ସମ୍ପୂର୍ଣ କେନୋପନିଷଦ୍

(Complete Kena Upanishad in Odia)

The Kena Upaniṣad belongs to the Sāma Veda and takes its name from its first word, kena — "by whom?" It opens with the disciple asking: by whose will does the mind go to its object, by whose command does the breath do its duty, who directs speech, eye and ear? The answer given is that Brahman is the ear of the ear and the mind of the mind, not what the eye sees but that by which seeing occurs. Its later sections tell of the devas and the yakṣa, where Agni and Vāyu meet the limit of their own power and Umā reveals to Indra whose presence it was.

Reading depth
Lyrics
କେନୋପନିଷତ୍
ଓଁ ଆପ୍ଯାଯନ୍ତୁ ମମାଙ୍ଗାନି ଵାକ୍ପ୍ରାଣଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ
ଶ୍ରୋତ୍ରମଥୋ ବଲମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ସର୍ଵାଣି ।
ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମୌପନିଷଦଂ
ମାଽହଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିରାକୁର୍ଯାଂ ମା ମା ବ୍ରହ୍ମ
ନିରାକରୋଦନିରାକରଣମସ୍ତ୍ଵନିରାକରଣଂ ମେଽସ୍ତୁ ।
ତଦାତ୍ମନି ନିରତେ ଯ
ଉପନିଷତ୍ସୁ ଧର୍ମାସ୍ତେ ମଯି ସନ୍ତୁ ତେ ମଯି ସନ୍ତୁ ।
ଓଁ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ॥
ଓଁ କେନେଷିତଂ ପତତି ପ୍ରେଷିତଂ ମନଃ
କେନ ପ୍ରାଣଃ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରୈତି ଯୁକ୍ତଃ ।
କେନେଷିତାଂ ଵାଚମିମାଂ ଵଦନ୍ତି
ଚକ୍ଷୁଃ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ କ ଉ ଦେଵୋ ଯୁନକ୍ତି ॥ ୧॥
ଶ୍ରୋତ୍ରସ୍ଯ ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ମନସୋ ମନୋ ଯଦ୍
ଵାଚୋ ହ ଵାଚଂ ସ ଉ ପ୍ରାଣସ୍ଯ ପ୍ରାଣଃ ।
ଚକ୍ଷୁଷଶ୍ଚକ୍ଷୁରତିମୁଚ୍ଯ ଧୀରାଃ
ପ୍ରେତ୍ଯାସ୍ମାଲ୍ଲୋକାଦମୃତା ଭଵନ୍ତି ॥ ୨॥
ନ ତତ୍ର ଚକ୍ଷୁର୍ଗଚ୍ଛତି ନ ଵାଗ୍ଗଚ୍ଛତି ନୋ ମନଃ ।
ନ ଵିଦ୍ମୋ ନ ଵିଜାନୀମୋ ଯଥୈତଦନୁଶିଷ୍ଯାତ୍ ॥ ୩॥
ଅନ୍ଯଦେଵ ତଦ୍ଵିଦିତାଦଥୋ ଅଵିଦିତାଦଧି ।
ଇତି ଶୁଶ୍ରୁମ ପୂର୍ଵେଷାଂ ଯେ ନସ୍ତଦ୍ଵ୍ଯାଚଚକ୍ଷିରେ ॥ ୪॥
ଯଦ୍ଵାଚାଽନଭ୍ଯୁଦିତଂ ଯେନ ଵାଗଭ୍ଯୁଦ୍ଯତେ ।
ତଦେଵ ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ନେଦଂ ଯଦିଦମୁପାସତେ ॥ ୫॥
ଯନ୍ମନସା ନ ମନୁତେ ଯେନାହୁର୍ମନୋ ମତମ୍ ।
ତଦେଵ ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ନେଦଂ ଯଦିଦମୁପାସତେ ॥ ୬॥
ଯଚ୍ଚକ୍ଷୁଷା ନ ପଶ୍ଯତି ଯେନ ଚକ୍ଷୂଁଷି ପଶ୍ଯତି ।
ତଦେଵ ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ନେଦଂ ଯଦିଦମୁପାସତେ ॥ ୭॥
ଯଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ରେଣ ନ ଶୃଣୋତି ଯେନ ଶ୍ରୋତ୍ରମିଦଂ ଶ୍ରୁତମ୍ ।
ତଦେଵ ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ନେଦଂ ଯଦିଦମୁପାସତେ ॥ ୮॥
ଯତ୍ପ୍ରାଣେନ ନ ପ୍ରାଣିତି ଯେନ ପ୍ରାଣଃ ପ୍ରଣୀଯତେ ।
ତଦେଵ ବ୍ରହ୍ମ ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ନେଦଂ ଯଦିଦମୁପାସତେ ॥ ୯॥
॥ ଇତି କେନୋପନିଷଦି ପ୍ରଥମଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଯଦି ମନ୍ଯସେ ସୁଵେଦେତି ଦହରମେଵାପି var ଦଭ୍ରମେଵାପି
ନୂନଂ ତ୍ଵଂ ଵେତ୍ଥ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରୂପମ୍ ।
ଯଦସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଯଦସ୍ଯ ଦେଵେଷ୍ଵଥ ନୁ
ମୀମାଁସ୍ଯମେଵ ତେ ମନ୍ଯେ ଵିଦିତମ୍ ॥ ୧॥
ନାହଂ ମନ୍ଯେ ସୁଵେଦେତି ନୋ ନ ଵେଦେତି ଵେଦ ଚ ।
ଯୋ ନସ୍ତଦ୍ଵେଦ ତଦ୍ଵେଦ ନୋ ନ ଵେଦେତି ଵେଦ ଚ ॥ ୨॥
ଯସ୍ଯାମତଂ ତସ୍ଯ ମତଂ ମତଂ ଯସ୍ଯ ନ ଵେଦ ସଃ ।
ଅଵିଜ୍ଞାତଂ ଵିଜାନତାଂ ଵିଜ୍ଞାତମଵିଜାନତାମ୍ ॥ ୩॥
ପ୍ରତିବୋଧଵିଦିତଂ ମତମମୃତତ୍ଵଂ ହି ଵିନ୍ଦତେ ।
ଆତ୍ମନା ଵିନ୍ଦତେ ଵୀର୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯଯା ଵିନ୍ଦତେଽମୃତମ୍ ॥ ୪॥
ଇହ ଚେଦଵେଦୀଦଥ ସତ୍ଯମସ୍ତି
ନ ଚେଦିହାଵେଦୀନ୍ମହତୀ ଵିନଷ୍ଟିଃ ।
ଭୂତେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଵିଚିତ୍ଯ ଧୀରାଃ
ପ୍ରେତ୍ଯାସ୍ମାଲ୍ଲୋକାଦମୃତା ଭଵନ୍ତି ॥ ୫॥
॥ ଇତି କେନୋପନିଷଦି ଦ୍ଵିତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ବ୍ରହ୍ମ ହ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଵିଜିଗ୍ଯେ ତସ୍ଯ ହ ବ୍ରହ୍ମଣୋ
ଵିଜଯେ ଦେଵା ଅମହୀଯନ୍ତ ॥ ୧॥
ତ ଐକ୍ଷନ୍ତାସ୍ମାକମେଵାଯଂ ଵିଜଯୋଽସ୍ମାକମେଵାଯଂ ମହିମେତି ।
ତଦ୍ଧୈଷାଂ ଵିଜଜ୍ଞୌ ତେଭ୍ଯୋ ହ ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵ ତନ୍ନ ଵ୍ଯଜାନତ
କିମିଦଂ ଯକ୍ଷମିତି ॥ ୨॥
ତେଽଗ୍ନିମବ୍ରୁଵଞ୍ଜାତଵେଦ ଏତଦ୍ଵିଜାନୀହି
କିମିଦଂ ଯକ୍ଷମିତି ତଥେତି ॥ ୩॥
ତଦଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ତମଭ୍ଯଵଦତ୍କୋଽସୀତ୍ଯଗ୍ନିର୍ଵା
ଅହମସ୍ମୀତ୍ଯବ୍ରଵୀଜ୍ଜାତଵେଦା ଵା ଅହମସ୍ମୀତି ॥ ୪॥
ତସ୍ମିସ୍ତ୍ଵଯି କିଂ ଵୀର୍ଯମିତ୍ଯପୀଦ ସର୍ଵଂ
ଦହେଯଂ ଯଦିଦଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମିତି ॥ ୫॥
ତସ୍ମୈ ତୃଣଂ ନିଦଧାଵେତଦ୍ଦହେତି ।
ତଦୁପପ୍ରେଯାଯ ସର୍ଵଜଵେନ ତନ୍ନ ଶଶାକ ଦଗ୍ଧୁଂ ସ ତତ ଏଵ
ନିଵଵୃତେ ନୈତଦଶକଂ ଵିଜ୍ଞାତୁଂ ଯଦେତଦ୍ଯକ୍ଷମିତି ॥ ୬॥
ଅଥ ଵାଯୁମବ୍ରୁଵନ୍ଵାଯଵେତଦ୍ଵିଜାନୀହି
କିମେତଦ୍ଯକ୍ଷମିତି ତଥେତି ॥ ୭॥
ତଦଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ତମଭ୍ଯଵଦତ୍କୋଽସୀତି ଵାଯୁର୍ଵା
ଅହମସ୍ମୀତ୍ଯବ୍ରଵୀନ୍ମାତରିଶ୍ଵା ଵା ଅହମସ୍ମୀତି ॥ ୮॥
ତସ୍ମିଁସ୍ତ୍ଵଯି କିଂ ଵୀର୍ଯମିତ୍ଯପୀଦଁ
ସର୍ଵମାଦଦୀଯ ଯଦିଦଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମିତି ॥ ୯॥
ତସ୍ମୈ ତୃଣଂ ନିଦଧାଵେତଦାଦତ୍ସ୍ଵେତି
ତଦୁପପ୍ରେଯାଯ ସର୍ଵଜଵେନ ତନ୍ନ ଶଶାକାଦାତୁଂ ସ ତତ ଏଵ
ନିଵଵୃତେ ନୈତଦଶକଂ ଵିଜ୍ଞାତୁଂ ଯଦେତଦ୍ଯକ୍ଷମିତି ॥ ୧୦॥
ଅଥେନ୍ଦ୍ରମବ୍ରୁଵନ୍ମଘଵନ୍ନେତଦ୍ଵିଜାନୀହି କିମେତଦ୍ଯକ୍ଷମିତି ତଥେତି
ତଦଭ୍ଯଦ୍ରଵତ୍ତସ୍ମାତ୍ତିରୋଦଧେ ॥ ୧୧॥
ସ ତସ୍ମିନ୍ନେଵାକାଶେ ସ୍ତ୍ରିଯମାଜଗାମ ବହୁଶୋଭମାନାମୁମାଁ
ହୈମଵତୀଂ ତାଁହୋଵାଚ କିମେତଦ୍ଯକ୍ଷମିତି ॥ ୧୨॥
॥ ଇତି କେନୋପନିଷଦି ତୃତୀଯଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ସା ବ୍ରହ୍ମେତି ହୋଵାଚ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵା ଏତଦ୍ଵିଜଯେ ମହୀଯଧ୍ଵମିତି
ତତୋ ହୈଵ ଵିଦାଞ୍ଚକାର ବ୍ରହ୍ମେତି ॥ ୧॥
ତସ୍ମାଦ୍ଵା ଏତେ ଦେଵା ଅତିତରାମିଵାନ୍ଯାନ୍ଦେଵାନ୍ଯଦଗ୍ନିର୍ଵାଯୁରିନ୍ଦ୍ରସ୍ତେ
ହ୍ଯେନନ୍ନେଦିଷ୍ଠଂ ପସ୍ପର୍ଶୁସ୍ତେ ହ୍ଯେନତ୍ପ୍ରଥମୋ ଵିଦାଞ୍ଚକାର ବ୍ରହ୍ମେତି ॥ ୨॥
ତସ୍ମାଦ୍ଵା ଇନ୍ଦ୍ରୋଽତିତରାମିଵାନ୍ଯାନ୍ଦେଵାନ୍ସ
ହ୍ଯେନନ୍ନେଦିଷ୍ଠଂ ପସ୍ପର୍ଶ ସ ହ୍ଯେନତ୍ପ୍ରଥମୋ ଵିଦାଞ୍ଚକାର ବ୍ରହ୍ମେତି ॥ ୩॥
ତସ୍ଯୈଷ ଆଦେଶୋ ଯଦେତଦ୍ଵିଦ୍ଯୁତୋ ଵ୍ଯଦ୍ଯୁତଦା୩
ଇତୀନ୍ ନ୍ଯମୀମିଷଦା୩ ଇତ୍ଯଧିଦୈଵତମ୍ ॥ ୪॥
ଅଥାଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଯଦେତଦ୍ଗଚ୍ଛତୀଵ ଚ ମନୋଽନେନ
ଚୈତଦୁପସ୍ମରତ୍ଯଭୀକ୍ଷ୍ଣଁ ସଙ୍କଲ୍ପଃ ॥ ୫॥
ତଦ୍ଧ ତଦ୍ଵନଂ ନାମ ତଦ୍ଵନମିତ୍ଯୁପାସିତଵ୍ଯଂ ସ ଯ ଏତଦେଵଂ ଵେଦାଭି
ହୈନ ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ସଂଵାଞ୍ଛନ୍ତି ॥ ୬॥
ଉପନିଷଦଂ ଭୋ ବ୍ରୂହୀତ୍ଯୁକ୍ତା ତ ଉପନିଷଦ୍ବ୍ରାହ୍ମୀଂ ଵାଵ ତ
ଉପନିଷଦମବ୍ରୂମେତି ॥ ୭॥
ତସ୍ଯୈ ତପୋ ଦମଃ କର୍ମେତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଵେଦାଃ ସର୍ଵାଙ୍ଗାନି
ସତ୍ଯମାଯତନମ୍ ॥ ୮॥
ଯୋ ଵା ଏତାମେଵଂ ଵେଦାପହତ୍ଯ ପାପ୍ମାନମନନ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗେ
ଲୋକେ ଜ୍ଯେଯେ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି ॥ ୯॥
॥ ଇତି କେନୋପନିଷଦି ଚତୁର୍ଥଃ ଖଣ୍ଡଃ ॥
ଓଁ ଆପ୍ଯାଯନ୍ତୁ ମମାଙ୍ଗାନି ଵାକ୍ପ୍ରାଣଶ୍ଚକ୍ଷୁଃ
ଶ୍ରୋତ୍ରମଥୋ ବଲମିନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ସର୍ଵାଣି ।
ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମୌପନିଷଦଂ
ମାଽହଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିରାକୁର୍ଯାଂ ମା ମା ବ୍ରହ୍ମ
ନିରାକରୋଦନିରାକରଣମସ୍ତ୍ଵନିରାକରଣଂ ମେଽସ୍ତୁ ।
ତଦାତ୍ମନି ନିରତେ ଯ
ଉପନିଷତ୍ସୁ ଧର୍ମାସ୍ତେ ମଯି ସନ୍ତୁ ତେ ମଯି ସନ୍ତୁ ।
ଓଁ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ଶାନ୍ତିଃ ॥

Explore More