- গণেশাষ্টকম্ (gaṇeśāṣṭakam)eight verses to Ganesha
anvaya গণেশাষ্টকম্
শ্ৰীগণেশ প্ৰাৰ্থনা -
- শ্ৰীগণেশায (śrīgaṇeśāya)to Shri Ganesha
- নমঃ (namaḥ)salutations
- শ্ৰীগণেশপ্ৰাৰ্থনা (śrīgaṇeśaprārthanā)a prayer to Shri Ganesha
anvaya শ্ৰীগণেশায নমঃ শ্ৰীগণেশপ্ৰাৰ্থনা
ত্ৰৈলোক্যপূজ্যপৰমাদ্ভুতকাৰণায ৱিঘ্নান্তকায সুখদায নমো নমস্তে ॥
- লম্বোদৰায (lambodarāya)to the big-bellied one
- শিৱপুত্ৰগণেশ্ৱৰায (śivaputragaṇeśvarāya)to Shiva's son, lord of the ganas
- বুদ্ধিপ্ৰদায (buddhipradāya)to the giver of understanding
- ভৱদুঃখৱিনাশকায (bhavaduḥkhavināśakāya)to the one who ends the sorrow of worldly life
- ত্ৰৈলোক্যপূজ্যপৰমাদ্ভুতকাৰণায (trailokyapūjyaparamādbhutakāraṇāya)to the wonderful first cause, worshipped in the three worlds
- ৱিঘ্নান্তকায (vighnāntakāya)to the one who ends obstacles
- সুখদায (sukhadāya)to the giver of happiness
- নমঃ (namaḥ)salutations
- নমঃ (namaḥ)salutations
- তে (te)to you
anvaya লম্বোদৰায শিৱপুত্ৰগণেশ্ৱৰায বুদ্ধিপ্ৰদায ভৱদুঃখৱিনাশকায ত্ৰৈলোক্যপূজ্যপৰমাদ্ভুতকাৰণায ৱিঘ্নান্তকায সুখদায তে নমঃ নমঃ
chandas Vasantatilakā, 14 syllables in each of 4 pādas
ভৱদুঃখ the sorrow of becoming — Bhava is the round of birth and death. The sorrow meant is the sorrow of being caught in it.
note An opening prayer to Ganesha, set before the eight verses proper. Every title is in the dative, 'to the one who', so the whole verse is one long salutation that reaches its verb, namaḥ, only at the very end.
- শ্ৰীসৰস্ৱতীপ্ৰাৰ্থনা (śrīsarasvatīprārthanā)a prayer to Shri Saraswati
anvaya শ্ৰীসৰস্ৱতীপ্ৰাৰ্থনা
ৱন্দে ব্ৰহ্মস্ৱৰূপিণীং চ ৱিমলাং ৱন্দে জগন্মাতৰং ৱন্দে দুঃখ ৱিনাশিনীং ভগৱতীং চৈতন্যৰূপাং পৰাম্ ॥
- ৱন্দে (vande)I bow to
- শ্ৰীজগদম্বিকাম্ (śrījagadambikām)the mother of the world
- সৰস্ৱতীম্ (sarasvatīm)Saraswati
- ৱন্দে (vande)I bow to
- জগদ্ৱ্যাপিনীম্ (jagadvyāpinīm)her who fills the world
- ৱন্দে (vande)I bow to
- পুস্তকধাৰিণীম্ (pustakadhāriṇīm)her who holds the book
- চ (ca)and
- পৰমাম্ (paramām)the highest
- ৱেদান্তসাৰাংশকাম্ (vedāntasārāṃśakām)the very heart of Vedanta
- ৱন্দে (vande)I bow to
- ব্ৰহ্মস্ৱৰূপিণীম্ (brahmasvarūpiṇīm)her whose nature is Brahman
- চ (ca)and
- ৱিমলাম্ (vimalām)the spotless one
- ৱন্দে (vande)I bow to
- জগন্মাতৰম্ (jaganmātaram)the mother of the world
- ৱন্দে (vande)I bow to
- দুঃখৱিনাশিনীম্ (duḥkhavināśinīm)the destroyer of sorrow
- ভগৱতীম্ (bhagavatīm)the goddess
- চৈতন্যৰূপাম্ (caitanyarūpām)whose form is pure awareness
- পৰাম্ (parām)supreme
anvaya শ্ৰীজগদম্বিকাম্ সৰস্ৱতীম্ ৱন্দে জগদ্ৱ্যাপিনীম্ ৱন্দে পুস্তকধাৰিণীম্ পৰমাম্ ৱেদান্তসাৰাংশকাম্ চ ৱন্দে ব্ৰহ্মস্ৱৰূপিণীম্ ৱিমলাম্ চ ৱন্দে জগন্মাতৰম্ ৱন্দে দুঃখৱিনাশিনীম্ চৈতন্যৰূপাম্ পৰাম্ ভগৱতীম্ ৱন্দে
chandas Śārdūlavikrīḍita, 19 syllables in each of 4 pādas (two pādas have one irregular syllable in this text)
ৱেদান্তসাৰাংশকাম্ the heart of Vedanta — Saraswati praised as knowledge itself, the core of the Upanishads.
পুস্তকধাৰিণীম্ she who holds the book — Saraswati is shown holding a book, with the veena and a string of beads.
note A prayer to Saraswati, placed before the Ganesha verses begin. The two are often worshipped together at the start of study: Ganesha to clear the way, and Saraswati to give the learning.
- অথ (atha)now begins
- শ্ৰীগণেশাষ্টকম্ (śrīgaṇeśāṣṭakam)the eight verses to Shri Ganesha
anvaya অথ শ্ৰীগণেশাষ্টকম্
জগন্মঙ্গলং ৱিশ্ৱৱন্দ্যং পৱিত্ৰং প্ৰভুং সিদ্ধিদং তং গণেশং নমামি ॥ ১॥
- অজম্ (ajam)unborn
- নিৰ্মলম্ (nirmalam)pure
- নিৰ্গুণম্ (nirguṇam)beyond all qualities
- জ্ঞানৰূপম্ (jñānarūpam)whose form is knowledge
- নিৰাকাৰসংসাৰসাৰম্ (nirākārasaṃsārasāram)the formless core of the world
- পৰেশম্ (pareśam)the supreme lord
- জগন্মঙ্গলম্ (jaganmaṅgalam)the good fortune of the world
- ৱিশ্ৱৱন্দ্যম্ (viśvavandyam)honoured by all
- পৱিত্ৰম্ (pavitram)holy
- প্ৰভুম্ (prabhum)the lord
- সিদ্ধিদম্ (siddhidam)the giver of success
- তম্ (tam)that
- গণেশম্ (gaṇeśam)Ganesha
- নমামি (namāmi)I bow to
anvaya অজম্ নিৰ্মলম্ নিৰ্গুণম্ জ্ঞানৰূপম্ নিৰাকাৰসংসাৰসাৰম্ পৰেশম্ জগন্মঙ্গলম্ ৱিশ্ৱৱন্দ্যম্ পৱিত্ৰম্ সিদ্ধিদম্ প্ৰভুম্ তম্ গণেশম্ [অহম্] নমামি
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas (short, long, long, four times over)
নিৰ্গুণম্ without attributes — Beyond the three gunas that shape everything in the world. The hymn begins with Ganesha as the formless Absolute before it speaks of his form.
সিদ্ধিদম্ the giver of siddhi — Siddhi is success in what one sets out to do, and also the fulfilment of spiritual practice. The word comes back at the end of every verse.
note The refrain of all eight verses begins here: prabhuṃ siddhidaṃ taṃ gaṇeśaṃ namāmi, 'I bow to that Ganesha, the Lord who grants success'. The metre is Bhujangaprayata, 'the movement of a snake', with its rolling short-long-long beat.
পৰং নিত্যমানন্দকন্দং নিৰীহং প্ৰভুং সিদ্ধিদং তং গণেশং নমামি ॥ ২॥
- প্ৰসন্নম্ (prasannam)serene
- সদা (sadā)always
- ব্ৰহ্মৰূপম্ (brahmarūpam)whose form is Brahman
- তুৰীযম্ (turīyam)the fourth state, beyond waking, dream and sleep
- সদৈকাশ্ৰযম্ (sadaikāśrayam)the one lasting refuge
- প্ৰাণিনাম্ (prāṇinām)of all living beings
- একমাত্ৰম্ (ekamātram)the only one
- পৰম্ (param)supreme
- নিত্যম্ (nityam)eternal
- আনন্দকন্দম্ (ānandakandam)the root of bliss
- নিৰীহম্ (nirīham)free of desire
- প্ৰভুম্ (prabhum)the lord
- সিদ্ধিদম্ (siddhidam)the giver of success
- তম্ (tam)that
- গণেশম্ (gaṇeśam)Ganesha
- নমামি (namāmi)I bow to
anvaya সদা প্ৰসন্নম্ ব্ৰহ্মৰূপম্ তুৰীযম্ প্ৰাণিনাম্ সদৈকাশ্ৰযম্ একমাত্ৰম্ পৰম্ নিত্যম্ আনন্দকন্দম্ নিৰীহম্ সিদ্ধিদম্ প্ৰভুম্ তম্ গণেশম্ [অহম্] নমামি
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas (short, long, long, four times over)
তুৰীযম্ the fourth — In Vedanta, the state of pure awareness that lies under waking, dreaming and deep sleep.
আনন্দকন্দম্ the root of bliss — Kanda is a bulb or root, the source a plant grows from.
note The second verse stays with Ganesha as the Absolute: calm, beyond the three states of the mind, and the one support of every living thing.
সদা মঙ্গলং পাৰ্ৱতীপুত্ৰমেকং প্ৰভুং সিদ্ধিদং তং গণেশং নমামি ॥ ৩॥
- গুৰুম্ (gurum)the teacher
- জ্ঞানিনাম্ (jñāninām)of the wise
- যোগিনাম্ (yoginām)of yogis
- তত্ত্ৱৰূপম্ (tattvarūpam)their very truth
- তথা (tathā)and
- প্ৰাণিনাম্ (prāṇinām)for all beings
- ৱিঘ্ননাশম্ (vighnanāśam)the remover of obstacles
- গণেশম্ (gaṇeśam)Ganesha
- সদা (sadā)always
- মঙ্গলম্ (maṅgalam)auspicious
- পাৰ্ৱতীপুত্ৰম্ (pārvatīputram)Parvati's son
- একম্ (ekam)the one
- প্ৰভুম্ (prabhum)the lord
- সিদ্ধিদম্ (siddhidam)the giver of success
- তম্ (tam)that
- গণেশম্ (gaṇeśam)Ganesha
- নমামি (namāmi)I bow to
anvaya জ্ঞানিনাম্ গুৰুম্ যোগিনাম্ তত্ত্ৱৰূপম্ তথা প্ৰাণিনাম্ ৱিঘ্ননাশম্ গণেশম্ সদা মঙ্গলম্ একম্ পাৰ্ৱতীপুত্ৰম্ সিদ্ধিদম্ প্ৰভুম্ তম্ গণেশম্ [অহম্] নমামি
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas (short, long, long, four times over)
তত্ত্ৱৰূপম্ whose form is the truth — Tattva is the real nature of things, what yogis seek to know.
note Now the Absolute takes a name and a family. The Ganesha who is the truth the yogis seek is also Parvati's son, who clears obstacles for ordinary people.
সদা ধাৰকং জ্ঞানমূৰ্তিং হ্যখণ্ডং প্ৰভুং সিদ্ধিদং তং গণেশং নমামি ॥ ৪॥
- সদূৰ্ৱাদলম্ (sadūrvādalam)with blades of durva grass
- কুঙ্কুমম্ (kuṅkumam)kumkum
- ৰক্তপুষ্পম্ (raktapuṣpam)red flowers
- তথা (tathā)and
- চন্দনম্ (candanam)sandalwood
- সুন্দৰম্ (sundaram)beautiful
- ৰক্তৱস্ত্ৰম্ (raktavastram)red cloth
- সদা (sadā)always
- ধাৰকম্ (dhārakam)wearing
- জ্ঞানমূৰ্তিম্ (jñānamūrtim)knowledge in bodily form
- হি (hi)indeed
- অখণ্ডম্ (akhaṇḍam)undivided
- প্ৰভুম্ (prabhum)the lord
- সিদ্ধিদম্ (siddhidam)the giver of success
- তম্ (tam)that
- গণেশম্ (gaṇeśam)Ganesha
- নমামি (namāmi)I bow to
anvaya সদূৰ্ৱাদলম্ কুঙ্কুমম্ ৰক্তপুষ্পম্ তথা চন্দনম্ সুন্দৰম্ ৰক্তৱস্ত্ৰম্ সদা ধাৰকম্ জ্ঞানমূৰ্তিম্ হি অখণ্ডম্ সিদ্ধিদম্ প্ৰভুম্ তম্ গণেশম্ [অহম্] নমামি
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas (short, long, long, four times over)
দূৰ্ৱাদলম্ blades of durva grass — The grass offered to Ganesha in small bunches, very often of twenty-one blades.
ৰক্তপুষ্পম্ red flowers — Red hibiscus above all, the flower most often offered to Ganesha.
note This verse is the puja itself: durva grass, kumkum, red flowers, sandalwood and red cloth, the same things placed before the image on Ganesh Chaturthi.
সুসিদ্ধং মুনীশং মহেশস্য পুত্ৰং প্ৰভুং সিদ্ধিদং তং গণেশং নমামি ॥ ৫॥
- সুসৌম্যম্ (susaumyam)very gentle
- নিজম্ (nijam)our own
- নিৰ্ৱিকল্পম্ (nirvikalpam)beyond all division of thought
- ৱৰেণ্যম্ (vareṇyam)worthy to be chosen
- সুজ্ঞানম্ (sujñānam)true knowledge
- সুখম্ (sukham)happiness itself
- সত্স্ৱৰূপম্ (satsvarūpam)whose nature is being
- সুগম্যম্ (sugamyam)easy to reach
- সুসিদ্ধম্ (susiddham)perfectly accomplished
- মুনীশম্ (munīśam)lord of sages
- মহেশস্য (maheśasya)of Shiva
- পুত্ৰম্ (putram)son
- প্ৰভুম্ (prabhum)the lord
- সিদ্ধিদম্ (siddhidam)the giver of success
- তম্ (tam)that
- গণেশম্ (gaṇeśam)Ganesha
- নমামি (namāmi)I bow to
anvaya সুসৌম্যম্ নিজম্ নিৰ্ৱিকল্পম্ ৱৰেণ্যম্ সুজ্ঞানম্ সুখম্ সত্স্ৱৰূপম্ সুগম্যম্ সুসিদ্ধম্ মুনীশম্ মহেশস্য পুত্ৰম্ সিদ্ধিদম্ প্ৰভুম্ তম্ গণেশম্ [অহম্] নমামি
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas (short, long, long, four times over)
নিজম্ one's own — Ganesha as close to the devotee as their own self.
সুগম্যম্ easily reached — The same god described above as beyond thought is also the easiest to approach.
note Many titles in this verse begin with su-, 'well' or 'truly': very gentle, true knowledge, easy to reach, fully accomplished. The run of su- sounds gives the verse its soft tone.
গণেশাশ্ৰযে সন্তি জীৱাঃ সমস্তাঃ প্ৰভুং সিদ্ধিদং তং গণেশং নমামি ॥ ৬॥
- সদা (sadā)always
- ধ্যাযমানাঃ (dhyāyamānāḥ)meditating
- গণেশম্ (gaṇeśam)on Ganesha
- চ (ca)and
- দেৱাঃ (devāḥ)the gods
- তথা (tathā)and
- প্ৰাৰ্থযন্তঃ (prārthayantaḥ)praying
- চ (ca)and
- ৱেদাঃ (vedāḥ)the Vedas
- গণেশম্ (gaṇeśam)to Ganesha
- গণেশাশ্ৰযে (gaṇeśāśraye)in Ganesha's shelter
- সন্তি (santi)live
- জীৱাঃ (jīvāḥ)beings
- সমস্তাঃ (samastāḥ)all
- প্ৰভুম্ (prabhum)the lord
- সিদ্ধিদম্ (siddhidam)the giver of success
- তম্ (tam)that
- গণেশম্ (gaṇeśam)Ganesha
- নমামি (namāmi)I bow to
anvaya দেৱাঃ চ সদা গণেশম্ ধ্যাযমানাঃ তথা ৱেদাঃ চ গণেশম্ প্ৰাৰ্থযন্তঃ সমস্তাঃ জীৱাঃ গণেশাশ্ৰযে সন্তি সিদ্ধিদম্ প্ৰভুম্ তম্ গণেশম্ [অহম্] নমামি
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas (short, long, long, four times over)
গণেশাশ্ৰযে in Ganesha's shelter — Ashraya is a place of rest and support, somewhere to lean on.
note The gods meditate on him, the Vedas pray to him, and every living being rests in his shelter. The name Ganesha comes four times in this one verse.
তথা সাধকং সৰ্ৱকামপ্ৰদঞ্চ প্ৰভুং সিদ্ধিদং তং গণেশং নমামি ॥ ৭॥
- প্ৰভুম্ (prabhum)the lord
- ধৰ্মকামাৰ্থম্ (dharmakāmārtham)who gives dharma, pleasure and wealth
- মোক্ষপ্ৰদম্ (mokṣapradam)and who gives liberation
- তম্ (tam)him
- পুনঃ (punaḥ)and again
- পুত্ৰদম্ (putradam)giver of children
- জ্ঞানদম্ (jñānadam)giver of knowledge
- সৰ্ৱদম্ (sarvadam)giver of everything
- চ (ca)and
- তথা (tathā)and
- সাধকম্ (sādhakam)who brings things to completion
- সৰ্ৱকামপ্ৰদম্ (sarvakāmapradam)who grants every wish
- চ (ca)and
- প্ৰভুম্ (prabhum)the lord
- সিদ্ধিদম্ (siddhidam)the giver of success
- তম্ (tam)that
- গণেশম্ (gaṇeśam)Ganesha
- নমামি (namāmi)I bow to
anvaya ধৰ্মকামাৰ্থম্ মোক্ষপ্ৰদম্ পুনঃ পুত্ৰদম্ জ্ঞানদম্ সৰ্ৱদম্ চ তথা সাধকম্ সৰ্ৱকামপ্ৰদম্ চ প্ৰভুম্ তম্ সিদ্ধিদম্ প্ৰভুম্ তম্ গণেশম্ [অহম্] নমামি
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas (short, long, long, four times over)
ধৰ্মকামাৰ্থমোক্ষ the four aims of life — Dharma, kama, artha and moksha: right living, pleasure, wealth and liberation. Here kama comes before artha, a common variation in verse.
note A list of gifts: the four aims of life, children, knowledge, and in the end everything a person could wish for.
পৰং দৰ্শনং মাং দদাতু হ্যনন্ত প্ৰভুং সিদ্ধিদং তং গণেশং নমামি ॥ ৮॥
- অহম্ (aham)I
- ত্ৱাম্ (tvām)you
- সদা (sadā)always
- প্ৰাৰ্থযে (prārthaye)pray to
- ভোঃ (bhoḥ)O
- গণেশ (gaṇeśa)Ganesha
- প্ৰসন্নঃ (prasannaḥ)pleased
- ভৱন্ (bhavan)being
- সৰ্ৱদা (sarvadā)always
- বুদ্ধিনাথ (buddhinātha)O lord of wisdom
- পৰম্ (param)supreme
- দৰ্শনম্ (darśanam)a sight of you
- মাম্ (mām)to me
- দদাতু (dadātu)may you give
- হি (hi)indeed
- অনন্ত (ananta)O endless one
- প্ৰভুম্ (prabhum)the lord
- সিদ্ধিদম্ (siddhidam)the giver of success
- তম্ (tam)that
- গণেশম্ (gaṇeśam)Ganesha
- নমামি (namāmi)I bow to
anvaya ভোঃ গণেশ অহম্ ত্ৱাম্ সদা প্ৰাৰ্থযে বুদ্ধিনাথ সৰ্ৱদা প্ৰসন্নঃ ভৱন্ অনন্ত মাম্ পৰম্ দৰ্শনম্ দদাতু হি সিদ্ধিদম্ প্ৰভুম্ তম্ গণেশম্ [অহম্] নমামি
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas (short, long, long, four times over)
দৰ্শনম্ a true sight of him — Darshan is seeing the deity and being seen in return, the heart of Hindu worship.
note The last of the eight verses turns from praise to direct prayer, and asks for one thing: a true sight of Ganesha. The grammar of মাং দদাতু is loose, but the sense is plain.
শ্ৰীগণেশাষ্টকং স্তোত্ৰং সুখদং মোক্ষদং ভৱেত্ ॥ ৯॥
- প্ৰাতঃকালে (prātaḥkāle)in the morning
- শুচিঃ (śuciḥ)clean
- ভূত্ৱা (bhūtvā)having become
- যে (ye)those who
- পঠন্তি (paṭhanti)read
- নৰাঃ (narāḥ)people
- সদা (sadā)always
- শ্ৰীগণেশাষ্টকম্ (śrīgaṇeśāṣṭakam)this Shri Ganesha Ashtakam
- স্তোত্ৰম্ (stotram)hymn
- সুখদম্ (sukhadam)giving happiness
- মোক্ষদম্ (mokṣadam)giving liberation
- ভৱেত্ (bhavet)becomes
anvaya যে নৰাঃ প্ৰাতঃকালে শুচিঃ ভূত্ৱা সদা শ্ৰীগণেশাষ্টকম্ স্তোত্ৰম্ পঠন্তি [তেষাম্] সুখদম্ মোক্ষদম্ ভৱেত্
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
শুচিৰ্ভূত্ৱা having become clean — After bathing, the usual first step before morning prayer.
note The phalashruti asks for a bath and a morning reading, and promises happiness now and liberation in the end.
- ইতি (iti)so ends
- গাযত্ৰীস্ৱৰূপব্ৰহ্মচাৰিৱিৰচিতম্ (gāyatrīsvarūpabrahmacāriviracitam)composed by Brahmachari Gayatriswarupa
- শ্ৰীগণেশাষ্টকম্ (śrīgaṇeśāṣṭakam)the Shri Ganesha Ashtakam
- সম্পূৰ্ণম্ (sampūrṇam)is complete
anvaya ইতি গাযত্ৰীস্ৱৰূপব্ৰহ্মচাৰিৱিৰচিতম্ শ্ৰীগণেশাষ্টকম্ সম্পূৰ্ণম্