সম্পূৰ্ণ কেনোপনিষদ্

(Complete Kena Upanishad in Assamese)

The Kena Upaniṣad belongs to the Sāma Veda and takes its name from its first word, kena — "by whom?" It opens with the disciple asking: by whose will does the mind go to its object, by whose command does the breath do its duty, who directs speech, eye and ear? The answer given is that Brahman is the ear of the ear and the mind of the mind, not what the eye sees but that by which seeing occurs. Its later sections tell of the devas and the yakṣa, where Agni and Vāyu meet the limit of their own power and Umā reveals to Indra whose presence it was.

Reading depth
Lyrics
কেনোপনিষত্
ওঁ আপ্যাযন্তু মমাঙ্গানি ৱাক্প্ৰাণশ্চক্ষুঃ
শ্ৰোত্ৰমথো বলমিন্দ্ৰিযাণি চ সৰ্ৱাণি ।
সৰ্ৱং ব্ৰহ্মৌপনিষদং
মাঽহং ব্ৰহ্ম নিৰাকুৰ্যাং মা মা ব্ৰহ্ম
নিৰাকৰোদনিৰাকৰণমস্ত্ৱনিৰাকৰণং মেঽস্তু ।
তদাত্মনি নিৰতে য
উপনিষত্সু ধৰ্মাস্তে মযি সন্তু তে মযি সন্তু ।
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥
ওঁ কেনেষিতং পততি প্ৰেষিতং মনঃ
কেন প্ৰাণঃ প্ৰথমঃ প্ৰৈতি যুক্তঃ ।
কেনেষিতাং ৱাচমিমাং ৱদন্তি
চক্ষুঃ শ্ৰোত্ৰং ক উ দেৱো যুনক্তি ॥ ১॥
শ্ৰোত্ৰস্য শ্ৰোত্ৰং মনসো মনো যদ্
ৱাচো হ ৱাচং স উ প্ৰাণস্য প্ৰাণঃ ।
চক্ষুষশ্চক্ষুৰতিমুচ্য ধীৰাঃ
প্ৰেত্যাস্মাল্লোকাদমৃতা ভৱন্তি ॥ ২॥
ন তত্ৰ চক্ষুৰ্গচ্ছতি ন ৱাগ্গচ্ছতি নো মনঃ ।
ন ৱিদ্মো ন ৱিজানীমো যথৈতদনুশিষ্যাত্ ॥ ৩॥
অন্যদেৱ তদ্ৱিদিতাদথো অৱিদিতাদধি ।
ইতি শুশ্ৰুম পূৰ্ৱেষাং যে নস্তদ্ৱ্যাচচক্ষিৰে ॥ ৪॥
যদ্ৱাচাঽনভ্যুদিতং যেন ৱাগভ্যুদ্যতে ।
তদেৱ ব্ৰহ্ম ত্ৱং ৱিদ্ধি নেদং যদিদমুপাসতে ॥ ৫॥
যন্মনসা ন মনুতে যেনাহুৰ্মনো মতম্ ।
তদেৱ ব্ৰহ্ম ত্ৱং ৱিদ্ধি নেদং যদিদমুপাসতে ॥ ৬॥
যচ্চক্ষুষা ন পশ্যতি যেন চক্ষূঁষি পশ্যতি ।
তদেৱ ব্ৰহ্ম ত্ৱং ৱিদ্ধি নেদং যদিদমুপাসতে ॥ ৭॥
যচ্ছ্ৰোত্ৰেণ ন শৃণোতি যেন শ্ৰোত্ৰমিদং শ্ৰুতম্ ।
তদেৱ ব্ৰহ্ম ত্ৱং ৱিদ্ধি নেদং যদিদমুপাসতে ॥ ৮॥
যত্প্ৰাণেন ন প্ৰাণিতি যেন প্ৰাণঃ প্ৰণীযতে ।
তদেৱ ব্ৰহ্ম ত্ৱং ৱিদ্ধি নেদং যদিদমুপাসতে ॥ ৯॥
॥ ইতি কেনোপনিষদি প্ৰথমঃ খণ্ডঃ ॥
যদি মন্যসে সুৱেদেতি দহৰমেৱাপি var দভ্ৰমেৱাপি
নূনং ত্ৱং ৱেত্থ ব্ৰহ্মণো ৰূপম্ ।
যদস্য ত্ৱং যদস্য দেৱেষ্ৱথ নু
মীমাঁস্যমেৱ তে মন্যে ৱিদিতম্ ॥ ১॥
নাহং মন্যে সুৱেদেতি নো ন ৱেদেতি ৱেদ চ ।
যো নস্তদ্ৱেদ তদ্ৱেদ নো ন ৱেদেতি ৱেদ চ ॥ ২॥
যস্যামতং তস্য মতং মতং যস্য ন ৱেদ সঃ ।
অৱিজ্ঞাতং ৱিজানতাং ৱিজ্ঞাতমৱিজানতাম্ ॥ ৩॥
প্ৰতিবোধৱিদিতং মতমমৃতত্ৱং হি ৱিন্দতে ।
আত্মনা ৱিন্দতে ৱীৰ্যং ৱিদ্যযা ৱিন্দতেঽমৃতম্ ॥ ৪॥
ইহ চেদৱেদীদথ সত্যমস্তি
ন চেদিহাৱেদীন্মহতী ৱিনষ্টিঃ ।
ভূতেষু ভূতেষু ৱিচিত্য ধীৰাঃ
প্ৰেত্যাস্মাল্লোকাদমৃতা ভৱন্তি ॥ ৫॥
॥ ইতি কেনোপনিষদি দ্ৱিতীযঃ খণ্ডঃ ॥
ব্ৰহ্ম হ দেৱেভ্যো ৱিজিগ্যে তস্য হ ব্ৰহ্মণো
ৱিজযে দেৱা অমহীযন্ত ॥ ১॥
ত ঐক্ষন্তাস্মাকমেৱাযং ৱিজযোঽস্মাকমেৱাযং মহিমেতি ।
তদ্ধৈষাং ৱিজজ্ঞৌ তেভ্যো হ প্ৰাদুৰ্বভূৱ তন্ন ৱ্যজানত
কিমিদং যক্ষমিতি ॥ ২॥
তেঽগ্নিমব্ৰুৱঞ্জাতৱেদ এতদ্ৱিজানীহি
কিমিদং যক্ষমিতি তথেতি ॥ ৩॥
তদভ্যদ্ৰৱত্তমভ্যৱদত্কোঽসীত্যগ্নিৰ্ৱা
অহমস্মীত্যব্ৰৱীজ্জাতৱেদা ৱা অহমস্মীতি ॥ ৪॥
তস্মিস্ত্ৱযি কিং ৱীৰ্যমিত্যপীদ সৰ্ৱং
দহেযং যদিদং পৃথিৱ্যামিতি ॥ ৫॥
তস্মৈ তৃণং নিদধাৱেতদ্দহেতি ।
তদুপপ্ৰেযায সৰ্ৱজৱেন তন্ন শশাক দগ্ধুং স তত এৱ
নিৱৱৃতে নৈতদশকং ৱিজ্ঞাতুং যদেতদ্যক্ষমিতি ॥ ৬॥
অথ ৱাযুমব্ৰুৱন্ৱাযৱেতদ্ৱিজানীহি
কিমেতদ্যক্ষমিতি তথেতি ॥ ৭॥
তদভ্যদ্ৰৱত্তমভ্যৱদত্কোঽসীতি ৱাযুৰ্ৱা
অহমস্মীত্যব্ৰৱীন্মাতৰিশ্ৱা ৱা অহমস্মীতি ॥ ৮॥
তস্মিঁস্ত্ৱযি কিং ৱীৰ্যমিত্যপীদঁ
সৰ্ৱমাদদীয যদিদং পৃথিৱ্যামিতি ॥ ৯॥
তস্মৈ তৃণং নিদধাৱেতদাদত্স্ৱেতি
তদুপপ্ৰেযায সৰ্ৱজৱেন তন্ন শশাকাদাতুং স তত এৱ
নিৱৱৃতে নৈতদশকং ৱিজ্ঞাতুং যদেতদ্যক্ষমিতি ॥ ১০॥
অথেন্দ্ৰমব্ৰুৱন্মঘৱন্নেতদ্ৱিজানীহি কিমেতদ্যক্ষমিতি তথেতি
তদভ্যদ্ৰৱত্তস্মাত্তিৰোদধে ॥ ১১॥
স তস্মিন্নেৱাকাশে স্ত্ৰিযমাজগাম বহুশোভমানামুমাঁ
হৈমৱতীং তাঁহোৱাচ কিমেতদ্যক্ষমিতি ॥ ১২॥
॥ ইতি কেনোপনিষদি তৃতীযঃ খণ্ডঃ ॥
সা ব্ৰহ্মেতি হোৱাচ ব্ৰহ্মণো ৱা এতদ্ৱিজযে মহীযধ্ৱমিতি
ততো হৈৱ ৱিদাঞ্চকাৰ ব্ৰহ্মেতি ॥ ১॥
তস্মাদ্ৱা এতে দেৱা অতিতৰামিৱান্যান্দেৱান্যদগ্নিৰ্ৱাযুৰিন্দ্ৰস্তে
হ্যেনন্নেদিষ্ঠং পস্পৰ্শুস্তে হ্যেনত্প্ৰথমো ৱিদাঞ্চকাৰ ব্ৰহ্মেতি ॥ ২॥
তস্মাদ্ৱা ইন্দ্ৰোঽতিতৰামিৱান্যান্দেৱান্স
হ্যেনন্নেদিষ্ঠং পস্পৰ্শ স হ্যেনত্প্ৰথমো ৱিদাঞ্চকাৰ ব্ৰহ্মেতি ॥ ৩॥
তস্যৈষ আদেশো যদেতদ্ৱিদ্যুতো ৱ্যদ্যুতদা৩
ইতীন্ ন্যমীমিষদা৩ ইত্যধিদৈৱতম্ ॥ ৪॥
অথাধ্যাত্মং যদেতদ্গচ্ছতীৱ চ মনোঽনেন
চৈতদুপস্মৰত্যভীক্ষ্ণঁ সঙ্কল্পঃ ॥ ৫॥
তদ্ধ তদ্ৱনং নাম তদ্ৱনমিত্যুপাসিতৱ্যং স য এতদেৱং ৱেদাভি
হৈন সৰ্ৱাণি ভূতানি সংৱাঞ্ছন্তি ॥ ৬॥
উপনিষদং ভো ব্ৰূহীত্যুক্তা ত উপনিষদ্ব্ৰাহ্মীং ৱাৱ ত
উপনিষদমব্ৰূমেতি ॥ ৭॥
তস্যৈ তপো দমঃ কৰ্মেতি প্ৰতিষ্ঠা ৱেদাঃ সৰ্ৱাঙ্গানি
সত্যমাযতনম্ ॥ ৮॥
যো ৱা এতামেৱং ৱেদাপহত্য পাপ্মানমনন্তে স্ৱৰ্গে
লোকে জ্যেযে প্ৰতিতিষ্ঠতি প্ৰতিতিষ্ঠতি ॥ ৯॥
॥ ইতি কেনোপনিষদি চতুৰ্থঃ খণ্ডঃ ॥
ওঁ আপ্যাযন্তু মমাঙ্গানি ৱাক্প্ৰাণশ্চক্ষুঃ
শ্ৰোত্ৰমথো বলমিন্দ্ৰিযাণি চ সৰ্ৱাণি ।
সৰ্ৱং ব্ৰহ্মৌপনিষদং
মাঽহং ব্ৰহ্ম নিৰাকুৰ্যাং মা মা ব্ৰহ্ম
নিৰাকৰোদনিৰাকৰণমস্ত্ৱনিৰাকৰণং মেঽস্তু ।
তদাত্মনি নিৰতে য
উপনিষত্সু ধৰ্মাস্তে মযি সন্তু তে মযি সন্তু ।
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥

Explore More