத்ஸாங்கம் கநஶ்யாமம் தப்த ஹாடக வர்சஸம் । கௌஶேய அம்பர யுக்மேந பரிவீதம் ஸுமங்கலம் ॥ 29॥ ஸுந்தர ஸ்மித வக்த்ர அப்ஜம் நீல குந்தல மண்டிதம் । புண்டரீக அபிராமாக்ஷம் ஸ்புரந் மகர குண்டலம் ॥ 30॥ கடிஸூத்ர ப்ரஹ்மஸூத்ர கிரீட கடக அங்கதைஃ । ஹார நூபுர முத்ராபிஃ கௌஸ்துபேந விராஜிதம் ॥ 31॥ வநமாலா பரீதாங்கம் மூர்திமத்பிஃ நிஜ ஆயுதைஃ । க்ரு'த்வா உரௌ தக்ஷிணே பாதம் ஆஸீநம் பங்கஜ அருணம் ॥ 32॥ முஸலௌ அஶேஷாயஃ கண்டக்ரு'தேஷுஃ லுப்தகஃ ஜராஃ । ம்ரு'காஸ்ய ஆகாரம் தத் சரணம் விவ்யாத ம்ரு'கஶங்கயா ॥ 33॥ சதுர்புஜம் தம் புருஷம் த்ரு'ஷ்ட்வா ஸஃ க்ரு'த கில்பிஷஃ । பீதஃ பபாத ஶிரஸா பாதயோஃ அஸுரத்விஷஃ ॥ 34॥ அஜாநதா க்ரு'தம் இதம் பாபேந மதுஸூதந । க்ஷந்தும் அர்ஹஸி பாபஸ்ய உத்தமஶ்லோகஃ மே அநக ॥ 35॥ யஸ்ய அநுஸ்மரணம் ந்ரூ'ணாம் அஜ்ஞாந த்வாந்த நாஶநம் । வதந்தி தஸ்ய தே விஷ்ணோ மயா அஸாது க்ரு'தம் ப்ரபோ ॥ 36॥ தத் மா ஆஶு ஜஹி வைகுண்ட பாப்மாநம் ம்ரு'க லுப்தகம் । யதா புநஃ அஹம் து ஏவம் ந குர்யாம் ஸத் அதிக்ரமம் ॥ 37॥ யஸ்ய ஆத்ம யோக ரசிதம் ந விதுஃ விரிஞ்சஃ ருத்ர ஆதயஃ அஸ்ய தநயாஃ பதயஃ கிராம் யே । த்வத் மாயயா பிஹித த்ரு'ஷ்டயஃ ஏதத் அஞ்ஜஃ கிம் தஸ்ய தே வயம் அஸத் கதயஃ க்ரு'ணீமஃ ॥ 38॥ ஶ்ரீபகவாந் உவாச । மா பைஃ ஜரே த்வம் உத்திஷ்ட காமஃ ஏஷஃ க்ரு'தஃ ஹி மே । யாஹி த்வம் மத் அநுஜ்ஞாதஃ ஸ்வர்கம் ஸுக்ரு'திநாம் பதம் ॥ 39॥ இதி ஆதிஷ்டஃ பகவதா க்ரு'ஷ்ணேந இச்சா ஶரீரிணா । த்ரிஃ பரிக்ரம்ய தம் நத்வா விமாநேந திவம் யயௌ ॥ 40॥ தாருகஃ க்ரு'ஷ்ணபதவீம் அந்விச்சந் அதிகம்யதாம் । வாயும் துலஸிகாமோதம் ஆக்ராய அபிமுகம் யயௌ ॥ 41॥ தம் தத்ர திக்மத்யுபிஃ ஆயுதைஃ வ்ரு'தம் ஹி அஶ்வத்தமூலே க்ரு'தகேதநம் பதிம் । ஸ்நேஹப்லுதாத்மா நிபபாத பாதயோ ரதாத் அவப்லுத்ய ஸபாஷ்பலோசநஃ ॥ 42॥ அபஶ்யதஃ த்வத் சரண அம்புஜம் ப்ரபோ த்ரு'ஷ்டிஃ ப்ரணஷ்டா தமஸி ப்ரவிஷ்டா । திஶஃ ந ஜாநே ந லபே ச ஶாந்திம் யதா நிஶாயம் உடுபே ப்ரணஷ்டே ॥ 43॥ இதி ப்ருவதே ஸூதே வை ரதஃ கருடலாஞ்சநஃ । கம் உத்பபாத ராஜேந்த்ர ஸாஶ்வத்வஜஃ உதீக்ஷதஃ ॥ 44॥ தம் அந்வகச்சந் திவ்யாநி விஷ்ணுப்ரஹரணாநி ச । தேந அதி விஸ்மித ஆத்மாநம் ஸூதம் ஆஹ ஜநார்தநஃ ॥ 45॥ கச்ச த்வாரவதீம் ஸூத ஜ்ஞாதீநாம் நிதநம் மிதஃ । ஸங்கர்ஷணஸ்ய நிர்யாணம் பந்துப்யஃ ப்ரூஹி மத் தஶாம் ॥ 46॥ த்வாரகாயாம் ச ந ஸ்தேயம் பவத்பிஃ ச ஸ்வபந்துபிஃ । மயா த்யக்தாம் யதுபுரீம் ஸமுத்ரஃ ப்லாவயிஷ்யதி ॥ 47॥ ஸ்வம் ஸ்வம் பரிக்ரஹம் ஸர்வே ஆதாய பிதரௌ ச நஃ । அர்ஜுநேந ஆவிதாஃ ஸர்வ இந்த்ரப்ரஸ்தம் கமிஷ்யத ॥ 48॥ த்வம் து மத் தர்மம் ஆஸ்தாய ஜ்ஞாநநிஷ்டஃ உபேக்ஷகஃ । மந்மாயா ரசநாம் ஏதாம் விஜ்ஞாய உபஶமம் வ்ரஜ ॥ 49॥ இதி உக்தஃ தம் பரிக்ரம்ய நமஸ்க்ரு'த்ய புநஃ புநஃ । தத் பாதௌ ஶீர்ஷ்ணி உபாதாய துர்மநாஃ ப்ரயயௌ புரீம் ॥ 50॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே யதுகுலஸங்க்ஷயோ நாம த்ரிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 30॥ அத ஏகத்ரிம்ஶஃ அத்யாயஃ । ஶ்ரீஶுகஃ உவாச । அத தத்ர ஆகமத் ப்ரஹ்மா பவாந்யா ச ஸமம் பவஃ । மஹேந்த்ரப்ரமுகாஃ தேவாஃ முநயஃ ஸப்ரஜேஶ்வராஃ ॥ 1॥ பிதரஃ ஸித்தகந்தர்வாஃ வித்யாதர மஹோரகாஃ । சாரணாஃ யக்ஷரக்ஷாம்ஸி கிந்நர அப்ஸரஸஃ த்விஜாஃ ॥ 2॥ த்ரஷ்டுகாமாஃ பகவதஃ நிர்வாணம் பரம உத்ஸுகாஃ । காயந்தஃ ச க்ரு'ணந்தஃ ச ஶௌரேஃ கர்மாணி ஜந்ம ச ॥ 3॥ வவர்ஷுஃ புஷ்பவர்ஷாணி விமாந ஆவலிபிஃ நபஃ । குர்வந்தஃ ஸங்குலம் ராஜந் பக்த்யா பரமயா யுதாஃ ॥ 4॥ பகவாந் பிதாமஹம் வீக்ஷ்ய விபூதிஃ ஆத்மநஃ விபுஃ । ஸம்யோஜ்ய ஆத்மநி ச ஆத்மாநம் பத்மநேத்ரே ந்யமீலயத் ॥ 5॥ லோகாபிராமாம் ஸ்வதநும் தாரணா த்யாந மங்கலம் । யோகதாரணயா ஆக்நேய்யா அதக்த்வா தாம ஆவிஶத் ஸ்வகம் ॥ 6॥ திவி துந்துபயஃ நேதுஃ பேதுஃ ஸுமநஃ ச காத் । ஸத்யம் தர்மஃ த்ரு'திஃ பூமேஃ கீர்திஃ ஶ்ரீஃ ச அநு தம் வயுஃ ॥ 7॥ தேவ ஆதயஃ ப்ரஹ்மமுக்யாஃ ந விஶந்தம் ஸ்வதாமநி । அவிஜ்ஞாதகதிம் க்ரு'ஷ்ணம் தத்ரு'ஶுஃ ச அதிவிஸ்மிதாஃ ॥ 8॥ ஸௌதாமந்யாஃ யதா ஆகாஶே யாந்த்யாஃ ஹித்வா அப்ரமண்டலம் । கதிஃ ந லக்ஷ்யதே மர்த்யைஃ ததா க்ரு'ஷ்ணஸ்ய தைவதைஃ ॥ 9॥ ப்ரஹ்ம ருத்ர ஆதயஃ தே து த்ரு'ஷ்ட்வா யோககதிம் ஹரேஃ । விஸ்மிதாஃ தாம் ப்ரஶம்ஸந்தஃ ஸ்வம் ஸ்வம் லோகம் யயுஃ ததா ॥ 10॥ ராஜந் பரஸ்ய தநுப்ரு'த் ஜநநாப்யயேஹா மாயாவிடம்பநம் அவேஹி யதா நடஸ்ய । ஸ்ரு'ஷ்ட்வா ஆத்மநா இதம் அநுவிஶ்ய விஹ்ரு'த்ய ச அந்தே ஸம்ஹ்ரு'த்ய ச ஆத்ம மஹிநா உபரதஃ ஸஃ ஆஸ்தே ॥ 11॥ மர்த்யேந யஃ குருஸுதம் யமலோகநீதம் த்வாம் ச ஆநயத் ஶரணதஃ பரம அஸ்த்ர தக்தம் । ஜிக்யே அந்தக அந்தகம் அபி ஈஶம் அஸௌ அவநீஶஃ கிம் ஸ்வாவநே ஸ்வரநயந் ம்ரு'கயும் ஸதேஹம் ॥ 12॥ ததா அபி அஶேஶா ஸ்திதி ஸம்பவ அபி அயேஷு அநந்ய ஹேதுஃ யத் அஶேஷ ஶக்தித்ரு'க் । ந இச்சத் ப்ரணேதும் வபுஃ அத்ர ஶேஷிதம் மர்த்யேந கிம் ஸ்வஸ்தகதிம் ப்ரதர்ஶயந் ॥ 13॥ யஃ ஏதாம் ப்ராதஃ உத்தாய க்ரு'ஷ்ணஸ்ய பதவீம் பராம் । ப்ரயதஃ கீர்தயேத் பக்த்யா தாம் ஏவ ஆப்நோதி அநுத்தமாம் ॥ 14॥ தாருகஃ த்வாரகாம் ஏத்ய வஸுதேவ உக்ரஸேநயோஃ । பதித்வா சரணாவஸ்ரைஃ ந்யஷிஞ்சத் க்ரு'ஷ்ணவிச்யுதஃ ॥ 15॥ கதயாமாஸ நிதநம் வ்ரு'ஷ்ணீநாம் க்ரு'த்ஸ்நஶஃ ந்ரு'ப । தத் ஶ்ருத்வா உத்விக்ந ஹ்ரு'தயாஃ ஜநாஃ ஶோக விமூர்ச்சிதாஃ ॥ 16॥ தத்ர ஸ்ம த்வரிதா ஜக்முஃ க்ரு'ஷ்ண விஶ்லேஷ விஹ்வலாஃ । வ்யஸவாஃ ஶேரதே யத்ர ஜ்ஞாதயஃ க்நந்தஃ ஆநநம் ॥ 17॥ தேவகீ ரோஹிணீ ச ஏவ வஸுதேவஃ ததா ஸுதௌ । க்ரு'ஷ்ண ராம அவபஶ்யந்தஃ ஶோக ஆர்தாஃ விஜஹுஃ ஸ்ம்ரு'திம் ॥ 18॥ ப்ராணாந் ச விஜஹுஃ தத்ர பகவத் விரஹ ஆதுராஃ । உபகுஹ்ய பதீந் தாத சிதாம் ஆருருஹுஃ ஸ்த்ரியஃ ॥ 19॥ ராமபத்ந்யஃ ச தத் தேஹம் உபகுஹ்ய அக்நிம் ஆவிஶந் । வஸுதேவபத்ந்யஃ தத் காத்ரம் ப்ரத்யும்ந ஆதீந் ஹரேஃ ஸ்நுஷாஃ । க்ரு'ஷ்ணபத்ந்யஃ ஆவிஶந் அக்நிம் ருக்மிணி ஆத்யாஃ ததாத்மிகாஃ ॥ 20॥ அர்ஜுநஃ ப்ரேயஸஃ ஸக்யுஃ க்ரு'ஷ்ணஸ்ய விரஹ ஆதுரஃ । ஆத்மாநம் ஸாந்த்வயாமாஸ க்ரு'ஷ்ணகீதைஃ ஸதுக்திபிஃ ॥ 21॥ பந்தூநாம் நஷ்டகோத்ராணாம் அர்ஜுநஃ ஸாம்பராயிகம் । ஹதாநாம் காரயாமாஸ யதாவத் அநுபூர்வஶஃ ॥ 22॥ த்வாரகாம் ஹரிணா த்யக்தா ஸமுத்ரஃ அப்லாவயத் க்ஷணாத் । வர்ஜயித்வா மஹாராஜ ஶ்ரீமத் பகவத் ஆலயம் ॥ 23॥ நித்யம் ஸந்நிஹிதஃ தத்ர பகவாந் மதுஸூதநஃ । ஸ்ம்ரு'த்யா அஶேஷா அஶுபஹரம் ஸர்வ மங்கலம் அமங்கலம் ॥ 24॥ ஸ்த்ரீ பால வ்ரு'த்தாந் ஆதாய ஹதஶேஷாந் தநஞ்ஜயஃ । இந்த்ரப்ரஸ்தம் ஸமாவேஶ்ய வஜ்ர தத்ர அப்யஷேசயத் ॥ 25॥ ஶ்ருத்வா ஸுஹ்ரு'த் வதம் ராஜந் அர்ஜுநாத் தே பிதாமஹாஃ । த்வாம் து வம்ஶதரம் க்ரு'த்வா ஜக்முஃ ஸர்வே மஹாபதம் ॥ 26॥ யஃ ஏதத் தேவதேவஸ்ய விஷ்ணோஃ கர்மாணி ஜந்ம ச । கீர்தயேத் ஶ்ரத்தயா மர்த்யஃ ஸர்வபாபைஃ ப்ரமுச்யதே ॥ 27॥ இத்தம் ஹரேஃ பகவதஃ ருசிர அவதார வீர்யாணி பாலசரிதாநி ச ஶந்தமாநி । அந்யத்ர ச இஹ ச ஶ்ருதாநி க்ரு'ணந் மநுஷ்யஃ பக்திம் பராம் பரமஹம்ஸகதௌ லபேத ॥ 28॥ இதி ஶ்ரீமத்பாகவதே மஹாபுராணே பாரமஹம்ஸ்யாம் ஸம்ஹிதாயாமேகாதஶஸ்கந்தே மௌஸலோபாக்யாநம் நாம ஏகத்ரிம்ஶோऽத்யாயஃ ॥ 31॥ ॥ இதி உத்தவகீதா நாம ஏகாதஶஸ்கந்தஃ ஸமாப்தஃ ॥